Bijlage 4-07. 2023-11-24 AC-22-0368 BEA Markt 9 te Etten-Leur 20231124
Tekst van het document
Bomen Effect Analyse Markt 9 te Etten-Leur
Martijn van der Spoel 24 november 2023
Colofon Titel van het rapport Bomen Effect Analyse Markt 9 te Etten-Leur
Projectnummer AC-22-0368
Opdrachtgever De Winthont Projectontwikkeling & Vastgoed B.V. T.a.v. de heer M. Spee Postbus 24, 4850 AA Ulvenhout
Opdrachtnemer Arbor Consultancy BV Vroenhoutseweg 26 4703 SJ ROOSENDAAL
Adviseur Martijn van der Spoel European Tree Technician Board Certified Master Arborist NVTB-Taxateur en Register Taxateur-VRT E: martijn@arborconsultancy.nl T: 06-22 692 485
Pagina 2 van 42
Inhoudsopgave 1.
Inleiding .....................................................................................................................................5
2.
Methode van onderzoek .............................................................................................................6
3.
Locatie........................................................................................................................................7 3.1 Locatie ........................................................................................................................................... 7 3.2 Geplande werkzaamheden.......................................................................................................... 8
4.
Resultaten ..................................................................................................................................9 4.1 Visuele controle ............................................................................................................................ 9 4.2 Bodem- en bewortelingsonderzoek ......................................................................................... 11
5.
Conclusie .................................................................................................................................. 12 5.1 Conditie, kwaliteit en toekomstverwachting .......................................................................... 12 5.2 Bodem en beworteling............................................................................................................... 12 5.3 Knelpunten analyse.................................................................................................................... 13
6.
Advies ....................................................................................................................................... 14 6.1 (overwegen) te vellen bomen.................................................................................................... 14 6.1.1 Boomnummer 3 ................................................................................................................. 14 6.1.2 Boomnummer 4 en 8 ......................................................................................................... 14 6.1.3 Boomnummer 6 ................................................................................................................. 14 6.1.4 Boomnummer 11 en 19 ..................................................................................................... 14 6.1.5 Boomnummer 21 ............................................................................................................... 14 6.2 Niet te handhaven bomen ......................................................................................................... 15 6.2.1 Boomnummer 1 ................................................................................................................. 15 6.2.2 Boomnummer. 7 ................................................................................................................
15 6.2.3 Boomnummer 9 en 10 ....................................................................................................... 15 6.3 Handhaven bomen ..................................................................................................................... 15 6.3.1 Boomnummer 22 ............................................................................................................... 15 6.3.2 Overige bomen ................................................................................................................... 16 6.4 Benaderbaarheid bomen........................................................................................................... 17 6.5 Opnemen verhardingen en herstraten .................................................................................... 18 6.6 Omgang wortels ......................................................................................................................... 18 6.7 Ophogen ...................................................................................................................................... 18 6.8 Toezicht houden ......................................................................................................................... 19 6.9 Verplantbaarheid........................................................................................................................
19 6.9.1 Voorbereiding ..................................................................................................................... 19 6.9.2 Verplanting en transport ................................................................................................... 19 6.9.3 Nieuwe standplaats ........................................................................................................... 20 6.10 Herplant en sortimentsadvies................................................................................................... 21 6.10.1 Locaties ............................................................................................................................... 21 6.10.2 Groep 1 ................................................................................................................................ 22 6.10.3 Groep 2 ................................................................................................................................ 23 6.10.4 Groep 3 ................................................................................................................................ 24 6.10.5 Dimensies en hoeveelheden groeiplaatsen .................................................................... 25
Pagina 3 van 42
Bijlagen: Bijlage 1: locatie met boomnummering ........................................................................................... 26 Bijlage 2: ontwerptekening .............................................................................................................. 27 Bijlage 3: gegevens boomcontrole ................................................................................................... 28 Bijlage 4: foto's bomen .................................................................................................................... 30 Bijlage 5: foto’s bodemprofielen ...................................................................................................... 32 Bijlage 6: Foto's proefsleuven .......................................................................................................... 33 Bijlage 7: boombeschermende maatregelen ................................................................................... 37 7.1 Aandachtspunten vóór de werkzaamheden ........................................................................... 37 7.1.1 Snoeien................................................................................................................................ 37 7.1.2 Boombeschermende maatregelen in bestek ..................................................................
37 7.1.3 Schouwen bomen .............................................................................................................. 37 7.1.4 Instructie personeel ........................................................................................................... 38 7.1.5 Kabels en leidingen ............................................................................................................ 38 7.2 Aandachtpunten tijdens de werkzaamheden ......................................................................... 38 7.2.1 Beschermd boomgebied ................................................................................................... 38 7.2.2 Inzet boomtechnisch toezichthouder.............................................................................. 39 7.2.3 Ophangen poster ............................................................................................................... 39 7.2.4 Ophogen of afgraven ......................................................................................................... 39 7.3 Aandachtspunten na de werkzaamheden ............................................................................... 40 7.3.1 Snoeien................................................................................................................................
40 7.3.2 Verdichting opheffen ......................................................................................................... 40 7.3.3 Dood hout verwijderen ...................................................................................................... 40 7.3.4 Schades beoordelen .......................................................................................................... 40 Bijlage 8: methode van onderzoek ................................................................................................... 41 8.1 Visuele boomcontrole ................................................................................................................ 41 8.2 Toekomstverwachting ............................................................................................................... 41 8.3 Groeiplaatsonderzoek ............................................................................................................... 41 8.4 Boom en werkzaamheden......................................................................................................... 42
Pagina 4 van 42
1. Inleiding In opdracht van Bquaam is een Bomen Effect Analyse uitgevoerd bij 27 bomen binnen het projectgebied Markt 9 te Etten-Leur. De opdrachtgever is voornemens om op het perceel nieuwbouw te realiseren. Ook de buitenruimte zal worden gereconstrueerd, waarbij de omgeving tot over de erfgrens bij het ontwerp zal worden betrokken om zo de buitenruimte een kwaliteitsimpuls te geven. Hierbij kunnen enkele bomen niet worden behouden, worden bomen ingepast en worden nieuwe bomen geplant. Het doel is doormiddel van deze Bomen Effect Analyse inzicht verkrijgen in de vitaliteit, kwaliteit en handhaafbaarheid van de bomen. Tevens zal een voorstel worden gedaan voor de aanplant van enkele bomen op en rondom het perceel, inclusief benodigde groeiplaatsvolumes. Het onderzoek is uitgevoerd op 5 oktober 2022 door M.L. van der spoel, consulent boom en bodem, werkzaam bij Arbor Consultancy BV. Op 14 november 2023 is de rapportage geüpdatet aan de hand van aangepaste planvorming.
Pagina 5 van 42
2. Methode van onderzoek Een uitgebreide beschrijving van de toegepaste onderzoeksmethodiek en een uitleg over de gebruikte parameters is opgenomen in bijlage 8. Onderstaand is een beknopte toelichting gegeven over de methode van onderzoek. Allereerst zijn de bomen visueel beoordeeld op conditie en mechanische kwaliteit. Wanneer een boom in een goede conditie verkeert, zal deze beter bestand zijn tegen eventuele schades of andere nadelige gevolgen van de werkzaamheden. Om te beoordelen of de boom schade gaat ondervinden van de voorgenomen plannen, is de boom bovengronds onderzocht conform de VTA-methodiek. Aanvullend is door middel van bodemonderzoek de groeiplaats onderzocht om de (verwachtte) beworteling, samenstelling van de bodem en de grondwaterstand in kaart te brengen. De bovenstaande aspecten vormen de basis voor de beoordeling of en wanneer de voorgenomen werkzaamheden negatieve effecten hebben op de kwaliteit voor de boom.
