Raadsvoorstel Onderzoek rekenkamer uitvoering Participatiewet.pdf

Datum raadsvergadering

:

Agenda nr.

: [ nr. ]

Onderwerp

: Rekenkamerrapportage Onderzoek uitvoering van de Participatiewet in

Etten-Leur

Aan de leden van de raad. Voorstel: 1. Het eindrapport van de Rekenkamer West-Brabant getiteld ‘Doeltreffendheid uitvoering van de Participatiewet in Etten-Leur’ te onderschrijven en in te stemmen met de in het rapport opgenomen conclusies en aanbevelingen; 2. Het college op te dragen de aanbevelingen van de Rekenkamer West-Brabant op te pakken en de raad hierover periodiek via de verplichte paragraaf verbonden partijen zoals opgenomen in de Planning&Control (P&C) documenten te informeren; Inleiding De Rekenkamer onderzoekt de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van de door het gemeentebestuur gevoerde bestuur. Zoals vastgelegd in het convenant voor de Rekenkamer West-Brabant voert de rekenkamer jaarlijks één onderzoek uit in de gemeente EttenLeur. In het jaarplan 2020 van de Rekenkamer West-Brabant is voor de gemeente Etten-Leur opgenomen een onderzoek naar de uitvoering van de Participatiewet. De gemeenteraden van Etten-Leur, Geertruidenberg en Moerdijk hebben de rekenkamer gevraagd onderzoek te doen naar de uitvoering van de Participatiewet in de drie gemeenten. De gemeenteraden willen graag meer inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid en uitvoering.

De volgende onderzoeksvragen staan daarbij centraal:  Welke doelen zijn gesteld door de gemeenten?  Welke instrumenten en middelen worden ingezet voor welke doelgroepen?  Hoe is de uitvoering georganiseerd?  Wat zijn de resultaten van beleid en uitvoering?  Wat is de rol van de gemeenteraad? De gemeenteraad van Etten-Leur heeft naast deze algemene onderzoeksvragen de volgende specifieke vragen gesteld: 1. Bedrijven die cliënten bijv. statushouders opleiden met nog geen vast contract, haken vaak af. Wat is hiervan de reden? Dit geldt ook voor cliënten, men beëindigt vroegtijdig het dienstverband. Wordt e.e.a. veroorzaakt door de uitgebreide regelgeving. Vormt regelgeving een belemmering? Wat is de rol van het Werkplein? 2. Wat is de werkwijze van het Werkplein? Wordt een casus (cliënt) door een en dezelfde persoon behandeld? 3. Aandacht wordt gevraagd voor statushouders, C-groep, cliënten welke vanuit het speciaal onderwijs worden doorverwezen? 4. Heeft men zicht op de in- en uitstroom van cliënten; met name spijtoptanten? 5. Cliënten, burgers kunnen tussen wal en schip vallen. Krijgen niet uitkeringsgerechtigden (nuggers) aandacht in deze wet? Wordt in deze gevallen het instrument job coaching (testen op effectiviteit) ingezet en wat is de rol van externe partijen in deze? 6. Hoe verloopt de samenwerking met het UWV?

7. Aandacht voor communicatie vanuit Werkplein richting doelgroep. Leesbaarheid van de brieven welke richting cliënten gaan. 8. Is er een mismatch in de arbeidsmarkt, waarbij opleiding mogelijk een oorzaak kan zijn? Wat is de rol van opleiding daarbij? 9. Effectiviteit van re-integratietrajecten? Tijdstraject? 10. Sturingsmogelijkheden van de Raad. 11. Wordt er onderzocht hoe men omgaat met bedrijven die cliënten opleiden en die nog niet klaar zijn voor een vast contract, die door de regels geen uitstel krijgen. En wordt er maatwerk geleverd door flexibel met de regels om te gaan? 12. Casussen worden nu behandeld door 1 persoon, zijn er ook afspraken dat ze door derden of andere een blik op de casussen wordt gegeven en met name bij de cliënten waar ze vastlopen. 13. Hoe wordt omgegaan met de cliënten die van het speciaal onderwijs komen, is hier beleid voor gemaakt? Wanneer komen zij in beeld? 14. Bij groep C zitten ook statushouders, worden daarbij personen ingeschakeld die uit hetzelfde land komen en hier al langere tijd in Nederland zijn of wordt er na hun ervaringen en valkuilen gevraagd? De specifieke vragen van Etten-Leur zijn meegenomen in de algemene opzet van het onderzoek. Niet alle vragen waren echter binnen het bestek van dit onderzoek te beantwoorden.

