Begroting 2026-2029 08-10-2025.doc
Tekst van het document
Begroting 20262029
1
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................................... 3 Inleiding ............................................................................................................................... 7 Voorwoord ......................................................................................................................... 7 In één oogopslag ............................................................................................................... 12 BIO (Begroting in een oogopslag) .................................................................................... 12 Programma 1 Opgave Leefbaarheid ................................................................................ 13 1.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................ 13 1.1.1 Verbeteren sociale cohesie ................................................................................. 13 1.1.2 Verhogen participatie en eigenaarschap.............................................................. 14 1.1.3 Verbeteren (fysieke aspecten) openbare ruimte .................................................. 15 1.1.4 Verhogen van veilige woon- en werkomgeving ....................................................
15 1.1.5 Verbeteren bereikbaarheid .................................................................................. 16 1.1.6 Stimuleren vergroening........................................................................................ 17 1.2 Wat gaan we daar voor doen? ................................................................................... 18 1.2.1 Integraal wijkgericht werken ................................................................................ 18 1.2.2 Samen sterk in uw buurt ...................................................................................... 18 1.2.3 Meerjarig duurzame inrichting van de openbare ruimte ....................................... 18 1.2.4 Duurzame koppelkansen bij projecten in 2025 .................................................... 19 1.2.5 Veiligheid in de openbare ruimte ......................................................................... 19 1.3 Wat mag het kosten ................................................................................................... 19 Programma 2 Opgave Duurzaamheid .............................................................................. 22 2.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................ 22 2.1.1 Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2050 of eerder..................
22 2.1.2 Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam ............................ 23 2.1.3 Een circulair Geertruidenberg in 2050 ................................................................. 23 2.1.4 Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder .................................... 24 2.2 Wat gaan we daar voor doen? ................................................................................... 25 2.2.1 Energietransitie ................................................................................................... 25 2.2.2 Duurzame mobiliteit ............................................................................................. 26 2.2.3 Circulaire economie ............................................................................................. 26 2.2.4 Klimaatbestendigheid .......................................................................................... 27 2.3 Wat mag het kosten? ................................................................................................. 27 Programma 3 Opgave Mens en Zorg ............................................................................... 30 3.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................
30 3.1.1 Inwoners zijn en blijven vitaal .............................................................................. 30
3
3.1.2 Inwoners zijn (financieel) redzamer ..................................................................... 31 3.1.3 Meer sociale cohesie in de lokale samenleving ................................................... 32 3.1.4 Eerder erbij en een gezamenlijke en integrale aanpak ........................................ 32 3.1.5 Houdbare basisondersteuning ............................................................................. 33 3.2 Wat gaan we daar voor doen? ................................................................................... 33 3.2.1 Bewust (samen)leven .......................................................................................... 34 3.2.2 Werken met talent ............................................................................................... 34 3.2.3 Gelukkig opgroeien.............................................................................................. 35 3.2.4 Financieel zelfredzaam ........................................................................................ 36 3.2.5 Vrije inloop........................................................................................................... 36 3.2.6 Transformatie sociaal domein ..............................................................................
36 3.3 Wat mag het kosten? ................................................................................................. 37 Programma 4 Opgave Wonen ........................................................................................... 45 4.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................ 45 4.1.1 Creëren woonruimte naar behoefte ..................................................................... 45 4.1.2 Verbeteren, bewaken en behouden van balans ................................................... 46 4.1.3 Regie pakken op woningmarkt............................................................................. 47 4.1.4 Ontwikkelingen vinden plaats in samenspraak met inwoners en stakeholders ..... 47 4.2 Wat gaan we daar voor doen? ................................................................................... 48 4.2.1 Woonruimte naar behoefte .................................................................................. 48 4.2.2 Verbeteren, bewaken en behouden balans.......................................................... 48 4.2.3 Regie op de woningmarkt .................................................................................... 48 4.2.4 Ontwikkelingen in samenspraak met inwoners en stakeholders ..........................
49 4.3 Wat mag het kosten? ................................................................................................. 49 Programma 5 Opgave Economie en Toerisme ................................................................ 51 5.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................ 51 5.1.1 Het vestigingsklimaat voor ondernemers verbeteren ........................................... 51 5.1.2 Een circulaire, duurzame en innovatieve economie in 2050 of eerder ................. 52 5.1.3 De gemeente is gastvrij naar bewoners en bezoekers ......................................... 52 5.2 Wat gaan we daar voor doen? ................................................................................... 52 5.2.1 Verbeteren vestigingsklimaat ............................................................................... 52 5.2.2 Circulaire, duurzame & innovatieve economie ..................................................... 53 5.2.3 Gastvrij naar bezoekers ....................................................................................... 53 5.3 Wat mag het kosten? ................................................................................................. 54 Programma 6 Opgave Bestuur en Dienstverlening.........................................................
56 6.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................ 56 6.1.1 We hebben inzicht in de toekomstscenario’s van de gemeente op korte en lange termijn .......................................................................................................................... 56
4
6.1.2 Wij zijn als college en gemeenteraad samen één overheid .................................. 56 6.1.3 Wij zijn betrouwbaar, toegankelijk en werken continu aan inclusiviteit ................. 57 6.1.4 Verbeteren van de kwaliteit, professionaliteit en continuïteit van de dienstverlening ..................................................................................................................................... 57 6.1.5 Wij zijn dichtbij en weten nog beter wat er speelt in de gemeente ...................... 58 6.1.6 We betrekken onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners meer dan voorheen bij zaken die hen raken .......................................................................... 58 6.2 Wat gaan we daar voor doen? ................................................................................... 58 6.2.1 Klaar voor de toekomst ........................................................................................ 59 6.2.2 Betrouwbaar, toegankelijk en inclusief ................................................................. 59 6.2.3 Kwaliteit, professionaliteit en continuïteit van onze dienstverlening ..................... 59 6.2.4 Klantgerichtheid, we zijn dichtbij en weten wat er speelt ......................................
60 6.2.5 Betrekken inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners bij zaken, we doen het samen............................................................................................................ 60 6.3 Wat mag het kosten? ................................................................................................. 61 Programma 7 Opgave Financiën en Organisatie ............................................................ 63 7.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................ 63 7.1.1 We zorgen voor een sluitende begroting met ruimte voor tegenslagen ................ 63 7.1.2 We hanteren vastgestelde, waaronder ook wettelijke, objectieve indicatoren en ratio's ........................................................................................................................... 64 7.1.3 We ontsluiten de P&C-producten voor iedereen en op een eenvoudige manier .. 64 7.1.4 We streven meer inzicht in de (financiële) voortgang van alle opgaven na .......... 64 7.1.5 We zorgen ervoor dat de bestedingen rechtmatig worden gedaan ...................... 64 7.2 Wat gaan we daar voor doen? ...................................................................................
65 7.2.1 Lastendruk is in balans met de ambities die vanuit alle opgave zijn geformuleerd 65 7.2.2 Inwoners en partners hebben inzicht in de wijze waarop wij conform wet en regelgeving onze middelen besteden en de mate waarin we de doelen realiseren ....... 65 7.3 Wat mag het kosten? ................................................................................................. 65 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................... 70 Paragrafen ......................................................................................................................... 73 Paragraaf A - Lokale heffingen ........................................................................................ 73 Paragraaf B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................ 82 Paragraaf C - Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 88 Paragraaf D - Financiering ............................................................................................... 93 Paragraaf E - Bedrijfsvoering ........................................................................................... 96 Paragraaf F - Verbonden partijen ...................................................................................