Pagina 6 van 42
3. Locatie 3.1 Locatie De onderzoekslocatie betreft de Markt nummer 9 te Etten-Leur. Binnen het projectgebied staan in totaal 27 bomen. De projectlocatie is weergegeven op de onderstaande tekening (rood omkadert) en in bijlage 1.
Afbeelding 1: het projectgebied (groen omkadert)
Pagina 7 van 42
3.2 Geplande werkzaamheden De opdrachtgever is voornemens nieuwbouw te realiseren. De nieuwbouw vindt deels plaats op het perceel en deels op gemeentelijke grond. Hierbij zal grondruil plaatsvinden, waarbij een deel van het zuidwestelijke deel van het perceel wordt overgedragen aan de gemeente Etten-Leur Op onderstaande afbeelding is het ontwerp afgebeeld. Grotere weergave is opgenomen in bijlage 2.
Afbeelding 2: ontwerptekening
Pagina 8 van 42
4. Resultaten 4.1 Visuele controle Ten behoeve van het onderzoek zijn de bomen visueel beoordeeld op conditie, mechanische kwaliteit en toekomstverwachting. Het betreft hier een opname van de huidige conditie, kwaliteit en toekomstverwachting, zonder de effecten van de werkzaamheden hierin mee te wegen. Om een goede afweging te kunnen maken is het immers van belang de kwaliteit en toekomstverwachting van de bomen te kennen. Hieronder zijn de belangrijkste resultaten weergegeven. Een volledig overzicht van de visuele controle is opgenomen in bijlage 3. Binnen het project staan 25 bomen van diverse boomsoorten: Conditie: • 11 bomen verkeren in een goede conditie; • 12 bomen verkeren in een redelijke conditie; • 1 boom verkeert in een matige conditie; • 1 boom verkeert in een slechte conditie. Mechanische kwaliteit: • 16 bomen hebben een goede mechanische kwaliteit; • 6 bomen hebben een redelijke mechanische kwaliteit; • 3 bomen hebben een matige mechanische kwaliteit.
Toekomstverwachting op basis van gelijkblijvende omstandigheden: • 13 bomen hebben een goede toekomstverwachting, wat inhoudt dat uitval van de bomen binnen 15 jaar niet wordt verwacht; • 8 bomen hebben een redelijke toekomstverwachting, wat inhoudt dat uitval van de boom binnen 10 jaar niet wordt verwacht; • 3 bomen hebben een matige toekomstverwachting, wat inhoudt dat uitval van de boom binnen 5 jaar niet wordt verwacht; • 1 boom heeft een slechte toekomstverwachting, wat inhoudt dat uitval van de boom binnen 5 jaar wordt verwacht. Bijzonderheden: • 8 bomen hebben dood hout in de kroon, dit kan bij breuk leiden tot (letsel)schade; • 3 bomen zijn meerstammig; • 2 bomen hebben plakoksels, waardoor deze bomen een verhoogd risico op breuk hebben (boomnr. 3 en 24); • 2 bomen hebben een uitgebroken top (boomnr. 18 en 25); • 2 bomen zijn onderstandig (boomnr. 6 en 19); • 2 bomen zijn deels overgroeid met klimop (boomnr. 4 en 8). Pagina 9 van 42
Foto 1 : boomnummer 3, plakoksel
Foto 2 : boomnummer 22
Pagina 10 van 42
Foto 3 : boomnr. 23 t/m 25
4.2 Bodem- en bewortelingsonderzoek Bij de bomen zijn steekproefsgewijs proefsleuven gegraven en grondboringen verricht. De proefsleuven zijn gegraven om inzicht te verkrijgen in de bodemopbouw, wortelintensiteit en diameter van wortels op de rand van de werkgrens. Tabel 1: bodemopbouw en beworteling
Sleuf 1
Boom -nr. 1
Beschrijving bodem
Beschrijving beworteling
0 0-5 5-100
De beworteling is vrij extensief en bestaat uit wortels tot 2 cm in diameter. sporadisch is een dikkere wortel aangetroffen. Op een diepte van 30 cm is een puinlaag aangetroffen van 15 cm dik. De beworteling rijkt tot 100 cm diepte. De beworteling is vrij extensief in de bovenste 40 cm van de bodem en bestaat uit wortels tot 4 cm in diameter. De beworteling rijkt tot 100 cm diepte.
>100
2
10
3 Binnen perceel
22
4 Buiten perceel
22
Pagina 11 van 42
0 0-5 5-75 75-105 >105 0 0-5 5-75 75-115 >115 0 0-5 5-35 35-100 >100
vegetatielaag rijke strooisellaag humushoudend zand met puinlagen humusarm zand
vegetatielaag rijke strooisellaag humushoudend zand matig humushoudend zand humusarm zand vegetatielaag rijke strooisellaag humushoudend zand matig humushoudend zand humusarm zand vegetatielaag rijke strooisellaag humusarm zand humushoudend zand matig humushoudend zand
De beworteling is vrij extensief en bestaat uit wortels tot 2 cm in diameter. Vanaf 60 cm is de beworteling intensiever en grover. De beworteling rijkt tot 115 cm diepte. De beworteling is zeer extensief en fijn in de bovenste 35 cm van de bodem. Van 35 cm tot 80 cm is de beworteling extensief en fijn. Dieper is de beworteling intensiever en grover. De beworteling rijkt tot ten minste 130 cm diepte.
5. Conclusie 5.1 Conditie, kwaliteit en toekomstverwachting Geconcludeerd kan worden dat de bomen overwegend in een redelijke (12 stuks) tot goede (11 stuks) conditie verkeren, een redelijke (6 stuks) tot goede (16 stuks) mechanische kwaliteit hebben en hierdoor een redelijke (8 stuks) tot goede (13 stuks) toekomstverwachting hebben. Uitval van deze bomen wordt niet verwacht binnen 10 jaar. Uitzondering hierop vormen: • Boomnummer 11. Deze boom heeft een matige conditie en heeft een matige toekomstverwachting. Uitval van deze boom kan worden verwacht binnen 10 jaar. • Boomnummer 19. Deze boom verkeert in een slechte conditie en heeft een slechte toekomstverwachting. Uitval van deze boom kan worden verwacht binnen 5 jaar. • Boomnummer 3 en 25 verkeren in een redelijke tot goede conditie, hebben een matige mechanische kwaliteit en hebben hierdoor een matige toekomstverwachting. Uitval van deze bomen kan worden verwacht binnen 10 jaar. • Boomnummer 24 verkeert in een redelijke conditie, heeft een matige mechanische kwaliteit en een redelijke toekomstverwachting. Uitval van deze boom wordt niet verwacht binnen 10 jaar.
5.2 Bodem en beworteling De aanwezige bodem is van voldoende kwaliteit en kwantiteit voor een duurzame groei van de bomen. De bomen staan overwegend in ruime groenstroken. De bodem bestaat uit humushoudend zand, wat, op een gemiddelde diepte van 75 cm, over gaat in matig humushoudend zand. De bovenste 40 cm uit humusrijk zand wat overgaat in humushoudend zand. De aangetroffen beworteling reikt tot minimaal 100 cm diepte. Wat opvalt is dat met name ter hoogte van boomnr. 22 (de beuk) een fors hoogteverschil aanwezig is van circa 50 tot 60 cm. vanaf de huidige erfgrens loopt het maaivels af richting het zuiden.
