Kadernota 2024-2027 - CONCEPT 31-05-2023
Tekst van het document
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Inhoudsopgave Samenvatting Samenvatting Voorwoord Uitgangssituatie 2023-2027 Meerjarenperspectief 2023-2027 Toelichting financiële mutaties Reserves Voorzieningen Uitgangspunten Wettelijke taken PDF Toelichting reserve (op website anders weergegeven) Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Programma
6 6 6 9 10 11 12 14 15 18 18 19 20 21
1. Eigentijds bestuur en dienstverlening op maat in Etten-Leur Ontwikkelingen Financiële ontwikkelingen 1.1 Vertrouwen in de overheid 1.2 Communicatie en participatie 1.3 Dienstverlening en menselijke maat 1.4 Ondermijnende criminaliteit
21 21 24 25 27 29 31
2. Sociaal Etten-Leur Ontwikkelingen Financiële ontwikkelingen 2.1 Iedereen moet mee kunnen doen 2.2 Minima- en armoedebeleid 2.3 Wijkvoorzieningen en -gebouwen/accommodaties 2.4 Jong zijn in Etten-Leur 2.5 Gezond oud worden en zelf- en samenzorg
34 34 38 39 41 43 45 47
3. Ruimte voor wonen en leven in Etten-Leur Ontwikkelingen Financiële ontwikkelingen 3.1 Woningbouw 3.2 Verkeersafwikkeling 3.3 Verkeersveiligheid 3.4 Beheer en onderhoud van het openbaar gebied 3.5 Huisvesting bijzondere doelgroepen
50 50 52 53 55 57 59 61
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
3
4. Economie en werk in Etten-Leur
63
Ontwikkelingen Financiële ontwikkelingen 4.1 Zo veel mogelijk mensen aan het werk 4.2 Het versterken van de economie 4.3 Toerisme en recreatie 4.4 Een levendig centrum 4.5 Agrarische sector
63 64 65 67 69 71 73
5. Duurzaam denken en doen in Etten-Leur Ontwikkelingen Financiële ontwikkelingen 5.1 Duurzaam wonen 5.2 Duurzame woon- en leefomgeving 5.3 Duurzaam produceren 5.4 Duurzame bedrijven- en industrieterreinen
75 75 78 79 81 83 84
Paragrafen
4
86
Lokale heffingen Aanpassing tarieven
87 87
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Uitgangspunten Project Nobelaer
88 88 88
Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied Ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen gebouwen Ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen sportaccommodaties
90 90 90 92 92
Financiering Financiering
93 93
Bedrijfsvoering Algemeen Loonkosten
94 94 94
Verbonden partijen Ontwikkelingen
95 95
Grondbeleid Grondbeleid Wonen Bedrijventerreinen Reserve Cultuur Reserve Compenserend Groen en reserve Landschapsbeleid en beheer
96 96 96 98 98 99
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Risico's Investeringen Krediet aanpassingen Investeringsruimte 2024-2027 Financiële positie Financiële positie reserves en voorzieningen Inleiding Samenvatting Totaal reserves 2022-2027 Totaal voorzieningen 2022-2027 Stille reserves
99 102 102 102 103 103 103 103 104 121 136
BESLUITVORMING - NOG AANPASSEN
140
Besluitvorming Besluitvorming - AANPASSEN Toezeggingen Vragen gemeenteraad
140 140 141 141
Contact en privacy
142
Contact Contact Privacybeleid
142 142 142
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
5
Samenvatting Samenvatting Voorwoord Elk jaar brengen we in juni de stand van zaken in beeld en kijken we vooruit naar de komende vier jaar. Dat doen we in de eerste bestuursrapportage 2023 en de kadernota 2024-2027 die - zoals gebruikelijk - in één zijn gevlochten. Financieel is de gemeente Etten-Leur gezond. Onze reservepositie is in orde. Daarmee kunnen we risico’s en onzekerheden opvangen. Daarnaast is in het raadsprogramma afgesproken middelen opzij te zetten voor de invulling van onze ambities. Voorspelbaarheid financiële ontwikkelingen lastiger dan normaal De voorspelbaarheid van toekomstige ontwikkelingen is deze keer lastiger dan normaal. Aan de ene kant komen we goed op stoom als het gaat om het raadsprogramma. We zitten in het eerste volle jaar van de nieuwe raad en het nieuwe college. In 2022 bepaalden we met elkaar wat we willen bereiken de komende jaren en hebben we de acties in planning gezet. 2023 is het jaar waarin we de belangrijkste zaken in de steigers zetten. Aan de andere kant maken mondiale en landelijke ontwikkelingen ons werk ook uitdagend. Met name de inflatiecijfers, de ontwikkelingen op de financiële markten en de onzekerheden rondom het gemeentefonds hebben een groot effect op onze begroting en maken financiële ramingen hoogst onzeker.
Op beleidsmatig gebied plaatsen bijvoorbeeld de ontwikkelingen op de woningmarkt, tekorten op de arbeidsmarkt, de aanhoudende druk op de jeugdzorg, de hoge instroom van vluchtelingen naar Europa en Nederland en de ambities op het gebied van klimaat en stikstof ons voor nieuwe vraagstukken. Ook Etten-Leur zal een bijdrage leveren aan de oplossingen van deze vraagstukken. Oplossingen die ook invloed hebben op onze financiën. We varen gestaag en doelgericht naar de toekomst Dit jaar zetten we de acties uit het college uitvoeringsprogramma concreet in gang. Het aantal startnotities viel natuurlijk op. Dat betekent vooral dat we projecten opstarten waar we onze inwoners, ondernemers en andere partners bij betrekken. We staan aan de start van het realiseren van een nieuwe wijk Haansberg waarvoor we aan het einde van het jaar het masterplan willen opleveren. Een nieuwe wijk is ook goed voor de financiële stabiliteit van de gemeente in de toekomst. We hebben na de dialoog van vorig jaar over armoede een aantal vervolgacties op de rit gezet. We gaan verder aan de slag met het terugdringen van de wachtlijsten in de jeugdzorg. Niet alleen om de wachtlijsten te verkorten, maar uiteindelijk met het doel om de zorg daar te bieden waar dat het hardste nodig is. Op het gebied van duurzaamheid geven we uitvoering aan de Transitievisie Warmte.
Binnenkort starten we in twee wijken om meer isolatiemaatregelen toe te passen in woningen. Verder is het programma De Grote Oogst op Vosdonk van start gegaan. De huidige en gewenste maatschappelijke accommodaties worden dit jaar in beeld gebracht zodat we daar een goed beleid op kunnen voeren als het gaat om het gebruik van die accommodaties. En voor het centrum geldt dat we aan de slag zijn met de Centrumvisie. En
6
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
dit is nog maar een greep uit de acties die nu opgestart zijn. Daarmee willen we maar laten zien: Etten-Leur vaart gestaag en doelgericht richting de toekomst. Stijgende kosten op alle vlakken Een van de problemen waar ook Etten-Leur mee te maken heeft, is de stijgende inflatie. Ook onze kosten stijgen daardoor flink. Dat zien we terug in onze financiën omdat we met hogere indexeringen moeten werken. Dat geldt voor de stijging van prijzen en voor de stijging van de loonkosten. Deze indexeringen zijn niet alleen voor ons de werkelijkheid van nu, maar ook voor onze gemeenschappelijke regelingen en voor de instellingen en verenigingen die we subsidiëren. Het is realistisch om nu van deze stijgende kosten uit te gaan en dit in onze budgetten door te berekenen. Zeker is dat het onzeker is De indexeringen waarmee we nu rekenen zijn overigens hoogst onzeker. We namen de indexeringen van het Centraal Planbureau als uitgangspunt. Dat geeft het meest betrouwbare houvast. Maar het is niet te voorzien hoe deze cijfers aan het einde van dit jaar of volgend jaar precies zijn. We gaan financieel onzekere tijden tegemoet. Ook al omdat het kabinet na 2026 een forse korting op het gemeentefonds toepast zonder aan te geven hoe die vanaf dat moment wordt opgevangen. Dit heeft ook effect op de inkomsten van onze gemeente. Om die reden zie je in de kadernota ook terug dat vanaf 2026 een fors tekort zal optreden.