100 Paragraaf G - Grondbeleid ............................................................................................. 103 Paragraaf H - Wet open overheid (Woo) ........................................................................ 104 Paragraaf I - Donge oevers ............................................................................................ 105 Paragraaf J - Powerport ................................................................................................. 106 5
Financiële bijlagen .......................................................................................................... 108 Uitgangspunten meerjarenbegroting 2026-2029 ............................................................ 108 Overzicht Programma, taakvelden-meerjarig ................................................................. 109 Overzicht Taakvelden .................................................................................................... 112 EMU-saldo ..................................................................................................................... 114 Investeringsplan 2026-2029 ........................................................................................... 115 Overzicht Reserves en voorzieningen ............................................................................ 118 Incidentele baten en lasten ............................................................................................ 124 Structurele mutaties in reserves ..................................................................................... 125 Balans............................................................................................................................ 125
6
Inleiding Voorwoord Voor u ligt de begroting 2026 inclusief de Meerjarenramingen over 2027 tot en met 2029 van de gemeente Geertruidenberg. Met de nodige maatregelen, bezuinigingen, ombuigingen en gebruik makend van de mogelijkheid om een deel van de Vrije Algemene Reserve te mogen inzetten als structureel dekkingsmiddel is het gelukt om voor 2026 en 2027 een reële en structureel sluitende begroting aan te bieden. Voor de jaren 2028 en verder staan we nog wel voor een aanzienlijke financiële uitdaging. Voor de jaren na 2027 hebben wij nog geen concrete oplossingen, maar geven wel een aantal opties of mogelijkheden mee. Naast de financiële uitdagingen zien we ook grote opgaven op ons afkomen. De deelname aan Powerport, de verbeteringen aan de A27 en Knooppunt Hooipolder, de dijkversterking Wilhelminakanaal, Amer en Dongen (WAD) en de ombuigingsopgave binnen het sociale domein zijn opgaven waar we de komende jaren fors op gaan inzetten. We nemen u in deze begroting mee in de kansen die we pakken, de ambities die we realiseren en de maatregelen die hiervoor nodig zijn. Hoewel het een uitdaging blijft om de begrotingen voor de komende jaren sluitend te houden of te krijgen, blijven we onze ambities zoveel mogelijk nastreven. Onzekerheid blijft De financiële onzekerheid blijft. Voor de jaren 2026 en 2027 heeft de Voorjaarsnota van het Rijk ons op weg geholpen.
In structurele zin is het echter niet de hele oplossing. Feitelijk is het ravijnjaar verschoven van 2026 naar 2028. Vanaf 2028 ontstaan tekorten die met name veroorzaakt worden doordat de Algemene Uitkering € 1,5 miljoen lager is en in 2029 zelfs € 1,9 miljoen lager. Ingrijpen is noodzakelijk om voor de toekomst financieel in balans te zijn. Er is bewust gezocht naar oplossingen die inwoners zo min mogelijk raken. De gemeente blijft doen wat is beloofd maar wel op een andere efficiëntere manier. We willen dat onze gemeente een fijne plek blijft voor iedereen. Juist in deze uitdagende tijden blijven we bouwen aan wat echt belangrijk is. Dat vraagt om lef, creativiteit en samenwerking. Niet alles kan meer op de oude manier, maar met elkaar kunnen we wèl vooruit. We moeten beseffen dat de begroting 2026-2029 gebaseerd is op de huidige kennis en van vele factoren afhankelijk is. Immers blijft de onzekerheid over ontwikkelingen die zich op globaal niveau afspelen en hun weerslag hebben op onze samenleving. Evenals voorgaande jaren is het nog steeds onzeker of het Rijk nog stappen gaat zetten. De uitslag van de verkiezingen (oktober 2025) en de formatie van een nieuw kabinet zal bepalend zijn. Vooralsnog wordt het begrotingsadvies van de VNG gevolgd.
De VNG roept op om voor 2026 en 2027 de begroting sluitend te maken, maar de effecten van de kortingen en het "tering naar de nering zetten” transparant weer te geven. Sociale omgeving De gemeente moet de komende jaren veel veranderen in zorg, jeugd, welzijn en werk. Dat is nodig omdat regels veranderen, de kosten stijgen en we voorzieningen betaalbaar en klaar voor de toekomst willen houden. Daarom is het ook nodig dat mensen eerst zelf of met hun omgeving een oplossing zoeken voor problemen. Lukt dat niet, dan kunnen zij hulp vragen bij de huisarts, een maatschappelijk werker of organisaties. Pas als dat niet genoeg is, kan de gemeente helpen.
7
We willen dat kinderen en jongeren gezond en veilig opgroeien. Daarom werken we samen met partners aan het nieuwe Stevig Lokaal Team (SLT). Dit team helpt gezinnen bij vragen over opvoeden, geld, school of gezondheid. In 2026 bekijken we welke aanpak het beste werkt. Vanaf 2027 gebruiken we de goede ideeën bijna overal in jeugdzorg. Voor inwoners die ondersteuning zoeken, komt er een nieuwe dagbesteding. Ook verbeteren we beschermd wonen, maatschappelijke opvang en verbouwen we de vrouwenopvang. We investeren samen met scholen in goede gebouwen. Binnen een paar jaar komt er een nieuwe gymzaal bij de Hoge Waai. Ook werken we aan het Hart van de Wijk in Raamsdonksveer-Noord. Hier komen de scholen De Radonkel, De Ruif en De Schoof en het wordt een plek voor de hele buurt. Sport en gezondheid krijgen ook aandacht. Extra middelen gaan naar jeugdbescherming, wijkplannen, wijkbijeenkomsten en vaste wijkregisseurs. Samen met de regio werken we aan jeugdzorg en ondersteuning naar werk. Zo bouwen we stap voor stap aan een gezonde, veilige en betrokken gemeente. Samen met onze inwoners en ondernemers moeten we manieren vinden om de gemeenschap sterker te maken. Bijvoorbeeld door bestaande en nieuwe initiatieven in de buurt verder te ontwikkelen. De gemeente en haar partners kunnen dit niet alleen. Daarvoor is de hulp van inwoners hard nodig.
We investeren dus ook in activatie van de inwoners zelf. De komende jaren wordt veiligheid nóg belangrijker. We zetten ons daar extra voor in en werken samen met de politie, brandweer, zorgorganisaties en buurtteams. Fysieke omgeving Voor de opgave Powerport staat 2026 in het teken van duidelijkheid. Het college zet volop in op de leefbaarheid van en rond het Amergebied. Dat doen we zoveel mogelijk samen met inwoners en belanghebbenden. Op het gebied van economie en toerisme ligt onze focus bij het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen. Steeds meer bedrijven kunnen niet verduurzamen en/of groeien vanwege netcongestie. Samen met ondernemers onderzoeken we of een energiehub realiseerbaar is. Met de inzet van parkmanagement willen we een collectief op de bedrijventerreinen realiseren en projecten ondersteunen die bijdragen aan een circulaire en duurzame economie. Verder werken we in het Economisch Platform Geertruidenberg samen aan de economische opgaven met de ondernemerscollectieven VOG, KHN en ZLTO. Ook staan we Geertruidenberg Maritiem bij met het uitvoeren van het maritieme programma. Rijksmonumenten de Watertoren en De Schattelijn worden omgevormd naar een hotel, het toeristische overnachtingsaanbod wordt hiermee flink uitgebreid.
