CConstaterende datEtten-Leur
Koppel je AI →
Document · PDF

Etten-Leur - Begroting 2027 def

Met de raad in gesprek 27 oktober 2026, gemeente Etten-LeurBij agendapunt: . Begroting 2027 inclusief college uitvoeringsplan 2026-203054.386 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 7

BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor de kosten van de uitkeringen van de Participatiewet, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud (startende) ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Inkomensregeling overig Overige inkomensregelingen voornamelijk bestemd voor zelfstandigen. IOAW IOAW is de afkorting van Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers. Een IOAW-uitkering is een speciale bijstandsuitkering voor personen geboren voor 1965 die na hun 50e werkloos zijn geworden. De IOAW vult de inkomsten aan tot bijstandsniveau. Bijzondere bijstand Bijzondere bijstand is er voor iedereen vanaf 21 jaar die noodzakelijke en onverwachte kosten moet maken en een inkomen heeft op of rond het bijstandsniveau. Het gaat om kosten die niet op een andere manier betaald kunnen worden. Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening is een traject waarin een inwoner of ondernemer met schulden door de gemeente wordt geholpen en begeleid in het aflossen van de financiële schulden. Maatschappelijke participatie Bij de regeling maatschappelijke participatie gaat het om een vergoeding voor maatschappelijke, educatieve, sportieve of culturele activiteiten.

Het doel van deze regeling is de maatschappelijke participatie van personen en gezinnen met een inkomen op minimumniveau of net daarboven (130% van de voor de aanvrager geldende bijstandsnorm) mogelijk te maken. Wet sociale werkvoorziening Wet sociale werkvoorziening. Het bieden van passende arbeid in een beschutte werkomgeving voor personen met een arbeidsbeperking en/of een grote afstand tot de arbeidsmarkt. WVS voert als sociaal ontwikkelbedrijf van de regio West-Brabant deze regeling uit voor de gemeente Etten-Leur. Re-integratie Ondersteuning bij het vinden van betaald werk of vrijwilligerswerk van inwoners die moeite hebben om zelf werk te vinden. Op deze manier kunnen deze mensen weer deelnemen aan de maatschappij. Kinderopvang De kosten van kinderopvang voor ouders met een bijstandsuitkering. 3. Wonen en verplaatsen Programma Wonen en verplaatsen gaat over voldoende en betaalbare woningen, goede bereikbaarheid en een veilige, groene leefomgeving. Belangrijke thema’s zijn 98 Begroting 2027- concept woningbouw, doorstroming op de huizenmarkt, openbare ruimte, gebiedsontwikkeling, mobiliteit, verkeersveiligheid en een toekomstbestendige infrastructuur. 3.1 Voldoende woningen bouwen Wat willen we bereiken? We realiseren minimaal 1.500 woningen en verbinden woningbouw met voorzieningen, infrastructuur, groen en leefbaarheid. Wat gaan we daarvoor doen? 1.

Realisatie woningbouw: Haansberg (Oost/Zuid) 2. Realisatie woningbouw diverse projecten 3.2 Samenhangende gebiedsontwikkeling Wat willen we bereiken? We ontwikkelen gebieden integraal en wegen wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit, recreatie en openbare ruimte in samenhang af. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Onderzoek gebiedsontwikkeling en ontwikkelpotentie Stationsgebied (richting de Markt) 2. Gebiedsontwikkeling Etten-Leur Noord 3. Plan van aanpak Digital Twin Etten-Leur 3.3 Betaalbaar en passend wonen Wat willen we bereiken? We zorgen voor betaalbare woningen, een passende verdeling en beter gebruik van de bestaande voorraad. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Opstellen Volkshuisvestingsprogramma 2. Opstellen Volkshuisvestingsverordening 3. Uitvoeren Woonzorgvisie 99Begroting 2027- concept 3.4 Kwalitatieve, groene en toegankelijke openbare ruimte Wat willen we bereiken? We zorgen voor een goed onderhouden, groene, veilige en toegankelijke openbare ruimte. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Uitvoeren Groenplan 2. Project Trottoironderhoud 3. Maatregelen Westpolderplas 4. Uitvoeren verhardingenplan 2025-2034 3.5 Bereikbare en verkeersveilige gemeente Wat willen we bereiken? We verbeteren bereikbaarheid, verkeersveiligheid, doorstroming en toegankelijkheid voor alle verkeersdeelnemers. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Project Realisatie Randweg en Tunnel Etten-Leur Oost 2.

Uitvoeren Tracéstudie Randweg Noord 3. Uitvoering Mobiliteitsplan Indicatoren Voldoende woningen bouwen • Aantal nieuwbouwwoningen • Groei woningvoorraad • Woningvoorraad naar eigendom en prijsklasse Bron: Waarstaatjegemeente (Bouwen en wonen / Lokale monitor wonen) Betaalbaar en passend wonen • Voorraad sociale huurwoningen ten opzichte van de totale woningvoorraad • Percentage woningbouw programmering conform 30-40-30 Bron: Waarstaatjegemeente (Bouwen en wonen / Lokale monitor wonen) 100 Begroting 2027- concept Kwalitatieve, groene en toegankelijke openbare ruimte • Waardering ‘Staat van de buurt’ • Boomkroonbedekking • Waardering leefomgeving • Fysieke leefomgevingskwaliteit, als onderdeel van staat openbare ruimte Bron: Waarstaatjegemeente (Burgerpeiling en Duurzame leefomgeving) en Klimaateffectatlas.nl Bereikbare en verkeersveilige gemeente • Verkeersongevallen • Verkeersslachtoffers • Bereikbaarheid van voorzieningen • Etten-Leur als Fietsstad • Deelmobiliteit Bron: Waarstaatjegemeente (Mobiliteit) Risico's De belangrijkste risico's binnen dit programma zijn: Grotere vraag dan aanbod woningen Door maatschappelijke en geopolitieke ontwikkelingen blijft de vraag naar woningen toenemen.

Deze vraag kunnen we niet op korte termijn door middel van woningbouw oplossen. De verwachting is dat ook de komende jaren de vraag groter blijft dan het aanbod waardoor het lastig is voor iedere aandachtsgroep passende woningen beschikbaar te hebben. Dit kan gevolgen hebben voor de bevolkingsopbouw en -samenstelling van Etten-Leur. Capaciteit en snelheid van bouwprocessen Het bouwen van 375 woningen per jaar, onder andere in de nieuwe wijk Haansberg, kan vertraging oplopen door bijvoorbeeld een tekort aan bouwmaterialen, arbeidskrachten en problemen bij de uitgifte van bouwvergunningen. Daarnaast nemen de eisen voor de ontwikkelaars toe wat ook tot vertraging van de ontwikkeling met zich mee kan brengen. Dit alles kan ertoe leiden dat het bouwen van het gewenste aantal woningen per jaar niet wordt gerealiseerd. Overbelasting elektra netwerk Door de aanhoudende netcongestie en onzekerheid over de netaansluiting bestaat een groter risico dat aansluiting niet altijd mogelijk is, ondanks de inzet van alternatieve oplossingen om slimmer om te gaan met een vol stroomnet. 101Begroting 2027- concept Ruimtelijke planning en gemeenschapsbetrokkenheid Het creëren van een woon- en leefomgeving die uitnodigt tot activiteit en ontmoeting vereist zorgvuldige ruimtelijke planning en betrokkenheid van de gemeenschap. Deze processen zijn in de afgelopen jaren intensiever en complexer geworden.

Dit leidt in toenemende mate tot langere procedures. Complexiteit van (infrastructurele) projecten Het uitvoeren van grote (infrastructurele) projecten is complex door een groot aantal factoren. Denk aan technische en financiële beperkingen of strenge eisen als gevolg van wet- en regelgeving. Deze factoren kunnen een belemmerend effect hebben op de snelheid van realisatie. Een voorbeeld is de realisatie van de tunnel en randweg bij de Lage Vaartkant en de ontwikkeling van Haansberg met randweg. Vervangingsopgave van riolering en verhardingen De komende jaren voorzien we een grote vervangingsopgave van de riolering en verharding. Het wordt steeds moeilijker om vakbekwame medewerkers te vinden en de instroom van nieuwe studenten in de opleidingen is laag. Hierdoor wordt het lastiger om de gewenste kwaliteit te behouden. Dit kan leiden tot ongewenste situaties zoals slechtere wegen, kapotte riolering, enzovoorts. Wat kost het? We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. 3.