In bijlage 1 van de eindreportage is voor elke vraag aangegeven of deze is beantwoord en waar het antwoord in de rapportage is te vinden. Beoogd effect en evaluatie Met het onderzoek wordt beoogd te onderzoeken in hoeverre het beleid en de uitvoering van de Participatiewet bij de gemeente Etten-Leur als doeltreffend en doelmatig aan te merken is en waar zich eventuele verbeterpunten bevinden. Argumenten 1.1. Het rapport geeft antwoord op de vraag hoe heeft de gemeente Etten-Leur haar beleid rondom de participatiewet vormgegeven, en hoe hieraan uitvoering wordt gegeven. Ook geeft het rapport antwoord op de deelvragen. De Rekenkamer heeft zich een beeld gevormd van de situatie in Etten-Leur. In hoofdstuk 2 wordt het beoordelingskader uitgewerkt. In hoofdstuk 3 worden de doelen die de gemeente Etten-Leur in beleidsnota’s en dienstverleningsovereenkomsten heeft vastgesteld voor de uitvoering van de Participatiewet en de wijze waarop de gemeente het Werkplein aanstuurt omschreven. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de uitvoering door Werkplein en de wijze waarop Werkplein daarover aan de gemeente verantwoording aflegt. In hoofdstuk 5 worden de resultaten van beleid en uitvoering van de Participatiewet in Etten-Leur geanalyseerd.

Op basis van de bevindingen in de hoofdstukken 2 tot en met 5, zijn in hoofdstuk 6 de conclusies en aanbevelingen geformuleerd en is de onderzoeksvraag beantwoord. In het rapport ‘Doeltreffendheid uitvoering van de Participatiewet in Etten-Leur’ trekt de Rekenkamer de volgende conclusies: De resultaten van de uitvoering van de Participatiewet voor Etten-Leur zijn voldoende. De gemeente doet het niet significant slechter of beter dan vergelijkbare gemeenten. De laatste jaren daalt het beroep op de Participatiewet maar die daling lijkt in 2019 te stagneren. Het verdient aanbeveling nader onderzoek te doen naar de oorzaken hiervan en naar mogelijkheden om de effectiviteit van de uitvoering te verbeteren. De raad van Etten-Leur heeft haar kaderstellende en controlerende taak bij de invoering van de Participatiewet goed ingevuld door het formuleren van een helder beleidskader, consequente keuzes in de uitvoeringsorganisatie en (ruim) voldoende managementinformatie voor controle. Naar de

toekomst verdient het beleidskader op onderdelen wel aanscherping. Het gaat daarbij om de gewenste aandacht voor specifieke doelgroepen, het vertalen van actuele kennis over de effectiviteit van re-integratie en het betrekken van recente inzichten over maatschappelijke kosten en baten van werk in de keuzes voor doelgroepen en instrumenten. Daarbij is het voor de raad van Etten-Leur ook van belang om een visie te formuleren op de rol van de raad in regionale samenwerking. De gemeenteraad van Etten-Leur heeft in verordeningen en beleidsnota’s heldere keuzes gemaakt voor de inrichting van de uitvoeringsorganisatie, doelen geformuleerd voor groepen werkzoekenden en op hoofdlijnen uitspraken gedaan over de inzet van instrumenten en middelen voor deze groep. Zowel het beleid als de uitvoeringsorganisatie heeft de gemeente ontwikkeld in samenspraak met de overige 5 gemeenten in de regio Hart van West-Brabant. Een logische keuze gelet op het regionale karakter van de arbeidsmarkt en de schaaleffecten voor de uitvoering. Tegelijkertijd maakt deze regionale samenwerking de kaderstellende en controlerende taak van de raad complexer. De regionale samenwerking vraagt veel onderlinge afstemming en bemoeilijkt het formuleren en controleren van specifieke doelen voor Etten-Leur.