Om bezoekers te faciliteren realiseren we een toeristisch overstappunt als startpunt om onze mooie regio met de fiets of wandelend te verkennen. En we gaan het Halvezolenlijntje beter beleefbaar maken. Onze ambitie voor voldoende en passende woonruimte blijft onverminderd hoog. We zetten ambtelijke capaciteit efficiënt in en vragen een realistische bijdrage van ontwikkelaars. We betrekken onze inwoners bij woningbouwprojecten. Organisatie en dienstverlening In 2025 is het organisatieplan waarin de visie op de organisatie, de sturing en inrichting van processen zijn beschreven uitgerold in de organisatie. In 2026 zullen we verder werken aan de implementatie van dit plan. 8
De ontwikkeling van de organisatie, de ambities en de uitvoering van wettelijke taken vraagt om versterking van de formatie. We investeren op het gebied van o.a. sport, Wet open overheid, privacy, contractmanagement en HR. Tegelijkertijd benutten we kansen voor meer efficiency, zodat middelen optimaal worden ingezet. Ook in 2026 investeren we in het aantrekken van de juiste mensen. We investeren in onze medewerkers door opleidingen en trainingen. Het HR beleid is gericht op het aantrekken en behouden van medewerkers. We blijven werken aan het verder verbeteren van onze dienstverlening. Onze website is voor inwoners en ondernemers het belangrijkste online dienstverleningskanaal. We willen graag dat het kanaal aansluit bij de behoeften van onze inwoners en ondernemers. Hiervoor hebben we in 2025 de webvisie vernieuwd en starten we in 2026 met de implementatie van de nieuwe website. Verder blijven we scherp kijken naar de kostenbeheersing in de gemeentelijke organisatie. We richten ons op een samenstel van maatregelen die zowel gaan over bestaande werkwijzen en processen als ondersteunende systemen.
Verloop Begrotingsaldo 2026 - 2029 De meerjarenbegroting 2026 – 2029 is tegelijkertijd met de Najaarsnota 2025 opgesteld. De Najaarsnota 2025 bevat de mutaties van de Tussenrapportage 2025-2 (Turap 2025-2) waaronder de meicirculaire 2025. De structurele doorwerking van de mutaties in de Turap 2025-2 zijn opgenomen in de begroting 2026 – 2029. In de begroting 2026 – 2029 zijn de gebruikelijke ontwikkelingen op het terrein van personeel, ontwikkeling kapitaallasten, mutaties in gemeentelijke belastingen en heffingen, autonome ontwikkelingen in het sociaal domein en overige administratieve en autonome mutaties opgenomen. Al deze financiële mutaties worden gerekend tot bestaand beleid (autonome en/ of wettelijke ontwikkelingen). Tot slot vindt de vertaling van het gewijzigde of nieuwe beleid plaats die is gebaseerd op de kadernota en de nadien ontstane inzichten. In de onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen het financieel perspectief geschetst. Meer gedetailleerde informatie over de mutaties treft u in de programma’s of paragrafen aan. (bedragen x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
4.423 N
5.102 N
5.307 N
5.307 N
865 N
856 N
856 N
856 N
Ontwikkelingen kapitaallasten bestaande investeringen 2025
89 N
538 N
729 N
694 N
Ontwikkelingen kapitaallasten actualisatie investeringen 2026-2029
321 V
511 V
686 V
392 V
5.126 V
4.885 V
3.432 V
3.203 V
1.104 N
560 N
6V
Begroting 2026 - 2029 na Turap 2025-1 inclusief tussentijdse raadsbesluiten Beleidswijzigingen, Autonome ontwikkelingen en overige mutaties Ontwikkelingen personeel inclusief doorwerking CAO en inclusief bestuur
Algemene uitkering op basis van de meicirculaire 2025 Ontwikkelingen jeugdzorg, Impulsen benodigd voor het realiseren van de opgave kostenbeheersing Ontwikkelingen jeugdzorg, dekking uit Vrije Algemene Reserve
1.104 V
560 V
Ontwikkelingen jeugdzorg (autonoom)
997 N
922 N
922 N
Verlenging opvang 't Hoge Veer t/m oktober 2028 (per saldo)
922 N
1.255 V
1.255 V
1.037 V
-
Verbonden partijen
94 V
98 V
152 V
152 V
Overige mutaties
1.102 N
569 N
546 N
647 N
3.052 N
4.673 N
Inzet Vrije Algemene Reserve als structurele dekking (10% regeling) Totaal
370 V 680 N
868 N
Uitwerking Kadernota per programma
9
P1 - Duurzaamheid
83 V
108 V
78 V
78 V
P2 - Leefbaarheid
535 V
48 V
48 V
48 V
P3 - Mens en Zorg
51 N
522 V
1.140 V
1.152 V
-
-
-
-
P5 - Economie en toerisme
112 V
127 V
127 V
127 V
P6 - Bestuur en dienstverlening
110 N
77 V
145 V
177 V
P7 - Financiën
120 V
10 N
10 N
63 V
Totaal uitwerking kadernota
689 V
872 V
1.528 V
1.645 V
9V
4V
1.524 N
3.028 N
P4 - Wonen
Saldo meerjarenbegroting 2026-2029
Uit deze tabel kunt u opmaken dat de begroting 2026 en 2027 sluitend zijn en de jaren na 2027 een aanzienlijk tekort laten zien. Op verzoek van de toezichthouder is voor de presentatie van het structurele begrotingssaldo aangesloten bij de tabel die de toezichthouder daarvoor heeft ontwikkeld. De uitwerking is onderstaand opgenomen. Structureel begrotingssaldo
2026
2027
2028
2029
Lasten exclusief mutaties reserves
83.924 N
83.375 N
81.658 N
75.506 N
Baten exclusief mutaties reserves
83.737 V
81.781 V
79.427 V
72.501 V
Geraamd saldo van baten en lasten
187 N
1.594 N
2.231 N
3.005N
Toevoegingen reserves
1.274 N
1.484 N
734 N
815 N
Onttrekkingen reserves
1.470 V
3.082 V
1.440 V
792 V
9V
4V
1.525 N
3.028 N
Incidentele lasten incl. incidentele toevoegingen reserves
9.240 N
9.028 N
7.284 N
899 N
Incidentele baten incl. incidentele onttrekkingen reserves
9.249 V
9.032 V
7.929 V
388 V
0-
0-
2.170 N
2.517 N
Geraamd resultaat
Structureel begrotingssaldo
Wij stellen voor om de meerjarenbegroting vast te stellen met een positief saldo voor 2026 van € 9.000 en de saldo's voor 2027 tot en met 2029 vooralsnog voor kennisgeving aan te nemen. Zoals we u in de inleiding hebben aangegeven is de begroting gebaseerd op de stand van zaken van het moment. We kunnen op de langere termijn nog niet goed inschatten wat de rendementen van bepaalde maatregelen zijn. We verwachten wel dat we de genoemde rendementen in de komende jaren kunnen behalen. De concrete maatregelen zijn verwerkt in de begroting 2026 – 2029. Voor 2028 en 2029 nemen we, zoals in de kadernota is aangegeven, een richtinggevende taakstelling op. In onderstaande tabel ziet u het effect op het begrotingssaldo, als we ook dit deel kunnen omzetten naar concrete maatregelen. Hoewel nog niet in cijfers te vertalen hopen en verwachten wij dat ook vanuit het Rijk nog handreikingen worden gedaan. (bedragen x € 1.000) Saldo begroting 2026 - 2029
2026
2027
2028
2029
9V
4V
1.524 N
3.028 N
250 V
250 V
Kostendekkendheid leges (inclusief kabels en leidingen) Interne kostenverrekeningen en toerekening van (personele) kosten) Saldo begroting 2026-2029
10
9V
4V
400 V
400 V
874 N
2.378 N
Indien de gemeenteraad bij de behandeling van deze meerjarenbegroting per amendement besluit om een uitgave te doen die niet in de primitieve begroting is opgenomen dient de gemeenteraad, zoals afgesproken, ook aan te geven hoe in de dekking van die uitgave wordt voorzien. Tot slot Het blijft een uitdaging om de begroting voor de jaren na 2027 rond te krijgen. Niettemin blijven we optimistisch en vastberaden. We zijn ervan overtuigd dat we, door samen keuzes te maken en onze krachten te bundelen, door deze barre financiële tijden kunnen komen en een solide basis kunnen leggen voor een toekomstbestendige en veerkrachtige gemeente.