Pagina 12 van 42
5.3 Knelpunten analyse Op basis van het bodem- en bewortelingsonderzoek zijn enkele (potentiële) knelpunten naar voren gekomen. Onderstaand zijn deze knelpunten beschreven. Tabel 2: knelpunten
Boomnr. 1 3
7, 9 11 en 19 21 22 22
Knelpunt In of zeer dicht op nieuwe bebouwing Plakoksel
In toekomstige verharding Beperkte conditie Belemmerd boom 24 in ontwikkeling In of zeer dicht op nieuwe wandelpad Hoogteverschil
22
Bouwen nabij kroonrand
Alle bomen
Werken rondom bomen
Pagina 13 van 42
Verwacht gevolg Niet te behouden in huidige planvorming Verhoogd risico op breuk. Niet handhaven i.v.m. verhogen gevaarzetting vanwege nabijheid woningen. Onder- en/of bovengrondse beschadiging / niet te behouden in huidige planvorming De bomen zullen binnen 10 jaar uitvallen. Het advies is deze preventief te vellen. Beeldkwaliteit boomnummer 24 (de beuk) wordt aangetast door deze boom. Onder- en/of bovengrondse beschadiging, handhaafbaarheid hangt af van materialisatie Indien het maaiveld wordt genivelleerd, kan dit ernstige gevolgen hebben voor de zuurstofhuishouding van de boom. De woningen komen nabij de huidige kroonrand. Dit kan schade teweegbrengen aan de kroon. Kans op onder- en/of bovengrondse beschadiging
6. Advies Aan de hand van de ontwerptekening zijn onderstaande adviezen naar voren gekomen:
6.1 (overwegen) te vellen bomen 6.1.1 Boomnummer 3 Boomnummer 3 heeft een fors plakoksel op 2 meter hoogte. Bij uitbreken kan dit leiden tot (letsel)schade. Het advies is deze boom te vellen, de stobbe te verwijderen (waarbij geen schade ontstaat aan de wortels ven nevenstaande bomen) en indien gewenst de boom in te boeten.
6.1.2 Boomnummer 4 en 8 Deze bomen hebben een beperkte beeldkwaliteit en belemmeren enigszins de doorgang van de Binnentuin. Met het omzetten van de erfafscheiding is het advies deze bomen te vellen.
6.1.3 Boomnummer 6 Boomnummer 6 is wat onderstandig ten opzichte van boomnummer 5 (eveneens een zomereik). Door het vellen van boomnummer 6 krijgt boomnummer 5 meer ontwikkelingsruimte wat op termijn de beeldkwaliteit ten goede komt.
6.1.4 Boomnummer 11 en 19 Deze bomen verkeren respectievelijk in een slechte tot matige conditie en hebben een slechte en matige toekomstverwachting. Uitval van deze bomen kan worden verwacht binnen 5 tot 10 jaar. het advies is deze bomen te vellen, wat de ontwikkelingsruimte ten goede komt van de nevenstaande bomen.
6.1.5 Boomnummer 21 Boomnummer 21 groeit in de kroon van de beuk en tast hiermee de ontwikkeling en beeldkwaliteit van de beuk aan. Het advies is deze boom te vellen.
Pagina 14 van 42
6.2 Niet te handhaven bomen 6.2.1 Boomnummer 1 Deze boom staan in de toekomstige bebouwing. De boom verkeert in een redelijke conditie maar is, vanwege de aanwezige muur, niet verplantbaar. Bovendien is gezien de planning (start Q3 2024) onvoldoende voorbereidingstijd beschikbaar om de boom op verplanting voor te bereiden.
6.2.2 Boomnummer. 7 Deze boom staat dicht op de bouwwerkzaamheden en hangt circa 2 meter over het toekomstige terras. De boom is verplantbaar, mits deze tenminste 1 groeiseizoen worden voorbereid. De boom kan eventueel ook zonder voorbereiding kunnen worden verplant, mits deze met een forse verplantmachine (diameter meer dan 2 meter) worden verplant.
6.2.3 Boomnummer 9 en 10 Deze bomen staan in het toekomstige verharding. Boomnr. 9 is verplantbaar, mits deze tenminste 1 groeiseizoen worden voorbereid. Boomnr. 11 is eveneens na voorbereiding verplantbaar, maar heeft een wat eenzijdige kroon. Beide bomen zouden eventueel ook zonder voorbereiding kunnen worden verplant, mits deze met een forse verplantmachine (diameter meer dan 2 meter) worden verplant.
6.3 Handhaven bomen 6.3.1 Boomnummer 22 Boomnummer 22, de beuk, is prominent in het plan aanwezig. Het advies is de boom bij alle werkzaamheden goed te beschermen. Zie hiervoor de algemene boombeschermende maatregelen in bijlage 7. Specifieke maatregelen voor boomnummer 22: Hoogteverschil onder de kroonprojectie van de boom is een fors hoogteverschil aanwezig. Het advies is rondom de boom zo minimaal als mogelijk op te hogen en af te graven. Ophogen kan tot maximaal 20 cm. Hierbij wordt eerst vers organisch materiaal van de bodem verwijderd. Het ophogen zelf kan plaatsvinden met bomengrond (met Rag-keurmerk) in open grond situaties of met Bomengranulaat Fijn (leverancier Heicom) daar waar verhardingen zijn benodigd. Zie voor verhardingen de onderstaande paragrafen. Pagina 15 van 42
Verhardingen De boom komt in de huidige planvorming in een breed voetpad te staan. Tevens zijn hier twee Jeu de Boules / petanque banen gepland. Beuken en het bodemleven waarmee deze samenleven kunnen slecht tegen veranderingen in de zuurstofhuishouding en bodemomstandigheden. Het advies is om zo veel als mogelijk een open groeiplaats na te streven waarbij binnen een straal van 4m geen verhardingen liggen, bij voorkeur niet onder de kroonprojectie. Indien hier wel verhardingen worden aangebracht, is dit voor de boom altijd in meer of mindere mate nadelig. Indien de verhardingen aangebracht moeten worden, is het advies zorg te dragen dat water in de bodem kan infiltreren en gasuitwisseling mogelijk blijft (halfverharding). Hierbij wordt eerst vers organisch materiaal van de bodem verwijderd. Vervolgens wordt een druk spreidend geo-grid aangebracht. Hierop wordt een lucht- en waterdoorlatende stabilisatielaag aangebracht, bijvoorbeeld Bomengranulaat Fijn (leverancier Heicom). Bovenop dit pakket kan, na lichte verdichting, honingraatmatten (bijvoorbeeld Nidaplast) welke worden opgevuld met een grint/split naar keuze (in de fractie 6/10 of 8/15 mm). Snoeien De boom heeft enkel laaghangende takken ontwikkeld en takken richting de toekomstige bouw.
Het advies is de boom te voorzien van een snoeibeurt, waarbij de nadruk ligt op het verwijderen van laaghangende takken (welke tijdens de werkzaamheden beschadigd zouden kunnen raken) en het iets innemen van de kroonrand aan de zijde van de bouw. De snoei moet voldoen aan de geldende snoeiregels (geen wonden groter dan 8 cm en niet meer dan 20% van het kroonvolume). Daarnaast mag de snoei nooit leiden tot direct zonlicht op de stam of takken, waardoor zonnebrand zou kunnen ontstaan. De snoei moet worden uitgevoerd door een ervaren boomspecialist (niveau European Treeworker).
6.3.2 Overige bomen De overige bomen kunnen volgens het huidige ontwerp behouden blijven. Enkele bomen hebben een iets verminderde conditie, echter kunnen deze bij eventuele uitval na de werkzaamheden, alsnog makkelijk vervangen worden zonder schade aan te brengen. Het advies is deze bomen te handhaven en te verzorgen met een snoeibeurt. Hierbij moet de nadruk liggen op het wegnemen van laaghangende takken (welke beschadigd kunnen raken tijdens de werkzaamheden) en het verwijderen van het dode hout om (letsel)schade te voorkomen. Tevens wordt geadviseerd de bomen te beschermen tijdens de verschillende fasen van de werkzaamheden. Hoe de bomen beschermd kunnen worden, staat omschreven in dit hoofdstuk en in bijlage 7. Pagina 16 van 42
Bij het uitvoeren van de werkzaamheden, moet de benaderbaarheid, zoals aangegeven in paragraaf 6.4, worden aangehouden.
6.4 Benaderbaarheid bomen De benaderbaarheid is gestaafd aan de hand van bodemopbouw en stamomtrek. Het kan echter voorkomen dat zich bij een enkele boom een dikkere wortel bevindt. De boomtechnisch toezichthouder kan bepalen of de wortels verwijderd kunnen worden of behouden moeten blijven. (zie ook paragraaf 6.5 en 6.7). De onderstaande, ondergrondse benaderbaarheid geldt wanneer tot de gehele doorwortelde diepte wordt ontgraven. Wanneer minder diep wordt ontgraven, kan plaatselijk mogelijk dichter bij de betreffende boom worden gewerkt. In het veld moet per boom worden bepaald of met dichter naar de boom toe kan werken. Zie ook paragraaf 6.5 voor de omgang met boomwortels. De te vellen bomen zijn ook meegenomen in onderstaande benaderbaarheid, in het geval er ontwerpveranderingen plaatsvinden en de bomen toch behouden kunnen blijven. Tabel 3: benaderbaarheid
Nr.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
Boomsoort
Stamdiameter
Tilia tomentosa Prunus cerasifera Acer pseudoplatanus Sambucus nigra Quercus robur Quercus robur Magnolia soulangeana Sambucus nigra Ilex Metasequoia glyptostroboides Metasequoia glyptostroboides Ilex Metasequoia glyptostroboides Metasequoia glyptostroboides Metasequoia glyptostroboides
60-70 cm 20-30 cm 50-60 cm 20-30 cm 30-40 cm 20-30 cm 10-20 cm
3,25 m 1,5 m 1,75 m 1,5 m 1,5 m 1,5 m 1,5 m
20 m 8m 10 m 5m 12 m 6m 9m
11 m 5m 6m 3,5 m 7m 4m 5,5 m
10-20 cm 20-30 cm 20-30 cm
1,5 m 1,5 m 1,5 m
6m 5m 6m
4m 3,5 m 4m
20-30 cm
1,5 m
6m
4m
10-20 cm 40-50 cm
1,5 m 1,75 m
5m 6m
3,5 m 4m
30-40 cm
1,5 m
6m
4m
20-30 cm
1,5 m
6m
4m
Pagina 17 van 42
Benaderbaarheid Kroonondergronds diameter
Benaderbaarheid bovengronds (straal kroon + 1 m)
Tabel 3: benaderbaarheid
Nr.
Boomsoort
Stamdiameter
Benaderbaarheid Kroonondergronds diameter
Benaderbaarheid bovengronds (straal kroon + 1 m)
16 Cupressocyparis x
10-20 cm
1,5 m
3m
2,5 m
17
30-40 cm
1,5 m
5m
3,5 m
30-40 cm
1,5 m
5
3,5 m
10-20 cm 40-50 cm 30-40 cm 90-100 cm 50-60 cm 70-80 cm 60-70 cm
1.5 m 2,75 m 2,5 m 4m
3m 13 m 10 m 22 m
2,5 m 7,5 m 6m 12 m
1,75 m 2m 1,75 m
18 m 20 m 14 m
10 m 11 m 8m
18 19 20 21 22
leylandii Cupressocyparis x leylandii Cupressocyparis x leylandii Prunus Taxus baccata Acer pseudoplatanus Fagus sylvatica
23 Quercus rubra 24 Quercus rubra 25 Quercus rubra
6.5 Opnemen verhardingen en herstraten Om wortelschade te voorkomen, moet het oprooien van de verhardingen rondom de bomen (met name op locaties waar opdruk zichtbaar is), zo veel als mogelijk handmatig worden uitgevoerd. Daar waar oppervlakkig groeiende wortels moeten worden verwijderd, kan de boomtechnisch toezichthouder hierin adviseren.
6.6 Omgang wortels Om wortelschade te voorkomen, wordt geadviseerd de wortels te behandelen alsof het kabels en leidingen betreffen. Dit houdt in dat bij het graven altijd wordt voorgestoken. De aangetroffen wortels worden met een snoeischaar/snoeitang afgeknipt. Wortels dikker dan 5 cm worden met een scherpe zaag, haaks op de groeirichting afgezaagd. Hierdoor blijft het wondoppervlak zo klein mogelijk en wordt de kans op inrotting en/of de vorming van wortelopschot zo veel als mogelijk beperkt.
6.7 Ophogen Een beperkte ophoging welke beperkt blijft tot circa 10 tot 20 cm zal voor de bomen nauwelijks gevolgen hebben, mits graszoden en vers organisch materiaal voorafgaand aan de ophoging wordt verwijderd. Indien meer opgehoogd wordt, wordt geadviseerd beluchtingsbuizen te plaatsen om zo de wortels van voldoende zuurstof te blijven voorzien. Geadviseerd wordt de stamvoet (bast/schors) zo veel als mogelijk vrij te houden van ophoging. Pagina 18 van 42
6.8 Toezicht houden Het is van groot belang dat de werkzaamheden rondom de boom worden begeleid door een deskundige. Hiervoor kan een boomtechnisch toezichthouder worden ingezet. Dit is een persoon met aantoonbare boomtechnische kennis (niveau European Tree Technician), die ingezet kan worden om werkzaamheden rondom de boom te begeleiden en te controleren. Deze toezichthouder moet sturend optreden en controleert op het naleven van de hier beschreven voorschriften om eventuele problemen tijdig te signaleren en (ondergrondse of bovengrondse) schade aan de boom te voorkomen. Daarnaast kan de toezichthouder zorgen voor vaktechnische input en beoordelen, bij knelpunten, welke wortels wel of niet verwijderd kunnen worden. Door zelf, indien nodig, deze wortels deskundig af te zetten, wordt onnodige schade aan wortels voorkomen, wat een goede hergroei na afronding van de werkzaamheden bevorderd. Nadrukkelijk wordt gesteld dat de bevoegdheid van de boomtechnisch toezichthouder in het bestek van de civiele aannemer moet worden vastgelegd. Tot de bevoegdheden kunnen horen: het stil leggen van het werk en instructie aan personeel geven.
6.9 Verplantbaarheid Boomnummer 7, 9 en 10 zijn verplantbaar. Deze bomen verkeren in een goede conditie en hebben een goede toekomstverwachting, wat wil zeggen dat uitval binnen 15 jaar niet wordt verwacht. Wel moet er ruimte zijn in de planvorming om de bomen te verplanten naar hun definitieve locatie. Binnen het perceel lijkt echter geen ruimte te zijn om de bomen te verplanten, waardoor voor de bomen een alternatieve locatie gezocht moet worden indien deze worden verplant.
6.9.1 Voorbereiding Bij de conventionele verplantmethode (hijsmethode) is het advies de bomen 1 groeiseizoen voor te bereiden op de verplanting. Gezien de start van de werkzaamheden (Q3 2024) is deze tijd niet voorhanden. Het advies is de bomen in het verplantseizoen 2023-2024 te verplanten door middel van een verplantmachine met een minimale kluitmaat van 2 meter.
6.9.2Verplanting en transport Geadviseerd wordt de boom zo minimaal mogelijk te snoeien voorafgaand aan de verplanting. Door het behoud van twijgen kan de boom eerder aanvangen met het herstel en blijft de energievoorziening enigszins behouden. Met de verplantmachine is geen voorbereidingstijd nodig en kunnen de bomen direct naar de nieuwe plantlocatie worden gereden of in depot gezet tot de nieuwe locatie gereed is. De verplanting kan plaatsvinden in de maanden november tot en met maart. Pagina 19 van 42
Tabel 4: indicatieve kluitgroottes
Nr.
Boomsoort
7 Magnolia soulangeana 9 Ilex 10 Metaseqoia
glyptostroboides
Stamdiameter
10-20 cm 20-30 cm 20-30 cm
Indicatieve kluitgrootte
200x200x100 cm 200x200x100 cm 200x200x100 cm
6.9.3 Nieuwe standplaats Het belangrijkste aandachtspunt bij het vinden van een nieuwe standplaats voor de boom is de grondwaterstand. Deze moet zich tenminste 15 cm dieper bevinden dan de huidige kluithoogte van de te verplanten bomen. Het advies is de nieuwe plantplaats zorgvuldig in te richten. De onderzijde van de kluit dient boven het grondwater te worden aangebracht (minimaal 15 cm boven hoogste grondwaterstand). Op locaties met hogere grondwaterstanden moet de boom mogelijk verhoogd worden geplant. Denk hierbij aan een terp of een verhoogde plantplaats. Houdt bij de nieuwe standplaats rekening met voldoende afstand tot kabels en leidingen. Dit zodat er rondom de kluit (tenminste 1,0 meter rondom) een verbeterde groeiplaats gerealiseerd kan worden. In het geval van gazon of beplanting is het advies bomengrond toe te passen. In het geval van verhardingen is het advies bomengranulaat of een ander belastbare constructie toe te passen. Wij adviseren om de volgende maatregelen uit te voeren op de nieuwe standplaatsen: • • •
•
Aanbrengen van een dijkje op de kluitrand t.b.v. het water geven; Aanbrengen van verankering bij de bomen; Aanbrengen mulchlaag op de kluit, bestaande uit 4 cm uitgerijpte houtcompost. Boven op de houtcompost wordt een 4 cm dikke laag gecomposteerde houtsnippers aangebracht in de fractie 20/40 mm.; Het toedienen van circa 10 watergiften per groeiseizoen gedurende 3 jaren na elke verplanting. Bij extreme weersomstandigheden kunnen mogelijk meer watergiften noodzakelijk zijn.
Pagina 20 van 42
6.10
Herplant en sortimentsadvies
6.10.1
Locaties
Binnen het huidige ontwerp worden 8 bomen aangeplant. hier zijn 3 verschillende plantlocaties te onderscheiden: • • •
Twee bomen in openbaar gebied naast de parkeerplaatsen (groep 1); Vier bomen in openbaar gebied op westelijke gevel (groep 2); Twee bomen op perceel (groep 3).
Op onderstaande afbeeldingen zijn de betreffende groepen omcirkelt en genummerd.
1.
2.
3.
2. Afbeelding 3: herplantlocaties
Pagina 21 van 42
6.10.2
Groep 1
Sortiment De gemeente Etten-Leur heeft langs de parkeerplaats, aan de zijde van de Dreef en Veenmarktstraat, relatief recent twee ijzerbomen (Parrotia persica ‘Vanessa’) aangeplant. Deze soort is geschikt voor dergelijke locaties. Het ligt voor de hand hier op aan te sluiten met de aanplant op deze locaties.
Afbeelding 4: voorbeeld Parrotia op kwekerij (bron: vdberk.nl)
Groeiplaatsen Vanwege de verharde groeiplaatsen deels tussen en onder parkeerplaatsen, is het advies de groeiplaatsen aan te leggen met een belastbaar groeimedium, zoals Bomengranulaat Eco (Leverancier Heicom). Hierbij wordt de bestaande bodem tot 100 cm onder maaiveld ontgraven. Vervolgens wordt een pakket bomengranulaat aangebracht. In een totale laagdikte van 70 cm (na verdichting). Bomengranulaat moet in lagen van 30 cm worden verdicht met behulp van een 6 tons trilplaat. Op het granulaat wordt een scheidingsdoek aangebracht waarna een 10-15 cm dikke laag mengranulaat en vervolgens 5-10 cm zand wordt aangebracht als stellaag voor de verhardingen. Bomengranulaat moet altijd worden verwerkt in combinatie met een beluchtingssysteem. Het advies is, na het verdichten van de eerste laag bomengranulaat, een beluchtingsysteem (circa 4 bij 4 m) op het granulaat te leggen. Door middel van bochten en verbindingstukken kunnen verticale beluchtingsbuizen worden aangebracht binnen de boomspiegel. Het beluchtingssysteem heeft een minimale perforatie van 40% en de verticale buizen worden op maaiveldhoogte binnen de boomspiegel afgewerkt met een geperforeerde deksel. Pagina 22 van 42
6.10.3
Groep 2
Hier komen de bomen relatief dicht op de kopgevel te staan van de nieuwbouw. De bomen moeten dienen als camouflage. De bomen staan op circa 2 meter uit de gevel. De groeiplaats (geschat op basis van de plantekening) bestaat uit een 2 meter brede plantstrook. Sortiment Gezien de korte afstand tot de gevel is het advies een boom in leivorm aan te planten. Iedere reguliere kroonvorm zal te breed worden, tegen de gevel groeien en hierdoor een hoge beheerbehoefte kennen om de gevel vrij te houden van schurende takken. In de directe nabijheid van deze locatie, naast Dreef hnr. 3, staan twee forse leilinden. Overwogen kan worden ook hier leilinden (Tilia x europaea) aan te planten. Aan de zuidzijde van het perceel zijn onlangs 8 Portugese laurierkersen (Prunus lusitanica) in leivorm aangeplant. Deze lijn kan worden doorgezet, waardoor een rustig, homogeen beeld ontstaat. Overwogen kan worden onder de bomen, een taxushaag aan te planten om meer zicht weg te nemen. Door deze bomen jaarlijks te snoeien, blijft de gevel vrij.
Afbeelding 5: voorbeeld leilinde op kwekerij (bron: vdberk.nl)
Afbeelding 6: reeds aangeplante Portugeese laurieren op het perceel
Groeiplaats De bomen komen in een circa 1,5 - 2 meter brede groenstrook te staan, welke vermoedelijk wordt voorzien van onderbegroeiing van heesters (bijvoorbeeld een taxushaag) en/of vaste planten. Vanwege de open groeiplaats is het advies binnen de gehele strook, bomengrond te verwerken. Hierbij wordt de groeiplaats ontgraven tot 1 meter diepte. Vervolgens wordt 40 cm verschraalde bomengrond (ca 5% organische stof, en met Rag-Keurmerk) aan te brengen. De bovenste 60 cm wordt aangevuld met ‘reguliere’ bomengrond (circa 8% organische stof en met Rag-Keurmerk).
Pagina 23 van 42
6.10.4
Groep 3
Deze bomen zullen dienen als camouflage van de bergingen en dienst doen als aankleding van de tuin van Markt 9. De bomen komen, conform de plantekening in een groenstrook of verhoogd plantvak te staan. Sortiment Recentelijk zijn hier twee zuilvormige amberbomen ( Liquidambar styraciflua 'Slender Silhouette') en een beverboom (Magnolia soulangeana) aangeplant.
Groeiplaats De bomen staan in een circa 2,5 meter brede groenstrook, welke is voorzien van onderbegroeiing van heesters en vaste planten. Vanwege de open groeiplaats is binnen de gehele strook, bomengrond/teelaarde verwerkt, vergelijkbaar met de geadviseerde opbouw in paragraaf 6.10.3.
Pagina 24 van 42
6.10.5
Dimensies en hoeveelheden groeiplaatsen
In de onderstaande tabel zijn de dimensies van de groeiplaatsen weergegeven per boom. voor groep 3 is voor zowel een boom van de 2e grootte als van de 3e grootte de dimensies weergegeven. De genoemde aantallen zijn per boom. Tabel 6: dimensies en hoeveelheden groeiplaatsen
Groep/ Boomgrootte Ambitieniveau Omloop
2 3 (2e grootte) Leiboom 2e grootte Optimaal Redelijk 80 jaar 40 jaar Boomdimensies Boomhoogte 8-12 meter 3 tot 5 meter, 8-15 meter afhankelijk van begeleiding Kroondiameter 7 meter 4-5 m 7 meter (breedte) Kroonprojectie 38 m2 6 m2 38 m2 Obstakelvrije zone Obstakelvrije zone 7,2 meter 2,4 meter 7,2meter bovengronds Obstakelvrije zone 1,6 meter 1 meter 1,5 meter ondergronds Groeiplaatsdimensies Standplaatstype Verharding/ Open grond/ Open grond/ parkeren plantstrook plantstrook Bewortelingsdiepte 1 meter 1 meter 1 meter Groeiplaatsvolume 23,7 m3 4 m3 6,6 m3 Minimale 3,2 meter 2 meter 3 meter groeiplaatsbreedte Afmeting open 1,6 x 1,6 m 1,5 x 1,5 m 1,6 x 1,6 m boomspiegel Indicatieve 5,9 x 5,9 x 0,7 m 2 x 2 x 1 m 2,6 x 2,6 x 1 m afmeting groeiplaats lxbxd
Pagina 25 van 42
1 2e grootte Redelijk 40 jaar
3 (3e grootte) 3e grootte Redelijk 40 jaar <8 meter
6 meter 28 m2 3,6 meter 1,4 meter
Open grond/ plantstrook 1 meter 5,1 meter 2,6 meter 1,3 x 1,3 meter 2,3 x 2,3 x 1 m
Bijlage 1: locatie met boomnummering
Pagina 26 van 42
Bijlage 2: ontwerptekening
Pagina 27 van 42
Bijlage 3: gegevens boomcontrole Nr.
Boomsoort
Stamdiameter 60-70 cm
KroonBoomdiameter hoogte 20 m 18-24 m
Boombeeld Snoeifase
10 m 12-15 m
Conditie Mechanische ToekomstKwaliteit verwachting Redelijk Goed Redelijk (10-15 jaar) Redelijk Redelijk Redelijk (10-15 jaar) Goed Matig Matig (5-10 jaar)
1
Tilia tomentosa
20-30 cm
8 m tot 6 m
50-60 cm
4 Sambucus nigra
20-30 cm
5 m tot 6 m
Redelijk
Goed
5 Quercus robur
30-40 cm
12 m 15-18 m
Redelijk
Redelijk
6 Quercus robur
20-30 cm
6 m 9-12 m
Redelijk
Goed
7 Magnolia
10-20 cm
9 m tot 6 m
Goed
Goed
10-20 cm
6 m tot 6 m
Redelijk
Redelijk
Redelijk (10-15 jaar)
9 Ilex
20-30 cm
5 m 6-9 m
Goed
Goed
Goed (>15 jaar)
10 Metasequoia
20-30 cm
6 m 12-15 m
Redelijk
Goed
Goed (>15 jaar)
6 m 12-15 m
Matig
Redelijk
Matig (5-10 jaar)
5 m tot 6 m
Goed
Goed
Goed (>15 jaar)
6 m 15-18 m
Goed
Goed
Goed (>15 jaar)
6 m 15-18 m
Goed
Goed
Goed (>15 jaar)
6 m 15-18 m
Redelijk
Goed
Goed (>15 jaar)
2 Prunus
cerasifera 3 Acer pseudoplatanus
soulangeana 8 Sambucus nigra
glyptostroboides 11 Metasequoia 20-30 cm glyptostroboides 12 Ilex 10-20 cm 13 Metasequoia
40-50 cm
glyptostroboides 14 Metasequoia 30-40 cm glyptostroboides 15 Metasequoia 20-30 cm glyptostroboides
Pagina 28 van 42
Redelijk (10-15 jaar) Goed (>15 jaar) Redelijk (10-15 jaar) Goed (>15 jaar)
Conclusie Te handhaven? Onderhoudssnoei Veilige Nee Boom Onderhoudssnoei Binnen 3 Risico Ja maanden Boom Onderhoudssnoei Binnen 3 Risico Nee maanden Boom
Potentieel Nest/Kast Opmerkingen verplantbaar? Nee Geen
Regulier boombeeld Regulier boombeeld Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld Regulier boombeeld
Specifieke snoei
Veilige Boom Risico Boom Veilige Boom Specifieke snoei Veilige Boom Onderhoudssnoei Binnen 3 Risico maanden Boom
Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld Regulier boombeeld Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld
Specifieke snoei
Aanvaard boombeeld Regulier boombeeld Regulier boombeeld
Urgentie
Binnen 1 jaar Onderhoudssnoei Binnen 3 maanden Onderhoudssnoei
Veilige Boom Onderhoudssnoei Veilige Boom Onderhoudssnoei Binnen 3 Risico maanden Boom Specifieke snoei Veilige Boom Onderhoudssnoei Veilige Boom Onderhoudssnoei Veilige Boom Onderhoudssnoei Veilige Boom
Nee
Geen
Dood hout
Nee
Geen
Nee
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Dood hout. Fors plakoksel op 2 m hoogte Deels overgroeid met klimop Dood hout
Nee
Nee
Geen
Nee
Ja
Geen
Nee
Nee
Geen
Nee
Ja
Geen
Ja
Nee
Geen
Nee
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Onderstandig t.o.v. Boomnr. 5 Drie stammig Deels overgroeid met klimop. Meerstammig. Dood hout
Dood hout. Afnemende conditie Drie stammig
Nr.
Boomsoort
Stamdiameter 10-20 cm
KroonBoomdiameter hoogte 3 m 6-9 m
30-40 cm
5 m 12-15 m
Goed
Goed
Goed (>15 jaar)
30-40 cm
5 m 6-9 m
Goed
Redelijk
Goed (>15 jaar)
10-20 cm
3 m tot 6 m
Slecht
Goed
Slecht (< 5 jaar)
20 Taxus baccata
40-50 cm
13 m 6-9 m
Goed
Goed
Goed (>15 jaar)
21 Acer
30-40 cm
10 m 15-18 m
Redelijk
Goed
Redelijk (10-15 jaar)
22 Fagus sylvatica
90-100 cm
22 m 18-24 m
Redelijk
Goed
Goed (>15 jaar)
23 Quercus rubra
50-60 cm
18 m 18-24 m
Redelijk
Redelijk
24 Quercus rubra
70-80 cm
20 m 18-24 m
Redelijk
25 Quercus rubra
60-70 cm
14 m 15-18 m
Redelijk
Cupressocyparis x leylandii 17 Cupressocyparis x leylandii 18 Cupressocyparis x leylandii 19 Prunus
16
pseudoplatanus
Pagina 29 van 42
Conditie Mechanische ToekomstKwaliteit verwachting Goed Goed Goed (>15 jaar)
Boombeeld Snoeifase
Urgentie
Conclusie Te handhaven? Veilige Ja Boom Veilige Ja Boom Veilige Ja Boom Attentie Nee boom Veilige Ja Boom Veilige Nee Boom
Potentieel Nest/Kast Opmerkingen verplantbaar? Nee Vogelnest
Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld Regulier boombeeld Aanvaard boombeeld Aanvaard boombeeld
Specifieke snoei
Redelijk (10-15 jaar)
Regulier boombeeld Regulier boombeeld
Onderhoudssnoei Binnen 1 jaar Onderhoudssnoei Binnen 3 maanden
Veilige Boom Risico Boom
Matig
Redelijk (10-15 jaar)
Regulier boombeeld
Matig
Matig (5-10 jaar)
Regulier boombeeld
Specifieke snoei
Nee
Geen
Nee
Geen
Nee
Geen
Nee
Geen
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Ja
Nee
Geen
Onderhoudssnoei Binnen 3 Risico maanden Boom
Ja
Nee
Geen
Onderhoudssnoei Binnen 3 Risico maanden Boom
Ja
Nee
Geen
Specifieke snoei Onderhoudssnoei Specifieke snoei Onderhoudssnoei
Top uitgebroken op 6m Onderstandig t.o.v. Boomnr. 20
Groeit in concurrentie met boomnr. 22. Vellen t.b.v. ontwikkeling boomnr. 24
Dood hout. Was twee stammig. Een stam is afgezet op 2 m hoogte Dood hout. Plakoksel op 2 m hoogte. Dood hout. Top uitgebroken op 10 m. Was twee stammig. Een stam in verleden geveld
Bijlage 4: foto's bomen
Foto 4: boomnr. 1
Foto 5: boomnr. 2 t/m 6
Foto 6: dichte stand boomnr. 5 en 6 Foto 7: boomnr. 7 t/m 9
Foto 8: boomnr. 10 t/m 19 en 22
Pagina 30 van 42
Foto 9: boomnr. 22
Foto 10: boomnr. 21 staat in kroon Boomnr. 22
Foto 11: boomnr. 4 en 8
Foto 12: boomnrs. 23 t/m 25
Foto 13: maaiveld rond boomnr. 22
Foto 14: maaiveld rond boomnr. 24
Pagina 31 van 42
Foto 15: maaiveld rond boomnr. 24
Bijlage 5: foto’s bodemprofielen
Foto 16: bodemprofiel, boomnr. 1
Foto 17: bodemprofiel, boomnr. 10
Foto 18: bodemprofiel, boomnr. 22 (binnen hek)
Foto 19: bodemprofiel, boomnr. 22 (buiten hek)
Pagina 32 van 42
6. Foto's proefsleuven
Foto 20: proefsleuf nabij boom 9
Foto 21: bovenaanzicht proefsleuf
Pagina 33 van 42
Foto 22: doorzicht proefsleuf
Foto 23: proefsleuf nabij boom 10
Foto 24: bovenaanzicht proefsleuf
Pagina 34 van 42
Foto 25: doorzicht proefsleuf
Foto 26: proefsleuf nabij boom 22 (binnen hekwerk)
Foto 27: bovenaanzicht proefsleuf
Pagina 35 van 42
Foto 28: doorzicht proefsleuf
Foto 29: proefsleuf nabij boom 22
Foto 30: bovenaanzicht proefsleuf
Pagina 36 van 42
Foto 31: doorzicht proefsleuf
Bijlage 7: boombeschermende maatregelen Geadviseerd wordt de te handhaven boom gedurende de werkzaamheden adequaat te beschermen. Om de boom duurzaam te behouden dienen onderstaande boombeschermende maatregelen onveranderd in acht te worden genomen! Wanneer dit onvoldoende wordt gewaarborgd, zullen de werkzaamheden leiden tot (snelle) conditievermindering van de boom, met als uiteindelijk gevolg het geheel afsterven.
7.1 Aandachtspunten vóór de werkzaamheden 7.1.1 Snoeien Geadviseerd wordt om te beoordelen in hoeverre het zinvol is de boom voor de werkzaamheden te snoeien. De snoei zal gericht zijn op het verwijderen/inkorten van laaghangende takken die mogelijk schade op kunnen lopen door het werken met machines. Tevens kan dan het dode hout worden verwijderd. Snoeien dient uitgevoerd te worden door een ervaren boomspecialist (European Treeworker) omdat gesnoeid dient te worden met gevoel voor evenwicht binnen de kroon. Er wordt steeds gesnoeid tot op een goede zijtak waarbij geen snoeiwonden gemaakt mogen worden met een diameter groter dan 10 centimeter. Grotere wonden overgroeien niet of nauwelijks en vormen invalspoorten voor (houtparasitaire) schimmels.
7.1.2 Boombeschermende maatregelen in bestek Het is sterk aan te bevelen de in dit hoofdstuk beschreven eisen, randvoorwaarden en boombeschermende maatregelen in het bestek op te nemen en sancties te treffen bij het niet houden hieraan.
7.1.3 Schouwen bomen Voorafgaande aan de werkzaamheden wordt geadviseerd de bomen nogmaals te schouwen waarbij de nadruk ligt op het noteren van alle al aanwezige schades en afwijkingen. Op deze wijze ontstaat er een nulopname die getoetst kan worden aan de situatie na werkzaamheden.
Pagina 37 van 42
7.1.4 Instructie personeel Ondanks de inzet van een boomtechnisch toezichthouder (zie paragraaf 7.2.2) tijdens het werk moet het uitvoerende personeel in eerste instantie op de hoogte te zijn van de “speciale” regels die gelden met betrekking tot werken rondom bomen.
7.1.5 Kabels en leidingen Geadviseerd wordt om van tevoren de ligging en mogelijkheden tot vervanging en onderhoud van kabels en leidingen duidelijk in kaart te brengen. Bij voorkeur dienen kabels en leidingen zover mogelijk bij de wortelkluit vandaan te liggen zodat wortelschade bij onderhoud in de toekomst voorkomen kan worden. Geadviseerd wordt om gebruik te maken van zogenaamde mantelbuizen.
7.2 Aandachtpunten tijdens de werkzaamheden 7.2.1 Beschermd boomgebied Het is ongewenst om op de doorwortelde bodem acties uit te voeren die de bodem onevenredig sterk verdichten. Hierbij moet men denken aan acties als het storten van grond, het rijden met zwaar materieel en het opslaan van materialen op de doorwortelde bodem. Om te voorkomen dat tijdens de bouwwerkzaamheden toch ongewenste situaties ontstaan, wordt geadviseerd tussen de boom en het werkgebied een stevig bouwhek van 2 meter hoog te plaatsen en het gebied met de bomen tot "Beschermd boomgebied" te benoemen. Dit is om boven- en ondergrondse beschadigingen van de boom zo veel mogelijk te voorkomen. Aandachtspunt bij de afgezette boomgebieden is zwerfvuil te verwijderen en eventueel onderhoud te blijven plegen aan het gras en onderbeplantingen. Een verzorgd uiterlijk geeft minder aanleiding tot het overtreden van bovengenoemde reglementen. Indien bij enkele bomen het gebied niet afgezet kan worden, kan gebruik worden gemaakt van stamommanteling.
Pagina 38 van 42
7.2.2 Inzet boomtechnisch toezichthouder Het is van groot belang dat de werkzaamheden rondom de boom worden begeleid door een deskundige. Hiervoor kan een boomtechnisch toezichthouder worden ingezet. Dit is een persoon met aantoonbare boomtechnische kennis (niveau European Tree Technician), die ingezet kan worden om werkzaamheden rondom de boom te begeleiden en te controleren. Deze toezichthouder moet sturend optreden en controleert op het naleven van de hier beschreven voorschriften om eventuele problemen tijdig te signaleren en (ondergrondse of bovengrondse) schade aan de boom te voorkomen. Daarnaast kan de toezichthouder zorgen voor vaktechnische input en beoordelen, bij knelpunten, welke wortels wel of niet verwijderd kunnen worden. Door zelf, indien nodig, deze wortels deskundig af te zetten, wordt onnodige schade aan wortels voorkomen, wat een goede hergroei na afronding van de werkzaamheden bevorderd. Nadrukkelijk wordt gesteld dat de bevoegdheid van de boomtechnisch toezichthouder in het bestek van de civiele aannemer moet worden vastgelegd. Tot de bevoegdheden kunnen horen: het stil leggen van het werk en instructie aan personeel geven.
7.2.3 Ophangen poster Ondanks de inzet van een bomenwacht tijdens het werk moet het uitvoerende personeel in eerste instantie op de hoogte te zijn van de “speciale” regels die gelden met betrekking op werken rondom de boom. Daarom wordt geadviseerd posters op te hangen in de directiekeet en in de bouwkeet, met aandachtspunten voor het behoud van bomen op bouwlocaties, zodat iedereen die op de bouwplaats werkt, hier kennis van kan nemen zodat de maatregelen onderbouwd en “gedragen worden” door de uitvoering. De posters "Boombescherming op bouwlocaties" zijn op te vragen bij vereniging stadswerk.
7.2.4 Ophogen of afgraven Ophogen van de bodem onder de kronen van de bomen moet in principe worden voorkomen. Door ophogen wordt de gaswisseling met de ondergrond belemmerd, waardoor zuurstofgebrek in de bodem optreedt. De wortels zijn aangepast aan het op een bepaalde diepte heersende zuurstofpercentage en zullen afsterven indien dit abrupt verandert. Hierdoor treedt conditieverlies op. Afgraven binnen de geadviseerde ontgravingafstand heeft wortel- en conditieverlies, mogelijk zelfs instabiliteit van de bomen tot gevolg.
Pagina 39 van 42
7.3 Aandachtspunten na de werkzaamheden 7.3.1 Snoeien Indien, ondanks zorgvuldige omgang met de bomen, naderhand breuk in de kronen is opgetreden, zal dit door middel van snoei moeten worden gecorrigeerd.
7.3.2 Verdichting opheffen Doordat de meeste wortels in de bovenste lagen van de bodem groeien, zijn deze relatief kwetsbaar. Bovendien zijn de over het algemeen open groeiplaatsen van de bomen gevoelig voor verdichting en verslemping, wat gemakkelijk optreedt door gebruik van machines, opslag van materiaal en materieel en opslag van grond op de (toekomstig) doorwortelde bodem. Door verdichting treedt zuurstofgebrek op in de bodem, omdat de gaswisseling tussen bodem en buitenlucht wordt belemmerd, met als gevolg het verminderen van de wortelactiviteit, het afsterven van bodemleven gevolgd door wortelsterfte. Hierdoor kan de conditie van de boom sterk verminderen en kan de boom in het ergste geval afsterven. Deze verdichting is te verhelpen door middel van pneumatisch losbreken van de grond (het zogenaamde ploffen) met het tegelijkertijd injecteren van organische meststoffen. Ook voor de bomen welke geen hinder ondervinden van de voorgenomen werkzaamheden, kan deze maatregel als groeiplaatsverbetering worden ingezet.
7.3.3 Dood hout verwijderen Er zal blijvend gecontroleerd moeten worden op het ontstaan van dood hout, dit om veiligheidsrisico’s voor de omgeving zo klein mogelijk te houden. Diverse boomsoorten kunnen meer dood hout gaan vormen als er ingrepen in de groeiplaats hebben plaats gevonden.
7.3.4 Schades beoordelen Tijdens de werkzaamheden kunnen schades optreden. Geadviseerd wordt voor de oplevering van de werkzaamheden de boom en de groeiplaats (i.v.m. verdichting) nogmaals te schouwen en te vergelijken met de nul-opname zodat de aannemer bij grote schades aansprakelijk gesteld kan worden.
Pagina 40 van 42
Bijlage 8: methode van onderzoek 8.1 Visuele boomcontrole Voor de visuele controle wordt op volgens een vastgesteld systeem gewerkt. Dit systeem bestaat uit een biologische en een mechanische component. De biologische component omvat een visuele inspectie van de conditie van de boom. Arbor Consultancy heeft hiervoor een gestandaardiseerde beoordelingsmethode. Naast de conditie van de boom wordt binnen de biologische component gekeken naar de aanwezigheid van vruchtlichamen van schimmels op stam en wortels. De mechanische component omvat een boomveiligheidsbeoordeling volgens de Visual Tree Assessment methodiek (V.T.A.-methode). In geval van twijfel wordt geavanceerde meetapparatuur ingezet.
8.2 Toekomstverwachting De toekomstverwachting is gebaseerd op de huidige conditie van de boom, de huidige mechanische kwaliteit en op eventuele aanwezigheid van (houtparasitaire) schimmelsoorten en aantastingen hierdoor. Het betreft een momentopname en geldt bij gelijkblijvende (groeiplaats) omstandigheden. Uit de toekomstverwachting kan geen maximale restlevensduur worden afgeleid. Diverse complexe processen voor de boom die invloed hebben op het verdere levensverloop van een boom, spelen een rol. Mede daarom kan Arbor Consultancy geen uitspraken doen over een termijn langer dan 15 jaar. Binnen dit tijdsbestek kunnen wij wel een classificering geven van de toekomstverwachting.
8.3 Groeiplaatsonderzoek Door graven van proefsleuven binnen de kroonprojectie wordt de opbouw en samenstelling van de bodem, grondwaterstand en de omvang en reikwijdte van de wortelkluit in beeld gebracht. Vooral de opbouw en samenstelling van de bodem en de grondwaterstand vormen de basis voor de beoordeling van de kwaliteit van de groeiplaats. De reikwijdte van de wortelgestellen wordt in hoofdlijnen bepaald door de kwaliteit van de groeiplaats.
Pagina 41 van 42
8.4 Boom en werkzaamheden Werkzaamheden in de nabijheid van bomen hebben meestal negatieve gevolgen voor bomen; er kan schade ontstaan aan bovengrondse boomdelen (kroon, stam, wortelaanzetten), maar er kan ook schade ontstaan aan de wortels, bijvoorbeeld tijdens graafwerkzaamheden. Bij het ontstaan van grote wonden is een aantasting door houtparasitaire schimmels vaak het gevolg. Hierdoor zal de boom op den duur breukgevaarlijk worden. Bovendien kunnen bomen bij ernstige wortelschade direct instabiel worden. Daarnaast kan de kwaliteit van de groeiplaats nadelig worden beïnvloed door bijvoorbeeld verdichting, waardoor wortels het door zuurstofgebrek moeilijk krijgen en afsterven. Om een uitspraak te kunnen doen over de mate waarin de boom bestand is tegen ingrepen in de groeiplaats is de boomsoort en leeftijd van de boom van groot belang.
Pagina 42 van 42