Een tekort waar alle gemeenten mee te maken krijgen. Wij realiseren ons dat deze onzekerheid ook voor u een goede behandeling van het financieel meerjarenperspectief bemoeilijkt. De gesprekken tussen VNG en kabinet over deze tekorten en de financiële afspraken vanaf 2026 vinden op het moment van schrijven van dit voorwoord nog plaats. Snelle duidelijkheid en een stabiel en realistisch perspectief voor gemeenten vanuit de Rijksoverheid is van groot belang. Zodra er meer duidelijk is brengen wij u daarvan uiteraard op de hoogte. Meer informatie over de financiële positie en onzekerheden staat in de financiële samenvatting. De inkomsten groeien niet mee met de groeiende kosten Wanneer we rekening moeten houden met hogere kosten, moeten we ook kijken naar onze inkomsten. Dat is allereerst de algemene uitkering. De uitkomsten van de meicirculaire zijn bij het verwerken van deze cijfers nog niet bekend. Normaal gesproken verwerken we deze gegevens ook pas na ontvangst daarvan. Landelijk is er wel een berekening gemaakt op basis van (realistische) verwachtingen. Omdat de kosten nu zodanig zijn gestegen, vinden wij het verstandig om ook te laten zien wat de verwachting is aan de inkomstenkant. Bij uitzondering hebben wij dit opgenomen in de cijfers. Op deze manier denken we dat de gemeenteraad de behandeling van de kadernota kan voorbereiden op basis van de meest recente inzichten.
Op het moment van behandeling van de bestuursrapportage en kadernota, is de meicirculaire bekend en weten we hoe de cijfers er daadwerkelijk uitzien. Duidelijk is al wel dat de inkomsten niet 1-op-1 meestijgen met de kosten. Dat betekent ook dat we hebben gekeken naar de onroerendezaakbelasting (OZB). De afgelopen jaren zijn we behoudend geweest in het verhogen van de OZB. Nu de kosten zo stijgen, stelt het college voor om een deel van de gestegen kosten in 2023 in het tarief van
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
7
2024 mee te nemen. Het definitieve besluit daarover neemt de gemeenteraad bij de begroting 2024 in november van dit jaar. Samen maken we Etten-Leur sterker Terugkomend op de voorspelbaarheid: de onzekerheden die we zien, vormen risico’s voor de toekomst. Tegelijkertijd zijn we goede stappen aan het zetten. Daarbij betrekken we onze inwoners, ondernemers en andere partners nadrukkelijk. De financiering die het Rijk beschikbaar stelt voor duurzaamheid maakt het mogelijk om ook op dat vlak meters te gaan maken. Erkenning bij het Rijk voor de problemen in de jeugdzorg en voor de financiering van de Wmo, maken dat we als Etten-Leur hier niet alleen in staan. Sowieso staan we niet alleen. We voelen ons als gemeente gesteund door de gemeenschap. Door iedereen die zich met hart en ziel inzet voor ELkaar in Etten-Leur. Dit is een basisvoorwaarde om vooruit te komen als gemeenschap. Om iedereen binnenboord te houden, om de metafoor van het varen nog even vast te houden. Dat Etten-Leur koers kan houden en de golven kan weerstaan. Om te zorgen dat iedereen in Etten-Leur mee kan doen en kan blijven doen. Kortom: Samen maken we Etten-Leur sterker! Het college van burgemeester en wethouders
8
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Uitgangssituatie 2023-2027 Op 10 november 2022 stelde de gemeenteraad de programmabegroting 2023 vast. De gemeenteraad nam ook kennis van de meerjarenraming 2024-2026. 2023
2024
2025
2026
Vastgestelde begroting 2023
447
2.522
4.983
1.334
Decembercirculaire 2022
-470
-522
-524
-528
(bedragen x € 1.000)
1.334
Startpositie 2027 (= 2026) Startpositie kadernota 2024-2027
2027
-23
2.000
4.459
806
1.334
Resultaat 2022 We sloten 2022 af met een positief resultaat van € 10.050.000. Een toelichting op het resultaat 2022 leest u in de jaarstukken 2022. De gemeenteraad stelt de jaarstukken 2022 in dezelfde raadsvergadering als deze kadernota vast.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
9
Meerjarenperspectief 2023-2027 De ontwikkelingen en voorstellen in de eerste bestuursrapportage 2023 en de kadernota 2024-2027 leiden tot het volgende meerjarenperspectief. (bedragen x € 1.000) Startpositie kadernota 2024-2027
2023
2024
2025
2026
2027
-23
2.000
4.459
806
1.334 -10.269
-2.203
-3.879
-5.719
-7.119
Voorschot indexering algemene uitkering
610
1.370
2.300
2.520
2.670
Overige wijzigingen
-529
-384
-719
-885
-1.358
Meicirculaire 2023 (exclusief voorschot indexeringen)
pm
pm
pm
pm
pm
Verlaging storting algemene reserve voor financiële tegenvallers
pm
pm
pm
pm
pm
-2.145
-893
321
-4.678
-7.623
Indexeringen
Saldo kadernota 2024-2027
De toelichting op deze cijfers leest u hier. 2023 Op basis van de huidige inzichten sluiten we 2023 af met een negatief saldo. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de meicirculaire 2023. 2024-2027 Met uitzondering van 2025 is op basis van de huidige inzichten de meerjarenbegroting niet sluitend. Vanaf 2026 is nadrukkelijk de terugval van de financiële middelen uit het gemeentefonds zichtbaar. Wanneer de meicirculaire 2023 bekend is voegen we de effecten hiervan op de meerjarenbegroting nog toe. Bij de tweede bestuursrapportage 2023 en de begroting 2024 hebben we meer zicht op de verdere ontwikkelingen in 2023. Op dat moment bepalen we of en in welke mate de storting in de algemene reserve voor het opvangen van tegenvallers en het voordelig resultaat 2022 nodig is om het begrotingstekort te verkleinen.
10
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Toelichting financiële mutaties In het overzicht leest u een samenvatting van de mutaties bij het opstellen van de kadernota 2024-2027. In de programma's nemen we financiële overzichten op met meer details en toelichtingen. (bedragen x € 1.000) 1. Indexeringen
2023 -2.203
2024 -3.879
2025 -5.719
2026 -7.119
2027 -10.269
2. Verlaging storting algemene reserve
975
502
482
382
382
3. Inschatting compensatie loon en prijsontwikkeling
610
1.370
2.300
2.520
2.670
4. Onroerendezaakbelasting
0
387
394
400
406
5. Algemene uitkering
199
202
203
201
-161
6. Storting onderhoudsvoorziening gebouwen
-80
-80
-80
-80
-80
0
0
-200
-300
-350
8. Formatie uitbreiding
-33
-267
-270
-173
-173
9. Energiekosten maatschappelijke organisaties 2023
-347
0
0
0
0
10. Leerlingenvervoer
-200
-200
-200
-200
-200
11. Jeugdzorg
-125
7. Stelpost kapitaallasten
-125
-125
-125
-125
12. GIA (Jeugd en Wmo)
0
-96
-96
-96
-96
13. Bezuiniging subsidie De Nobelaer
0
-150
-150
-150
-150
14. Indexering De Nobelaer
-331
-414
-483
-551
-618
15. Actualiseren bijdrage Veiligheidsregio
-145
-145
-145
-145
-145
0
122
51
52
52
17. Armoedebeleid
-28
-86
-86
-86
-86
18. Energietoeslag minima
-400
0
0
0
0
19. Overig
-14
-34
-14
-14
-14
-2.122
-2.893
-4.138
-5.484
-8.957
16. WVS - begroting 2023
Totaal wijzigingen
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
11
Reserves Reserve nog uit te voeren werkzaamheden Wanneer we bedragen storten of onttrekken aan een reserve nemen we dit op in het betreffende programma. Een uitzondering hierop is de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden. Deze bedragen voegden we in 2022 toe aan de reserve. Deze halen we er nu weer uit om de werkzaamheden in 2023 verder uit te voeren. programma 1
2023
2024
2025
2026
-253
0
0
0
2. Herstelfonds Vitaal & Veerkrachtig
1
-139
-113
-26
0
3. Energiekosten maatschappelijke organisaties 2022
2
-354
0
0
0
4. Join Us ondersteuning eenzame jongeren
2
-36
0
0
0
5. Waarderingssubsidies vrijwilligers
2
-27
0
0
0
6. Flexibele woningen
3
-350
0
0
0
7. Bijdrage brug Halsche Vliet
3
-40
0
0
0
1.199
113
26
0
(bedragen x € 1.000) 1. Implementatie nieuw financieel pakket
8. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden
Reserves Op basis van de geactualiseerde meerjarenbegroting 2023-2027 bij deze kadernota brengen we de financiële positie van reserves en voorzieningen en het verloop voor de komende jaren in beeld. Het overzicht van alle reserves en voorzieningen vindt u bij de gedetailleerde financiële positie. Reserves behoren tot het eigen vermogen en zijn in principe vrij inzetbaar. Aan sommige reserves ligt een bestemming ten grondslag. Deze zijn daarom niet vrij inzetbaar. De algemene reserves zijn vrij om in te zetten, maar ook noodzakelijk om eventuele tekorten en risico's op te kunnen vangen. Verloop reserves 2017-2027
12
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
80.000.000
60.000.000
40.000.000
Grondbedrijf Bestemmingsreserves Dekkingsreserves Algemene reserves
20.000.000
6 12 -2 02 7
20 2
31 -
31 -1
2-
20 25
4
-1 2-
20 2
31
2-
31 -1
220 23
31
-1
-2 0
22
1 02
31 -1 2
-1 22
31
31 -1
2-
20
20
19 20
18
-1 2-
31
-1 220
31
31
-1 2-
20 17
0
Daling reserves ten einde Na jaren van daling is de reservepositie stabiel. Het totaalbedrag aan reserves was op 31 december 2022 € 53,1 miljoen. Hiervan behoort ongeveer € 21,3 miljoen tot de algemene reserves. Ook door het rekeningresultaat 2022 stegen de algemene reserves in 2022. In dit overzicht houden we geen rekening met de resultaatbestemmingen uit de jaarrekening 2022. Weerstandsratio De weerstandsratio namen we op in de jaarrekening over 2022 en bedraagt 6,5. Zonder de onbenutte belastingcapaciteit bedraagt de weerstandsratio 5,7. Bij het opstellen van de begroting 2024 actualiseren we het risicoprofiel, het weerstandsvermogen en de weerstandsratio, inclusief de besluitvorming uit deze kadernota. Niet alle risico’s zijn (direct) financieel te vertalen, maar kunnen wel van grote invloed zijn op onze organisatie. Deze risico’s zijn daarom (nog) niet vertaald in de weerstandsratio. Het gaat onder meer om de hoge inflatie, de krapte op de arbeidsmarkt, de gevolgen van klimaatverandering, de krapte op de woningmarkt, de opvang van vluchtelingen en de stikstofcrisis.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
13
Voorzieningen Voorzieningen behoren tot het vreemd vermogen en zijn nodig om uitgaven in de toekomst te kunnen doen. De belangrijkste voorzieningen zijn de onderhoudsvoorzieningen voor het openbaar gebied, sportvoorzieningen en gebouwen. Middelen uit de voorzieningen kunnen alleen voor een ander doel worden ingezet als het beleid wordt aangepast (bijvoorbeeld een lager kwaliteitsniveau van Beheren op Niveau). Verloop voorzieningen 2017-2027 50.000.000
40.000.000
30.000.000 Voorzieningen Grondbedrijf
20.000.000
Overige voorzieningen Onderhoudsvoorzieningen
10.000.000
14
02 4 31 -1 220 25 31 -1 220 26 31 -1 220 27
22
-1
-2 02 3
31
31 -1 2
-2 0
22
1 02
31 -1 2
-1 22
31
9
220 20
-1
01 -2
-1 2
31
01 8 31
-1 22
31
31 -1 2
-2 0
17
0
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Uitgangspunten Voor het opstellen van de kadernota 2024-2027 actualiseren we de meerjarenraming.
De omstandigheden die bepalend zijn voor prijsontwikkelingen zijn het afgelopen jaar tijd sterk veranderd en erg onzeker. Het is lastig om goed onderbouwd te bepalen welke indexcijfers we het beste kunnen hanteren voor 2024 en verder. Om hier een verbetering in aan te brengen passen we onze werkwijze aan. Aanpassing werkwijze prijsontwikkelingen In het verleden baseerden we ons op de indexeringen uit de Macro Economische Verkenning van het vorige jaar. Vanaf dit jaar gebruiken we de indexcijfers van de meicirculaire van het lopende jaar voor de indexering van de begroting voor het volgende jaar. De tijd tussen het moment waarop we de te gebruiken index bepalen en het opstellen van de begroting wordt hiermee bijna 10 maanden korter. Inschatting De meicirculaire verschijnt nadat de kadernota gereed is. Om te voorkomen dat we ons rijk (of arm) rekenen, nemen we in deze kadernota een inschatting op van de ontwikkelingen van de kosten en opbrengsten. Deze inschattingen baseren we op de actuele indexeringen die in maart 2023 zijn gepubliceerd door het Centraal Planbureau in het Centraal Economisch Plan 2023. Dit betekent dat we in de kadernota voorlopige indexeringen opnemen voor kosten en opbrengsten (bijvoorbeeld onroerendezaakbelasting, rechten en heffingen en overige opbrengsten). Bij het opstellen van de begroting stellen we, wanneer nodig, de inschatting van de kadernota bij.
Inwoners en woningen Voor de kadernota 2024-2027 actualiseren we de prognoses voor inwoner- en woningaantallen. De actuele cijfers baseren we op de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). We houden voor de groei van de woningvoorraad vanaf 2023 nadrukkelijk rekening met aantallen te bouwen woningen zoals vastgelegd in de regionale Woondeal van maart 2023. Indicatief wordt van Etten-Leur gevraagd tot en met 2030 nog minstens 2.000 nieuwe woningen, waaronder tijdelijke woningen, te realiseren. Omdat de definitie van een woning(eenheid) voor de verschillende onderdelen binnen de begroting verschillend is, geven we de mutatie van de woningaantallen als kader mee.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
15
woningen
toename
inwoners
toename
2023
19.644
313
44.585
407
2024
19.957
303
44.992
394
2025
20.260
613
45.386
797
2026
20.873
256
46.183
333
2027
21.129
225
46.516
293
2028
21.354
225
46.809
293
2029
21.579
225
47.102
293
2030
21.804
216
47.395
281
2031
22.020
200
47.676
260
2032
22.220
200
47.936
260
2033
22.420
48.196
Kosten Personeelskosten De huidige cao heeft een looptijd tot 1 januari 2024. We actualiseerden de personeelskosten 2023 op basis van deze cao. Voor de volgende jaren baseren we ons op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers’. Op basis van deze aannames ziet de indexering van de totale personeelslasten er als volgt uit:
CAO ontwikkelingen
2024
2025
2026
2027
4,70%
5,40%
4,50%
3,90%
Kosten derden Voor de kosten zoals inhuur personeel, energie, duurzame zaken, sociale uitkeringen en overige goederen en diensten hanteren we de volgende indexeringspercentages: 2024
2025
2026
2027
Inhuur personeel
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Duurzame zaken
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Sociale uitkeringen
4,70%
5,40%
4,50%
3,90%
Overige goederen en diensten
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Deze percentages baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Bij de stijging van de sociale uitkeringen zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten voor de stijging van de loonkosten.