Leeswijzer Evenals vorig jaar zijn de programma's opgesteld rondom het adagium "kort maar krachtig". Elk programma heeft dezelfde opbouw aan de hand van drie vragen: 1. Wat willen we bereiken?: U leest hier de ambitie bij het programma, gevolgd door de strategische doelen, indicatoren en de maatschappelijke effecten. 2. Wat gaan we daar voor doen?: In dit onderdeel presenteren we de resultaten die voor 2026 voornemens zijn te realiseren. Deze resultaten zult u in 2026 ook terugzien in de tussenrapportages. 3. Wat mag het kosten? We maken hier de financiële kant van het programma inzichtelijk. De tabel laat per taakveld de budgetten zien. zowel lasten als baten. Onder deze tabel worden de belangrijkste verschillen toegelicht. De verschillen als gevolg van gewijzigde kapitaallasten (m.n. rente) en toerekening van ambtelijke uren worden niet toegelicht per taakveld. Bedragen in de begroting zijn in principe weergegeven in bedragen x € 1.000. Dit zorgt mogelijk voor afrondingsverschillen.
11
In één oogopslag BIO (Begroting in een oogopslag) Uitgaven 2026 gemeente Geertruidenberg € 85,21 miljoen
Inkomsten 2025 gemeente Geertruidenberg € 85,21 miljoen
12
Programma 1 Opgave Leefbaarheid De leefbaarheid van de gemeente Geertruidenberg is belangrijk voor de inwoners. We focussen daarbij op een goede inrichting van de openbare ruimte en ook op het participeren met de inwoners. Daar geven we op veel manieren invulling aan. Uit de burgerpeiling blijkt over het algemeen dat men het heel prettig wonen vindt in de gemeente, maar op onderdelen wordt extra aandacht gevraagd voor de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte. Hier zetten we de komende jaren stappen in waardoor de gemeente Geertruidenberg een steeds prettigere plek wordt om in te verblijven en wonen.
1.1 Wat willen we bereiken? Inwoners, bedrijven en bezoekers verblijven in een prettige (woon)omgeving die veilig en goed bereikbaar is met aandacht voor groen in de buurt. Een omgeving waarbij de duurzame toekomst centraal staat. Geertruidenberg is een plek waar buurtgenoten elkaar kunnen ontmoeten en fijn met elkaar samenleven en zich inzetten voor de wijk. Binnen Programma 1 ''Opgave Leefbaarheid'' zijn, de onderstaande doelstellingen opgenomen: 1.1.1 Verbeteren sociale cohesie 1.1.2 Verhogen participatie en eigenaarschap 1.1.3 Verbeteren (fysieke aspecten) openbare ruimte 1.1.4 Verhogen van veilige woon- en werkomgeving 1.1.5 Verbeteren bereikbaarheid 1.1.6 Stimuleren vergroening
1.1.1 Verbeteren sociale cohesie We werken als één gemeente integraal samen aan de versterking van de sociale cohesie en de sociale basis. We gaan uit van de kracht van de gemeenschap en juichen de betrokkenheid en inzet voor eigen buurt en wijk toe. Beleidsindicator
Waarden 2024
2025 2026 2027
% tevredenheid over thuis voelen in de gemeente
80%
81% 82% 82%
% tevreden in klaar staan voor elkaar
60%
61% 62% 62%
Aantal wijkbudgetten aangevraagd (t.b.v. buurtactiviteiten)
15
18
20
20
Aantal burgerinitiatieven
30
33
35
35
Aantal acties vanuit wijktafels
45
48
50
50
Aantal bewonerscomités
35
38
40
40
a. Het aantal buurtactiviteiten in de openbare ruimte stijgt jaarlijks
Structureel worden inwoners gestimuleerd tot het organiseren van buurtactiviteiten. Deze activiteiten hebben als doel om de onderlinge contacten te versterken en de bereidheid om elkaar te helpen te verhogen. De buurtactiviteiten worden door inwoners georganiseerd en gefaciliteerd. Als gemeente leveren we een kleine financiële bijdrage. b. Het aantal burgerinitiatieven voor de openbare ruimte stijgt jaarlijks Structureel worden inwoners geïnformeerd en gestimuleerd tot het opstarten van een burgerinitiatief. Het is van belang dat initiatieven vanuit de samenleving ontstaan en inwoners regie nemen en eigenaar tonen in hun eigen buurt of wijk. Als gemeente ondersteunen en faciliteren we inwoners bij de voorbereiding, realisatie en borging van het initiatief. Ook is er een beperkte financiële ondersteuning mogelijk vanuit het wijkbudget.
13
c. De gemeente is voor de bewoners meer zichtbaar in de wijk Elke wijk kent zijn wijkregisseur en deze is zichtbaar aanwezig in de wijk. Inwoners kennen de wijkregisseur en weten hem/haar te bereiken voor vragen of advies. De wijkregisseur neemt het initiatief om de ambtelijke organisatie te betrekken bij vraagstukken die leven in buurt en wijk. d. Het aantal deelnemers aan bewonerscomités neemt jaarlijks toe Steeds meer inwoners verenigen zich in een bewonerscomité. Dit comité is aanspreekpunt voor de gemeentelijke organisatie en zij sturen in buurt en wijk op gezamenlijke activiteiten en inzet. Dit met als doel een fijne en schone leefomgeving waar men elkaar respecteert, helpt en bijdraagt waar mogelijk.
Wettelijke beleidsindicatoren Nr.
Taakveld
Naam indicator
Jaar
Waarde 2024
Begroot 2025
Eenheid
Bron
1. Veiligheid
Geweldsmisdrijven
2024
4,1
4
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Vernielingen
2024
4,5
4
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Diefstallen uit woning
2024
0,9
0,5
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Winkeldiefstal
2024
1,1
1
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Verwijzingen Halt
2024
0,6
0,5
per 1.000 jongeren
CBS
1.1.2 Verhogen participatie en eigenaarschap Inwoners nemen regie in hun woon- en leefomgeving. Zij nemen het initiatief om succes uit hun wijk of buurt te delen en knelpunten gezamenlijk op te pakken. De gemeente is in deze initiatieven ondersteunend en faciliterend mits de initiatieven passen binnen het gemeentelijk beleid. Beleidsindicator
Waarden 2024
2025
2026
2027
Cijfer betrekken en samenwerken
6,0
6,1
6,2
6,3
Aantal onderhoudsovereenkomsten met inwoners
20
23
25
30
Aantal meldingen ideeën wijk & buurt
20
23
25
30
Aantal participatieve projecten
10
10
15
20
a. Onderhoud door bewoners aan de openbare ruimte stijgt jaarlijks Met initiatiefnemers en bewonerscomités maken we afspraken over eigenaarschap, onderhoud en toezicht. Dit kan zowel gericht zijn op het initiatief als op de buurt of wijk. Hiermee versterken we de betrokkenheid, samenwerking en de mate waarin men eigenaarschap ervaart. b. Meldingen over de openbare ruimte die samen worden opgelost, stijgt jaarlijks Meldingen bij het Fysiek Domein betreffen meestal klachten over defecten in de openbare ruimte, ongewenst gedrag of dienstverlening van de gemeente. Meldingen worden afgehandeld binnen de door de raad vastgestelde beleid- en/of beheerkaders. Meldingen geven ook een beeld welke problemen in de gemeente of delen daarvan spelen. Deze informatie geven input voor het nieuwe beleid of gerichte aanpak. Meldingen worden meestal gezien als klachten terwijl het in veel gevallen ook veel informatie geeft over lokale knelpunten. Door als gemeente in die gevallen constructief in gesprek te gaan over de aard van het probleem komen we samen tot oplossingen. De oplossing ligt daarbij soms bij inwoners. 14
c. Over projecten en/of herinrichting van de openbare ruimte denken inwoners aan de voorkant structureel mee Door participatie als standaard te beschouwen bij projecten en/of herinrichtingen van de openbare ruimte sluit de oplossing beter aan op lokale behoeften en ontstaat vervolgens meer eigenaarschap over het eindresultaat.
