Gemeente Etten-Leur, def. accountantsverslag 2025
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Etten-Leur Boekjaar 2025 Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Etten-Leur Postbus 10100 4870 GA Etten-Leur Onderwerp: Accountantsverslag 2025 Kenmerk: Definitief Datum: 26 juni 2026 Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Etten-Leur, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 28 augustus 2025, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder Financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij hebben u op 26 juni 2026 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2025. Indien de jaarrekening niet door de gemeenteraad wordt goedgekeurd en vastgesteld en leidt tot een aangepaste jaarrekening, dient ook bij deze aangepaste jaarrekening door ons toestemming te worden verleend tot het opnemen van onze controleverklaring. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) B.V. Rik Opendorp Partner audit pagina | 2 Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3.
Belangrijke bevindingen 4. Financiële positie 5. Bevindingen interne beheersing 6. Raadsaandachtspunten en overige onderwerpen 7. Bijlagen pagina | 3 pagina | 4 1. Bestuurlijke samenvatting pagina | 4 Financiële kengetallen en signaleringswaarden Bestuurlijke samenvatting pagina | 5
pagina | 6 Bestuurlijke samenvatting Wij hebben u op 26 juni 2026 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2025. Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2025. Het jaarverslag is conform onze controlestandaarden voorschrijven (NV COS 720) verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften. Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel bleek een beperkt aantal controleverschillen: • Fouten: er is voor € 1,9 miljoen aan controleverschillen (wij verwijzen naar bijlage B) met name met betrekking tot een voorziening bij de grondexploitaties en onjuiste afgrenzing van grondexploitatietermijnen aangepast in de jaarrekening. Er resteren voor € 0,7 miljoen (per saldo) aan ongecorrigeerde fouten, die binnen de goedkeuringstoleranties vallen. • Onzekerheden: er zijn geen onzekerheden gesignaleerd. Het totaal van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden bedraagt € nihil. Het college heeft een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening en heeft daarin opgenomen dat de baten en lasten en balansmutaties 2025 voor een bedrag van € 5,4 miljoen niet rechtmatig tot stand zijn gekomen.
De belangrijke bevindingen betreffen: • Voorwaardencriterium: er is volgens de gemeente sprake van een bedrag van afgerond € 1 miljoen aan onrechtmatigheden met betrekking tot o.a. het naleven van de EU-aanbestedingsrichtlijnen. • Begrotingscriterium: er is sprake van € 4,4 miljoen aan onrechtmatigheden als gevolg van overschrijdingen van de lasten ( € 1,7 miljoen), kredieten ( € 0,1 miljoen) en ongeautoriseerde reservemutaties ( € 2,6 miljoen). Hiervan is een bedrag ter hoogte van € 4,4 miljoen acceptabel. Uit onze controle zijn geen bevindingen geconstateerd. De rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2025 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2025 van de gemeente Etten-Leur voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. | 7 Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2025 sluit met een financieel resultaat van € 8 miljoen (voordelig) ten opzichte van € 6,6 miljoen (voordelig) conform de gewijzigde begroting. De totale vermogenspositie van de gemeente bedraagt € 75,8 miljoen (2024: € 63,4 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 30% (2024: 30%).
De vermogenspositie is dan ook toereikend te noemen. Het college concludeert ook in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit toereikend is. Vanaf 2028 dreigt echter een tekort door de korting op het Gemeentefonds, wat de komende jaren strategische keuzes blijft eisen. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Etten-Leur een meerjarenbegroting (op basis van de kadernota 2027-2030) heeft waarbij positieve resultaten worden verwacht de komende jaren. In de jaren 2028-2030 is echter wel de verwachting dat deze tegen de nullijn aanzitten. We bevelen aan om, zoals de organisatie gewend is, afwijkingen in incidentele en structurele resultaten te analyseren en tijdig maatregelen te nemen om toekomstige tekorten te voorkomen. We hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces in het algemeen goed is verlopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt. We zien wel verbeterpunten in de oplevering bij het grondbedrijf, met name in aanlevering van onderliggende onderbouwingen en documentatie inzake de prognoses. Door diverse benodigde aanvullende toetsingen in dit kader omdat er sprake was van onduidelijke onderbouwingen heeft de controle langer geduurd. Ten aanzien van het grondbedrijf bent u bovendien afhankelijk van de kennis van enkele functionarissen.
In lijn met voorgaand jaar nemen we deze in de evaluatie met de organisatie van beide kanten mee. Onze belangrijkste bevindingen en opmerkingen (hoofdstuk 3) zien met name toe op verwerking van grondexploitaties en materiële schattingsposten die zijn opgenomen in de jaarrekening en juiste afgrenzing van investeringen (grondbedrijf).
pagina | 8 2. Opdracht, scope en uitkomsten Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 8 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: • Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); • De jaarrekening; • Bijlagen (SiSa en Overzicht taakvelden); • De overige gegevens. Met de opdrachtbevestiging d.d. 28 augustus 2025 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2025. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties Vanaf het boekjaar 2025 is de materialiteit bij de uitvoering van onze controle voor fouten en onzekerheden 2% van de totale lasten exclusief dotaties aan de reserves. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 1 december 2025 vastgestelde financiële verordening. De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken niet af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. De tolerantie voor de rechtmatigheidsverantwoording mag vanaf boekjaar 2025 maximaal 2% bedragen (vorig jaar nog maximaal 3%).