De raad maakt in haar beleid onderscheid in doelgroepen voor de uitvoering van de Participatiewet op basis van afstand tot de arbeidsmarkt (A, B en C). Er wordt geen specifiek beleid geformuleerd voor bijvoorbeeld statushouders of jongeren uit speciaal onderwijs. In het algemeen beleidskader geeft de raad aan dat zij een evenwichtige inzet van middelen over deze drie groepen nastreeft. Onder invloed van economische ontwikkelingen kiest zij er in 2016/2017 voor om extra in te zetten op A en B ten koste van C en niet-uitkeringsgerechtigden (nuggers). Alhoewel dit leidt tot een daling van het aantal uitkeringen is de effectiviteit van deze keuze niet duidelijk. Uit onderzoek weten we immers dat een deel van groep A ook zonder extra inzet een baan vindt. En in groep C is in die periode niet geïnvesteerd waardoor de kansen van deze groep mogelijk verslechterd zijn. Werkplein heeft het werkproces voor mensen die een beroep doen op de Participatiewet goed uitgewerkt. In het proces maakt de organisatie geen onderscheid tussen werkzoekenden uit de verschillende gemeenten. Het onderscheid in de drie groepen uitkeringsgerechtigden is vertaald in gespecialiseerde casemanagers per categorie. In het werkproces is veel aandacht voor de diagnose waardoor Werkplein een goed beeld heeft van de kandidaten, hun mogelijkheden en beperkingen.

Dat geldt ook voor statushouders en jongeren uit het speciaal onderwijs. Het instrumentarium voor groep C is in lijn met de beleidskeuzes van de gemeenten nog in ontwikkeling. Dat geldt ook voor de aansluiting op de andere uitvoeringsorganisaties in het sociaal domein in de betrokken gemeenten. Werkplein heeft de werkgeversbenadering zelf in huis en werkt daarbij samen met het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) in een subregionaal werkgeversservicepunt (WSP). In het rapport ‘Doeltreffendheid uitvoering van de Participatiewet in Etten-Leur’ doet de Rekenkamer de volgende aanbevelingen: 1. Ontwikkel als gemeenteraad een visie op de rol van de gemeenteraad in regionale samenwerking. Hoe vul je daarin je kaderstellende en controlerende taak in en zorg je voor voldoende ‘couleur locale’? Doe dit bij voorkeur in samenwerking met de raden uit de samenwerkingsgemeenten. 2. Scherp als gemeenteraad de beleidskeuzes bij de uitvoering van de Participatiewet verder aan. Betrek daarin onderzoek over de effectiviteit van re-integratie voor verschillende doelgroepen en onderzoek naar de bredere maatschappelijke effecten van re-integratie. Beoordeel opnieuw de inzet van middelen over de A, B en C categorie en overweeg of en hoe je als gemeente verder wil inzetten op specifieke groepen als statushouders en jongeren uit speciaal onderwijs 3.

Bewaak als gemeenteraad je kaderstellende en controlerende rol. Formuleer zelf de beleidsdoelen en zorg voor een gerichte en adequate verantwoording van de uitvoering over deze doelen. Voorkom overkill aan informatie en beperk de verantwoordingsinformatie tot de hoofdlijnen.

4. Borg kennis over de effectiviteit van instrumenten binnen het Werkplein en investeer in kennisontwikkeling over de effecten van re-integratie op het brede sociaal domein 5. Geef het Werkplein de opdracht de samenwerking met de overige uitvoeringsorganisaties in het sociaal domein verder uit te werken. Geef het Werkplein ook de opdracht de samenwerking in het WSP op arbeidsmarktregio verder te verbeteren. 2.1 Het uitvoeren van de aanbevelingen zorgt ervoor dat de verdere verbetering van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de uitvoering van de Participatiewet geborgd wordt en samenwerkingsmogelijkheden verder worden onderzocht. Door opname in de P&C-cyclus wordt geborgd dat de aanbevelingen worden uitgevoerd en de raad periodiek wordt geïnformeerd over de (voortgang van de) uitvoering en kan controleren of de uitvoering volgens afspraak verloopt Met het uitvoeren van de aanbevelingen wordt ervoor gezorgd dat de doelmatigheid en doeltreffendheid van de uitvoering van de Participatiewet verder wordt verbeterd.