Wonen en verplaatsen | Werkelijk | Raming | Raming | Meerjarenraming (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -42.446 | -41.210 | -50.937 | -49.400 | -41.694 | -42.129 Baten | 30.057 | 25.718 | 41.456 | 37.301 | 28.953 | 28.741 Totaal saldo van baten en lasten programma | -12.389 | -15.492 | -9.480 | -12.099 | -12.742 | -13.388 Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves | -8.051 | -2.644 | -4.713 | -3.190 | -3.263 | -3.600 Onttrekking reserves | 2.950 | 3.931 | 919 | 1.286 | 1.586 | 2.386 Resultaat programma | -17.489 | -14.204 | -13.274 | -14.002 | -14.418 | -14.602 Incidenteel Incidentele lasten | -2.350 | -2.494 | -4.306 | -2.190 | -1.963 | -1.500 Incidentele baten | 648 | 989 | 2.806 | 690 | 463 | - Resultaat structureel programma | -15.787 | -12.699 | -11.774 | -12.502 | -12.918 | -13.102 Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen (taakvelden). Welke activiteiten voeren we uit in programma 3? De activiteiten in programma 3 kosten in 2027 € 51 miljoen. Hiervan heeft € 27,7 miljoen betrekking op het grondbedrijf. De activiteiten exclusief het grondbedrijf kosten € 23,2 miljoen. 102 | Begroting 2027- concept Hieronder lichten we toe welke activiteiten we in dit programma uitvoeren. U ziet ook wat die activiteiten ons kosten.

Totaal | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Cultuur en toerisme | 213 | 214 | 215 | 215 Evenementen | 373 | 380 | 386 | 391 Handhaving | 620 | 643 | 664 | 684 Kabels en leidingen | 352 | 365 | 375 | 386 Parkeren | 2.181 | 2.240 | 2.253 | 2.247 Planologie | 2.321 | 2.599 | 2.567 | 2.535 Recreatie | 450 | 479 | 489 | 494 Riolering | 3.006 | 3.215 | 3.582 | 3.739 Sloten en vaarten | 310 | 266 | 293 | 293 Sport | 4.119 | 4.133 | 4.141 | 4.130 Verkeer | 1.217 | 1.221 | 1.266 | 1.287 Wegonderhoud | 5.962 | 6.391 | 6.768 | 6.988 Wonen | 1.687 | 1.618 | 1.648 | 1.684 Overig | 449 | 458 | 468 | 479 Totaal | 23.260 | 24.223 | 25.117 | 25.552 Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma levert de volgende verbonden partij een bijdrage: • Gemeenschappelijke Regeling West-Brabants Archief (WBA); • Coöperatie Parkeerbeheer Zuidwest Nederland UA. Begroting 2027- concept | 103 Toelichting tekst (op website anders weergegeven) Onderdeel Toelichting Overig Hieronder vallen onder andere accommodatiebeleid, archiefbeheer en begraafplaatsen. Wegonderhoud De uitgaven voor onderhoud verhardingen, reiniging wegen en openbare verlichting. Parkeren Parkeren omvat zowel de parkeergarage als straatparkeren. Dit zijn bijvoorbeeld de kosten voor parkeerbeheer van de garage, parkeersysteem en onderhoud van parkeerautomaten.

Riolering De kosten voor riolering bestaan onder andere uit het reinigen van het riool, rioolaansluitingen aanleggen en onderhoud aan pompen en gemalen. Cultuur en toerisme De kosten van musea en monumenten. Handhaving Vergunningverlening en de controle op naleving van bouwregelingen. Kabels en leidingen De aanleg en het onderhoud van kabels en leidingen. Verkeer Binnen verkeer vallen zowel beleid als maatregelen. Beleid betreft onder andere onderzoeken en adviezen rond verkeersveiligheid en subsidies voor buurtbussen. Maatregelen bestaan uit bebording en andere verkeersvoorzieningen. Recreatie Westpolderplas en speelplekken. Planologie Dit zijn adviezen voor verschillende projecten voor het inrichten, gebruiken en beheren van de leefomgeving. Wonen Kosten omgevingsvergunningen en voor volkshuisvesting. Grondbedrijf Evenementen Organisatie van kermissen en andere evenementen. Sport Kosten sportterreinen, gymlokalen en het zwembad. Sloten en vaarten De onderhoudskosten voor sloten en vaarten. 4. Economie en werken Programma Economie en werken richt zich op een sterke, toekomstgerichte economie met ruimte voor ondernemerschap, werkgelegenheid en brede welvaart. Het gaat om een goed ondernemersklimaat, vitale bedrijventerreinen, verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt, levendige centra, toerisme, recreatie, agrarische sector en wijkeconomie.

4.1 Toekomstbestendige bedrijventerreinen Wat willen we bereiken? We maken bedrijventerreinen economisch vitaal, duurzaam, veilig en aantrekkelijk door samenwerking en innovatie. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Programma Transitie Bedrijventerrein Vosdonk 2. Project Grote Oogst Vosdonk 3. Onderzoek naar BedrijfsInvesteringsZone (BIZ) of Ondernemersfonds voor bedrijventerreinen 4. Innovatie- en Verduurzamingsproject Superflex Vosdonk 4.2 Levendige centra en vitale wijkvoorzieningen Wat willen we bereiken? We versterken de economische vitaliteit en aantrekkelijkheid van het centrum en de wijkwinkelgebieden. 104 Begroting 2027- concept Wat gaan we daarvoor doen? 1. Onderzoek naar Bedrijfeninvesteringszone (BIZ) of Ondernemersfonds voor centra 2. Herinrichting Markt 3. Doorontwikkeling Kerkwerve en Van Bergenplein 4. Stimuleren wijkeconomie (onder andere thema in Haansberg) 4.3 Vrijetijdseconomie, toerisme en erfgoed Wat willen we bereiken? We vergroten de recreatieve en toeristische aantrekkelijkheid en benutten erfgoed voor een herkenbare identiteit. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Opstellen uitvoeringsprogramma vrijetijdseconomie en toerisme 2. Plan behoud en beleving erfgoed 4.4 Toekomstbestendige agrarische sector en buitengebied Wat willen we bereiken? Het creëren van een vitaal en toekomstbestendig buitengebied met perspectief voor agrarische ondernemers. Wat gaan we daarvoor doen? 1.

Programma Toekomstbestendig Buitengebied Indicatoren Toekomstbestendige bedrijventerreinen • Banen op bedrijventerreinen • Bedrijfsvestigingen • Leegstand niet-woningen • Groei van het aantal vestigingen per 10.000 inwoners • Innovatiescore • Positie van Vosdonk als innovatief bedrijventerrein Bron: Waarstaatjegemeente (Economie , Ruimte voor werken en ondernemen), Kamer van Koophandel (regiotool), Innovatiespotter. 105Begroting 2027- concept Levendige centra en vitale wijkvoorzieningen • Leegstand winkels • Winkelvloeroppervlak • Waardering centrum/openbare ruimte • Leegstand in het centrum • Keurmerk Veilig Ondernemen • Ontwikkeling starters en stoppers • Waardering aanbod horeca • Waardering winkelaanbod • Waardering parkeren auto Bron: Waarstaatjegemeente (Ruimte voor werken en ondernemen, Burgerpeiling), Keurmerk veilig ondernemen, Koopstromenonderzoek en Kamer van Koophandel (regiotool).

Vrijetijdseconomie, toerisme en erfgoed • Overnachtingen • Verblijfsgasten Bron: Waarstaatjegemeente (Ruimte voor werken en ondernemen) en Visit Brabant Toekomstbestendige agrarische sector en buitengebied • Aantal nieuwe gerealiseerde woonvormen • Aantal recreatieve ontwikkelingen buitengebied Bron: eigen registratie Risico's De belangrijkste risico's binnen dit programma zijn: Samenwerking bij de ontwikkeling van de centrumvisie en uitvoering toekomstbestendige bedrijventerreinen Het is noodzakelijk om de samenwerking tussen enerzijds de ondernemers onderling en anderzijds die tussen de ondernemers met de gemeente te verbeteren en verder tot stand te 106 Begroting 2027- concept brengen. Dit draagt bij aan een beter en aantrekkelijker centrumgebied, maar ook bij aan het uiteindelijk realiseren van een toekomstbestendig bedrijventerrein. Wat kost het? We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. 4.