Grondslag Bedrag Goedkeuringstolerantie fouten en onzekerheden 2% lasten exclusief toevoegingen reserves € 3.484.000 Rapporteringstolerantie 5% van de goedkeuringstolerantie € 174.000 2. Opdracht, scope en uitvoering Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 9 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: • Schattingsposten en veronderstellingen van het management; • Waardering van de grondexploitaties; • Marktconformiteit van de grond aan- en verkopen; • De rechtmatigheidsverantwoording (en de daarbij horende verantwoordelijkheden voor u); • Onterechte betalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord; • Doorbreking van AO/IB (administratieve organisatie/interne beheersing) door het management. Uitkomsten Wij hebben u op 26 juni 2026 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2025. De gecorrigeerde controleverschillen zijn opgenomen in bijlage B. De ongecorrigeerde controleverschillen zijn opgenomen in bijlage C. De genoemde fouten en onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.
Geautomatiseerde gegevensverwerking Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen. In onze managementletter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien van de IT-omgeving opgenomen. Verloop van de opdracht We hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces soepel is gelopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt. We zien nog steeds verbeterpunten in de oplevering ten aanzien van de grondexploitaties. De aanvullende werkzaamheden vanuit ons hebben grotendeels betrekking op de aanlevering van prestatieleveringen en tijdige beschikbaarheid en toereikende toelichting op de onderliggende calculaties en onderbouwingen bij de grondexploitaties. In lijn met voorgaand jaar nemen we deze in de evaluatie met de organisatie van beide kanten mee. 2.
Opdracht, scope en uitvoering Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 10 Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controletechnische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.
Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken. Deze bespreking komt ook voort uit de verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot frauderisico’s in de controleverklaring. Onderzoek wijst uit dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit toont het belang aan van een fraudemeldpunt en een klokkenluidersregeling. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude en de naleving van wet- en regelgeving. Op de volgende risico’s geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2025 bevat een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Frauderisico’s Het college dan wel het management bevindt zich in de positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.
Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: • Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verrichten om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; • Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 2. Opdracht, scope en uitvoering | 11 • Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college en het management bij deze posten; • Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om; • Doornemen van notulen van vergaderingen van het college en de raad.
Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie- en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden. De transparantie over marktprijzen is niet in alle gevallen voldoende om te beoordelen en er wordt frequent zaken gedaan met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.
Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: • De gemeente Etten-Leur heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd; • Door middel van een steekproef vaststellen of voor inkopen die in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij; • Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd; • Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen. Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 2. Opdracht, scope en uitvoering | 12 Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij de continuïteitsveronderstelling getoetst.
Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Etten-Leur een meerjarenbegroting (op basis van de kadernota 2027-2030) heeft waarbij positieve resultaten worden verwacht de komende jaren. In de jaren 2028-2030 is echter wel de verwachting dat deze tegen de nullijn aanzitten. Daarnaast geven de financiële kengetallen geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 2. Opdracht, scope en uitvoering | 13 3. Belangrijke bevindingen Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 14 Bestuurlijke samenvatting | 3. Belangrijke bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording | (x € 1.000) | Onrechtmatig | Acceptabel | Saldo Opdracht, scope | Op 16 april 2025 is in het Staatsblad het Besluit van 21 maart 2025 tot | Overschrijdingen lasten en uitkomsten | wijziging | van | het | Besluit | accountantscontrole | decentrale | overheden | programma’s | 1.744 | 1.744 | - (BADO) | en | het | Besluit | begroting | en | verantwoording | provincies | en | Overschrijdingen kredieten | 78 | 78 | - gemeenten (BBV) gepubliceerd.
Als gevolg van de wijzigingen van het BBV | en | BADO | geldt | voor | de | rechtmatigheidsverantwoording | vanaf | Overige Belangrijke | begrotingsjaar 2025 een nieuwe gemaximeerde grens voor fouten en | begrotingsonrechtmatigheden | 2.581 | 2.581 | - bevindingen | onduidelijkheden samen van 2% op basis van lasten (exclusief dotaties aan reserves). De gemeente Etten-Leur heeft hier op 1 december 2025 | Bevindingen ten aanzien van | 991 | - | 991 haar | financiële | verordening | op | aangepast. | Alle | het voorwaardencriterium rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door | Bevindingen ten aanzien van u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 3.484.000, 2%) worden | het Misbruik en Oneigenlijk | - | - | - Financiële | in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. | gebruik criterium positie Totaal conclusie rechtmatigheid | Totaal | 5.394 | 4.403 | 991 In de tabel hiernaast is een overzicht opgenomen van de door het college geconstateerde rechtmatigheidsfouten. We hebben vastgesteld dat dit | Het college stelt terecht vast dat de omvang van de in deze jaarrekening Bevindingen | overzicht een getrouw beeld geeft.
interne beheersing | verantwoorde | baten | en | lasten | alsmede | de | balansmutaties | die | niet Daarbij | merken | wij | op | dat | de | regelgeving | voorschrijft | dat | alle | rechtmatig tot stand zijn gekomen € 5,4 miljoen bedraagt. Dit is hoger dan overschrijdingen | van | lasten | en | kredieten | als | onrechtmatig | worden | de daarvoor gestelde grens van € 3.484.000. Van de niet rechtmatig tot aangemerkt. Afhankelijk van de lokaal vastgestelde spelregels tussen | stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties raad en college kunnen deze onrechtmatige overschrijdingen vervolgens | is | volgens | het | college | overigens | een | bedrag | van Overige | als | acceptabel | of | onacceptabel | worden | beschouwd. | De | gemeente | € 4,4 miljoen terecht aangemerkt als acceptabel op basis van door de onderwerpen | Etten-Leur heeft deze afspraken vastgelegd in de financiële verordening. | raad vastgestelde afspraken. Bijlagen pagina | 15 Begrotingscriterium U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast.
Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen, overige begrotingsafwijkingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). Wij hebben vastgesteld dat er lastenoverschrijdingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting zijn voor een bedrag van € 1.744.000. Zoals het college heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering op pagina 111 van de jaarstukken zijn voor een bedrag van € 1.744.000 de overschrijdingen weliswaar onrechtmatig, maar wel acceptabel (conform de financiële verordening artikel 9, lid 4 en 5). Acceptabel houdt in dat deze passen binnen de spelregels, die het college met de raad heeft vastgelegd in de financiële verordening. De overschrijdingen op de kredieten bedragen € 78.000 (afgerond) bij een totaal investeringsniveau van € 22,5 miljoen. De beperkte overschrijdingen (de € 78.000 bestaat uit kleinere bedragen) zijn acceptabel geacht, omdat deze passen binnen het bestaande beleid. Bij de reserves (‘reserve nog uit te voeren werkzaamheden’, ‘overige reserves’ en ‘reserve grondbedrijf’) is er € 2,6 miljoen meer toegevoegd dan begroot. Conform de financiële verordening (artikel 12 lid 1b) kan deze als acceptabel worden bestempeld.
Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe- en interne regelgeving, zoals opgenomen in het door u vastgestelde normenkader. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving is complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk rechtmatig na te leven. De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft een spendanalyse uitgevoerd. Uit de eigen controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor gemeentelijke overeenkomsten met een inkoopwaarde van in totaal € 991.000 niet de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben de gemeentelijke controlewerkzaamheden inhoudelijk beoordeeld en delen deze conclusie. Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3.
Belangrijke bevindingen pagina | 16 Er zijn ook voorwaarden waar geen mogelijk financieel gevolg aan is verbonden. Als deze voorwaarden niet rechtmatig zijn nageleefd dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving van schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering is hiervoor dus niet noodzakelijk. Wij hebben vastgesteld dat de toelichting hieromtrent juist is opgenomen. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor effectieve maatregelen om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregelingen te voorkomen. Deze maatregelen maken deel uit van de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft hiervoor een Nota misbruik en oneigenlijk gebruik vastgesteld. Ook heeft het college beoordeeld in hoeverre het M&O-beleid wordt nageleefd en of de maatregelen effectief zijn; hierbij zijn geen aandachtspunten geconstateerd.
Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3. Belangrijke bevindingen pagina | 17 Bestuurlijke samenvatting | 3. Belangrijke bevindingen Grondexploitaties | Waardering / schattingen Opdracht, scope | Ten opzichte van 31 december 2025 is de boekwaarde van de post | Verliesvoorziening en uitkomsten | grondexploitaties gewijzigd van € 18,8 miljoen naar € 66,4 miljoen. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2025 is als volgt samen te | De voorziening verlieslatende complexen was ten opzichte van 2025 vatten: | ongewijzigd gebleven (€ 1.788.000) en ziet toe op Vosdonk-Noord. Uit de eerste controle verricht door de gemeente is naar voren gekomen dat (x € 1.000) | 2025 | deze grondexploitatie naar verwachting geen negatieve eindwaarde meer Belangrijke | heeft waardoor deze voorziening vrij is gevallen. Dit is in de aangepaste bevindingen | Boekwaarde per 1 januari | 18.755 | jaarrekening verwerkt. Uit nadere toetsing op de toegerekende kosten en raming is naar onze mening gebleken dat er mogelijk een negatieve Vermeerderingen (investeringen) | (+) 17.377 | eindwaarde van € 0,3 miljoen nog gerealiseerd kan worden, waarvoor normaliter een voorziening opgenomen dient te worden.
In overleg met de Overboekingen (‘warme gronden’) | (+) 31.441 | gemeente hebben wij deze als ongecorrigeerde fout gerapporteerd. Financiële | Tussentijdse winstneming positie | Verminderingen (m.n. grondverkopen) | (-) 1.146 Tussentijdse resultaatnemingen | (+) 460 | Het | totaal | aan | tussentijdse | resultaatnemingen | bedraagt | per | saldo € 460.000 en is voornamelijk gerealiseerd bij aflopende grondexploitaties. Boekwaarde per 31 december | 66.887 | Schattingsonzekerheden Bevindingen interne beheersing | De huidige situatie en de onzekerheid over de toekomstige ontwikkelingen De belangrijkste mutaties zien toe op het in 2025 openen van | diverse | betekent een grote schattingsonzekerheid op de verwachte realisatie van delen binnen de grondexploitatie Haansberg, te weten Haansberg 2, 3 en | uw complexen. Bij een hoge mate van schattingsonzekerheid is het 5. Hier zijn voornamelijk aangekochte gronden en voorbereidings- en | passend om in de jaarrekening hierover een nadere toelichting op te ontwikkelingskosten overgeboekt. | nemen. Belangrijke elementen hierbij zijn: Overige onderwerpen | Grondexploitaties | Spoorzone | Juvenaat | & | De | Streek | zijn | formeel | • | Het toelichten van de gehanteerde veronderstellingen; afgewikkeld maar nog niet formeel afgesloten door de Raad. Dit is een aandachtspunt voor 2026.