16
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Opbrengsten Onroerendezaakbelasting Het tarief van onder andere de OZB baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. In de tabel hieronder nemen we de voorgestelde verhogingen op:
2024
2025
2026
2027
Onroerendezaakbelasting (OZB) *
8,00%
1,60%
1,60%
1,60%
Hondenbelasting
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Precariobelasting
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Toeristenbelasting
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
(*) Voor 2023 pasten we de tarieven van de onroerendezaakbelasting aan met 1,6%. Na vaststelling van de begroting 2023 bleek dat de werkelijke index voor 2023 5,9% was (CPB-maart 2023). Gezien onze kostenontwikkelingen in 2022 en 2023 passen we de tarieven voor 2024 hierop eenmalig extra aan. De totale OZB-stijging voor 2024 komt daarmee op 8,0%. Rechten en heffingen
2024
2025
2026
2027
Lijkbezorgingsrechten
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Marktgelden
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
We baseren deze percentages op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing is sprake van kostendekkende tarieven. De opbrengsten zijn afhankelijk van de kosten. Voorstellen voor tariefaanpassing doen we bij de belastingvoorstellen 2024. Overige
2024
2025
2026
2027
Leges
4,70%
5,40%
4,50%
3,90%
Huren en pachten
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Overige inkomsten
3,90%
1,60%
1,60%
1,60%
Bij de stijging van de leges zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten voor de stijging van de loonkosten. Het merendeel van de legeskosten bestaat uit loonkosten. De huren en pachten baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
17
Een aantal onderdelen indexeren we niet: de parkeerbelasting, de parkeergarage en het parkeerterrein bij het zwembad. Parkeergelden Voor parkeren gelden de volgende uitgangspunten: 1. de tarieven zijn tenminste kostendekkend; 2. de tarieven zijn concurrerend met die van omliggende gemeenten. In 2024 gaan we door met het optimaliseren van het parkeerbeleid. Er is sprake van een kostenstijging. Dat kan betekenen dat er een wijziging in de parkeertarieven plaatsvindt. Gemeentefonds / Onvoorzien We ramen de algemene uitkering uit het gemeentefonds tegen lopende prijzen. Dit betekent dat in deze raming de loon- en prijsontwikkeling van de rijksuitgaven is meegenomen. Bij het opstellen van de kadernota 2024-2027 herrekenen we de uitkeringen uit het gemeentefonds op basis van actuele ontwikkelingen en op basis van de laatst bekende circulaire. Onvoorzien In de meerjarenraming nemen we de post onvoorzien op: (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Onvoorzien
250
250
250
250
Wettelijke taken In deze kadernota namen we geen overzicht op van de wettelijke en niet-wettelijke taken. Wilt u de wettelijke en niet-wettelijke taken inzien kijk dan in de kadernota van 2021.
PDF Klik op deze link om het pdf-bestand van de kadernota 2024-2027 te lezen. De ‘pdf-versie’ van de kadernota ziet er niet optimaal uit. De digitale presentatie staat voorop.
18
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Toelichting reserve (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. Implementatie nieuw financieel pakket
Het geld dat in 2022 over was voor het nieuwe financiële pakket stortten we in de reserve nog uit te voeren werkzaamheden. We ronden de uitvoering in 2023 af. We halen daarvoor het geld nu weer uit de reserve. We gebruiken geld uit het Herstelfonds Vitaal & Veerkrachtig voor het uitstel van de huurverhoging bij sportaccommomdaties, het project Met Elkaar tegen eenzaamheid en het uitstel op de bezuinigingen bij wijkgebouwen. We namen dit bij de jaarrekening 2022 op in de Reserve nog uit te voeren werkzaamheden. We gebruiken geld uit het Herstelfonds Vitaal & Veerkrachtig voor het maatregelenpakket energiekosten voor maatschappelijke organisaties voor de energierekening van 2022. We namen dit bij de jaarrekening 2022 op in de Reserve nog uit te voeren werkzaamheden We gebruiken geld uit het Herstelfonds Vitaal & Veerkrachtig voor de uitvoering van het project Join us voor eenzame jongeren. We namen dit bij de jaarrekening 2022 op in de Reserve nog uit te voeren werkzaamheden.
2. Herstelfonds Vitaal & Veerkrachtig
3. Energiekosten maatschappelijke organisaties 2022 4. Join Us ondersteuning eenzame jongeren 5. Waarderingssubsidies vrijwilligers
We gebruiken geld uit het Herstelfonds Vitaal & Veerkrachtig voor de waarderingssubsidies voor vrijwilligers (organisaties). We namen dit bij de jaarrekening 2022 op in de Reserve nog uit te voeren werkzaamheden.
6. Flexibele woningen
Het project tijdelijke woningen is in 2022 nog niet afgerond. We namen het budget mee naar 2023. De bijdrage voor de aanleg van de brug over de Halsche Vliet betalen we in 2023 aan Breda. We namen dit bij de jaarrekening 2022 op in de Reserve nog uit te voeren werkzaamheden. Het geld dat in 2022 over was stortten we in de reserve nog uit te voeren werkzaamheden. We ronden de uitvoering in 2023 af. We halen daarvoor het geld nu weer uit de reserve.
7. Bijdrage brug Halsche Vliet 8. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
19
Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. Indexeringen
Voor de jaren 2023-2027 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau). Bij de begroting 2023 stortten we jaarlijks € 3 miljoen in de algemene reserve voor financiële tegenvallers en de verdere uitwerking van het college uitvoeringsprogramma. Bij de begroting 2023 is een deel van dit bedrag al ingezet. We verlagen de storting in de reserve ook voor posten uit deze kadernota. Het gaat dan onder andere in 2023 om de energiekosten van maatschappelijke organisaties en energietoeslag minima. Voor de jaren daarna het leerlingenvervoer en de procesmanager in de jeugdzorg voor het terugdringen wachtlijsten. De meerjarenbegroting bij deze kadernota is niet sluitend. Omdat het effect van de meicirculaire nog niet bekend is, zetten we de algemene reserve bij deze kadernota nog niet in voor tegenvallers. Bij de begroting 2024 bepalen we in welke mate het nodig is om de storting in de reserve verder te verlagen voor het opvangen van financiële tegenvallers.
2. Verlaging storting algemene reserve
3. Inschatting compensatie loon en prijsontwikkeling 4. Onroerendezaakbelasting
5. Algemene uitkering 6. Storting onderhoudsvoorziening gebouwen 7. Stelpost kapitaallasten
8. Formatie uitbreiding
9. Energiekosten maatschappelijke organisaties 2023 10. Leerlingenvervoer 11. Jeugdzorg 12. GIA (Jeugd en Wmo)
13. Bezuiniging subsidie De Nobelaer 14. Indexering De Nobelaer
15. Actualiseren bijdrage Veiligheidsregio 16. WVS - begroting 2023 17. Armoedebeleid
18. Energietoeslag minima 19. Overig
20
Vooruitlopend op het verschijnen van de meicirculaire 2023: schatting compensatie voor loon- en prijsontwikkeling voor 2022 en compensatie voor loon- en prijsontwikkeling voor de jaren 2023 tot en met 2027. Voor 2023 pasten we de tarieven van de onroerendezaakbelasting aan met 1,6%. Na vaststelling van de begroting 2023 bleek dat de werkelijke index voor 2023 5,9% was (CPB maart 2023). Door de kostenontwikkelingen in 2022 en 2023 passen we de tarieven voor 2024 hierop eenmalig extra aan. De totale OZB-stijging voor 2024 komt daarmee op 8,0%. We pasten maatstaven aan bij het verwerken van de financiële gevolgen van de decembercirculaire. We storten extra geld in de onderhoudsvoorziening voor gebouwen om deze op het huidige niveau te houden. We nemen extra financiële ruimte op om de kapitaallasten te dekken van investeringen die we bij de begroting op het investeringsplan willen zetten. Het gaat onder andere om de vloer van de parkeergarage, verduurzamen verlichting parkeergarage, vernieuwen parkeerautomaten, versnellen verduurzamen openbare verlichting, speelvoorzieningen en verduurzamen stadskantoor. We breiden de organisatie uit met een raadsadviseur, medewerkers duurzaamheid, een procesmanager Jeugdzorg en extra uren bij Jeugdzorg en Publiekszaken. De toelichting leest u in programma 1. We stelden een maatregelenpakket Energiekosten 2022-2025 vast.
Om dit in 2023 uit te voeren nemen we voor maatschappelijke organisaties en sportverenigingen budget op. We houden rekening met de resultaten uit de jaarrekening 2022 en de indexering per 2023 (NEAindex is 13%). In de regionale werkbegroting Jeugd nemen de kosten voor onder meer crisiszorg toe. We passen onze begroting hierop aan. De regio voor de Gemeenschappelijke Regeling voor Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) maakte een analyse op basis van het regionale takenpakket. De conclusie is dat voor 2024 en volgende jaren structureel meer subsidie nodig is voor de uitvoering van de regionale taken van Veilig Thuis en de Safegroep. Om de Nobelaer een financieel gezonde basis voor de bedrijfsvoering te geven, stellen we voor de aanvullende subsidieverlaging van € 150.000 niet door te voeren. In de begroting 2023 en verder namen we een te lage indexering van de subsidie van De Nobelaer op. In de afspraken met De Nobelaer is vastgelegd dat prijsstijgingen volledig gecompenseerd worden. Dat herstellen we nu. We passen de bijdrage aan de Veiligheidsregio Midden en West-Brabant aan. De oorzaak van de stijging is de aanpassing van de CAO. Het Werkvoorzieningschap paste haar begroting 2023 aan. We passen de gemeentelijke bijdrage daaraan aan. Om het gebruik van de minimaregelingen te vergroten, schaffen we de online applicatie Voorzieningenwijzer aan.
Met deze applicatie kunnen medewerkers in gesprek met inwoners het recht op minimaregelingen toetsen en direct aanvragen. De uitvoering start per 1 september 2023. De jaarlijkse kosten vanaf 2024 zijn € 86.000. Na aftrek van de bijdrage van Alwel bedragen de kosten voor 2023 € 28.000. We stellen ook in 2023 budget beschikbaar voor de energietoeslag voor inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. De aanvraagmogelijkheid loopt tot 1 april 2024. Meerdere afwijkingen, uitgebreidere specificatie in de programma's.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Programma 1. Eigentijds bestuur en dienstverlening op maat in Etten-Leur We werken aan een betrouwbare en servicegerichte organisatie voor onze inwoners en partners zoals het onderwijs, ondernemers, andere overheden en maatschappelijke organisaties, verenigingen en instellingen. Een organisatie zonder onnodige drempels en procedures waarbij de menselijke maat het uitgangspunt is van onze dienstverlening. Dat vraagt om professionals die binnen de wetten en regelgeving ruimte voor maatwerk zien en benutten. De gemeente inspireert, stimuleert en faciliteert en zoekt actief de dialoog en samenwerking op. Veel aandacht gaat uit naar het vroegtijdig betrekken van inwoners en andere partijen bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van beleid. Bestuurders en de organisatie gaan tijdig met inwoners in gesprek over maatschappelijke vraagstukken. Voor een goed functionerende gemeente is ook de relatie tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie van groot belang, evenals een goede samenwerking in de regio zowel ambtelijk, bestuurlijk en politiek.
Ontwikkelingen Ambitieniveau gemeenteraad De gemeenteraad legde de eigen ambitie vast in het raadsprogramma ‘Etten-Leur maken we samen’ en in het coalitieakkoord 2022-2026. We voerden met de raad overleg over de ondersteuningsbehoefte bij het realiseren van deze ambities. Dit leidt tot een formatie-uitbreiding van 1 fte op de griffie. Wet versterking decentrale rekenkamers De Wet versterking decentrale rekenkamers is vanaf 1 januari 2023 van kracht geworden. Tijdens een overleg tussen het seniorenconvent en de nieuwbenoemde leden van de rekenkamer WestBrabant is de wens uitgesproken om in de geest van deze wet in ieder geval 1 onderzoek per jaar uit te laten voeren. We stellen voor het budget hiervoor structureel met € 14.000 te verhogen. Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur De Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur heeft per 1 januari geleid tot een aantal aanpassingen in de Gemeentewet. Vanaf 1 april zijn op basis van deze wet ook de bepalingen over geheimhouding in de Gemeentewet aangepast. Dit leidt ook tot enkele aanpassingen in het reglement van orde van de gemeenteraad en de verordening op de raad luistert en de raad debatteert. Deze wijzigingen verwerkten we in het reglement en de verordening.
Regionale samenwerking We werken aan een herijking van de nota verbonden partijen op basis van de per 1 juli 2022 aangepaste Wet gemeenschappelijke regelingen en de in 2021 vastgestelde evaluatie van de werking van de nota verbonden partijen. De nota stellen we op voor heel Midden- en West-
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
21
Brabant. Doel is om de inhoudelijke grip en sturing van de gemeenteraad op verbonden partijen te versterken. De gemeenschappelijke regelingen moeten binnen twee jaar na 1 juli 2022 hun regelingen aanpassen aan de wet. In het najaar van 2023 bieden de gemeenschappelijke regelingen daarvoor voorstellen aan de raad aan. De besluitvorming over deze voorstellen vindt plaats in het eerste half jaar van 2024. Rente Om onze doelstellingen te realiseren is geld nodig. Daarvoor moeten we leningen afsluiten. Bij de begroting 2023 maakten we een inschatting hoeveel geld we nodig hebben. We gingen voor langlopende leningen uit van een rentepercentage van 2%. De afgelopen periode is de rente flink gestegen. Dit brengt extra kosten met zich mee. Daarbij spelen verschillende factoren een rol. Bij de begroting 2024 brengen we dat in beeld. Herinrichting begane grond Stadskantoor In september 2022 nam de raad kennis van het schetsontwerp herinrichting begane grond Stadskantoor. Hierin is een raadzaal opgenomen. De raad stemde in met de richting die in deze eerste ontwerpfase is aangegeven. De uitwerking van de plannen van het voorlopig ontwerp en het investeringskrediet zijn bijna gereed en worden behandeld in de raadscyclus van september 2023. Er is naar verwachting een hoger investeringskrediet nodig dan aanvankelijk was voorzien door onder andere loon- en prijsstijgingen.
De komende periode werken we aan het definitief ontwerp en starten we de voorbereidingen voor de aanbesteding. Bij een positieve besluitvorming van de raad gaan we ervan uit dat we de heringerichte begane grond in de tweede helft van 2024 in gebruik nemen. Verduurzamen stadskantoor Het aanpassen van de huidige verlichting van het stadskantoor naar led-verlichting levert een energiereductie op van 35%. Eenzelfde energiereductie is mogelijk wanneer de huidige luchtbehandeling wordt aangepast naar nieuwe gelijkstroom ventilatoren. Ook willen we de huidige klimaat- en lichtinstallatie aanpassen zodat het mogelijk is om gericht te verlichten, koelen of verwarmen op die plaatsen in het gebouw waar dat nodig is. Hiervoor is een investering nodig van € 700.000. Door deze investering dalen de energielasten met € 25.000 per jaar. Ook halen we een reductie van ruim 50.000 kilo CO2 per jaar. Onroerendezaakbelasting Het aantal waardebezwaren over de onroerendezaakbelasting steeg in de regio van 8.300 in 2022 naar 20.000 in 2023. Om deze hoeveelheid te verwerken moet de Belastingsamenwerking West-Brabant de werkwijze aanpassen. Afhankelijk van de categorie worden de bezwaren meer of minder gedetailleerd behandeld. Dat brengt financiële risico’s met zich mee die op dit moment nog niet zijn in te schatten.