Economie en werken | Werkelijk | Raming | Raming | Meerjarenraming (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -29.646 | -32.358 | -773 | -794 | -714 | -732 Baten | 15.789 | 16.226 | 287 | 296 | 303 | 309 Totaal saldo van baten en lasten programma | -13.858 | -16.132 | -485 | -498 | -411 | -423 Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves | -108 Onttrekking reserves | - | 108 | - | - | - | - Resultaat programma | -13.966 | -16.024 | -485 | -498 | -411 | -423 Incidenteel Incidentele lasten | -108 | -208 | -100 | -100 | - | - Incidentele baten | - | 108 | - | - | - | - Resultaat structureel programma | -13.858 | -15.924 | -385 | -398 | -411 | -423 Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen (taakvelden). Welke activiteiten voeren we uit in programma 4? De activiteiten in programma 4 kosten in 2027 € 0,8 miljoen. Hieronder lichten we toe welke activiteiten we in dit programma uitvoeren. U ziet ook wat die activiteiten ons kosten. Begroting 2027- concept | 107 Totaal | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Economisch beleid | 672 | 690 | 607 | 622 Markten | 83 | 85 | 87 | 90 Overig | 19 | 19 | 20 | 20 Totaal | 773 | 794 | 714 | 732 Totaal | 773 | 794 | 714 | 732 Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma levert de volgende verbonden partij een bijdrage: • N.V.

Rewin (Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Rewin West-Brabant). Toelichting tekst (op website anders weergegeven) Onderdeel | Toelichting Overig | Onder andere verhuur en verpachting grond. Markten | Alle kosten die samenhangen met de organisatie en uitvoering van de gemeentelijke markten. Dit zijn de kosten voor het versterken van de lokale economie en het ondernemersklimaat in Economisch beleid | Etten-Leur. 5. Duurzaam denken en doen Programma Duurzaam denken en doen gaat over een toekomstbestendig Etten-Leur dat duurzaam, gezond en leefbaar blijft. De focus ligt op klimaatbestendige wijken, biodiversiteit, circulaire economie, verduurzaming van woningen en bedrijven, afval als grondstof, energieoplossingen en een gezonde leefomgeving. Daarbij letten we goed op tempo, 108 | Begroting 2027- concept betaalbaarheid en draagvlak. Ook werken we aan meer groen, minder steen en meer soorten planten en dieren. 5.1 Circulaire economie en grondstoffen Wat willen we bereiken? We maken hergebruik steeds meer de norm, verminderen restafval en werken toe naar een circulaire gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Uitvoeren programma circulaire economie 2. Uitvoeren beleidsplan circulaire economie (voor de actie - zie het beleidsplan) 3. Bouw nieuwe gemeentewerf en aanpassingen Milieustraat 4. Onderzoeken mogelijkheden Circulair Ambachtscentrum 5. Uitvoering motie Afval en aanpak bijplaatsingen 6.

Onderzoek en actualisatie Afvalbeleid 5.2 Aardgasvrije en energiezuinige woningen Wat willen we bereiken? We ondersteunen inwoners bij betaalbaar isoleren en verduurzamen en bereiden wijken voor op een aardgasvrije toekomst. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Vaststellen en uitvoeren Warmteprogramma 2. Verduurzamen huurwoningen 3. Subsidie isolatie-aanpak particuliere woningen 5.3 Energie-infrastructuur en netcongestie Wat willen we bereiken? We beperken netcongestie, stimuleren lokaal energiegebruik en onderzoeken alternatieve energie-infrastructuur. Wat gaan we daarvoor doen? 109Begroting 2027- concept 1. Bestrijden netcongestie 5.4 Duurzame en innovatieve bedrijven Wat willen we bereiken? We ondersteunen bedrijven bij energiebesparing, duurzame energie, circulariteit en innovatie. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Uitvoeren convenant Schoon en Emmissieloos Bouwen 2. Groen Gas Etten-Leur 3. Leidraad duurzaam bouwen opstellen 5.5 Klimaatbestendige en gezonde leefomgeving Wat willen we bereiken? Etten-Leur ontwikkelt zich tot duurzame, gezonde en toekomstbestendig gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Kaderrichtlijn Water uitwerken en uitvoeren 2. Lokale Maatlat Klimaatadaptatie Etten-Leur. 3. Integraal Actieplan hitte 5.6 Duurzame gebouwen en vastgoed We verduurzamen gemeentelijke en maatschappelijke gebouwen en stimuleren toekomstbestendig bouwen. Wat gaan we daarvoor doen? 1.

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed en eigen vastgoed Indicatoren Circulaire economie en grondstoffen • Huishoudelijk restafval per inwoner • Kg GFT-afval per inwoner • Afvalscheidingspercentage • Hergebruik van materialen • Grof huishoudelijk restafval per inwoner 110 Begroting 2027- concept Bron: Waarstaatjegemeente (Duurzame leefomgeving), Rijkswaterstaat afvalmonitor en Saver. Aardgasvrije en energiezuinige woningen • Gemiddeld gasverbruik woningen • Energielabels woningen • Percentage woningen van het aardgas af • Percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen Bron: Waarstaatjegemeente (Energietransitie en Bouwen en wonen) en Regionale Klimaatmonitor. Energie-infrastructuur en netcongestie • Elektriciteitsverbruik • Hernieuwbare elektriciteit • Energiegebruik bedrijven • Percentage bekende hernieuwbare energie Bron: Waarstaatjegemeente (Energietransitie) en Regionale klimaatmonitor. Duurzame en innovatieve bedrijven • CO2-uitstoot • Luchtkwaliteit fijnstof en stikstofdioxide • Aandeel emissieloos bouwmaterieel Bron: Waarstaatjegemeente (Duurzame leefomgeving en Gezondheid) en lokale projectregistratie.

Klimaatbestendige en gezonde leefomgeving • Hitte-eilandeffect • Oppervlakte groen • Oppervlakte bomen Bron: Waarstaatjegemeente (Duurzame leefomgeving) Duurzame gebouwen en vastgoed • Energieverbruik maatschappelijk vastgoed • CO2-uitstoot maatschappelijk vastgoed 111Begroting 2027- concept Bron: Lokale vastgoed- en energieregistratie, Waarstaatjegemeente (Energietransitie) en CO2 Prestatieladder. Risico's De belangrijkste risico's binnen dit programma zijn: Financiële en technische haalbaarheid van verduurzaming Het stimuleren van de verduurzaming van 3.000 woningen brengt risico's met zich mee, zoals hoge kosten, technische uitdagingen en mogelijke weerstand van bewoners. De energietransitie wordt bemoeilijkt doordat inwoners vaak niet over de financiële mogelijkheden beschikken om hun huis te verduurzamen. Veranderende wet- en regelgeving Inwoners vertrouwen niet (meer) in de aangeboden oplossingen voor verduurzaming. Een voorbeeld hiervan is het schrappen van de salderingsregeling bij zonnepanelen. Inwoners zijn hierdoor niet bereid om verder te investeren in duurzaamheid. Complexiteit van de integrale aanpak van projecten Het streven bij het uitvoeren van projecten is dat de verschillende betrokken partijen samenwerken. In de praktijk blijkt dit soms erg complex te zijn, bijvoorbeeld als gevolg van verschillende belangen.

Het risico wat dit met zich meebrengt, is dat dit leidt tot vertraging en inefficiëntie. Financiële middelen voor duurzaamheid en duurzaam (water)beheer openbare ruimte De gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte, hitte en wateroverlast, hebben invloed op de openbare ruimte. Voor de duurzaamheidsopgave in brede zin en duurzaam (water)beheer zijn investeringen nodig. Het risico bestaat dat onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn voor het realiseren van de duurzaamheidsopgave, duurzaam (water)beheer en klimaatadaptatie. Prijs en beschikbaarheid van duurzame producten en materieel Het duurzaam inkopen door de gemeente kan worden beïnvloed door de beschikbaarheid en de kosten van duurzame producten, waardoor het moeilijk kan zijn om aan duurzaamheidsdoelen te voldoen. Daarnaast is het de vraag of we altijd kunnen beschikken over voldoende elektrisch materieel. Wat kost het? We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. 112 Begroting 2027- concept 5.