| • | Een toelichting (impact / scenario’s) over de schattingsonzekerheid. Wij hebben vastgesteld dat de toelichting in de jaarrekening op pagina’s Bijlagen | 157 en 158 in toereikende mate deze onzekerheden weergeeft. pagina | 18 Bestuurlijke samenvatting | 3. Belangrijke bevindingen De parameters voor de grondexploitaties | Disconteringsvoet Opdracht, scope | De | waardering | van | uw | grondexploitaties | is | voor | een | groot | deel | De | gemeente | hanteert | voor | het | contant | maken | van | toekomstige en uitkomsten | afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de | kasstromen in grondexploitaties een disconteringsvoet die aansluit bij de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin | interne rekenrente conform BBV-richtlijnen. Deze rekenrente bedraagt schattingen | zijn | opgenomen. | Aan | deze | schattingen | liggen | diverse | momenteel 2%. Wij achten deze uitgangspunten realistisch en in lijn met parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw | de BBV-voorschriften. Belangrijke | gemeente gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. | Kostenstijging bevindingen Parameters | 2025 | Schatting | 2024 | Schatting | De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de 2025 | 2024 | landelijke | prijsindexcijfers.
| De | gemeente | Etten-Leur | heeft | voor | het Rente | 1,25% | 1,59% | prijspeil 2025 rekening gehouden met een inflatie van 4,5% en houdt voor de komende jaren op basis van marktinformatie ook rekening met een Financiële | Disconteringsvoet | 2,0% | 2,0% | inflatie aflopend van 3,83% in 2026 tot 2% in 2029 en verder. We achten positie | dit een realistisch uitgangspunt. 4,5%, | 4,5%, Kostenstijging | aflopend | aflopend naar 2% in | naar 2% | Opbrengstenstijging 2029 | in 2028 | Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de Bevindingen | Opbrengstenstijging | 0% | 0% | gemeente Etten-Leur op basis van marktinformatie voor de komende interne beheersing | 2 jaar geen rekening met een verhoging van de grondprijs in haar Controleverschil | Voorzichtig | Evenwichtig | Optimistisch | grondexploitaties. We achten dit een conservatief uitgangspunt kijkend naar de verwachte opbrengstenstijging vanuit externe marktdocumentatie zoals Metafoor Outlook (o.a. 2-3% afhankelijk van Rente | woningbouw of bedrijventerrein). Overige onderwerpen | De gehanteerde rentevoet voor de berekening van de kapitaallasten is 1,25%. Deze ligt in lijn met de gemeentelijke financieringslasten en de richtlijnen van het BBV.
Bijlagen pagina | 19 Beheersing rondom ramingen Tijdens onze controle van de grondexploitaties hebben wij meerdere malen geconstateerd dat bij de geraamde kosten/opbrengsten niet in alle gevallen sprake was van oplevering van een juiste onderbouwing, duidelijke calculatie of documentatie hiervan. We constateren dus dat de vastleggingen van de onderliggende dossiers waarop de ramingen zijn gebouwd voor verbetering vatbaar zijn. Daarnaast stellen wij vast dat ramingen van bijvoorbeeld projectleiders of input vanuit andere functionarissen in de organisatie in enkele gevallen zijn overgenomen zonder voldoende kritische (interne) toetsing van de onderliggende onderbouwing. Op dit moment lopen er nog diverse afstemmingen over deze onderbouwingen, waarbij tot heden er nog geen fouten naar voren zijn gekomen. Dit is echter wel het tweede jaar op rij dat de controle op het grondbedrijf leidt tot aanvullende werkzaamheden aan onze zijde waarbij de afgesproken bestuurlijke deadlines moeilijker met elkaar te realiseren zijn door vertragingen in de controle.
Met name bij majeure grondexploitaties achten wij het daarom noodzakelijk dat: • aanvullende controles in het proces worden ingebouwd om rekenkundige/invoerfouten en/of onduidelijke opnamen van kosten/opbrengsten te voorkomen; en • vanuit het grondbedrijf en control zelf kritischer wordt getoetst op de kwaliteit en onderbouwing van de door andere functionarissen aangeleverde onderbouwingen voor ramingen door deze onderbouwingen te vergelijken met benchmarkgegevens van de markt/offertes of eerdere projecten van de gemeente. Een versterking van deze controles draagt bij aan een verdere verbetering van de betrouwbaarheid en kwaliteit van de financiële sturing op grondexploitaties. Haansberg 2, 3 en 5 De Raad heeft via een Raadsvoorstel (gedateerd 4 november 2025) ingestemd met de exploitatie-opzetten bij de grondexploitaties Haansberg 2 en 3. Deze zijn dan ook in 2025 ‘geopend’ waarna de komende jaren verdere ontwikkeling gaat plaatsvinden. We hebben met de ambtelijke organisatie voorts enkele discussies gehad over Haansberg 5, omdat naar onze mening het niet duidelijk bleek uit het Raadsvoorstel dat deze grondexploitatie is geopend en het budget om de uitvoering te verrichten beschikbaar is gesteld, waarmee mogelijk niet wordt voldaan aan de vereisten hieraan gesteld in het BBV.
Uit nadere afstemmingen en verkregen informatie werd namelijk gesproken over ‘indicatieve’ exploitatie-opzet en ‘onderzoekskosten’ wat impliceerde dat deze grondexploitatie mogelijk nog in een voorbereidingsstadium zit. Kijkend naar het masterplan, het door de Raad geaccordeerde krediet en de lopende investeringen is het echter voor het inzicht duidelijker als deze grondexploitatie onder de voorraden staat. Om raadsleden hierin adequaat te informeren verwachten wij dat er in de finale jaarrekening een toelichting wordt opgenomen om duidelijkheid in te verschaffen met verwijzing naar het raadsvoorstel. En we adviseren u dergelijke raadsvoorstellen te laten controleren alvorens deze worden vastgesteld. Voorts hebben wij bij Haansberg 3 voor een bedrag van € 787.000 (te lage kosten) aan fouten in de prognose aangetroffen. Als we deze corrigeren op de eindwaarde van € 118.000 dient er mogelijk een voorziening van € 669.000 getroffen te worden. In overleg met de gemeente hebben wij deze als ongecorrigeerde fout gerapporteerd. Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3.