1.1.3 Verbeteren (fysieke aspecten) openbare ruimte De beleving, de kwaliteit en de duurzaamheid van de openbare ruimte wordt waar mogelijk verbeterd. Het DIOR helpt om de openbare ruimte op planmatige wijze toekomstbestendig en duurzaam in te richten. Op korte termijn wordt binnen de geplande projecten ingezet op beleving, kwaliteit en duurzaamheid. De implementatie van het DIOR (doorlooptijd ongeveer 3 jaar) wordt met een jaar uitgesteld, dus zal starten per 1-1-2027. Beleidsindicator Cijfer zorg voor woon- en leefomgeving
Waarden 2024
2025
2026
2027
6,8
6,8
6,8
6,8
Aantal meldingen afval
2.367
2.600
2.450
2.300
Aantal meldingen civiel openbare ruimte (wegen, verkeersveiligheid, riolering, groen, openbare verlichting, speelvoorzieningen en weg- en straatmeubilair.
3.051
2.750
2.750
2.750
15
20
25
20
Aantal duurzame koppelkansen benut
a. De beleving van de fysieke aspecten in de openbare ruimte verbetert jaarlijks We zijn elke week aanwezig in één van 17 buurten in de gemeente. Daarmee zorgen wij dat de buurt er in die week goed bijligt hetgeen bijdraagt aan een betere beleving. Daarnaast zijn de medewerkers van het wijkonderhoud die week aanspreekbaar voor inwoners van die buurt.
b. De kwaliteit van de werkzaamheden in de openbare ruimte verbetert jaarlijks In het voorjaar van 2025 heeft de raad ingestemd met het DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte). In het DIOR zijn de beeld-kwaliteitskaders voor de openbare ruimte vastgelegd. Vanaf 2027 wordt het DIOR geleidelijk geïmplementeerd. In 2025 zijn wij gestart met het optimaliseren van onze werkprocessen, zodat wij al onze assets in de openbare ruimte straks conform de in het DIOR vastgestelde beeld- en kwaliteitsniveau kunnen onderhouden. c. De duurzame inrichting van de fysieke aspecten in de openbare ruimte verbetert jaarlijks Bij rehabilitatieprojecten worden klimaatadaptieve maatregelen en de mogelijkheid van het hergebruik van materialen altijd meegenomen. Daarnaast vindt tweemaal per jaar overleg plaats met Brabant Water en Enexis over het afstemmen van reguliere onderhoudsmaatregelen bij rehabilitatieprojecten. In 2026 verwachten wij meer duidelijkheid van Enexis met betrekking tot de planning van de energietransitie (verzwaren van stroomkabels) binnen het stedelijke gebied van de gemeente zodat wij dit ook beter kunnen gaan afstemmen met onze eigen rehabilitatiewerkzaamheden. Om deze reden zijn de projecten als Ravelijn en Hooipolder Oost in het meerjaren investeringsplan enkele jaren doorgeschoven.
1.1.4 Verhogen van veilige woon- en werkomgeving
15
Het verhogen van de veiligheidsbeleving (subjectieve veiligheid) bij inwoners en het terugdringen van meetbare misdaadcijfers (objectieve veiligheid). Inwoners hebben de mogelijkheid om burgerinitiatieven op te starten om de veiligheidsbeleving in de buurt of wijk te verbeteren. Beleidsindicator
Waarden 2024
2025
2026
2027
% tevredenheid in veilig in de buurt
90%
91%
91%
91%
% tevredenheid in van overlast buurtbewoners
70%
71%
72%
72%
Aantal initiatieven voor veilige fysieke inrichting
4
6
6
6
Aantal meldingen handhaving en overlast (totaal)
1.500
1.350
1.400
1.400
a. De veiligheidsbeleving (subjectieve veiligheid) in de openbare ruimte verhoogt jaarlijks Door zicht te hebben op de mate waarin mensen zich veilig of onveilig weten én voelen wordt het mogelijk om dit te verbeteren. De beleving is persoonlijk en kan zich op verschillende manieren uiten via het ‘denken-voelen-doen’ of ‘veraf-dichtbij’. b. Criminaliteit (objectieve veiligheid) in de openbare ruimte daalt jaarlijks Het aantal strafbare incidenten in de openbare ruimte moet verminderen. Daarbij gaan we uit van de meest recente misdaadcijfers en sturen en prioriteren we hier actief op. c. Jeugdproblematiek in de openbare ruimte daalt jaarlijks De jeugd is een kwetsbare doelgroep. Het is wenselijk om hen meer perspectief te bieden en tegelijkertijd de overlast te verminderen. Daarmee worden voorwaarden gecreëerd om hier jaarlijks stappen in te maken. d. De fysieke veiligheid verbetert door een betere ruimtelijke inrichting Door het centraal stellen van fysieke veiligheid in de openbare ruimte wordt nagedacht hoe de ruimtelijke inrichting kan bijdragen aan meer veiligheid en minder overlast. Daarmee kan worden voorkomen dat vernielingen, verloedering, bedreigingen en ongelukken optreden.
1.1.5 Verbeteren bereikbaarheid Geertruidenberg is en blijft goed en veilig bereikbaar. We investeren structureel in onze bereikbaarheid. De focus ligt op auto- en fietsverkeer en het openbaar vervoer wordt verkend. Ook besteden we aandacht aan de verlaging van het aantal ongevallen en mate van overlast door het verkeer. Beleidsindicator
Waarden 2024
2025
2026
2027
74%
75%
76%
77%
0
0
0
0
Aantal meldingen verkeersveiligheid
120
115
110
105
Aantal meldingen parkeer- en verkeersoverlast
550
537
525
515
% tevredenheid in verkeersveiligheid Aantal verkeersongevallen
a. Het aantal verkeersongevallen verlaagt jaarlijks Op basis van het in 2025 vastgestelde Mobiliteitsplan werken we aan de verbetering van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid in onze gemeente. Hiervoor werken we met concreet benoemde plannen en projecten en een bijbehorende prioritering.
16
b. De mate van verkeersoverlast verlaagt jaarlijks Op basis van het in 2025 vastgestelde Mobiliteitsplan werken we aan de verbetering van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid in onze gemeente. Hiervoor werken we met concreet benoemde plannen en projecten en een bijbehorende prioritering. c. De bereikbaarheid in, van en naar de gemeente verbetert jaarlijks Op basis van het in 2025 vastgestelde Mobiliteitsplan werken we aan de verbetering van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid in onze gemeente. Hiervoor werken we met concreet benoemde plannen en projecten en een bijbehorende prioritering.
1.1.6 Stimuleren vergroening Geertruidenberg creëert een groene, biodiverse en klimaatadaptieve leefomgeving. Daarin werken we aan vergroening van de openbare ruimte en doen dit op een kwalitatieve manier door voor passende beplanting te kiezen.. Beleidsindicator
Waarden 2024
2025
2026
2027
% tevredenheid in genoeg groen
68%
69%
70%
70%
% tevredenheid in onderhoud van groen
55%
58%
60%
60%
Aantal meldingen groen
900
850
800
800
13.521
13.621
13.621
Aantal bomen M2 aan areaal groen
13.421 1.326.000
1.339.000 1.352.000 1.352.000
a. Elke straat van de toekomst wordt 10% groener Bij herinrichting en renovatieprojecten wordt de omgeving aantoonbaar vergroend, minimaal met 2%. Bij elk project wordt vergroening toegepast, uitgangspunt is de 3-30-300-regel. Omdat herinrichting slechts eens in de 30–50 jaar plaatsvindt, is het belangrijk om vergroeningskansen goed te benutten. Het doel is om de leefomgeving vanaf 2030 minimaal 10% groener te maken ten opzichte van 2022. Als vergroening op de projectlocatie niet haalbaar is, wordt in de directe omgeving naar alternatieven gezocht. Door onnodige verharding te vervangen door groen wordt hittestress verminderd, verbetert de waterinfiltratie en ontstaat meer ruimte voor gezonde en toekomstbestendige bomen. b. Het areaal groen breidt jaarlijks uit Geen nettoverlies van groene ruimte en boomkroondekking voor 2030 De Europese Natuurherstelverordening 2024 dwingt gemeenten om natuur en groen als volwaardige randvoorwaarde in elk ruimtelijk besluit op te nemen — niet als wens, maar als juridische plicht. Waar kansen liggen zetten we actief in om het groenareaal te vergroten. c. Verhogen van welzijn door groen stijgt jaarlijks Door in de communicatie expliciet de nadruk te leggen op het effect van groen op mentale gezondheid, maken we zichtbaar dat natuur meer is dan enkel een fysieke toevoeging aan de leefomgeving.
Groen draagt bij aan rust, ontspanning en het stimuleren van beweging – allemaal essentiële factoren voor een gezonde, veerkrachtige samenleving. Door dit verhaal consequent te vertellen, vergroten we het draagvlak voor vergroening én versterken we de betrokkenheid van inwoners.
17
d. Meer bewustzijn over meerwaarde groen en biodiversiteit Wanneer inwoners zich meer bewust worden van de voordelen van groen, groeit hun waardering ervoor. Het groenbeleid (Omgevingsprogramma Groen) is in december 2024 vastgesteld. Het is belangrijk om bewoners actief mee te nemen in de vertaling van het beleid naar uitvoering en hen te betrekken bij de plannen.
1.2 Wat gaan we daar voor doen? Om de opgenomen doelstellingen binnen Programma 1 ''Opgave Leefbaarheid'' te realiseren zijn de onderstaande programmalijnen vastgesteld: 1.2.1 Integraal wijkgericht werken 1.2.2 Samen sterk in uw buurt 1.2.3 Meerjarig duurzame inrichting van de openbare ruimte 1.2.4 Duurzame koppelkansen bij projecten in 2026 1.2.5 Veiligheid in de openbare ruimte
1.2.1 Integraal wijkgericht werken Wij hebben het wijkgericht werken binnen de verschillende domeinen samengevoegd en gaan nu integraal wijkgericht werken. We willen aan de voorkant zaken signaleren, sturen op zelfredzaam zijn en het nemen van eigenaarschap voor actuele vraagstukken. Op wijkniveau word een wijkplan opgesteld waarin een duidelijke visie op de wijk en een meerjarig uitvoeringsprogramma is opgenomen. Resultaten 2026: • In samenwerking met inwoners en partners starten we met het opstellen van een wijkplan per wijk. • Het wijkplan heeft een duidelijke wijkvisie en bevat een meerjarig uitvoeringsplan. • In het uitvoeringsplan zijn thema's en actualiteiten opgenomen die onder de aandacht zijn en uitgevoerd worden. • Het wijk- en uitvoeringsplan betreft zowel sociale als fysieke aspecten. • De wijkregisseur positioneren als spil in de buurt en wijk.
1.2.2 Samen sterk in uw buurt We zijn vooral in contact met inwoners tijdens de maandelijkse wijkmomenten, in de wijkvoorzieningen of tijdens aanwezigheid in de buurt en wijk. Het is voor inwoners duidelijk welke voorzieningen er in de wijk zijn, wanneer deze beschikbaar zijn en hoe zij hieraan zelf kunnen bijdragen. De maandelijkse wijkmomenten zijn themagericht en passend bij de wijk. Resultaten 2026: • Het maandelijks wijkmoment inrichten naar thema's die opgesteld zijn in het uitvoeringsplan van het wijkplan. • Er is eenduidige informatie en communicatie over de voorzieningen en de beschikbaarheid.
1.2.3 Meerjarig duurzame inrichting van de openbare ruimte
18
Het is een lang gekoesterde wens om meer in controle te zijn voor de lange termijn inrichting van de openbare ruimte. We maken keuzes over de gewenste inrichting van de openbare ruimte in het DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte) door het gewenste kwaliteitsniveau (opnieuw) vast te stellen. Dit vertaalt zich in investeringen die nodig zijn om te voldoen aan de gewenste kwaliteit. We geven sowieso invulling aan duurzaamheid. Daarnaast geeft het LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) invulling aan de eisen en wensen die wij voor onze openbare ruimte stellen aan derden. Tot slot maken we werk van het op orde krijgen van werkprocessen, beheersystemen en kwaliteitsniveaus. Resultaten in 2026: • Het DIOR is in Q1 2025 beleidsmatig vastgesteld. In het kader van bezuinigingen en ombuigingen start de implementatie in 2027. • Koppelkansen met betrekking tot klimaatadaptatie en circulair hergebruik materialen worden benut. Voorbeelden hiervan zijn: Beethovenlaan en Namer e.o. • Voor de koppelkansen met betrekking tot de energietransitie zijn wij in overleg met Enexis.
1.2.4 Duurzame koppelkansen bij projecten in 2025 Met het DIOR is de (integrale) inhoud van het onderhoud en de vervangingsprojecten in de openbare ruimte geborgd. Tot die tijd is aandacht gevraagd voor de projecten op de kortere termijn. De behoefte bestaat om verschillende doelstellingen meer in samenhang te benaderen en daarbij bij elk project een afweging te maken tussen potentiele koppelkansen. Dit krijgt vorm door vanuit een uniform format te werken waarin de werkvoorraad van projecten is weergegeven inclusief de koppelkansen vanuit de verschillende thema's. Met dit overzicht worden vanzelfsprekend de beleidsambities van Duurzaamheid in de openbare ruimte geborgd. Resultaten in 2026: • De koppelkansen met klimaatadaptatie en het circulair hergebruik van materialen worden integraal meegenomen in de rehabilitatieprojecten. Tevens kijken wij ook naar de plannen voor energietransitie in het stedelijk gebied. Waarbij steeds duidelijk wordt welke maatregelen Enexis moet gaan nemen.
1.2.5 Veiligheid in de openbare ruimte De focus van veiligheid bij het programma Leefbaarheid ligt op buiten; de openbare ruimte. Daarbij zijn enkele aspecten het meest relevant voor de veiligheid in de openbare ruimte van de gemeente. Hierop wordt beleidsmatig de focus gelegd, naast de vele operationele werkzaamheden die van toepassing zijn voor het borgen van veiligheid. Het betreft veiligheidsbeleving, jeugd en veilige fysieke inrichting. Resultaten in 2026: • Beleidsmatige prioriteiten evalueren en uitvoeren. • Veiligheidsknelpunten in de gemeente identificeren. • Kwetsbare doelgroepen identificeren.
1.3 Wat mag het kosten
19
Specificatie taakvelden TV.