Tevens wordt de gemeenteraad in positie gebracht om: - In samenwerking met de gemeenteraden van de andere deelnemers een visie te ontwikkelen op de rol van de gemeenteraden binnen het Werkplein mede in het licht van de in voorbereiding zijnde wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr); - De gemaakte beleidskeuzes verder aan te scherpen; - Zelf beleidsdoelen te formuleren en afspraken te maken over de wijze waarop hierover adequate informatie wordt verstrekt die nodig is voor het uitvoeren van de controlerende taak ten aanzien van de Participatiewet; Op te dragen dat de (keten)samenwerking binnen het gehele sociale domein wordt geïntensiveerd en de samenwerking binnen het WSP verder wordt verbeterd. Door de uitwerking van de aanbevelingen over de uitvoering van de Participatiewet en de verantwoording hierover op te nemen in de P&C-documenten, wordt de gemeenteraad in de gelegenheid gesteld om kaders te stellen (bij kadernota en begroting) en te controleren (via bestuursrapportages en jaarverslag en jaarrekening). Door het koppelen van de uitwerking van de aanbevelingen aan de P&C-cyclus wordt gewaarborgd dat de aanbevelingen worden uitgewerkt en dat de raad deze uitwerking kan volgen. Alternatieven/varianten Uiteraard bestaat de mogelijkheid om de aanbevelingen van de rekenkamer niet over te nemen.

Dit wordt niet wenselijk geacht omdat met de uitvoering van deze aanbevelingen juist een stap wordt gezet in het verder verbeteren van de uitvoering van de Participatiewet en het versterken en verduidelijken van de rol van de gemeenteraden hierin. Kanttekeningen en risico’s Het onderzoek is uitgevoerd over de periode 2015 tot en met 2019. Dit betekent dat in dit onderzoek de Coronapandemie en de gevolgen daarvan voor de in- en uitstroom in de Participatiewet uiteraard niet zijn meegenomen. Uiteraard dienen bij de uitwerking van de aanbevelingen wel met de gevolgen van de Coronapandemie rekening worden gehouden Toelichting Financiële toelichting Het voorstel heeft op dit moment geen financiële consequenties. De financiële consequenties die voortvloeien uit de uitvoering van de aanbevelingen worden verwerkt in de kadernota 2022-2025. Hierin wordt tevens de voornoemde fasering inzichtelijk gemaakt. Juridische toelichting

Het voorstel heeft nu geen juridische consequenties. Wel zal nadat de wijziging van de Wgr in de Staatscourant wordt gepubliceerd een wijziging van de Gemeenschappelijke Regeling plaats moeten vinden. Personele toelichting De personele consequenties van de hiervoor weergegeven aanpak passen binnen de reguliere formatie. Planning Rapportage over de uitwerking van de aanbevelingen gaat plaatsvinden via de paragraaf verbonden partijen zoals opgenomen in de P&C-documenten die periodiek aan de gemeenteraad worden aangeboden. Op die manier kan de gemeenteraad de voortgang volgen. In de kadernota 2022-2025 worden de consequenties van de uitwerking van de aanbevelingen in beeld gebracht. Communicatie en participatie Voor besluitvorming Voor de communicatie vanuit de Rekenkamer wordt kortheidshalve verwezen naar het rapport. Dit voorstel is opgesteld samen met de Concerncontroller en de Controller. Na besluitvorming Voor wat betreft de interne communicatie wordt kortheidshalve verwezen naar de in dit voorstel beschreven procesaanpak. Ook over deze aanpak heeft afstemming plaatsgevonden door de Griffie met de Concerncontroller en de Controller Het besluit wordt op de gebruikelijke wijze gepubliceerd in de Etten-Leurse Bode en op de website officielebekendmakingen.nl.

Bijlagen - Eindrapportage onderzoek Doeltreffendheid uitvoering van de Participatiewet in Etten-Leur van de Rekenkamer West-Brabant - Ontwerpraadsbesluit - Jaarplan 2021 rekenkamer West-Brabant Etten-Leur, 26 februari 2021 De griffier,

Dhr. drs. W.C.M. Voeten MBA