Belangrijke bevindingen pagina | 20 Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen Schattingsposten in de jaarrekening Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijke schattingen in de jaarrekening betreffen: Schatting Beoordeling 2025 Beoordeling 2024 Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang Waardering van materiële vaste activa Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw materiële vaste activa. De waardering van de langlopende vorderingen Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen. De waardering van grondexploitaties Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een voorzichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. Dit heeft met name te maken met de door de gemeente ingeschatte prognoses op nog te realiseren kosten en opbrengsten.
Voor een uiteenzetting hiervan verwijzen wij naar hoofdstuk 3 onderdeel “grondexploitaties” van dit accountantsverslag. De waardering van debiteuren en vorderingen Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen. De waardering van de voorzieningen Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen. Controleverschil Voorzichtig Evenwichtig Optimistisch 3. Belangrijke bevindingen pagina | 21 Sociaal Domein De gemeente Etten-Leur voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijke onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitkeringen (Participatiewet) De verantwoording van het Werkplein Hart van West-Brabant inclusief een goedkeurende verklaring van de accountant hebben wij ontvangen en aangesloten met de financiële administratie. Er zijn hieruit geen bijzonderheden gebleken. Werkdeel (WSW) We hebben vastgesteld dat de bijdrage aan WVS conform afspraak is verantwoord.
Jeugdwet In de regio West-Brabant West is in het verleden besloten om gezamenlijk over te gaan op resultaatgerichte contracten met de zorgaanbieders, waarbij afrekening plaatsvindt op basis van de behaalde resultaten. Voor de prestatietrajecten betekent dit dat 50% van de kosten van het traject vooraf worden gefactureerd. Ongeacht het resultaat zijn dit lasten voor de gemeente Etten-Leur. De tweede 50% van het traject wordt door de gemeente Etten-Leur betaald en verantwoord als last wanneer het resultaat bereikt is. Conform de verslaggevingsstandaarden is deze verplichting van € 5,6 miljoen (2024: € 5,3 miljoen) toegelicht onder de niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen. Wij merken hierbij op dat deze verplichting (grotendeels) naar alle waarschijnlijkheid in 2026 ten laste van de exploitatie zal komen, afhankelijk van de afronding van de resultaatgerichte contracten. Wij kunnen ons vinden in deze wijze van verantwoorden, maar merken wel op dat de gemeente (mogelijk in combinatie met de regio en de zorgaanbieders) moet blijven onderzoeken op welke wijze wel tot een betrouwbare toerekening aan boekjaren gekomen kan worden. Hiertoe loopt al een project om dit inzichtelijker te krijgen.
Door de regio is beoordeeld of voldoende betrouwbare informatie beschikbaar is om een nauwkeurige inschatting van de toerekening van deze lasten aan specifieke boekjaren te kunnen maken. Uit de gegevens van de gemeente Etten-Leur en de regiogemeenten blijkt dat per arrangement de spreiding tussen de doorlooptijden in combinatie met het aantal trajecten nog te omvangrijk is en tussen de gemeenten te veel verschillen om een betrouwbare inschatting te maken. We adviseren wel deze analyse jaarlijks te actualiseren. Onderdeel Uitvoerder Bepaling last boekjaar Uitkeringen (Participatiewet) Werkplein Werkelijke lasten Werkdeel (WSW) WVS Vaste bijdrage op basis van de begroting Jeugdwet Zelf Werkelijke lasten WMO Zelf Werkelijke lasten PGB’s Sociale verzekerings bank Afrekening op basis van werkelijke lasten Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3. Belangrijke bevindingen pagina | 22 Sociaal Domein (vervolg) PGB’s Een belangrijke onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2025 geen goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.
De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB op basis van de zogenaamde projectiebrief voor de gemeente Etten-Leur zijn zeer beperkt. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Etten-Leur aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen we dat de kosten PGB getrouw en rechtmatig verantwoord zijn in de jaarrekening 2025. WMO De gemeente Etten-Leur voert de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) zelfstandig uit. We hebben vastgesteld dat de gemeente in voldoende mate zelf controles op de juistheid van de facturatie van de zorgaanbieders en de prestatielevering uitvoert. Uit onze controle volgen geen bevindingen. De verantwoordingsgrens in het I-Sociaal Domein controleprotocol is voor het boekjaar 2025 verhoogd naar € 200.000 (was € 125.000), waardoor meer aanbieders dan voorheen geen productieverantwoording met controleverklaring meer hoeven aan te leveren. De gemeente Etten-Leur heeft de intentie om in 2026 meer te steunen op de interne beheersing in het proces sociaal domein en is hier volop mee bezig. Wij hebben afgesproken hier op korte termijn gezamenlijk naar te kijken.
Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3. Belangrijke bevindingen pagina | 23 Bestuurlijke samenvatting | 3. Belangrijke bevindingen Juiste afgrenzing investeringen grondbedrijf | Herrubriceringen jaarrekening Opdracht, scope | In het kader van onze jaarrekeningcontrole voeren wij een voortgezette | In de verslaggevingsstandaarden zijn specifieke regels opgenomen voor en uitkomsten | controle uit waarbij wij vaststellen of er in de administratie van boekjaar | de presentatie van vorderingen en schulden. Doelstelling hiervan is om u 2026 geen facturen zijn opgenomen welke betrekking hebben op 2025. | het juiste inzicht te geven in vorderingen en verplichtingen die u per Gezien de bevindingen vorig jaar heeft de organisatie aanvullende acties | jaareinde | heeft. | Bij | onze | controle | hebben | wij | voor | diverse | posten ondernomen om een betere afgrenzing te kunnen borgen en dit heeft | vastgesteld dat deze primair niet juist in de balans zijn gepresenteerd Belangrijke | voor de ‘reguliere inkoopstroom’ voor 2025 niet geleid tot correcties. | (met | name | gerelateerd | aan | rubricering | vaste | activaposities).
| Deze bevindingen | Echter, constateren wij bij de investeringen toeziend op het grondbedrijf | worden nog gecorrigeerd in de jaarrekening 2025 (totaal € 6,8 miljoen). nog wel dat dit proces aandacht nodig heeft omdat we voor een bedrag | Ten opzichte van vorig jaar zijn er veel minder bevindingen vanuit ons van € 480.000 aan termijnen hebben aangetroffen in 2026 welke in 2025 | aangaande de juiste rubricering in de jaarrekening. verwerkt dienen te worden (zie bijlage B). Wij adviseren hier voor komend boekjaar specifiek een gedegen afsluiting in te maken, sluitend op het Financiële | boekjaar, zodat investeringen aan de juiste periode worden toegerekend. positie Onderhoudsvoorzieningen Wij hebben bij onze controle geconstateerd dat het beheerplan toeziend Bevindingen | op de voorziening ‘inventaris gymlokalen’ in 2026 opnieuw herzien dient interne beheersing | te worden om te blijven voldoen aan de gestelde eisen vanuit de BBV. Wij hebben vernomen dat hiertoe al stappen zijn gezet door de gemeente en dat het nieuwe beheerplan reeds goedgekeurd is door de raad. Wij merken op dat de gemeente dit proces goed in de grip heeft. Overige | Ten aanzien van de voorziening Verhardingen constateren wij, evenals onderwerpen | voorgaande jaren, dat de kosten structureel achterlopen op de begroting zoals opgesteld in het beheerplan. Dit laatste constateren we al enkele jaren.
We adviseren u dan ook rekening te houden met een realistische aanwending van de voorziening. Bijlagen pagina | 24 Voorziening pensioenaanspraken politieke ambtsdragers (APPA) Vanaf 1 januari 2028 worden pensioenen van politieke ambtsdragers (o.a. wethouders) overgedragen aan het ABP in het kader van de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Uit onderzoek van BZK, VNG, IPO en Unie van Waterschappen blijkt dat de benodigde overdrachtswaarde per 1 januari 2025 gemiddeld 10–20% hoger ligt dan de huidige voorzieningen. Over de impact op de jaarrekening 2025 heeft de Commissie BBV hierover de volgende uitspraak gepubliceerd: • Gemeenten die hebben deelgenomen aan het onderzoek moeten per 31 december 2025 de voorziening en eventuele kapitaalverzekeringen aanpassen aan de prognose van het benodigd vermogen (op basis van inkoop Wtp bij ABP); • Gemeenten die niet deelnamen aan het onderzoek moeten hun berekening analoog onderbouwen; • De voorziening dient jaarlijks te worden herzien tot het moment van overdracht; • In de jaarrekening moet een toelichting worden opgenomen over schattingsonzekerheden; • Eventuele vrijval kan worden toegevoegd aan een bestemmingsreserve om toekomstige dotaties te dekken; • De voorziening per 31-12-2025 bedraagt € 2.907.000. Conclusie De gemeente heeft de voorziening opgenomen conform de BBV-uitspraak.
Onder verwijzing naar pagina 178 van de jaarrekening heeft u deze voorziening ook toegelicht. De voorziening is in 2025 geactualiseerd (vrijval van € 207.000) en er hebben uitbetalingen plaatsgevonden (€ 145.000). Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3. Belangrijke bevindingen pagina | 25 Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij, in lijn met de Nederlandse Standaard 720, het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van de gemeente Etten-Leur.
In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: • De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; • Er geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; • Er geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd. Hiernaast zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3. Belangrijke bevindingen pagina | 26 Element jaarverslag Onze waarneming Vereisten BBV Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV. Verenigbaar Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Overeen- stemming Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Paragrafen Alle verplichte paragrafen, inclusief de voorgeschreven paragraaf Openbaarheid, zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. Informatie- waarde De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse van het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit het BBV. Fraude Fraude en de frauderisicoanalyse zijn steeds belangrijkere thema's. We adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over de actualisatie van uw frauderisicoanalyse. Toereikend Good practice Voor verbetering vatbaar
SiSa Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2025. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: • € 12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. • 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. • € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa- bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
WNT-verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en de wijziging naar de nieuwe gemeentesecretaris is in 2025 juist toegelicht. De publicatieverplichting voor uitkering wegens beëindiging dienstverband geldt eveneens voor bezoldiging van niet- topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2025 niet strijdig zijn met de WNT en dat de in de jaarrekening opgenomen WNT-verantwoording voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisaties c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen) geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.
Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen 3. Belangrijke bevindingen pagina | 27 4. Financiële positie Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 28 Bestuurlijke samenvatting | Ontwikkel ingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente | Ter | illustratie | en | aanvullende | informatie | geven | wij | u | in | het | hierna opgenomen overzicht de ontwikkeling van het resultaat (“gerealiseerde Opdracht, scope | Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per | totaal saldo van baten en lasten” en “gerealiseerde resultaat”) weer over en uitkomsten | 31 december 2025 volgens de jaarrekening € 74,2 miljoen. | de jaren 2022 tot en met 2025.