Taakveld omschrijving
Begroting V/N 2026
Begroting V/N 2027
Begroting V/N 2028
Begroting V/N 2029
Lasten Programma 1 Opgave Leefbaarheid 1.2
Openbare orde en veiligheid
2.1
Verkeer en vervoer
276.000
N
276.000 N
276.000 N
276.000 N
3.396.000
N
4.354.000 N
4.470.000 N
4.670.000 N
2.2
Parkeren
6.000
N
6.000 N
6.000 N
6.000 N
2.4
Economische havens en waterwegen
133.000
N
114.000 N
114.000 N
114.000 N
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
37.000 N
37.000 N
37.000 N
37.000 N
5.5
Cultureel erfgoed
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Totaal lasten
85.000 N
85.000 N
86.000 N
2.688.000
56.000 N N
2.599.000 N
2.598.000 N
2.597.000 N
6.592.000
N
7.471.000 N
7.586.000 N
7.786.000 N
Baten Programma 1 Opgave Leefbaarheid 1.2
Openbare orde en veiligheid
2.1
Verkeer en vervoer
0
-
0
-
0
-
0
-
375.000
V
375.000
V
375.000
V
375.000
V
2.2 2.4
Parkeren
5.000
V
5.000
V
5.000
V
5.000
V
Economische havens en waterwegen
23.000
V
24.000
V
25.000
V
26.000
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
V
0
-
0
-
0
-
0
-
5.5 5.7
Cultureel erfgoed
7.000
V
7.000
V
7.000
V
7.000
V
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
14.000
V
14.000
V
14.000
V
14.000
V
424.000
V
425.000
V
426.000
V
427.000
V
Totaal baten Reserves 0.10 Mutaties reserves lasten 0.10
5.000
N
5.000 N
5.000 N
5.000
N
400.000
V
8.000
V
23.000
V
23.000
V
395.000
V
3.000
V
18.000
V
18.000
V
5.773.000
N
7.043.000
N
7.142.000
N
7.341.000
N
Mutaties reserves baten
Totaal reserves
Saldo baten en lasten inclusief reserves
Toelichtingen verschillen > € 25.000 Budgetmutaties welke budgettair neutraal zijn en / of van administratieve aard, worden niet separaat toegelicht tenzij van politiek bestuurlijke importantie. Als gevolg van doorschuiven / vertraging van lopende investeringen ontstaan er eveneens mutaties op de begrote afschrijvingen en rente (de kapitaallasten). De mutaties in de kapitaallasten tezamen met de interne doorbelasting van de ambtelijke uren worden toegerekend aan de opgavemutaties < € 25.000. Taakveld Omschrijving
2026 V/N
2027 V/N
2028 V/N
2029 V/N
2.1
Wegen, straten en pleinen: Dit betreft een in de kadernota opgenomen DIOR scenario inclusief indexering. Deze raming is nog in afwachting van een nadere onderbouwing/toekenning aan budgetten.
0
-
330.000
N
330.000
N
330.000
N
2.1
Wegen, straten en pleinen: Dit betreft een in de kadernota opgenomen DIOR i.v.m. oplossen achterstanden. Deze raming is nog in afwachting van een nadere onderbouwing/toekenning aan budgetten.
0
-
75.000
N
75.000
N
75.000
N
2.1
Wegen, straten en pleinen: Dit betreft de formatiemutatie zoals in de kadernota opgenomen DIOR.
0
-
82.000
N
82.000
N
82.000
N
20
2.1
Wegen, straten en pleinen: Onderhoud straatploeg Door uitgestelde investeringen zal de kans toenemen dat er kleine reparaties (op basis van klachten en meldingen) moeten worden uitgevoerd. Vandaar dat het onderhoudsbudget wordt verhoogd.
75.000
N
75.000
N
75.000
N
75.000
N
2.1
Wegen, straten en pleinen: Voorziening geprogrammeerd onderhoud wegen Vanuit de kadernota wordt een verlaging van de reguliere storting in de voorziening groot onderhoud wegen beoogd, waarbij de voorziening voor de komende 10 jaar toereikend zou moeten blijven.
595.000
V
595.000
V
595.000
V
595.000
V
2.1
Openbare Verlichting: Gas en elektra Verhoging vanwege toegenomen tarieven/kosten stroomvoorziening.
25.000
N
25.000
N
25.000
N
25.000
N
2.1
Bruggen en duikers: De plankosten zijn incidenteel hoger vanwege een inspectieronde van de kunstwerken
0
-
58.000
N
0
-
0
-
5.7
Plantsoenen en parken: Onderhoud Gazons Vanwege areaaluitbreiding en het terugnemen van grasstroken die eerder door vrijwilligers werden onderhouden. Deze ontwikkelingen vergroten de onderhoudsopgave en drukken op het budget.
65.000
N
65.000
N
65.000
N
65.000
N
0.1
Mutaties reserves opgave 1 Leefbaarheid Administratieve verschuiving vanuit de algemene reserve naar de reserve afschrijvingen maatschappelijk nut ter dekking van de fiets- en looproute markt Geertruidenberg.
400.000
V
0
-
0
-
0
-
Saldo van de opgavemutaties > 25.000
830.000
V
115.000
N
57.000
N
57.000
N
Saldo van de opgavemutaties < 25.000 (incl. kapitaallasten en doorbelasting ambtelijke uren)
567.000
V
437.000
V
498.000
V
298.000
V
1.397.000
V
322.000
V
441.000
V
241.000
V
Totaal Saldo
21
Programma 2 Opgave Duurzaamheid Met het Duurzaamheidsprogramma geven we in de volle breedte invulling aan Duurzaamheid. Van Energie tot Circulariteit en van Duurzame Mobiliteit tot Klimaatadaptatie. Daarmee geven we invulling aan deze grote maatschappelijke opgaven zodat we klaar zijn voor de toekomst. Daarin geven we invulling aan beleidsopgaven en zijn we actief met concrete projecten. Samen maken we de gemeente stuk voor stuk groen, biodivers en klimaatbestendig.
2.1 Wat willen we bereiken? Een duurzaam, fossielvrij, circulair en klimaatbesteding Geertruidenberg in 2050 of eerder. Binnen Programma 2 ''Opgave Duurzaamheid'' zijn de onderstaande doelstellingen opgenomen: 2.1.1 Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2.1.2 Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam 2.1.3 Een circulair Geertruidenberg in 2050 2.1.4 Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder
2.1.1 Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2050 of eerder We werken aan een toekomstbestendig energiesysteem in onze regio. We verminderen onze energiebehoefte van inwoners door in te zetten op besparing. De energievraag die overblijft vullen we in door duurzame energie op te wekken. Daarnaast geven we invulling aan de landelijke en regionale energietransitie door de positie die de gemeente Geertruidenberg heeft in het zijn van een energie-hub. Hierover meer in de paragraaf Powerport. Tot slot zijn we actief in de warmtetransitie, om op termijn van het gas af te gaan, maar ook door een regionale rol te spelen in de energie infrastructuur. We schrijven hiervoor een warmteprogramma in 2026. Beleidsindicator
Waarden 2025
2026
2027
% duurzaam opgewekte elektriciteit
15%
15%
15%
% energiebesparing t.o.v. 2018
15%
15%
15%
% aardgasvrije panden
12%
12%
12%
Aantal GWh zon op dak
18 GWh
18 GWh
18 GWh
Aantal GWh zon op veld
4,0 GWh
4,0 GWh
4,0 GWh
a. Een toegankelijk, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem Wij zetten ons in voor het regionale energiesysteem. Gemeente Geertruidenberg heeft met het Amergebied en de Amercentrale een dominante positie in de energietransitie. Hier geven wij zo goed mogelijk invulling aan door de belangen van de gemeente te vertegenwoordigen en daarmee de leefbaarheid en bredere welvaart te borgen. Tegelijkertijd vervullen wij onze maatschappelijke taak om dit energiesysteem mogelijk te maken. In de paragraaf Powerport gaan we hier verder op in. b. 33% warmtebesparing t.o.v. 2018 in 2050, 15% in 2030 In 2026 schrijven we een warmteprogramma. Dit is een traject van de lange adem omdat heel wat randvoorwaarden (o.a. isolatie en warmtenet) op orde moeten zijn voordat we daadwerkelijk tot warmtebesparing komen. Hierbij blijven we nauw in contact met de betrokken inwoners. Middelen om de warmtetransitie te ondersteunen vanuit de gemeente zijn in de kadernota geschrapt. Daarom doen we een groter beroep op de markt en hopen we dat het Rijk met aanvullende gelden komt.