22
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Online participatie en communicatie Veel aandacht gaat uit naar het vroegtijdig betrekken van inwoners en andere partijen bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van beleid. Daarvoor gebruiken we de Routeplanner participatie en communicatie als hulpmiddel. Er zijn diverse participatiemiddelen beschikbaar. De offline middelen (zoals de fysieke avond in een zaal, een brief, telefonisch spreekuur) zijn beproefd. Terwijl er ook groepen inwoners zijn, die liever via de online weg meedoen en via de traditionele vormen niet. In 2023 werken we aan een online participatie- en communicatiestrategie. Dat kan betekenen dat we nog moeten investeren in online middelen. Wat dat financieel betekent weten we als de strategie is afgerond.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
23
Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
2027
Actualisatie begroting 2022-2026 1. CAO 2023 en indexering personeelskosten
-1.543
-2.180
-3.030
-3.570
-4.790
2. Indexering lasten
-660
-1.640
-2.320
-2.850
-4.200
3. Indexering baten
0
330
430
520
880
4. Indexering verstrekte subsidies
0
-129
-129
-129
-129
5. Indexering bijdrage Gemeenschappelijke Regelingen
0
-260
-670
-1.090
-1.660
6. Onroerendezaakbelasting
0
387
394
400
406
7. Doorrekening jaarschijf 2027
0
0
0
0
-370
8. Inschatting compensatie loon en prijsontwikkeling
610
1.370
2.300
2.520
2.670
9. Verlaging storting algemene reserve
975
502
482
382
382
10. Algemene uitkering
-470
-522
-524
-528
0
11. Algemene uitkering
199
202
203
201
-161
12. Storting onderhoudsvoorziening gebouwen
-80
-80
-80
-80
-80
13. Stelpost kapitaallasten
0
0
-200
-300
-350
14. Kosten automatisering
-58
0
0
0
0
15. Reserve automatisering
58
0
0
0
0
16. Extra kosten rekenkamer
-14
-14
-14
-14
-14
17. Wijkteam units verduurzamen
0
-20
0
0
0
18. Raadsadviseur - 1 Fte
-33
-100
-103
-106
-106
19. Duurzaamheid - 3 Fte
-144
-255
-255
-255
-255
20. Uitkering klimaat - energiebeleid
144
255
255
255
255
21. Jeugdzorg - procesmanager
0
-100
-100
0
0
22. Jeugdzorg - kwaliteitsmedewerker
0
-20
-20
-20
-20
23. Publiekszaken - adresonderzoek
0
-47
-47
-47
-47
24. Klimaatgelden 2022
272
0
0
0
0
Totaal wijzigingen
-744
-2.321
-3.428
-4.711
-7.589
24
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
1.1 Vertrouwen in de overheid Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het vergroten van het vertrouwen van de inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners in het gemeentebestuur. Meer en beter contact vanuit de gemeente met hen zodat zij weten waar ze aan toe zijn. De gemeenteraad wil zichtbaar en benaderbaar zijn. Maatschappelijk effect • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners krijgen meer vertrouwen in de gemeente/het gemeentebestuur. • De gemeente betrekt (we betrekken onze) inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer en beter bij wat de gemeente doet (we doen). • De gemeente(-raad) is zichtbaar en benaderbaar. Wat zijn de doelen? 1. Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners weten altijd wie hun contactpersoon is bij de gemeente. 2. Raadsvergaderingen worden gehouden op een prettig toegankelijke locatie. 3. Inwoners, ondernemers en andere maatschappelijke partners worden verwelkomd wanneer ze ‘aankloppen’ bij de gemeente. 4. De gemeente treedt vaker naar buiten en spreekt met inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners die met de gemeente willen spreken. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: • www.waarstaatjegemeente.nl/burgerpeiling Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'.
Wat is onze ambitie? • Alle inspanningen van de gemeente waarderen inwoners tenminste met een 6,4 (Waarstaatjegemeente cijfer 2021).
• Het opkomstpercentage voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 is hoger dan 46,3% (opkomst 2022). Wat is de stand van zaken in 2023? Wat gaat goed? • In de informatiebrief van 16 mei 2023 informeerden we de raad over het verschuiven van het voorstel voor de herinrichtingsplannen van de begane grond van het stadskantoor naar
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
25
de raadscyclus van september 2023. Hierdoor lopen we ten opzichte van de oorspronkelijke planning slechts enkele weken vertraging op. We gaan er nog steeds vanuit dat we de heringerichte begane grond in de tweede helft van 2024 in gebruik nemen. • In het najaar 2022 hielden we een dialoog over armoede. In april 2023 staat een volgende dialoog over verduurzaming gepland.
Acties college uitvoeringsprogramma: Naam project Toegankelijkheid van raadsvergaderingen
Omschrijving De gemeenteraad wil zichtbaar en benaderbaar zijn.
planning:
Afstemming met maatschappelijke partners
Tweemaal per jaar (ruim voor de kadernota en ruim voor de begroting) een bijeenkomst organiseren met maatschappelijke partners om antwoord te krijgen op de vraag: 'liggen we op koers met de uitvoering van het raadsprogramma en zijn er eventueel bijstellingen nodig gegeven maatschappelijke ontwikkelingen?'
2023
Project Raadzaal en Herindeling Publiekshal
Toegankelijke locatie voor raadsvergaderingen en een publiekshal die aansluit bij de opgave dienstverlening. (Met oog voor werkplekken van RWB/Werkplein).
2023
26
2023 2024
2025
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
1.2 Communicatie en participatie Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het doel van de gemeenteraad is dat inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners beter begrijpen wat de gemeente doet en waarom. Door duidelijke communicatie in heldere taal weten mensen beter waar ze terecht kunnen bij de gemeente en worden ze dus beter geholpen. Met goede communicatie en participatie verlopen projecten beter en hebben inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer invloed op wat de gemeente doet. Inwoners moeten meer regie krijgen over hun woon- en leefomgeving doordat de gemeente openstaat voor hun expertise en initiatieven en deze waar nodig ondersteunt. Dat geldt ook voor ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. De gemeenteraad zet in op een betere toegankelijkheid van de gemeente, zowel digitaal als persoonlijk. Voor inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners moet duidelijk zijn welke informatie zij waar kunnen vinden en met wie zij contact kunnen opnemen. Maatschappelijk effect • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners begrijpen wat de gemeente doet en waarom. • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners weten, zowel persoonlijk als digitaal, waar en waarvoor ze bij de gemeente terecht kunnen. • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners hebben (meer) regie over hun woon- en leefomgeving.
Wat zijn de doelen? 1. We gebruiken heldere taal (altijd, maar in het bijzonder wanneer we met onze inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners communiceren). 2. We zijn bereikbaar en informatie is vindbaar en begrijpelijk. 3. We leggen altijd uit wat we doen en waarom. 4. We betrekken inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners actief bij (communiceren actief over) plannen en activiteiten. 5. De gemeente biedt ruimte voor initiatieven van inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: • www.waarstaatjegemeente.nl/burgerpeiling Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
27
Wat is onze ambitie? • Samenwerking met inwoners waarderen inwoners tenminste met een 5,9.
• Het gemiddelde cijfer dat inwoners geven voor de communicatie en voorlichting van de gemeente is tenminste een 6,5.
Wat is de stand van zaken in 2023? Wat gaat goed? • We formuleren uitgangspunten voor online participatie en communicatie en werken dit verder uit. Dit is 2023 gereed. • We houden in het najaar van 2023 een onderzoek bij de raad naar de beleving bij communicatie en bereikbaarheid. Wat wordt bedoeld als de raad het heeft over "gebrek aan communicatie" of "slechte bereikbaarheid"?. • We passen bij projecten de routeplanner toe en verwerken de ervaringen in updates ervan. • Het communicatieplan over de bekendheid en werkwijze van de wijkmanagersronden we voor de zomervakantie af. Na de zomervakantie voeren we het plan uit.
Acties college uitvoeringsprogramma: Naam project Online participatie/ communicatiestrategie
Omschrijving Het verbeteren van de online communicatie en participatie. Het gaat om het ontwikkelen van een strategie van online communicatie en participatie. Denk aan de inzet van het digitaal platform en de inzet van social media. Het gaat hier niet om de digitalisering dienstverlening, maar om het verspreiden van nieuws, het online benaderbaar zijn van de gemeente en om digitale manieren van participatie.
planning:
Onderzoek naar behoefte communicatie en bereikbaarheid
Naar aanleiding van verzoek van de raad en met het budget dat is toegekend bij de kadernota, onderzoeken we wat nodig is voor het verbeteren van de communicatie en bereikbaarheid van de gemeente voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Heeft verbinding met het onderzoek naar online dienstverlening en de visie op dienstverlening.
2023
Evaluatie Routeplanner communicatie en participatie
Evaluatie, leren en verbeteren participatieprocessen.
2023
Communicatieplan wijkmanagers
Er komt een communicatieplan om de wijkmanagers als aanspreekpunt van de wijken, zowel intern als extern, beter bekend te maken. Het effect daarvan wordt geëvalueerd in de evaluatie wijkgericht werken.
2023
Evaluatie wijkgericht werken
Wijkgericht werken als methodiek en de positionering van de wijkmanager evalueren.
28
2023
2024
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
1.3 Dienstverlening en menselijke maat Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het doel is dat iedereen mee kan doen in Etten-Leur. Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners mogen niet belemmerd worden door te complexe regels, door te weinig digitale vaardigheden of andere obstakels zoals een taalbarrière of fysieke ontoegankelijkheid. In onze dienstverlening moet de mens, het bedrijf, de vereniging of de maatschappelijke organisatie meer centraal staan. We verplaatsen ons beter in de persoon, ondernemer of (maatschappelijke) partner en helpen diegene door de complexe wereld van de overheid heen. Maatschappelijk effect • Inwoners en andere partners vinden de gemeentelijke dienstverlening, zowel persoonlijk als digitaal, duidelijk, vindbaar, toegankelijk, betrouwbaar en begrijpelijk. Dit geldt ook voor mensen die minder digitaalvaardig zijn. • Inwoners en andere partners ervaren de gemeentelijke dienstverlening als eerlijk en begripvol. Wat zijn de doelen? 1. We leggen zowel digitaal als fysiek beter en persoonlijker contact met inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. 2. De gemeentewebsite en andere dienstverleningskanalen zijn duidelijk vormgegeven en goed toegankelijk, ook voor mensen die minder digitaalvaardig zijn. 3. Goede dienstverlening is gebaat bij ‘regelruimte’: handelingsperspectief om te doen wat in een specifiek geval nodig is. 4.
Voor burgers die zelf goed aan de slag kunnen, richten we de werkprocessen zo in dat hun zelfwerkzaamheid beloond wordt met vloeiende dienstverleningsprocessen, korte tijdsbelasting en vlotte afhandeling. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/klantbeleving Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'.
Wat is onze ambitie? • Inwoners waarderen de directe dienstverlening tenminste met een 6,6. • Inwoners waarderen de hostmanship van de gemeente tenminste met een 6,0.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
29
• Inwoners waarderen de digitale dienstverlening tenminste met een 6,7.
Wat is de stand van zaken in 2023? Wat gaat goed? • We werken aan een uitvoeringsagenda dienstverlening.
Acties college uitvoeringsprogramma: Naam project Inclusieve gemeente en de menselijke maat
Omschrijving We werken eraan dat onze dienstverlening voor iedereen, zowel fysiek als digitaal, toegankelijk is en dat iedereen kan meedoen. In de wijze waarop we onze dienstverlening uitvoeren houden we rekening met de persoonlijke mogelijkheden en behoeften van mensen. We betrekken onze inwoners hierbij.
planning: 2023
2024
Werken aan uitvoering dienstverlening en menselijke maat
We investeren in houding en gedrag van onze medewerkers. Hostmanship moet in alle geledingen van de organisatie voelbaar worden. We monitoren voortdurend wat landelijk ontwikkeld en beschikbaar gesteld wordt en sluiten daarbij aan als het onze gemeente voordelen geeft in verbetering van onze dienstverlening.
2023
2024
Bereikbaarheid gemeente bevorderen
We zetten in op moderne communicatiemiddelen om bereikbaarheid van de gemeente meetbaar en voor iedereen toegankelijk te maken. Daarnaast investeren we in het gedrag van onze medewerkers. Afhankelijk van het onderzoek rond communicatie (zie onderzoek behoefte communicatie en bereikbaarheid) nemen we concrete maatregelen.
2023
2024
Inzicht in de mensen, ondernemers en instellingen
Verkennen hoe we beter (integraal) inzicht kunnen krijgen in de interactie tussen mensen, ondernemers, instellingen en gemeente. Zodat we op basis van dit inzicht de mens, ondernemer of instelling centraal kunnen stellen in onze dienstverlening en onze dienstverlening kunnen ontwikkelen.
2023
2024
Verbeteren digitale dienstverlening
Met de rapportage van de onderzoeksopdracht digitale dienstverlening bepalen we de agenda van ontwikkelingen en verbeteracties voor de digitale dienstverlening in de komende vier jaren. We zetten in op het vernieuwen gemeentelijke website www.etten-leur.nl en het verbeteren van de integrale sturing op de online dienstverlening. We doen dit samen met onze inwoners.
2023
30
2025
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
1.4 Ondermijnende criminaliteit Wat wil de gemeenteraad bereiken? We willen het fenomeen ondermijnende criminaliteit zo effectief mogelijk aanpakken. Er wordt blijvend gewerkt aan de bewustwording voor bewoners, ondernemers, maar zeker ook ons eigen bestuur en organisatie. We zetten samen met partners zoals de Taskforce-RIEC, politie en andere partners in op het voorkomen van ondermijnende criminaliteit en (woon-) fraude. Bij constateren van ondermijnende criminaliteit wordt hierbij ook door de gezamenlijke partners opgetreden, en worden door deze partners de boetes opgelegd die binnen hun mogelijkheden liggen. Maatschappelijk effect Inwoners en ondernemers voelen zich veilig in hun woon- en werkomgeving. Wat zijn de doelen? 1. Inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie weten wat ze (ook anoniem) kunnen doen bij een vermoeden van ondermijnende activiteiten in hun omgeving. 2. We onderzoeken en pakken ontvangen signalen op met de samenwerkingspartners. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/openbare-orde-en-veiligheid Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'.
Wat is de stand van zaken in 2023? Wat gaat goed? • We werken aan bewustzijn bij inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie op thema's als radicalisering, mensenhandel, cybercriminaliteit door middel van bijvoorbeeld voorlichting, inrichten van platforms om intern signalen te delen enzovoort. In 2023 bieden we de raad een nieuw veiligheidsprogramma aan voor de komende jaren.
Acties college uitvoeringsprogramma: Naam project Ondermijning
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Omschrijving Ondermijning op de agenda zetten (onder andere cybercrime en aanpak mensenhandel), werken aan bewustwording, zorgen voor een duidelijk meldpunt voor signalen. Samen met partners pakken we deze signalen aan. Het veiligheidsprogramma passen we daarop aan.
planning: 2023
2024
2025
2026
31
Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. CAO 2023 en indexering personeelskosten 2. Indexering lasten
Door de nieuwe Cao voor 2023 en het actualiseren van de indexeringen voor loonontwikkelingen 2024-2027 stijgen de personeelskosten. Voor de jaren 2023-2027 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau). Voor de jaren 2024-2027 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau). In afwachting van duidelijkheid over het verloop van prijsontwikkelingen en het nieuwe subsidiebeleid nemen we in 2024 eenmalig een structureel budget op om indexering van subsidies mogelijk te maken.
3. Indexering baten
4. Indexering verstrekte subsidies
5. Indexering bijdrage Gemeenschappelijke Regelingen 6. Onroerendezaakbelasting
Om ontwikkelingen voor loon- en prijsontwikkelingen bij gemeenschappelijke regelingen op te vangen verhogen we het structurele budget. Voor 2023 pasten we de tarieven van de onroerendezaakbelasting aan met 1,6%. Na vaststelling van de begroting 2023 bleek dat de werkelijke index voor 2023 5,9% was (CPB maart 2023). Door de kostenontwikkelingen in 2022 en 2023 passen we de tarieven voor 2024 hierop eenmalig extra aan. De totale OZB-stijging voor 2024 komt daarmee op 8,0%.
7. Doorrekening jaarschijf 2027
We berekenden het nieuwe begrotingsjaar 2027. Dit is de startpositie voor begrotingsjaar 2027.
8. Inschatting compensatie loon en prijsontwikkeling
Vooruitlopend op het verschijnen van de meicirculaire 2023: schatting compensatie voor loonen prijsontwikkeling voor 2022 en compensatie voor loon- en prijsontwikkeling voor de jaren 2023 tot en met 2027. Bij de begroting 2023 stortten we jaarlijks € 3 miljoen in de algemene reserve voor financiële tegenvallers en de verdere uitwerking van het college uitvoeringsprogramma. Bij de begroting 2023 is een deel van dit bedrag al ingezet. We verlagen de storting in de reserve ook voor posten uit deze kadernota. Het gaat dan onder andere in 2023 om de energiekosten van maatschappelijke organisaties en energietoeslag minima. Voor de jaren daarna het leerlingenvervoer en de procesmanager in de jeugdzorg voor het terugdringen wachtlijsten. De meerjarenbegroting bij deze kadernota is niet sluitend. Omdat het effect van de meicirculaire nog niet bekend is, zetten we de algemene reserve bij deze kadernota nog niet in voor tegenvallers. Bij de begroting 2024 bepalen we in welke mate het nodig is om de storting in de reserve verder te verlagen voor het opvangen van financiële tegenvallers.
9. Verlaging storting algemene reserve
10. Algemene uitkering
We verwerkten de financiële gevolgen van de decembercirculaire.
11. Algemene uitkering
14. Kosten automatisering
We pasten maatstaven aan bij het verwerken van de financiële gevolgen van de decembercirculaire. We storten extra geld in de onderhoudsvoorziening voor gebouwen om deze op het huidige niveau te houden. We nemen extra financiële ruimte op om de kapitaallasten te dekken van investeringen die we bij de begroting op het investeringsplan willen zetten. Het gaat onder andere om de vloer van de parkeergarage, verduurzamen verlichting parkeergarage, vernieuwen parkeerautomaten, versnellen verduurzamen openbare verlichting, speelvoorzieningen en verduurzamen stadskantoor. We actualiseerden de reserve automatisering.
15. Reserve automatisering
We actualiseerden de reserve automatisering.
16. Extra kosten rekenkamer
Van het huidige budget voor de rekenkamer kan een onderzoek per twee jaar plaatsvinden. We breiden dit uit naar een onderzoek per jaar.
17. Wijkteam units verduurzamen
Op de units van de wijkteams Noord en Zuid plaatsen we zonnepanelen. Ook vervangen we de boiler en overige stroomverbruikers voor zuinigere varianten. De gemeenteraad legde de eigen ambitie vast in het raadsprogramma en in het coalitieakkoord. Om deze ambitie uit te voeren is een uitbreiding van de formatie van de griffie met 1 fte nodig. Er worden drie extra fte aangetrokken voor duurzaamheid Haansberg, omgevingsplan en de vele andere opgaven op het gebied van duurzaamheid. De salariskosten dekken we uit de SPUK Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat Energiebeleid. Deze uitkering is voor 2023 tot en met 2025 bekend. Daarna volgt er waarschijnlijk een nieuwe regeling. Mocht dat niet het geval zijn, dan gebruiken we voor de salariskosten de algemene middelen.
12. Storting onderhoudsvoorziening gebouwen 13. Stelpost kapitaallasten
18. Raadsadviseur - 1 Fte 19. Duurzaamheid - 3 Fte
20. Uitkering klimaat - energiebeleid
32
Er wordt een extra fte aangetrokken voor duurzaamheid Haansberg, omgevingsplan en de vele andere opgaven op het gebied van duurzaamheid. De salariskosten worden gedekt uit de SPUK Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat Energiebeleid. Deze uitkering is voor 2023 tot en met 2025 bekend. Daarna volgt er waarschijnlijk een nieuwe regeling. Mocht dat niet het geval zijn, dan gebruiken we voor de salariskosten de algemene middelen.
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
Onderwerp
Toelichting
21. Jeugdzorg - procesmanager
Al langere tijd kampen we met een wachtlijst binnen het Centrum Jeugd en Gezin. Deze wachtlijst is onwenselijk. Om de wachtlijst op lange(re) termijn aan te pakken trekken we tijdelijk een procesmanager aan om de instroom in de jeugdzorg te beperken. We breiden structureel de formatie van het team jeugd uit met 8 uur voor een kwaliteitsmedewerker jeugd (28 uur wordt 36 uur). Voor het bestrijden van woonfraude met adresgegevens (ondermijning) breiden we de formatie van team Publiekszaken structureel met 24 uur uit. De klimaatgelden 2022 zijn niet besteed en overgenomen naar 2023. Ze zijn opgenomen in programma 5.
22. Jeugdzorg - kwaliteitsmedewerker 23. Publiekszaken - adresonderzoek 24. Klimaatgelden 2022
Kadernota 2024-2027 - CONCEPT
33
2. Sociaal Etten-Leur Etten-Leur is een inclusieve gemeente waar iedereen alle kansen krijgt om mee te doen. Iedereen moet zich prettig en veilig kunnen voelen in zijn eigen leefomgeving. Samen zijn we verantwoordelijk voor schone en leefbare straten, buurten en wijken. Voor iedereen in EttenLeur die dat nodig heeft moeten (sport)voorzieningen, zorg en ondersteuning toegankelijk en beschikbaar zijn. We denken vanuit het perspectief van mensen. Daarom spannen we ons in om zoveel als mogelijk problemen te voorkomen en de zorgvragers vroegtijdig te signaleren en te ondersteunen. We werken samen aan een gemeente waarin iedereen zelf regie voert over zijn/ haar leven en de mogelijkheid krijgt om talenten en kwaliteiten te ontwikkelen en te benutten. Het beleid van de gemeente richt zich op alle doelgroepen, zogenaamd inclusief beleid. De komende jaren is er vanuit dit beleid wel extra aandacht voor de doelgroepen jongeren en ouderen.
Ontwikkelingen Jeugdzorg Al langere tijd kampen we met een wachtlijst bij het Centrum Jeugd en Gezin door een toename van het aantal jongeren in jeugdhulp, een langere trajectduur en een toename van de complexiteit. Deze wachtlijst is onwenselijk en willen we zo snel mogelijk wegwerken. Daarom breiden we de formatie van jeugdprofessionals voor een periode van twee jaar uit. De formatieuitbreiding betalen we uit de begrotingsmiddelen jeugdzorg 2023. Bij de tweede bestuursrapportage 2023 beoordelen we of er nog extra geld nodig is. De VNG en het kabinet bereikten na lang onderhandelen een principeakkoord over het geld dat de komende jaren beschikbaar komt voor de uitvoering van de jeugdzorg. De voorgenomen bezuinigingen worden voor 2024 en 2025 voor een klein deel teruggedraaid. Dit principeakkoord wordt nog voorgelegd aan de Algemene Ledenvergadering van de VNG in juni 2023. Het is onzeker of er voldoende steun is voor het door de VNG bereikte principeakkoord. Naast deze financiële ontwikkelingen is er een inhoudelijke hervormingsagenda opgesteld. Hierdoor ontstaan er mogelijkheden om de noodzakelijke hervormingen in de jeugdzorg uit te voeren. We verwerken de financiële gevolgen hiervan in de begroting 2024, wanneer we inzicht hebben in de definitieve bijdragen van het Rijk en de lokale en regionale bestedingsvoorstellen.
Naast landelijke hervormingen werken we in regionaal verband maar ook in Etten-Leur aan hervormingen om de jeugdzorg houdbaar te maken. We onderzoeken voor de langere termijn ook andere oplossingen. We proberen ervoor te zorgen dat er met name voor lichte problemen geen professionele zorg nodig is. Dit is ook één van de doelen in de Regiovisie Jeugdzorg West-Brabant West 2022-2025 en de daaraan verbonden lokale paragraaf. We trekken voor een periode van twee jaar (2024 en 2025) een procesmanager aan, die de dialoog aangaat met de samenleving om de jeugdzorg te normaliseren, de negatieve prestatiedruk te verminderen en de reikwijdte van de jeugdzorg in te perken.