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) | Resultaatontwikkeling 2022-2025 (x € 1.000) 20.000 Belangrijke | 80.000 | 10.000 70.000 bevindingen | 60.000 | - 50.000 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 40.000 | -10.000 30.000 20.000 | -20.000 Financiële | 10.000 | -30.000 positie | 0 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | -40.000 Algemene reserve | Bestemmingsreserve | Gerealiseerd resultaat | Gerealiseerd totaal saldo van baten en lastenMutaties reservesGerealiseerd resultaat Van de totale reserves ter hoogte van € 68 miljoen is € 31 miljoen | Het jaarrekeningresultaat is € 1,5 miljoen (afgerond) voordeliger dan Bevindingen | opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve | begroot. | In | het | onderdeel | bedrijfsvoering | wordt | in | hoofdlijnen | een interne beheersing | is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 9,1 miljoen. Per saldo | toelichting | op | de | afwijkingen | gegeven. | In | de | toelichting | op | de is gedurende 2025 € 2 miljoen gedoteerd aan de bestemmingsreserves. | programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de Het gerealiseerde resultaat in 2025 bedraagt € 8 miljoen. | afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.
Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening Overige | Analyse van het resultaat | 2025 | wordt | overzichtelijk | aangegeven | welke | baten | en | lasten | als onderwerpen | incidenteel zijn aan te merken. Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. | De belangrijke afwijkingen hebben wij op de volgende pagina nogmaals Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 8 miljoen positief. In de | toegelicht. gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 6,5 miljoen positief. Bijlagen pagina | 29 De belangrijke afwijkingen zien toe op: Programma 1. Eigentijds bestuur en dienstverlening – Het resultaat wordt vooral verklaard door hogere baten uit de algemene uitkering en een lagere APPA-voorziening, gecombineerd met het niet volledig inzetten van de post onvoorzien. Daartegenover staan hogere ICT-kosten en minder toerekenbare uren (vacatures/ziekte), wat druk geeft op de lasten. Programma 2. Sociaal – De afwijking komt met name door lagere uitgaven aan jeugdzorg en Wmo (minder cliënten/arrangementen) en hogere specifieke uitkeringen (IZA/GALA). Tegelijk zijn er hogere kosten bij o.a. huishoudelijke ondersteuning, woonvoorzieningen en lagere baten inburgering. Programma 3.
Ruimte voor wonen en leven – De afwijking wordt vooral veroorzaakt door lagere lasten door uitgestelde investeringen (minder afschrijving/rente) en hogere leges/inkomsten. Daartegenover staan hogere kosten voor o.a. onderhoud, sportvoorzieningen en riolering en een lagere opbrengst uit grondverkopen (boekverlies). Programma 4. Economie en werk – Het voordeel ontstaat voornamelijk door lagere organisatiekosten bij het Werkplein (vacatures later ingevuld en lagere huisvestingskosten) en minder uitkeringslasten. Dit wordt deels gecompenseerd door hogere uitgaven voor inkomensondersteuning en doorschuiven van budgetten naar 2026. Programma 5. Duurzaam denken en doen – De overschrijding op lasten komt vooral door hogere kosten voor openbaar groen (indexatie, extra inzet en onderhoud) en duurzame maatregelen zoals het isolatieprogramma. Tegelijk zijn er hogere baten (o.a. afvalvergoedingen en verkoop grond) en wordt een deel van budgetten via reserves doorgeschoven. We adviseren u, in lijn met de aanbevelingen van de commissie BBV om aandacht te blijven hebben voor afwijkingen op baten en lasten, niet zijnde begrotingsoverschrijdingen. Doorlopend blijft ons advies de afwijkingen nader te blijven analyseren.
Financiële positie Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten Belangrijke bevindingen Financiële positie Bevindingen interne beheersing Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 30 Bestuurlijke samenvatting | Financiële positie Ontwikkeling financiële resultaten Opdracht, scope | Vanaf | 2026 | vindt | er | een | korting | plaats | op | de | uitkering | van | het | De begroting 2026-2029 laat het volgende beeld zien:bedragen x € 1.000202620272028 2029 en uitkomsten | Gemeentefonds. Op basis van de laatste ramingen vanuit het rijk zal het | Incidenteel | -524 | 1.141 | 1.157 | 1.057 zwaartepunt daarvan in 2028 komen te liggen. Daarmee dreigt een groot | resultaat financieel tekort voor Nederlandse gemeenten. Het dwingt gemeenten tot | Structureel | 747 | 4.420 | 1.417 | 1.301 moeilijke keuzes: vasthouden aan bestaande taken en voorzieningen of | resultaat Belangrijke | ingrijpende hervormingen doorvoeren. bevindingen | Wij | hebben | vastgesteld | dat | de | gemeente | Etten-Leur | een | 1.271 | 3.279 | 260 | 244 meerjarenbegroting (op basis van de kadernota 2027-2030) heeft waarbij positieve resultaten worden verwacht de komende jaren. In de jaren 2028- | De begrote resultaten laten een structureel sluitende begroting zien. 2030 is echter wel de verwachting dat deze tegen de nullijn aanzitten.