22
c. 100% van de verbruikte energie wordt duurzaam opgewekt in 2050 Stapsgewijs maken we stappen in het opwekken van duurzame energie. Daarvoor zet de gemeente vooral in op zonnepanelen en kunnen we aansluiten op initiatieven in de regio.
Wettelijke beleidsindicatoren Nr.
Taakveld
Naam indicator
Jaar
Waarde (Jaarrekening 2022)
Werkelijk 2024
Eenheid
Bron
33.
7. Volksgezondheid en Milieu
Omvang huishoudelijk restafval
2024
Grof huishoudelijk restafval
117
kg/inwoner
CBS
34.
7. Volksgezondheid en Milieu
Hernieuwbare elektriciteit
2024
Aandeel hernieuwbare elektriciteit
-
%
CBS
2.1.2 Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam We stimuleren actieve mobiliteit (lopen en fietsen), zorgen voor aantrekkelijk openbaar- en deelvervoer en schakelen om naar elektrische voertuigen of voertuigen op hernieuwbare brandstoffen. Uit onderzoek blijkt dat gedeelde mobiliteit niet als zeer kansrijk wordt beschouwd voor Geertruidenberg. Voor 2026 hebben we geen budget om deelmobiliteit te stimuleren. Beleidsindicator
Waarden 2024
2025
2026
2027
Aantal (semi)publieke laadpunten
250
275
300
300
%geregistreerde elektrische en waterstofvoertuigen t.o.v. totaal
4%
5%
6%
7%
a. Een volledig dekkende oplaadinfrastructuur De oplaadinfrastructuur wordt geïmplementeerd door externe partijen. Wij zijn op dit moment samen met de provincie actief in een nieuwe laadpalenconcessie. Daarin maken we afspraken over de oplaadinfrastructuur van de komende jaren. Dit leidt stapsgewijs tot een dekkend net. b. Meer deelvervoer en daarmee minder auto’s Uit onderzoek blijkt dat deelvervoer voor Geertruidenberg op de korte en middellange termijn niet kansrijk is, behalve in heel specifieke situaties. Voor 2026 zetten we dan ook niet meer in op het stimuleren hiervan en laten dit over aan de markt. c. Duurzame voertuigen (elektrisch en waterstof) zijn de norm Meer en meer stappen we over op elektrische voertuigen. Dit stimuleren we voor inwoners met informatievoorziening en tegelijkertijd maken we er werk van om ons eigen wagenpark volledig te elektrificeren. d. Per fiets en te voet is zo aantrekkelijk mogelijk In het in 2025 vastgestelde Mobiliteitsplan wordt van het STOMP principe uitgegaan. Binnen dit principe willen we onze verplaatsingen bij voorkeur te voet (Stappen), per fiets (Trappen) en met de bus (Openbaar vervoer) laten plaatsvinden. Daarna eventueel via mobiliteitsdiensten (M) en daarna pas met de privéauto ( P) . Dit komt ten goede aan onze ambities in het kader van duurzaamheid en mobiliteitstransitie.
2.1.3 Een circulair Geertruidenberg in 2050
23
We gooien per inwoner veel minder weg. Het afval dat overblijft scheiden we slim zodat we het kunnen opwaarderen en hergebruiken als grondstof. We geven het goede voorbeeld en kopen circulair in. We experimenteren met het verbinden van reststromen in de gemeente en zetten in op bewustwording. Ook kijken we naar kleinschalige circulaire initiatieven in de gemeente die we kunnen faciliteren. Beleidsindicator
Waarden 2025
2026
2027
Huishoudelijk restafval in kg/inwoner/jaar
72
64
58
Scheidingspercentage huishoudelijk afval
80%
82%
84%
Percentage gerecycled huishoudelijk afval
70%
72%
74%
a. 100% hergebruik primaire grondstoffen in 2050, 50% in 2030 We zetten in op het hergebruiken van de grondstoffen die worden ingezameld. Dit doen we in eerste instantie om een zo goed mogelijke scheiding van afval te creëren waarmee we de afvalstromen als grondstoffen kunnen gebruiken. Daarnaast zijn we nu in de regio actief om te borgen dat de afvalverwerking ook daadwerkelijk circulair plaatsvindt. b. Geen restafval meer in 2050, maximaal 30 kg in 2030
We willen het restafval stap voor stap terugdringen. Daarvoor hebben we de komende jaren veel initiatieven in de planning staan. Het invoeren van Diftar was hiervoor een grote en belangrijke stap waarmee inwoners door middel van prijsprikkels worden gestimuleerd om zo min mogelijk restafval te hebben. Komend jaar blijven we via deze methode inwoners stimuleren en geven we voorlichting waar nodig. c. 50% minder gebruik primaire grondstoffen in 2030 In de regio maken we afspraken over het terugdringen van het gebruik van primaire grondstoffen.
2.1.4 Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder We vergroenen onze gemeente; zo voorkomen we hittestress, herstellen we het ecosysteem en stimuleren we biodiversiteitsherstel. We verbeteren onze bodem- en waterkwaliteit. Ruimte voor ‘groen’ en ‘blauw’ wordt leidend in onze ruimtelijke plannen. We maken onze gemeente klaar voor meer extreme weersomstandigheden. Beleidsindicator % Groen van het oppervlak van de gemeente (exclusief agrarisch) Blootstelling PM10 en NO2 per m3 lucht
Waarden 2025
2026
2027
28%
29%
30%
PM10: 14 NO2: 14
PM10: 14 NO2: 14
PM10: 14 NO2: 14
a. Herstel ecosysteem en biodiversiteit Met het Omgevingsprogramma Groen creëren we beleid voor al onze vergroeningsambities. Het ecosysteem en biodiversiteit vormen hierin de rode draad. Daaraan wordt een Vergroeningsagenda gekoppeld om daarmee ook uitvoering te kunnen geven aan de beleidsdoelstellingen. Deze is sterk afhankelijk van de beschikbare middelen. Op dit moment kunnen we dit vooral op kleine schaal bij kansen die zich voordoen in het implementeren van bio-divers groen. De gebiedsinvesteringen vanuit het programma Powerport kunnen mogelijk middelen vrijmaken voor vergroenen op een grotere schaal.
24
b. Geen hittestress én wateroverlast in 2050 Met vergroening gaan we een groot deel van de hittestress tegen. Het beschikbare budget is afdoende voor kleinschalige maatregelen. Voor grotere, structurele aanpak zijn meer middelen nodig. Pas als die beschikbaar komen, kunnen we dit oppakken. Voor wateroverlast geven we invulling aan het Programma Stedelijk Water waarin allerlei inspanningen staan beschreven die wateroverlast moeten voorkomen. Denk daarbij aan voorlichting op scholen en het aanleggen van gescheiden rioleringen. c. Vergroende omgeving, meer m2 groen van hoogwaardigere kwaliteit t.o.v. 2023 Bij vervangingsprojecten in de openbare ruimte gaan we meer groen toevoegen. Ook geven we uitvoering aan de ambitie om 100 bomen per jaar te planten. Tot slot zijn we actief met een onnodige verhardingsanalyse. Dit geeft een beeld in de locaties en omvang van locaties die vergroend kunnen worden. d. Verbeterde luchtkwaliteit t.o.v. 2023 In 2024 zijn de luchtwaarden voor Raamsdonksveer onderzocht door TNO. Dit onderzoek toont aan dat we ruim onder de Europese grenswaardes blijven en hiermee dus voldoen aan de gestelde eisen. In verband met de bezuinigingen op het duurzaamheidsbudget is het de vraag of we verdere luchtkwaliteitsmetingen in de gemeente kunnen uitvoeren.