Duurzaam denken en doen | Werkelijk | Raming | Raming | Meerjarenraming (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -13.763 | -16.735 | -16.238 | -13.911 | -14.284 | -14.348 Baten | 9.117 | 8.912 | 7.822 | 8.206 | 8.361 | 8.405 Totaal saldo van baten en lasten programma | -4.646 | -7.823 | -8.416 | -5.705 | -5.923 | -5.943 Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves | -2.203 | -1.235 | - | - | - | - Onttrekking reserves | 1.177 | 2.203 | 1.235 | - | - | - Resultaat programma | -5.673 | -6.855 | -7.181 | -5.705 | -5.923 | -5.943 Incidenteel Incidentele lasten | -3.380 | -2.228 | -1.235 | - | - | - Incidentele baten | 1.406 | 2.249 | 1.235 | - | - | - Resultaat structureel programma | -3.699 | -6.876 | -7.181 | -5.705 | -5.923 | -5.943 Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen (taakvelden). Welke activiteiten voeren we uit in programma 5? De activiteiten in programma 5 kosten in 2027 € 16 miljoen. Hieronder lichten we toe welke activiteiten we in dit programma uitvoeren. U ziet ook wat die activiteiten ons kosten.

Cultuur en toerisme | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Cultuur en toerisme | 338 | 241 | 324 | 247 Totaal | 338 | 241 | 324 | 247 Begroting 2027- concept | 113 Duurzaamheid | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Duurzaamheid | 1.722 | 1.780 | 1.822 | 1.862 Uitvoering klimaat- en energiebeleid | 2.648 | 0 | 0 | 0 Totaal | 4.370 | 1.780 | 1.822 | 1.862 Huishoudelijk afval | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Huishoudelijk afval | 4.235 | 4.368 | 4.500 | 4.514 Milieustraat | 1.207 | 1.320 | 1.330 | 1.340 Vrachtwagens afval | 320 | 321 | 319 | 318 Totaal | 5.762 | 6.008 | 6.149 | 6.172 Milieu | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Milieu | 813 | 841 | 869 | 877 Totaal | 813 | 841 | 869 | 877 Openbaar groen | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Openbaar groen | 4.901 | 4.987 | 5.067 | 5.137 Totaal | 4.901 | 4.987 | 5.067 | 5.137 Overig | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Ongediertebestrijding | 52 | 53 | 54 | 54 Totaal | 52 | 53 | 54 | 54 Totaal | 16.238 | 13.911 | 14.284 | 14.348 Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma leveren de volgende verbonden

partijen een bijdrage: Gemeenschappelijke Regeling Nazorg Gesloten Stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen; Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB); N.V. Brabant Water. 114 | Begroting 2027- concept Toelichting tekst (op website anders weergegeven) Onderdeel Toelichting Ongediertebestrijding Bijvoorbeeld de kosten voor de bestrijding van de eikenprocessierups. Openbaar groen Onderhouds- en maaiwerkzaamheden van de plantsoenen en de hondenuitlaatvoorzieningen. Cultuur en toerisme Onder cultuur en toerisme vallen de City app en culturele evenementen. Vrachtwagens afval Kosten vrachtwagens voor het ophalen van huisvuil. Milieustraat De inzameling en verwerking van afval bij de Milieustraat. Huishoudelijk afval Dit zijn de kosten voor de inzameling en verwerking van de verschillende afvalstromen, zoals restafval, GFT en textiel. Milieu Onder milieu valt de bijdrage aan de omgevingsdienst Midden-West Brabant. Duurzaamheid Hieronder vallen de verschillende subsidieregelingen en projecten op het gebied van duurzaamheid. Uitvoering klimaat- en energiebeleid Onder uitvoering klimaat- en energiebeleid vallen de uitvoerings- en personeelskosten welke vergoed worden door de subsidieregeling Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE).

115Begroting 2027- concept Paragrafen Vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten moeten we een aantal verplichte paragrafen bij de begroting en het jaarverslag opnemen, dit zijn: Lokale heffingen, Weerstandsvermogen en risicobeheersing, Onderhoud kapitaalgoederen, Financiering, Bedrijfsvoering, Verbonden partijen en Grondbeleid. Naast deze verplichte onderdelen nemen we ook een paragraaf Investeringen en Subsidies op. 116 Begroting 2027- concept Lokale heffingen Lokale heffingen Lokale heffingen zijn inkomsten die de gemeente ontvangt van inwoners en bedrijven. We maken onderscheid tussen belastingen en rechten. Belastingen Belastingen zijn geldbedragen die inwoners en bedrijven betalen, zonder dat de gemeente daarvoor een directe tegenprestatie levert. Onroerendezaakbelasting is een voorbeeld. Rechten Rechten betalen inwoners en bedrijven om kosten die de gemeente maakt te dekken. Dit zijn bijvoorbeeld rioolheffing en leges. Beleid en ontwikkelingen Lokale heffingen De tarieven van de lokale heffingen passen we jaarlijks op basis van de kadernota aan. Volgens de kadernota 2027-2030 gaan we voor de onroerendezaakbelasting uit van een opbrengststijging van 2,1%. Voor de reinigingsheffingen en rioolheffingen is het uitgangspunt 100% kostendekkendheid.

Voor de tariefstijging van de belastingen gaan we uit van cijfers die het Centraal Planbureau (CPB) publiceert in de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Voor deze begroting is dat 2,1%. Leges De gemeente brengt voor een aantal diensten de kosten in rekening bij de aanvrager. Deze kosten noemen we leges. We zorgen ervoor dat de tarieven voor de leges niet hoger dan kostendekkend zijn. Kostendekkend betekent dat de verwachte opbrengsten niet hoger zijn dan de verwachte kosten. De aanpassing van de leges baseren we op de stijging van de loonkosten. Dit omdat het grootste deel van de legeskosten bestaat uit loonkosten. We gebruiken de cijfers die het CPB publiceert over de ‘prijs overheidconsumptie, beloning werknemers’. Hierdoor bedraagt de indexering van de totale loonkosten voor 2027 4,1%. Kwijtschelding Onder bepaalde voorwaarden verlenen we kwijtschelding voor de rioolheffing, afvalstoffenheffing en de hondenbelasting. Deze kwijtschelding geldt alleen voor inwoners met een inkomen lager dan de bijstandsnorm. 117Begroting 2027- concept Overzicht hoofdlijnen van de diverse belastingen en heffingen Belasting Hoofdlijnen Onroerendezaakbelasting Eigenaren van woningen en eigenaren en gebruikers van bedrijfspanden en andere onroerende zaken betalen onroerendezaakbelasting. De hoogte van het bedrag hangt af van de waarde van de onroerende zaak.

Hondenbelasting Wie één of meer honden heeft, betaalt hondenbelasting. Voor de eerste hond geldt een lager bedrag dan voor de andere honden. Precariobelasting Precariobelasting is een vergoeding voor het hebben van voorwerpen op, onder of boven openbare gemeentegrond. Voorbeelden zijn reclamevoorwerpen aan de gevel, uitgestalde goederen of een terras. Toeristenbelasting Toeristenbelasting is een belasting voor aanbieders van overnachtingsmogelijkheden zoals hotels, campings, pensions en bed&breakfasts. Watertoeristenbelasting Watertoeristenbelasting is een belasting voor het verblijf op vaartuigen binnen de gemeente. Parkeerbelasting Parkeerbelasting wordt betaald voor het parkeren van een voertuig op daartoe aangewezen plaatsen. Rechten Hoofdlijnen Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing is een vergoeding voor de inzameling en verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Rioolheffingen De gemeente zorgt voor de inzameling, het transport en de zuivering van afvalwater, hemelwater en grondwater. De gemeente zorgt ook voor het beperken van nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor gebouwen. De gebruiker van een woning, bedrijfspand of gebouw met een (in)directe aansluiting op de gemeentelijke riolering betaalt een vast tarief rioolheffing. Gebruikers die meer dan 500 m3 per jaar afvoeren, betalen boven de 500 m3 een bedrag per m3.

Lijkbezorgingsrechten De gemeente heft dit recht voor diensten op de begraafplaats. Leges De gemeente brengt voor tal van diensten kosten in rekening bij de aanvrager. Deze kosten worden leges genoemd. Vaak gaat het om administratieve diensten zoals het aanvragen van een paspoort, rijbewijs of een bouwvergunning. Marktgelden Voor het innemen van een standplaats brengen we marktgeld in rekening. Een standplaats kan op een marktterrein of op een andere openbare plaats zijn. 118 Begroting 2027- concept Tarieven 2027 Hieronder staan de voorgestelde tarieven 2027 voor rioolheffing, afvalstoffenheffing en de hondenbelasting. De tarieven stelt de gemeenteraad in december vast. De onroerendezaakbelasting nemen we niet mee, omdat de (individuele) waardeontwikkelingen de hoogte van de belasting beïnvloeden. Ook andere lokale heffingen nemen we niet mee, omdat deze minder vaak voorkomen.

Lokale heffing inwoners | 2026 | 2027 Rioolheffing Vast bedrag | 135,00 | 135,00 Per m3 > 500 m3 | 0,31 | 0,31 Afvalstoffenheffing Vast bedrag | 251,40 | 274,68 Aanbieding container restafval | 7,50 | 7,50 Hondenbelasting Eerste hond | 42,36 | 43,20 Andere honden | 68,16 | 69,60 Toeristenbelasting per persoon per nacht: voor hotels, bed & breakfasts, Airbnb's | 1,60 | 1,65 voor kampeerplaatsen, camperplaatsen en tijdelijke ligplaatsen | 1,05 | 1,10 in de jacht- en passantenhaven Verwachte inkomsten In 2027 is de verwachte opbrengst van de lokale heffingen € 27.013.000. Jaarrekening | Begroting | Begroting Belastingsoort (Bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 Onroerendezaakbelasting | 10.841 | 11.059 | 12.180 Afvalstoffenheffing | 5.902 | 6.091 | 6.439 Rioolheffingen | 3.012 | 3.080 | 2.769 Overige leges | 1.310 | 1.478 | 1.457 Leges omgevingsvergunningen | 1.032 | 904 | 941 Parkeergelden | 2.707 | 2.762 | 2.762 Hondenbelasting | 165 | 172 | 177 Lijkbezorgingsrechten | 137 | 102 | 106 Toeristenbelasting | 81 | 112 | 92 Precariobelasting | 40 | 51 | 52 Marktgelden | 29 | 36 | 37 Totaal | 25.255 | 25.846 | 27.013 Begroting 2027- concept | 119 Kwijtscheldingsbeleid Onder bepaalde voorwaarden verlenen we kwijtschelding voor de rioolheffing, afvalstoffenheffing en de hondenbelasting. Deze kwijtschelding geldt alleen voor inwoners met een inkomen van minder dan 100% van de bijstandsnorm.

De begrote bedragen aan kwijtschelding zijn: (bedragen x € 1.000) | 2026 | 2027 Kwijtschelding | -351 | -449 120 | Begroting 2027- concept Kostendekkendheid tarieven We nemen een overzicht op van de diverse heffingen op hoofdlijnen. We laten zien hoe we er voor zorgen dat de tarieven niet hoger dan kostendekkend zijn. Kostendekkend betekent dat de verwachte opbrengsten niet hoger zijn dan de verwachte kosten. Overhead Bij de kosten houden we rekening met een opslag van 63% voor overhead op de loonkosten en de kosten van inhuur derden. Meer informatie en uitleg over overhead staat hier. Compensabele BTW Voor overheidstaken declareren gemeenten de BTW die ze betalen bij het BTW- compensatiefonds. Bijvoorbeeld voor afvalinzameling of rioolwerkzaamheden. Hierdoor is de BTW per saldo geen kostenpost voor de gemeente. De gemeenten voeden het BTW-compensatiefonds zelf. Hiervoor zijn gemeenten gekort op de uitkering vanuit het Gemeentefonds. Door deze korting op het Gemeentefonds mogen we het BTW-bedrag in de berekening van het tarief meenemen. Afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing geldt als uitgangspunt dat deze 100% kostendekkend is.

Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Kosten afval 5.981 Inkomsten verkoop afval 585 Netto kosten 5.396 Overhead 643 BTW 865 Onttrekking voorziening -400 Totale kosten 6.504 Opbrengst heffingen 6.439 Dekkingspercentage 99% 121Begroting 2027- concept Rioolheffing Het Gemeentelijk Waterplan is de basis voor de rioolheffing. Het uitgangspunt is dat deze 100% kostendekkend is. Kostendekkendheid (Bedragen x € 1.000) Kosten riool 2.958 Overhead 312 BTW 362 Onttrekking voorziening -826 Totale kosten 2.807 Opbrengst heffingen 2.769 Dekkingspercentage 99% Marktgeld Omdat de weekmarkt een maatschappelijke en sociale functie heeft streven we hierbij niet naar 100% kostendekkendheid. Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Kosten 83 Overhead 41 Totale kosten 123 Opbrengst 37 Dekkingspercentage 30% Lijkbezorgingsrechten Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Beheer begraafplaats 137 Overhead 26 Totale kosten 163 Opbrengst 106 Dekkingspercentage 65% 122 Begroting 2027- concept Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen laat zien in welke mate de gemeente in staat is om financiële tegenvallers op te vangen. Het gaat hierbij om de verhouding tussen: • de risico’s waarvoor we bewust geen maatregelen nemen, en • de weerstandscapaciteit: de middelen en mogelijkheden die de gemeente beschikbaar heeft om onverwachte kosten op te vangen.

Deze paragraaf laat zien hoe we de financiële risico’s kunnen dragen zonder dat we direct het beleid hoeven aan te passen. Door risico’s goed in beeld te brengen en de beschikbare middelen daarop af te stemmen, voorkomen we dat elke financiële tegenvaller meteen leidt tot bezuinigingen of hogere lasten voor inwoners. 123Begroting 2027- concept Risico's Het risicomanagement is erop gericht om de raad een inzicht te geven in de belangrijkste risico’s die van invloed kunnen zijn op het realiseren van de doelstellingen uit het raadsprogramma. Vertrouwen in de overheid In de samenleving hebben we te maken met diverse ontwikkelingen zoals verspreiding van desinformatie, een verminderde gevoeligheid voor feiten, toenemende polarisatie. Ook is er de verwachting nauw betrokken te worden bij planvorming en rekening te houden met ieders inbreng en belang. Hierdoor kan het risico ontstaan dat samenwerking en besluitvorming wordt bemoeilijkt. Dit kan leiden tot maatschappelijk onrust, een kleiner draagvlak en het vertrouwen in en het imago van de overheid schaden. Beheersing kosten jeugdzorg en Wmo De gemeente neemt maatregelen om de kostenontwikkeling binnen de jeugdzorg en Wmo te beheersen. Het effect van deze maatregelen is echter niet volledig vooraf te bepalen.

Wanneer de maatregelen onvoldoende resultaat opleveren, kan de financiële druk op het sociaal domein aanhouden en kan dit leiden tot aanvullende afwegingen binnen de begroting. Capaciteit en snelheid van bouwprocessen Het bouwen van 375 woningen per jaar, onder andere in de nieuwe wijk Haansberg, kan vertraging oplopen door bijvoorbeeld een tekort aan bouwmaterialen, arbeidskrachten en problemen bij de uitgifte van bouwvergunningen. Daarnaast nemen de eisen voor de ontwikkelaars toe wat ook tot vertraging van de ontwikkeling met zich mee kan brengen. Dit alles kan ertoe leiden dat het bouwen van het gewenste aantal woningen per jaar niet wordt gerealiseerd. Overbelasting elektra netwerk Door de aanhoudende netcongestie en onzekerheid over de netaansluiting bestaat een groter risico dat aansluiting niet altijd mogelijk is, ondanks de inzet van alternatieve oplossingen om slimmer om te gaan met een vol stroomnet. Vervangingsopgave van riolering en verhardingen De komende jaren voorzien we een grote vervangingsopgave van de riolering en verharding. Het wordt steeds moeilijker om vakbekwame medewerkers te vinden en de instroom van nieuwe studenten in de opleidingen is laag. Hierdoor wordt het lastiger om de gewenste kwaliteit te behouden. Dit kan leiden tot ongewenste situaties zoals slechtere wegen, kapotte riolering, enzovoorts.

Technologische ontwikkelingen en digitale vaardigheden Technologie ontwikkelt zich in hoog tempo, waardoor het voor de organisatie een uitdaging is om bij te blijven en tijdig te anticiperen op relevante innovaties. Het niet tijdig invoeren van nieuwe technologieën kan leiden tot inefficiëntie, verhoogde kosten, verminderde dienstverlening 124 Begroting 2027- concept en een achterstand ten opzichte van andere overheden, het bedrijfsleven en/of de samenleving. Bepaalde technologische ontwikkelingen, zoals AI, zorgen voor toenemende digitalisering van processen, communicatie en dienstverlening. Dit leidt tot hogere eisen aan digitale vaardigheden van onze medewerkers. Als deze vaardigheden onvoldoende aanwezig zijn kan dat leiden tot het uitblijven van de met deze ontwikkelingen gepaard gaande versnelling van de productiviteit. Maar ook tot verminderde inzetbaarheid van medewerkers, hogere opleidingskosten, meer kans op fouten, verhoogde afhankelijkheid van externen en verminderde continuïteit en kwaliteit van onze dienstverlening. Krapte op de arbeidsmarkt Door krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing wordt het een uitdaging om goed gekwalificeerde medewerkers aan te trekken, te behouden en te ontwikkelen. Hierdoor bestaat het risico dat kennis verdwijnt, vacatures langer openstaan of slechts tegen hogere loonkosten kunnen worden ingevuld.

Dit kan ertoe leiden dat we onze doelstellingen vertraagd of niet realiseren en dat we onze wettelijke taken niet voldoende kunnen uitvoeren. Daarnaast kan dit leiden tot verhoogde werkdruk bij het resterende personeel, verhoogde inhuur van extern personeel en overschrijding van de personeelsbegroting. Tot slot kan onderbezetting de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening onder druk zetten. Onzekerheid rijksbeleid De algemene uitkering van het Rijk is onze grootste bron van inkomsten. Hiermee dekken we onder meer de uitgaven die we doen bij de uitvoering van taken die door het Rijk aan de gemeente zijn opgedragen. Het gaat onder andere om uitgaven van de Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdzorg, maar ook investeringen in onderwijshuisvesting en infrastructuur. Inmiddels is een nieuw kabinet aangetreden. Het risico bestaat dat er een andere financiële prioritering plaatsvindt waarbij gekort wordt op diverse rijksuitkeringen aan de gemeenten. Naast de financiële onzekerheid is het rijksbeleid ook qua inhoud verre van stabiel te noemen. Het risico is dat lange termijnplanning daardoor lastig is en we hiermee onze doelstellingen en ambities uit het raadsprogramma deels of niet kunnen waarmaken. Continuïteit dienstverlening De gemeentelijke organisatie wordt steeds afhankelijker van digitale systemen, externe leveranciers en regionale of landelijke ketenpartners.

De kans neemt toe dat de continuïteit van gemeentelijke dienstverlening onder druk komt te staan door crises of verstoringen, zoals uitval van ICT, cyberincidenten, stroomstoringen, geopolitieke spanningen en verstoringen in ketens of bij leveranciers. Wanneer onvoldoende wordt geïnvesteerd in voorbereiding, uitwijkmogelijkheden en crisisbestendige processen kan dit leiden tot vertraging of uitval van essentiële dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Afhankelijkheid van externe partijen en individuen Er is sprake van een steeds groter wordende afhankelijkheid van externe partijen en individuen. Was deze afhankelijkheid in het verleden beperkt tot bijvoorbeeld gas, water, elektriciteit en 125Begroting 2027- concept de telefoonaansluiting. Inmiddels zijn we voor een belangrijk deel van onze dienstverlening afhankelijk van digitale systemen in ‘the cloud’ en beschikbaarheid van internet. Onze data is hiermee op externe locaties komen te staan. Oplopende spanningen in de wereld kan de beschikbaarheid van deze diensten en onze data bedreigen. Dit kan gevolgen hebben voor de continuïteit van de bedrijfsvoering en dienstverlening. 126 Begroting 2027- concept Weerstandsvermogen De weerstandscapaciteit bestaat uit de mogelijkheden en de middelen die de gemeente heeft om onvoorziene kosten op te vangen.

Beschikbare weerstandscapaciteit In de tabel staat de weerstandscapaciteit die de gemeente beschikbaar heeft: Weerstandscapaciteit (bedragen x € 1.000) Prognose saldo rekening 2027 | p.m. Algemene reserve (*) | 37.900 Reserve Grondexploitatierisico’s (*) | 13.100 Post onvoorzien | 150 Stille reserves | p.m. Beschikbare weerstandscapaciteit | 51.150 (*) uitgangspunt voor de bepaling van dit bedrag is de stand van de reserve bij het opstellen van de begroting 2027 waarbij we rekening houden met eventuele onttrekkingen aan deze reserve in de toekomst. Benodigde weerstandscapaciteit Het bedrag dat minimaal beschikbaar moet zijn om tegenvallers op te kunnen vangen. Voor de algemene dienst is dit het gemiddelde van het percentage van de totale lasten en een bedrag per inwoner.

Bij het Grondbedrijf is dit het gemiddelde van een bedrag per m2 en een percentage van de boekwaarde van de complexen: Weerstandscapaciteit | lasten / (bedragen x € 1.000) | inwoners | benodigd Totale lasten x 6,5% | € 198.251 | € 13.000 | 50% | € 6.500 Per inwoner € 175 | 46.319 | € 8.106 | 50% | € 4.050 Weerstandscapaciteit | € 10.550 Weerstandscapaciteit Grondbedrijf | m2 / (bedragen x € 1.000) | boekwaarde | benodigd Grond € 15 per m2 | 565.520 | € 8.483 | 50% | € 4.240 Boekwaarde grond 25% | € 75.015 | € 18.750 | 50% | € 9.380 Weerstandscapaciteit | € 13.620 Weerstandcapaciteit Weerstandscapaciteit totaal | € 24.170 Conclusie: De beschikbare weerstandcapaciteit is voldoende om onverwachte tegenvallers op te vangen. Begroting 2027- concept | 127 Financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies bepaalt dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing vijf kengetallen worden opgenomen. Met behulp van de kengetallen geven we inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid van de gemeente. De kengetallen geven alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld van de financiële positie van de gemeente. In de tabel staan de kengetallen voor de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028‑2030.

Door ook de kengetallen uit de rekening 2024 en 2025 en de begroting 2026 op te nemen, krijgen we een beeld van het verloop van de kengetallen. Minst | Meest Rekening Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting risicovolNeutraal | risicovol 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | ** | ** | ** 1. Netto schuldquote | 49% | 59% | 84% | 73% | 72% | 75% | 69% | < 90% | 90-130 % | > 130 % zonder * 1. Netto schuldquote met | 49% | 59% | 84% | 72% | 72% | 74% | 69% | < 90% | 90-130 % | > 130 % * 2. Solvabiliteitsratio | 30% | 30% | 21% | 28% | 23% | 23% | 24% | > 50% | 20-50 % | < 20 % 3. Grondexploitatie | 10% | 35% | 29% | 34% | 30% | 28% | 21% | < 20 % | 20-35 % | > 35 % 4. Structurele | 4% | 7% | 0% | 2% | 0% | 0% | 1% | > 0% | 0% | < 0% exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit | 79% | 76% | 73% | 74% | 71% | 68% | 66% | < 95% | 95-105 % | > 105 % * correctie doorgeleende gelden ** signaalwaarden provincie Als we de kengetallen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding beoordelen zien we dat de financiële positie in 2027 stabiel blijft. De risico's veranderen niet veel. Het is belangrijk om aan te geven dat we (vanwege de grote onzekerheden) geen rekening houden met de rekeningresultaten in de jaren 2026-2030. Een rekeningresultaat, zowel positief als negatief, beïnvloedt de kengetallen.

We lichten de kengetallen kort toe: 1.De gemeente lost af op de door haar afgesloten geldleningen maar sluit ook nieuwe leningen af om investeringen mogelijk te maken. We verwachten dat de schuldquote in 2027 en verder stabiel blijft door met name aankopen voor de nieuwe woonwijk Haansberg en verkopen voor verschillende locaties. We vallen hiermee nog in de laagste risicoklasse maar door de stijgende rente neemt dit risico wel toe. 2.Door de toename van de reserves is de solvabiliteit de afgelopen jaren gestegen en boven de 20% uitgekomen. We verwachten dat die de komende jaren op dit niveau zal blijven. We houden bij de berekening van de solvabiliteit geen rekening met verwachte rekeningresultaten. Bij de jaarrekening is de solvabiliteit hoger omdat het rekeningresultaat dan in de berekening wordt meegenomen. 128 | Begroting 2027- concept 3. Door de ontwikkeling van woonwijk Haansberg is het kengetal voor grondexploitaties gestegen. Zolang we de wijk bouwen, blijven we in de middelste risicoklasse. 4. De begroting 2027 is structureel sluitend. Het kengetal is neutraal. De uitkeringen uit het Gemeentefonds hebben hierop een grote invloed. 5. Het kengetal belastingcapaciteit blijft stabiel in 2027. De onroerendezaakbelasting en de afvalstoffenheffing stijgen. Het rioolrecht blijft gelijk. Dit kengetal is ook afhankelijk van de landelijke woonlasten.

Dit is een externe factor die dit kengetal beïnvloedt. Stijgen deze harder, dan daalt het kengetal belastingcapaciteit voor de gemeente meer. Hierdoor blijft de belastingdruk stabiel. 129Begroting 2027- concept Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Om ervoor te zorgen dat kapitaalgoederen, bijvoorbeeld gebouwen en wegen, lang mee gaan is onderhoud nodig. In deze paragraaf beschrijven we het beleid over het onderhoud van kapitaalgoederen. Ook geven we informatie over de uitgaven voor dit onderhoud. De kapitaalgoederen verdelen we in: • kapitaalgoederen openbaar gebied; • kapitaalgoederen gebouwen; • kapitaalgoederen sportaccommodaties. 130 Begroting 2027- concept Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - Beheerplannen De gemeente kent voor het ‘Onderhoud Kapitaalgoederen openbaar gebied’ de volgende (beheer)plannen: Vaststelling | Actualisatie | Kwaliteitsniveau | Achterstallig onderhoud Kwaliteit wegbeheer | 2025 | 2030 | De kwaliteit bepalen we per | Nee beheerlocatie zoals woonwijken, centrumgebied en buitengebied. Groenplan | 2024 | 2033 | Het Groenplan richt zich op | Nee belangrijke groenstructuren en de kwaliteit en kwantiteit van het openbaar groen. Hierbij zijn ook biodiversiteit en klimaatbestendigheid belangrijke items. Beheerkader openbare verlichting | 2025 | 2030 | Per gebied kijken we wat er nodig is.

| Nee We zorgen ervoor dat we steeds aan de wettelijke eisen voldoen. Beheer- en investeringsplan | 2023 | 2032 | Verkeersregelinstallaties in stand | Nee Verkeersregelinstallaties | houden volgens de geldende eisen en uitgangspunten. Slootbeheerplan | 2012 | Actualisatie in 2027 | Normen vanuit het baggerplan van | Nee Waterschap Brabantse Delta Grondstoffenbeleidsplan | 2025 | 2030 | Landelijke richtlijn van maximaal 100 | Nee kg restafval per inwoner per jaar Gemeentelijk Waterplan | 2023 | 2028 | Visie en werkplan voor de aanleg | Nee en beheer van riolering volgens de geldende eisen en uitgangspunten. Speelplannen | 2024 | 2030 | Visie en werkplan voor de | Nee aanleg, vervanging en beheer van speelvoorzieningen per woonwijk volgens de geldende eisen en uitgangspunten. Begroting 2027- concept | 131 Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - Wegbeheer Kwaliteitsniveau openbaar gebied Voor het onderhoud van het openbaar gebied leggen we de kwaliteitsniveaus vast en hoeveel geld daarvoor nodig is. Deze normering is gebaseerd op de normen van het kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur CROW. We vertaalden deze normen naar de situatie in Etten-Leur. Verhardingenplan Voor de aanduiding van het aanleg- en beheerniveau gebruiken we de methode van kenniscentrum CROW. Het CROW gebruikt letters: van A+ (uitmuntend) tot en met D (onacceptabel).

Het aanlegniveau is altijd tussen A en A+. We passen in het beheer twee niveaus niet toe. Het niveau A+ is te kostbaar en niveau D mag niet voorkomen. Sinds 2026 werken we volgens de aanleg- en beheernormen zoals afgesproken in het verhardingenplan. Daarin staat waar we welk niveau gebruiken. De veiligheid van het openbaar gebied dient altijd te worden gegarandeerd. Jaarlijks beoordelen we of we voldoen aan de kwaliteitsniveaus die de raad vaststelde. Voor het beheer van de verharding is er een financiële voorziening. Jaarlijks storten we daar geld in en onttrekken er geld aan. We zorgen ervoor dat de voorziening van het verhardingenplan minimaal 10 jaar positief is. Wegbeheer In 2026 zijn we gaan werken volgens het Verhardingenplan. We pasten de jaarlijkse storting daarop aan. De veiligheid van het openbaar gebied dient altijd te worden gegarandeerd. Vanaf 2026 gebruiken we als maatstaf voor grootschalig onderhoud voor verhardingen de volgende kwaliteitsniveaus. gewenst kwaliteitsniveau • Centrumgebied A • Bijzondere omgeving A • Groengebieden B • Hoofdwegenstructuur A • Fietspaden B • Woonwijken B • Buitengebied C • Bedrijventerrein B Jaarlijks beoordelen we of we voldoen aan de kwaliteitsniveaus die de raad vaststelde. Iedere twee jaar berekenen we de gemiddelden voor het onderhoud op lange termijn.

Dat doen we op basis van de staat van de verhardingen, de marktontwikkelingen en de groei van de gemeente. 132 Begroting 2027- concept Met die berekening bepalen we ook de jaarlijkse storting in de voorziening Verhardingen. In 2026 onderzoeken we volgens de vaste cyclus weer welke bedragen nodig zijn. Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - Groenbeheer Groenplan In het Groenplan maakten we aanleg- en beheerafspraken voor het openbaar groen. Deze kunnen afhankelijk van de locatie verschillend zijn. Waar mogelijk passen we een meer ecologisch beheer toe. Op de locaties die daarom vragen of waar ecologisch beheer niet mogelijk is, passen we regulier beheer toe. Groenbeheer In november 2024 stelde de raad het Groenplan vast. Hierin zijn de belangrijke groenstructuren en de uitgangspunten voor de aanleg en het beheer en onderhoud van openbaar groen vastgelegd. Ook zijn er normen opgenomen voor de hoeveelheid openbaar groen ten opzichte van de bebouwde omgeving. Ruimte voor groen, biodiversiteit en de relatie met klimaat(adaptatie) zijn hierbij belangrijke onderwerpen. Ecologisch beheer Voor het terugkerend onderhoud van groen wordt er naast beeldkwaliteit ook gekeken naar de mogelijkheden voor een meer ecologisch beheer. Waar mogelijk passen we ecologisch beheer toe.

Op locaties waar dit niet haalbaar is, of waar functionele of veiligheidsaspecten dit vereisen, kiezen we voor regulier beheer gericht op beeldkwaliteit. Hiermee wordt uiteindelijk niet altijd en overal voldaan aan een net en strak beeld. Een voorbeeld hiervan zijn de maaiwerkzaamheden. Bij grotere aaneengesloten grasvelden, zoals doorgaande bermen binnen de bebouwde kom, wordt minder intensief gemaaid. Dit heeft een positief effect op de natuurwaarden en de biodiversiteit. Aanpak onderhoud We onderhouden het openbaar groen efficiënt en sober. We besteden aandacht aan het vergroten van de biodiversiteit en het voorkomen van achterstallig onderhoud. Veiligheid staat voorop. Daarom controleren we plekken waar mogelijk (verkeers)onveilige situaties ontstaan door het aanwezige openbaar groen. Ook laten we bomen controleren op gezondheid, conditie en gebreken om gevaarlijke situaties te voorkomen. Invloed van het klimaat De afgelopen jaren zijn er meer droge, hete zomers en natte, milde winters. Ook loopt de gemiddelde temperatuur op. Dit heeft als gevolg dat er een achteruitgang is in de conditie van bomen. Dit uit zich in meer dood hout in de kronen en een grotere uitval van bomen in zijn geheel. Hierdoor nemen de kosten voor snoeiwerkzaamheden en vervanging van bomen toe. Dit is nodig om de veiligheid te kunnen garanderen.

Vanwege de Europese Natuurherstelverordening en de uitgangspunten vanuit het gemeentelijk groenplan, is herplant van uitgevallen bomen 133Begroting 2027- concept noodzakelijk. Naast het grotere aantal te herplanten bomen, neemt ook de prijs voor bomen en plantmateriaal toe. We kunnen dus steeds minder aanschaffen voor hetzelfde budget. Toename arbeidskosten WVS De kosten voor het groenonderhoud door de WVS zijn de afgelopen jaren toegenomen. Dit heeft te maken met indexering, frequentieverhoging vanwege een langer groeiseizoen, areaaluitbreiding en duurdere arbeid. Het belangrijkste is dat de beschikbaarheid van gesubsidieerd personeel terugloopt. Hierdoor moet de WVS steeds meer gebruik maken van reguliere arbeid. De arbeidskosten hiervoor zijn hoger. Dit kwam voor het eerst voor in 2025 en zal naar verwachting de komende jaren doorzetten. De komende jaren zal de overeenkomst met de WVS voor het groenonderhoud mede hierdoor duurder worden. De werkzaamheden aan de reguliere markt overlaten is naar verwachting duurder. Proefprojecten in wijken Vanuit het groenplan is het vergroenen en meer biodivers maken van de openbare ruimte een belangrijke doelstelling. De wijken Noord, Hooghuis en Hoge Neerstraat zijn hiervoor aangewezen als proefwijken. Dit krijgt in 2027 een vervolg.

Maaiwerk in eigen beheer In 2027 gaan we de overstap maken naar het uitvoeren van de intensieve maaiwerkzaamheden in eigen beheer. Hierbij is 2027 een overbruggingsjaar waarbij we gedeeltelijk gebruik maken van inhuur van personeel. Invasieve exoten Bestrijding van invasieve exoten, zoals Japanse Duizendknoop, is nog geen wettelijke verplichting. Wel neemt de overlast en de bedreiging voor de biodiversiteit toe. Vanaf 2027 gaan we daarom starten met het in beeld brengen, beheersen en mogelijk bestrijden van de meest overlast gevende soorten. Onderhoudsbudget De financiering van het grootschalig en regulier groenonderhoud verloopt via budgetten in de exploitatiebegroting. In 2021 is het budget voor het regulier groenonderhoud sterk verlaagd. Dit was merkbaar in het kwaliteitsbeeld van de openbare ruimte. Door areaaluitbreidingen, zoals onder andere De Streek, diverse herontwikkelingen en uitbreidingsplannen verhoogden we in 2022 het onderhoudsbudget. Het grootschalig groenonderhoud koppelen we aan de planning voor de werkzaamheden aan verhardingen en of het riool. Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - Riolering en afval Riolering De raad stelde het Gemeentelijk Waterplan 2024-2028 in 2023 vast. Het Gemeentelijk Waterplan 2024-2028 bevat een meerjarenplanning voor het groot onderhoud van de verschillende 134 Begroting 2027- concept rioleringssystemen.

Ook brengen we de maatregelen in beeld die nodig zijn om Etten-Leur nog klimaatbestendiger te maken. In het vastgestelde Gemeentelijk Waterplan 2024-2028 berekenen we ook de kosten en dekkingsmiddelen voor riolering. Voor een stabiel tarief voor onze inwoners over een langere periode hebben we de voorziening riolering. In 2027 starten we met het opstellen van het Gemeentelijk Waterplan 2029-2033. Afvalbeheer Binnen het onderhoud van kapitaalgoederen richt de gemeente zich op het duurzaam beheren en in stand houden van voorzieningen voor de inzameling van huishoudelijk afval en grondstoffen. Het Grondstoffenbeleidsplan 2026 - 2030, vastgesteld in juni 2025, vormt hiervoor het beleidskader en sluit aan bij de landelijke doelstellingen uit het Circulair Materialen Plan. Het beheer is gericht op een doelmatige inzameling, betere afvalscheiding en beheersing van de kosten. De gemeente houdt de kwaliteit van de inzamelvoorzieningen op peil en onderzoekt de toepassing van kunstmatige intelligentie om tijdens de inzameling meer inzicht te krijgen in de kwaliteit van afvalstromen. Inwoners worden via de reguliere communicatiekanalen en Afval3xBeter geïnformeerd over afvalscheiding. Voor de instandhouding van de voorzieningen voert de gemeente planmatig onderhoud uit. Ondergrondse en bovengrondse containers worden minimaal eenmaal per jaar gereinigd.

Voor ondergrondse papiercontainers geldt een frequentie van minimaal eenmaal per twee jaar. Bovengrondse GFT-containers en bijbehorende minicontainers worden minimaal tweemaal per jaar gereinigd. Daarnaast worden de voorzieningen jaarlijks gecontroleerd op veiligheid, technische staat en functioneren. In 2026 wordt de nulmeting van de veertien jaar oude ondergrondse containers voor restafval en oud papier afgerond. De uitkomsten vormen de basis voor het toekomstige onderhoud, levensduurverlenging en noodzakelijke vervanging. Levensduurverlenging wordt toegepast wanneer dit technisch en financieel verantwoord is. Hiermee worden voortijdige kapitaalvernietiging en onnodige investeringen voorkomen. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan verbetering van de kwaliteit, uitstraling en toegankelijkheid van containerlocaties. Bij het beheer van containerlocaties is daarnaast aandacht voor het terugdringen van bij- en naastplaatsingen. Sinds 2025 wordt op de locaties met het hoogste gebruik cameratoezicht ingezet ter ondersteuning van gerichte handhaving en het behoud van een schone, hele en veilige openbare ruimte. Begin 2027 wordt het cameratoezicht uitgebreid met vier extra camera’s. In 2027 wordt een nieuw contract afgesloten voor containerbeheer en klantenservice.

Daarbij wordt opnieuw beoordeeld welke werkzaamheden doelmatig extern worden uitgevoerd en welke werkzaamheden de gemeente in eigen beheer uitvoert, waaronder het Klant Contact Center voor afval. Hiermee wordt gestuurd op kwaliteit, continuïteit en beheersbare uitvoeringskosten. 135Begroting 2027- concept Eind 2026 of begin 2027 wordt de aanbesteding voor de verwerking van afvalstromen van de milieustraat afgerond. Door gebruik te maken van eigen containers en een eigen voertuig kan de gemeente afvalstromen in eigen regie naar de verwerker vervoeren. Dit draagt bij aan beheersing van logistieke kosten, meer inzicht in kosten en prestaties en een sterkere regie op de uitvoering. Vanwege de aanbestedingsprocedure en levertijden wordt het huidige contract, dat in 2027 afloopt, met één jaar verlengd. Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - overig Openbare verlichting en verkeersregelinstallaties Sinds 2019 vervangen we per wijk de huidige verlichting door energiezuinige LED-verlichting. Bij de Kadernota 2024-2027 stelde de raad extra budget beschikbaar voor een snellere overstap op LED-verlichting. De overgang naar LED-verlichting is halverwege 2027 dan afgerond. We leveren hiermee een bijdrage aan de CO2-reductie. Tegelijk maken we zo het beheer van de openbare verlichting eenvoudiger, doordat we minder verschillende armaturen gebruiken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ettenleur.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a4729c5e-0f21-4f28-be18-ccde40f476f1?agendaItemId=a3f90583-5c6c-4e70-91b4-4dd1641ca596