Financiële | Op 16 maart 2026 heeft de Commissie BBV de notitie Structurele baten en | Om | als | gemeenteraad | de | financiële | impact | van | keuzes | te | kunnen positie | lasten gepubliceerd. In deze notitie is vastgelegd dat het surplus van de | bepalen | is | inzicht | in | structurele | en | incidentele | resultaten | van | groot algemene | reserve | kan | worden | ingezet | als | structurele | bate | in | de | belang. In de grafiek op de volgende pagina zijn de (primair) begrote en begroting. Dit surplus betreft dat deel van de algemene reserve dat niet | gerealiseerde incidentele en structurele resultaten zichtbaar. benodigd is voor het afdekken van risico’s (weerstandscapaciteit). Van dit Bevindingen | vrij | besteedbare | deel | kan | met | ingang | van | 1 | januari | 2024 | jaarlijks interne beheersing | maximaal 10% worden ingezet voor de dekking van structurele lasten, mits de solvabiliteit van de gemeente minimaal 20% bedraagt en blijft. Door deze inzet wordt het surplus van de algemene reserve aangemerkt als structurele bate, hetgeen een uitzondering vormt op de hoofdregel dat mutaties in reserves een incidenteel karakter hebben. Daarbij geldt dat Overige | het | weerstandsvermogen | naar | het | oordeel | van | de | toezichthouder onderwerpen | voldoende moet zijn.
Op dit moment is het voor de gemeente Etten-Leur nog niet noodzakelijk gebruik te maken van deze mogelijkheid. Bijlagen pagina | 31 Bestuurlijke samenvatting | Financiële positie Opdracht, scope | Weerstandsvermogen | en | financiële | kengetallen | in | Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gegeven en uitkomsten | meerjarenperspectief | van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen | positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen is | een | onderdeel | van | het | jaarverslag | en | de | paragraaf | hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende | relatie tot de landelijke benchmark. Belangrijke | rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) | Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een bevindingen | niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden | relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.
Gemeente Etten-Leur | Landelijk Financiële positie | Kengetal | 2024 | 2025 | 2026** | 2024* | 2025 | 2026** Netto schuldquote | 49 | 59 | 84 | - | 57,3 | 63,3 Netto schuldquote gecorrigeerd | 49 | 59 | 84 | - | 52,4 | 58,0 Bevindingen | Solvabiliteit | 30 | 30 | 21 | - | 35,8 | 34,7 interne beheersing | Grondexploitaties | 10 | 35 | 29 | - | 5,1 | 5,2 Belastingcapaciteit | 79 | 76 | 73 | - | 100,5 | 100,1 Structurele exploitatieruimte | 4 | 7 | 0 | - | 1,3 | 0,7 Overige onderwerpen | * = in tegenstelling tot voorgaande jaren heeft het Rijk geen dataset vanuit de jaarrekening 2024 beschikbaar. ** = op basis van begroting / verwachting 2026 Bijlagen pagina | 32 Bestuurlijke samenvatting | Financiële positie Opdracht, scope | De | netto | schuldquote | over | 2025 | blijft, | net | als | in | 2024, | binnen | De belastingcapaciteit van de gemeente blijft in 2025, net als in 2024, en uitkomsten | aanvaardbare bandbreedtes. Ten opzichte van 2024 is er sprake van een | onder het landelijk gemiddelde. Daarmee is sprake van een relatief beperkte | verslechtering | van | de | schuldpositie. | Dit | wijst | erop | dat | de | gematigde lokale lastendruk. In vergelijking met 2024 heeft zich hierin gemeente | haar | financieringsbehoefte | en | schuldontwikkeling | redelijk | geen wezenlijke wijziging voorgedaan. De gemeente behoudt hierdoor, beheerst heeft gehouden.
Ook de gecorrigeerde netto schuldquote laat | net | als | in | het voorgaande | jaar, | beleidsmatige | ruimte | om | eventuele een vergelijkbaar en stabiel beeld zien ten opzichte van het voorgaande | toekomstige | financiële | opgaven | mede | via | inkomsten | te | kunnen Belangrijke | jaar, wat duidt op een evenwichtige verhouding tussen schulden en | opvangen. bevindingen | baten. De structurele exploitatieruimte is in 2025 positief en is verbeterd ten De solvabiliteitspositie van de gemeente in 2025 is vergelijkbaar met die | opzichte van 2024. Structurele lasten worden gedekt door structurele van 2024 en blijft op een niveau dat passend is bij een financieel gezonde | baten, | waardoor | de | gemeente | ook | in | 2025 | niet | afhankelijk | is | van gemeente. Dit betekent dat een substantieel deel van het gemeentelijk | incidentele | middelen | om het begrotingsevenwicht | te | realiseren. | Ten Financiële | vermogen wordt gefinancierd met eigen middelen. Ten opzichte van | opzichte van 2024 is de duurzaamheid van de exploitatie daarmee positie | 2024 zijn er geen aanwijzingen dat de vermogenspositie is verzwakt; de | gehandhaafd. gemeente | blijft | daarmee | voldoende | weerbaar | tegen | financiële tegenvallers. | Concluderend, de financiële kengetallen over 2025 laten in vergelijking met 2024 een stabiel en consistent beeld zien.
Er zijn geen signalen van De risico’s die samenhangen met de grondexploitaties zijn in 2025 hoger | een | verslechtering | van | de | financiële | positie | of | van | toenemende Bevindingen | als | in | 2024, | met | name | veroorzaakt | door | de | in | 2025 | geopende | structurele risico’s. De ontwikkeling van de kengetallen bevestigt dat de interne beheersing | grondexploitaties. De gemeente heeft deze risico’s in 2025 afdoende | gemeente | haar | financiële | huishouding | ook | in | 2025 | op | orde | heeft afgedekt met passende reserves en voorzieningen. Er zijn geen indicaties | gehouden en beschikt over voldoende financiële weerbaarheid voor de dat | de | grondexploitaties | in | 2025 | een | grotere | druk | leggen | op | het | uitvoering van haar beleid. weerstandsvermogen dan in het voorgaande jaar. Overige onderwerpen Bijlagen pagina | 33 Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. De benodigde weerstandscapaciteit is het gemiddelde van een percentage van de totale lasten en een bedrag per inwoner. In de tabel hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven.