CConstaterende datEtten-Leur
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 28 Archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek

Raad debatteert 30 november 2026, gemeente Etten-LeurBij agendapunt: . Vaststelling wijziging omgevingsplan gemeente Etten-Leur Lage Vaartkant (1649334)26.439 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

RAAP -RAPPOR T 8000 Plangebied Lage Vaartkant te Etten - Leur, gemeente Etten -Leur Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Colofon Titel: Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . Versie: 02-04-2026 Auteur: J.D. Prickel MA & ir. G.R. Ellenkamp Projectcode: ELLAG & ELLAG2 Bestandsnaam: RAAPrap_8000_ELLAG_20260402 Autorisatie: lic. (drs.) W. De Baere ISSN: 0925 -6229 RAAP Leeuwenveldseweg 5b 1382 LV Weesp Postbus 5069 1380 GB Weesp Telefoon: 0294 -491 500 E-mail: raap@raap.nl Website: www.raap.nl © RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2026 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen. Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [3] Samenvatt ing Aanleiding en doelstelling In opdracht van Rho Adviseurs B.V.

heeft RAAP in de zomer van 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur in de gemeente Etten -Leur Het huidige tuincentrum wordt verpl aatst naar de kruising van de Bredaseweg met de Lage Vaartkant. De huidige locatie van het tuincentrum inclusief de omliggende percelen word t ontwikkeld tot een woningbouwplan. Er komen maximaal 300 woningen. Omdat de vrijstellingsgrenzen overschreden word en is een archeologisch onderzoek noodzakelijk. Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een ge specificeerde archeologische verwachting aan de hand van verzamelde informatie over bekende en verwachte archeologische resten . Deze onderzoeksfase betreft de eerste fase binnen het traject van archeologisch vooronderzoek dat als einddoel heeft de archeologische waarde van het terrein, dan wel de archeologische vindplaats vast te stellen . Resultaat bureauonderzoek In de omgeving van het plangebied kom en oude rivierafzettingen onder een relatief dun pakket dekzand voor. Volgens de landschappelijke basiskaart bevindt het westelijk deel van het plangebied zich op een dalglooiing, het centraal -oostelijke deel op een dalvlakte en de zuidoostelijke hoek in e en beekdal. Een groot deel van het beekdal en -glooiing is gedurende het holoceen bedekt geraakt met veen.

In het westelijke en hogere deel van het plangebied komen hoge zwarte enkeerdgronden in leemarm en zwak lemig fijn zand voor. In het oostelijke en lagere deel van het plangebied komen lage enkeerdgronden in lemig fijn zand voor. Naast een bifaciale spits uit de steentijd en losse vondsten, voornamelijk daterend uit de middeleeuwen en nieuwe tijd en afkomstig van een oppervlaktekartering (vermoedelijk bemest ings aardewerk), zijn geen archeologische vindplaatsen bekend in de omgeving van het plangebied. Nadat vanaf de middeleeuwen het veen in de omgeving werd ontgonnen en het gebied werd ontwaterd werd het plangebie d geschikt gemaakt voor de landbouw. Naast beakkering in het westen van het plangebied is het oosten gebruikt als weiland. In ieder geval vanaf de nieuwe tijd zijn delen van het westen van het plangebied, langs de Lage Vaartkant, bewoond geweest. Ondanks d e landbouwactiviteiten die hier plaatsvonden hebben afdekkende pakketten (zanddek en veendek) mogelijk een conserverende werking gehad op onderliggende oudere resten. Op basis van het bureauonderzoek was d e gespecificeerde verwachting als volgt: • Hoog voor jager -verzamelaars uit het paleolithicum t/m neolithicum in zowel droge in het westen van het plangebied. • Hoog voor resten van veenontginningen en andere economische en infrastructurele activiteiten in het centrale en oostelijke deel van het plangebie d.

• Historische erven in het westen van het plangebied . Na beoordeling van het bureauonderzoek door de gemeente Etten is besloten om een verkennend booronderzoek uit te voeren in het westelijk deel van het plangebied waar vindplaatsen van jager - verzamelaars verwacht worden. Hieruit is gebleken dat de bodem grotendeels verstoord is, op drie Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [4] zones na waar een intacte B -horizont is aangetr offen. Ook werden in de historische erven puinlagen aangetroffen. Tot slot bleek de westelijke hoogte niet te bestaan uit een dekzandrug, maar uit een terrasrestant van kleiige afzettingen van de Formatie van Stramproy. In het dal komen zandige sedimenten voor die ofwel fluvioperiglaciaal zijn afgezet ofwel behoren tot de fluviatiele afzettingen van de Formatie van Stramproy . Geadviseerd is om de plannen af te stemmen op de verwachte archeologische resten, zodat verstoring wordt voorkomen en vervolgonderzo ek niet nodig is.

Indien dit niet mogelijk is wordt karterend booronderzoek aanbevolen voor de zones met een hoge verwachting voor jager -zamelaars, een proefsleuvenonderzoek voor de historische erven en een archeologisch inspectie van de vlakken die dieper gaan dan het maaiveld om w aarnemingen te doen naar s poren gerelateerd aan ontginning en infrastructuur . Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [5] Inhoud Samenvatting ................................ ................................ ................................ ............................ 3 Inhoud ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 5 1 Inleiding ................................ ................................ ................................ ................................ . 6 1.1 Kader ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 6 1.2 Administratieve gegevens ................................ ................................ ................................ .......... 9 1.3 Doel - en vraagstelling ................................ ................................

................................ ............... 9 2 Bureauonderzoek ................................ ................................ ................................ ................. 11 2.1 Methode ................................ ................................ ................................ ................................ .. 11 2.2 Aardkundige situatie ................................ ................................ ................................ ................ 11 2.3 Archeologische gegevens ................................ ................................ ................................ ......... 17 2.4 Historische situatie ................................ ................................ ................................ .................. 21 2.5 Huidige situatie ................................ ................................ ................................ ........................ 28 2.6 Toekomstige situatie ................................ ................................ ................................ ................ 30 3 Gespecificeerde archeologische verwachting ................................ ................................ ........ 32 4 Veldond erzoek ................................ ................................ ................................ ..................... 36 4.1 Methode ................................

................................ ................................ ................................ .. 36 4.2 Resultaten ................................ ................................ ................................ ............................... 36 4.3 Archeologische relevantie ................................ ................................ ................................ ........ 40 5 Conclusies en advies ................................ ................................ ................................ ............ 41 5.1 Conclusies ................................ ................................ ................................ ............................... 41 5.2 Advies ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 42 5.3 Tot slot ................................ ................................ ................................ ................................ .... 44 Literatuur ................................ ................................ ................................ ................................ 45 Websites/Digitale bronnen ................................ ................................ ................................ ....... 46 Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices ................................ ...........................

48 Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [6] 1 Inleiding 1.1 Kader Aanleiding In opdracht van Rho Adviseurs B.V. heeft RAAP in de zomer van 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur in de gemeente Etten -Leur (figuur 2). Het huidige tuincentrum wordt verplaatst naar de kruising van de Bredaseweg met de Lage Vaartkant. De huidige locatie van het tuincentrum inclusief de omliggende percelen worden ontwikkeld tot een woningbouwplan. Er worden verschillende wadi’s uitgegraven. Ook wordt er een inundatiegebied uitgegraven. Er komen maximaal 300 woningen. Er is nog geen definitief ontwerp . Het onderzoek vond plaats in het kader van het wijzigen van het omgevingsplan. Juridisch en b eleidskader Het uitgangspunt voor dit onderzoek wordt gevormd door het wettelijk en beleidsmatig kader voor de ruimtelijke ordening en monumentenzorg. De gemeente is de bevoegde overheid die een besluit zal nemen over hoe om te gaan met de eventueel aanwezige archeologische waarden. Voor de gemeente Etten -Leur is het archeologisch beleid verankerd in het omgevingsplan .1 De beleidsregels zijn afgebeeld op de archeologische beleidskaart (zie figuur 7).

2 Op de nieuwe archeologische beleidskaart van de gemeente Etten -Leur ligt het westelijk deel van het plangebied in beleidscategorie 3a . Dit zijn zones met een hoge trefkans op vindplaatse n van landbouwers en /of staatssamenlevingen. Het beleid voor deze categorie schrijft voor dat er bij bodemingrepen groter dan 500 m2 en dieper dan 40 cm -mv een archeologisch onderzoek dient te worden uitgevoerd. Aan de Lage Vaartkant 25 bevindt zic h bovendien een voor archeologie relevant cultuurhistorisch object (historische bebouwing op de kadastrale minuutplan) waar beleidscategorie 2 van kracht is. De bijhorende vrijstellingsgrenzen voor archeologisch onderzoek zijn 100 m2 en 40 cm - mv. Het oost elijk deel van het plangebied bevindt zich in beleidscategorie 5. Dit zijn gebieden met kans op sporen van begraving, economische of infrastructurele activiteiten en zones met kans op vindplaatsen gerelateerd aan natte context. Het beleid voor deze categor ie schrijft voor dat er bij bodemingrepen groter dan 10.000 m2 en dieper dan 40 cm -mv een bureauonderzoek in dient te worden uitgevoerd om te bepalen wat de dreiging voor de verwachte archeologie is en waar binnen de ontwikkeling mogelijkheden voor archeologische waarnemingen liggen. . Onderhavig bureauonderzoek dient daarvoor. Het onderzoek vindt plaats in het kader van een wijziging van het omgevingsplan.

1 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR696401/2#chp_4 Zie o.a. artikel 22.2 2 Ellenkamp et al., 2023 Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [7] Kwaliteitsborging De werkzaamheden zijn uitgevoerd onder certificaat BRL SIKB 4000, conform a rtikel 5.4 van de Erfgoedwet. Het onderzoek is uitgevoerd volgens de normen van de archeologische beroepsgroep. De Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, vigerende versi e), beheerd door de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; www.sikb.nl), is door de minister aangewezen als norm. Bijkomend zijn de regionale richtlijnen voor archeologisch onderzoek binnen de regio West -Brabant gevolgd. 3 RAAP is gecertificeerd voor de protocollen 4001 Programma van Eisen , 4002 Bureauonderzoek, 4 003 Inventariserend veldonderzoek (landbodems), onderdelen proefsleuven en overig, alsmede 4004 Opgraven (landbodems ). Zie bijlage 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden. 3https://assets.ctfassets.net/wcg66a34lgk0/1mGm78z7WQVhURgBJrgJDm/fe7c4e317ecad2f62abd5559173a1d43/Richtlijnen_com pleet__def_.pdf Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek .

RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [8] Figuur 1. Figuur 2. Aanduiding plangebied. Inzet: ligging in Nederland (ster).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten-Leur, gemeente Etten-Leur. Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. 1.2 Administratieve gegevens Type onderzoek | Bureauonderzoek Opdrachtgever | Rho Adviseurs B.V. Bevoegde overheid | Gemeente Etten-Leur Plaats | Etten-Leur Gemeente | Etten-Leur Provincie | Noord-Brabant Centrumcoördinaten (X/Y) | 104994.3/398656.1 Toponiem | Lage Vaartkant Kadastrale gegevens | gemeente Etten, sectie M percelen 821, 923, 969, 971, 1157, 1158, 1159, 1160, 1184, 1185, 1187, 1188, 1441, 1442, 2726, 2822, 2823, 2890, 2971, 2973 Oppervlakte plangebied | circa 14 ha Afbakening onderzoeksgebied | Tijdens onderhavig onderzoek is het plangebied inclusief een zone van 500 m rondom het plangebied onderzocht. Onderzoeksperiode | juli 2025 Uitvoerder | RAAP Zuid Projectleiders | J.D. Prickel MA & ir. G.R. Ellenkamp Projectmedewerkers | E. van Steen (MA) RAAP-projectcode | ELLAG Archis-onderzoeksmeldingsnummer | 5827038001 & 5902051001 Beheer en plaats documentatie | RAAP regio Zuid te Weert en op termijn het provinciaal depot, Archis en e-depot. Tabel 1. Administratieve gegevens. 1.3 Doel- en vraagstelling Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwach- ting aan de hand van verzamelde informatie over bekende en verwachte archeologische resten.

Deze onderzoeksfase betreft de eerste fase binnen het traject van archeologisch vooronderzoek dat als einddoel heeft de archeologische waarde van het terrein, dan wel de archeologische vindplaats vast te stellen. Hiertoe is een aantal onderzoeksvragen geformuleerd: • | Hoe ziet de geo(morfo)logische en/of bodemkundige opbouw van het plangebied eruit? • | Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen in en rond plangebied zijn reeds bekend? • | Wat was het historisch landgebruik van het plangebied en wat is het landgebruik nu en wat is de invloed daarvan op de (verwachte) archeologie en (bodem)gaafheid? • | Wat is de gespecificeerde verwachting ten aanzien van nog onbekende archeologische waarden in het gebied? En wat zijn hiervan de prospectiekenmerken? Algemeen • | Wat is de invloed van de toekomstige inrichting op eventuele archeologische resten? RAAP-rapport 8000 / versie 02-04-2026 | [9] Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek .

RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [10] • Op welke wijze kan bij de planvorming met archeologische resten worden omgegaan? • Met de inzet van welke zoekmethoden kunnen verwachte resten systematisch opgespoord word en (zoeksleuven, booronderzoek, veldkartering, geofysisch etc.)? • Waar in het plangebied kunnen deze zoekmethoden het beste toegepast worden om eventueel aanwezig archeologisch erfgoed op te sporen? Plangebied Lage Vaartkant te Etten-Leur, gemeente Etten-Leur. Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. 2 Bureauonderzoek 2.1 Methode Het bureauonderzoek dient ervoor om – op basis van verschillende bronnen – inzicht te krijgen in de genese van het landschap, de bodemopbouw en de sporen die het menselijk gebruik in de loop van de tijd heeft achtergelaten. Met behulp van deze gegevens wordt een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Naast de conform de KNA verplichte bronnen is door de gebiedsexperts van RAAP een beredeneerde keuze gemaakt uit betrouwbare bronnen die voor de archeologische verwachting relevante informatie bevatten (zie bijlage 2 voor de motivering). Daarvoor is gebruik gemaakt van de landelijk en voor RAAP digitaal beschikbare archieven. Voor de beschrijving van de historische situatie is gebruik gemaakt van hiervoor relevante informatiedragers.

Voor de actuele metadata van de verzamelde gegevens (gemeente, plaats, etc.) wordt verwezen naar het van toepassing zijnde data-archief. 2.2 Aardkundige situatie Geologische situatie (Weerts e.a., 2006; | Circa eerste 1 tot 5 m -mv: TNO, 2021; Schokker, 2010) | Formatie van Boxtel (code BX); oostelijk deel Laagpakket van Singraven, (noord)westelijk deel Laagpakket van Wierden Daaronder: Formatie van Stramproy (code SY) Vanaf circa 10 m -NAP Formatie van Peize en Waalre (code PZ-WA) Landschappelijke basiskaart (Ellenkamp, Westelijk: dalglooiing 2023) | Centraal-oostelijk: dalvlakte Zuidoostelijk hoek: beekdal Geomorfologische situatie (Koomen & | Overgang van terrasafzettingswelvingen opgevuld met dekand (code Maas, 2004) | 3L41), via de glooiing van de beekdalzijde (code 4H42) naar een beekdal (code 22R42) Ouderdom geomorfologische structuur | Vroegpleistoceen - holoceen Bodemkundige situatie (Bodemkaart van westelijk hoge zwarte enkeerdgronden in leemarm en zwak lemig Nederland 1:50.000) | fijn zand of gerijpte klei beginnend tussen 0,4 en 1,2 m -mv en minstens 0,2 m dik (zEz1t); oostelijk lage enkeerdgronden in lemig fijn zand. Verwachte diepteligging van | In het westen van het plangebied direct onder de recent geploegde archeologisch relevante lagen | bouwvoor of een zanddek en in de top van een dekzandpakket.

Diepere sporen tot in de fluviatiele afzettingen van Formatie van Stramproy. In het oosten kunnen meerdere niveaus zich tussen dekzand-, veen- en beekdalafzettingen aanwezig zijn. Tabel 2. Overzicht van geraadpleegde geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van het plangebied en de directe omgeving. RAAP-rapport 8000 / versie 02-04-2026 | [11] Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [12] Figuur 3. Het plangebied op het Actueel Hoogtemodel Nederland (AHN4, bron: www.ahn.nl). 4 2.2.1 Geologische en geomorfologische situatie Het plangebied bevindt zich aan de oostkant van Etten -Leur, direct ten noorden van de A58. De basis van het la ndschap van de omgeving is gevormd tijdens het pleistoceen. De gemeente bevindt zich in geologisch perspectief op de overgang van het stijgingsgebied van het Kempens plateau naar het dalingsgebied van de Centrale slenk en de rivierdelta /kustvlakte . Vanaf h et vroeg pleistoceen hebben lokale beken en rivieren vanuit het huidige België daarom in noordelijke richting afgewaterd. In de omgeving komen deze oude afzettingen nog dicht aan het maaiveld voor (Formatie van Stramproy, code SY).

5 Volgens een verticale d oorsnede van de GeoTOP (gebaseerd op geologische en bodemkundige boringen uit de omgeving) bevind en deze oude afzettingen zich onder slechts een zeer 4 Ook het AHN5 is geraadpleegd via https://apps.arcgisonline.nl/hoogteviewer/AHN5/DTM 5 www.geologischekaart.nl & www.dinoloket.nl

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [13] dun pakket dekzand (< 1 m) 6 dat door de wind is afgezet tijdens de laatste ijstijd . Het dekzand behoort tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden (code BX) 7. Geomorfologisch uiten deze afzettingen zich in landvormen genaamd terrasafzettingswelvingen (code 3L41). 8 Voor de gemeente is een landschappelijke basiskaart gemaakt die een nauwkeuriger beeld g eeft dan de geomorfologische kaart. 9 Op de ze basiskaart nemen de dekzandafzettingen in de omgeving van het plangebied de vorm aan van ruggen, vlakten en welvingen. Volgens de kaart bevindt het westelijk deel van het plangebied zich op een dalglooiing , het centraal -oostelijke deel op een dalvlakte en de zuidoostelijke hoek in een beekdal (zie figuur 4).10 Vanaf het holoceen warmde het klimaat aanzienlijk op. Het vegetatiedek breidde zich uit en er vond bodemvorming plaats . In de lage delen van het landschap begon daardoor veen te vormen (zie bruine vlakke n op figuur 5), zoals in de dalen en laagtes (grijze vlakken) , maar breidde zich geleidelijk ook over de hogere delen van het landschap uit (pleistoceen zand, gele vlakken) ., zo ook in het onderhavige plangebied.

11 Het vlak waar veen gevormd is binnen het plangebied komt doorheen de tijd met name overeen met de ligging van het beekdal en de lage enkeerdgronden . Het veendek nam in omvang gestaag toe, totdat het een maximum bereikt e rond 800 n.Chr . Het gehele plangebied was toen bedekt met veen. Het landschap veranderde hierdoor in het westen van Brabant gedurende het holoceen op grote schaal. 12 De mens begon daarnaast vanaf het laatholoceen haar omgeving steeds meer zelf in te richten. Vanaf de late middeleeuwen intensiveerde het menselijk ingr ijpen in de vorm van turf winning, beakkeren en beweiden zodanig dat delen van het landschap bloot kwamen te liggen waardoor het zand kon verstuiven. 13 Op het AHN zijn bovengenoemde geomorfologische structuren duidelijk af te lezen (zie figuur 3). De hoogtekaart geeft ook een heldere indruk van verschillende sloten die zich haaks op de glooiing situeren (zie ook figuur 21). Er zijn geen duidelijke ophogingen of afgravingen zichtbaar op het kaartbeeld, hoewel bekend is dat in de omgeving sprake is van een ophoging met e en zanddek .14 2.2.2 Bodem Op de bodemkaart van Nederland zijn twee bodemtypes aangegeven binnen het plangebied (zie figuur 6). In het westelijke en hogere deel van het plangebied komen hoge zwarte enkeerdgronden in leemarm en zwak lemig fijn zand voor (zie donkerbruin op figuur 6, code zEZ21t) .

Deze dikke eerdgronden bestaan uit een opgebracht zanddek .15 Ook is er sprake van een moerige laag van 15 tot 40 cm dik en beginnend tussen 40 en 80 cm -mv. Dit is het veen. Na de ontginning van het veen moesten de schrale zandgronden geschikt gemaakt worden vo or landbouw waardoor er een ophoogpakket werd aangebracht. De hoge enkeerdgronden hebben een hoge ligging ten opzichte van het grondwater (GWT IV of hoger). 16 6 https://www.b roloket.nl/ondergrondmodellen/kaart 7 Mulder, 2003 & Berendsen, 1998 8 https://www.dinoloket.nl/bro -geomorfologische -kaart 9 Ellenkamp, 2023; kaartbi jlage 1. 10 Koomen & Maas, 2004 11https://geoloket.provincieantwerpen.be/geoloketten/?viewer=extern&LayerTheme=12&extent=371183.1034793,6619826.820527, 643298.9241744,6793491.748791,102100 12 Elle nkamp, 2023 13 zie 2.4.1 over turfwinning in en rondom het plange bied 14 Ellenkamp, 2023 15 Ellenkamp, 2023 16 https://legenda -bodemkaart.nl Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [14] In het oostelijke en lagere deel van het plangebied komen lage enkeerdgronden in lemig fijn zand v oor (grijsblauw, code EZg23w/pZg23w) . De lemige fractie is een gevolg van de ligging in het beekdal.

De lage enkeerdgronden bestaan ook uit een zanddek maar bevinden zich op relatief lage terreindelen met een hoge grondwaterstand (GWT III en lager). 17 In de ze zone wordt bovendien een veen pakket verwacht onder het aanwezige zanddek .18 Het aanwezige veen bevindt zich direct onder het zanddek . Het plangebied is niet gekarteerd op detailbodemkaarten .19 Wel zou het plangebied volgens de detailkarteringen in het noorden en het zuidwesten grenzen aan hoge zwarte enkeerdgronden in lemig fijn zand. 20 Het is dus mogelijk dat de enkeerdgronden in het plangebied ook opgebouwd zijn uit lemig fijn zand. Figuur 4. Het plangebied op de landschappelijke basiskaart van de gemeente Etten -Leur met indicatie van de maximale veenbedekking (bron: Ellenkamp, 2023). 17 https://legenda -bodemkaart.nl & Staring Centrum , 1983 18 Ellenkamp, 2023; Leenders, 1980, Vos et al., 2018; turf databank provincie Antwerpen 19 www.bodemdata.nl & https://images.wur.nl/digital/collecti on/coll25/search 20 https://bodemdata.nl

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [15] Figuur 5. Verspreiding van het veen gedurende het laathol oceen (naar Vos et al., 2018).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [16] Figuur 6. Het plangebied op de bodemkaart van Nederland (bron: Staring Centrum, 1983 en www.bodemdata.nl).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [17] 2.3 Archeologische gegevens Gemeentelijk archeologiebeleid Bestemmingsplan Buitengebied gecons olideerd.opgenomen in het omgevingsplan Enkelbestemmingen: agrarisch, tuin en bedrijf Dubbelbestemming ‘waarde -archeologie 1’ ‘waarde – archeologie 2’ en ‘waarde – archeologie 4’ Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart westelijk deel: hoge trefkans op vindplaatsen van landbouwers en /of staatssamenlevingen. oostelijk deel: kans op sporen van begraving, economische of infrastructurele activiteiten en zones met kans op vindplaatsen gerelateerd aan natte context Gemeentelijke archeologische beleidskaart beleidscategorieën 3a, 5 en 2 (zie figuur 7) Tabel 3. O verzicht van het geldende archeologiebe leid en achterliggende verwachtingskaart. Samenvatting van de archeologische gegevens in de omgeving van het plangebied RAAP heeft in 1993 als deel van een milieu effect rapportage (MER) een aanvullende archeologische inventarisatie uitgevoerd voor het tra cé van de A58. Tijdens oppervlaktekarteringen zijn verschillende vondsten aan het licht gekomen. Een zwaartepunt werd vastgesteld bij een type middeleeuws aardewerk uit de 15 e eeuw.

Ook werden er op verschillende plaatsen vuurstenen artefacten aangetroffen . Ten zuiden en zuidwesten van het onderhavige plangebied is grijsbakkend gedraaid aardewerk aangetroffen uit de late middeleeuwen B – nieuwe tijd A. Alle overige onderzoeken binnen het onderzoeksgebied bestaan uit vooronderzoeken (bureauonderzoeken en boo ronderzoeken) waarbij geen archeologische vindplaatsen onderzocht zijn maar gespecificeerde verwachtingen werden opgesteld en getoetst. Doorgaans geldt in die gespecificeerde verwachtingen een middelhoge tot hoge verwachting voor kampementsresten van jager -verzamelaars in de gradiëntzones en een lage verwachting voor nederzettingsresten vanaf de late prehistorie tot de late middeleeuwen. In 1948 is op circa 250 m ten oosten van het plangebied tijdens een niet - archeologische (waarschijnlijk bodemkundige) ve ldkartering een bifaciale spits aangetroffen. Het profiel bestond uit een pakket eolisch zand met veenbandjes, daarboven een leemlaag (mogelijk gaat het hier om Brabantleem of het Laagpakket van Liempde in de Formatie van Boxtel) met dekzand erboven. Hoewe l de vondst in het profiel is gedaan, in de onderste eolische laag, bestaat discussie over de exacte ouderdom van de laag waarin ze is aangetroffen. Mogelijk dateert de vondst uit het pre -Saalien, De spits is hoe dan ook van middenpaleolithische ouderdom.

21 Op basis van de booronderzoeken en het bodemkundig onderzoek mag in de omgeving van het plangebied een zanddek (soms aangeduid als esdek) verwacht worden dat een laatpleistoceen dekzandlandschap afdekt. In de dalen is dit dekzandlandschap afgedekt met vee n. Onder het dekzand komen oudere eolische leem - en zandlagen voor. Er zijn binnen het onderzoeksgebied geen archeologische monumenten bekend. 21 De determinatie van de vondst i s uitgevoerd door Christofoor (1956) en Stapert (1956) Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [18] Figuur 7. Het plangebied op de archeologische beleidskaart van Etten -Leur (Ellenkamp, 2023).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten-Leur, gemeente Etten-Leur. Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. Eerder in de omgeving uitgevoerd onderzoek volgens Archis Zaakid. | Ligging | Aard onderzoek | Resultaat/advies 2011029100 | aangrenzend | archeologisch: boring | Aan de beekdalglooiing een hoge verwachting zuidwesten, | (RAAP, 2000) | kampementsresten laatpaleolithicum-mesolithicum, in Parklaan Oost | het droogdal een lage verwachting, in de rest van het plangebied een hoge verwachting. De oppervlaktekartering leverde veel vondsten (met name mestaardewerk) uit de late middeleeuwen B - nieuwe tijd (puin, kleipijpen en roodbakkend/grijsbakkend aardewerk). Booronderzoek toonde aan dat grote delen van de enk afgegraven en geëgaliseerd zijn. Ten noorden van de Bredaseweg diepgaande bodemverstoring. Alleen plaatselijk werd nog een verstoorde podzol aangetroffen. Het plangebied is vrijgegeven voor de ontwikkeling. 2199064100 | circa 400 m | archeologisch: boring | In het zuidoosten en bij de glooiing van het beekdal ZW | (RAAP, 2008) | (Brandsche Vaart) een hoge verwachting voor kampementsresten uit de steentijd. In het zuidwesten en aan de randen een hoge verwachting voor nederzettingsresten van landbouwers. In de boringen werd een esdek met daaronder een verstoord podzolprofiel waargenomen.

Enkele boringen stuitten op een ondoordringbare puinlaag. Het plangebied is vrijgegeven. 2025197100 | tracé A58 | archeologisch: boring | veldkarteringen en boringen langs het tracé van de Etten-Leur | (RAAP, 1993) | A58. Laatmiddeleeuws aardewerk en vuursteen zonder duidelijke concentraties. Vondsten uit de periode bronstijd t/m middeleeuwen ontbraken volledig. Geen aanbevelingen in kader van MER. 5459939100 | 20 m ten | archeologisch: boring | Middelhoge verwachting op resten uit het zuiden | (Econsultancy, 2023) | laatpaleolithicum tot en met middenneolithicum. Veldonderzoek heeft aangetoond dat er sprake is van een ophoging van 190 tot 290 cm dik. Het plangebied is vrijgegeven voor de ontwikkeling. 5665954100 | circa 180 m | archeologisch: | onderzoeksrapport was op moment van ZW | bureauonderzoek | bureauonderzoek nog niet raadpleegbaar (Hollandia Archeologie 2024) Tabel 4. Overzicht van eerder archeologisch onderzoek in en rond het plangebied. Bekende archeologische gegevens uit andere bronnen Door dhr. Maarten Bicknese namens de heemkundekring Jan Uten Houte (d.d. 24 juli 2025) is name historische informatie omtrent de turfvaarten en het transport van turf en winning van leem in de omgeving gegeven (zie paragraaf 2.4).

Volgens de heemkunde is het plangebied, met uitzondering van vlak langs de Vaartkant, een gewilde plek voor beweiden en beakkeren en niet interessant voor bewoning geweest. RAAP-rapport 8000 / versie 02-04-2026 | [19] Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [20] Figuur 8. Overzichtskaart archeologische gegevens uit de directe omgeving van het plangebied (bron: www.archis.cultureelerfgoed.nl ).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [21] Wanneer de vindplaatsen en hun landschappelijke inbedding bekeken worden in vergelijking met de situering van het plangebie d, dan blijkt dat vondsten zich concentreren in het centrum van Etten -Leur en parallel aan de dalvormige laagte ten zuidwesten van het plangebied. Deze concentraties zijn ook een gevolg van de intensiviteit van onderzoek in deze terreindelen. 2.4 Historische s ituatie Het plangebied bevindt zic h in het historisch buitengebied van de gemeente Etten -Leur . Veldnamen en toponiemen kunnen informatie geven over het gebruik en de oorspronkelijke landschappelijke situatie van een plaats. Waarschijnlijk dateert de oudste vermelding van Etten uit de eerste helft van de 14 e eeuw. 22 ‘Etten’ heeft echter een vooralsnog onduidelijke etymologie. Mogelijk verwijst het naar weidegronden of een minderwaardig grasland. Dat zou duiden op een oorsprong van de plaats in een gebied dat voornamelijk werd gebruikt om met vee te beweiden. Ook kan etten verwijzen naar een inmiddels verdwenen waterloop. Op basis van historische kaarten kan inzicht worden verkregen in het historisch g ebruik en de landschappelijke situatie van een gebied van na de l ate middeleeuwen tot begin 20e eeuw.

In die periode was men veel meer dan nu gebon den aan de (on)mogelijkheden die het natuurlijk e landschap bood voor bewoning en andere vormen van landgebruik. Het historisch gebruik zegt daarmee iets over de archeolo gische potentie van het gebied. Daarnaast kan het informatie leveren over eventuele bode mverstoringen di e in het verleden hebben plaats gevonden. 2.4.1 Gebruik van het plangebied In de middeleeuwen bevond het plangebied zich in het noorden van het Kwartier Antwer pen binnen de grenzen van het hertogdom Brabant. De oudste kaart van dit gebied dateert uit 1536 en geeft een meer schematische weergave van de plaatsen binnen het hertogdom. De kaart is online gedigitaliseerd. 23 Het plangebied bevindt zich ten noorden van het kaartbeeld van de jongere kaart van het Kwartier van Antwerpen (1677 -1720). 24 Gelukkig is er in dezelfde periode voor het gebied van Etten een kaart opgesteld; de zogenaamde Caerte vande Vryeheydt Etten . De naam van de kaart maakt duidelijk dat Etten i n deze tijd een eigen vrijheerlijkheid was binnen het kwartier en dus haar eigen rechtspraak mocht uitvoeren . Het plangebied bevindt zich op de kaart aangrenzend aan de vaartkant, destijds al een gegraven waterloop. Een groot deel van het veen dat in het p langebied aanwezig was (zie figuur 5), was in de 16 e en 17 e eeuw al ontgonnen. Verschillende turfvaarten staan nog ingetekend op de kaart.

Op een iets jongere versie van de kaart (1700 -1800) zijn er meer veldnamen af te lezen in de omgeving (zoals de Bremberg en de Baanakkers ). De vaart die in het oosten aan het plangebied grenst betreft de Brandevaart . Deze turfvaart maakt een aantal bochten van 90 ° waarna ze de Brembergerstraat volgt. Ten noorden staat Hoevens vermeld , waarschi jnlijk verwijzend naar enkele boerderijen die zich hier bevonden. .25 22 van Berkel & Samplonius, 2006 https://etymologiebank.nl/trefwoord/etten2 23 kaart Hertog dom Brabant 1536 https://hertogdombrabant.nl/brabant -ca-1536/#8.29/51.19/4.792 24 kaart Kwartier Antwerpen 1677 -1720 https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/Kaart_van_het_kwartier_van_Antwerpen%2C_onderdeel_van_het_hertogdo m_Brabant_Tetrarchiae_Antverpiensis_pars_meridionalis%2C_una_cum_Mechliniensi_%28titel_op_object%29%2C_RP -P-AO-17- 9-2.jpg 25 Kaart van de Vrijheid Etten inventaris 1969 https://www.bhic.nl/onderzoeken/kaarten?mivast=235&mizig=315&miadt=235&miview=ldt&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc& mistart=44&mizk_alle=etten Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [22] Op basis van de aardkundige bronnen geraadpleegd in paragraaf 2.2.

, het historische kaartmateriaal en de turfdatabank is het aannemelijk dat in het oosten van het plangebied een veendek aanwezig is/was . Aan het einde van de 13e eeuw werden in het westen van Etten circa 920 hectare moer en land opgekocht door de Vlaamse Sint -Janshospitaal en het Heilige Geesthuis van Brugge. 26 In de 14e eeuw begon de veenontginning steeds meer in handen te komen van de lokale bevolking en breidde ze zich uit over een veel breder areaal . Buiten Antwerpen en Geertruidenberg bestond de ontginning van de moeren vrijwel alleen uit het steken van turf. De gestoken turf werd met schuiten via de vaarten getransporteerd, zo ook langs de twee vaarten die aan het plangebied grensden (zie op de kaarten hieronder). Maarten Bicknese vermeld namens de heemkundekring Jan Uten Houte dat het veen via de Brands che va art en de Vaartkant naar het noorden werd getransporteerd, waar een turfhoofd was gelegen. Bij het turfhoofd werd het veen op grotere schepen richting Antwerpen of Holland getransporteerd. De Vaartkant vormt de oostelijke grens van het kerngebied van de zo nering van Leenders (1980). Over de moeruitgiften en de geografische spreiding ervan doorheen de tijd in het oosten van Etten staat in het werk van Leenders weinig vermeld. 27 Waarschijnlijk was hier meer sprake van lokale en kleinschalige turfwinning.

Het m oer waar het oostelijk deel van het plangebied deel van uitmaakte strekte zich uit voorbij het beekdal tot aan het latere buurtschap ’t Lies ; de zogenaamde Antwerpse Moer .28 Dit gebied werd door Hertog Jan III in 1331 aan Antwerpse notabelen verkocht. 29 Na langdurige ontginning ontstond hier het akkercomplex genaamd de Bremberg. Op de Bremberg werd leem gewonnen. 30 Een jongere kaart van het gebied tussen Steenbergen, Geertruidenberg, Breda en Bergen op Zoom werd opgesteld in 1744. Hierop is duidelijk te zien d at het plangebied in het westen grenst aan een turfvaart. Opmerkelijk is dat de meer ten oosten gelegen turfvaarten zoals die te zien zijn op figuur 10 niet op deze kaart staan. Op basis van de oudste kaarten wordt duidelijk dat op drie locaties in het plangebied historische bebouwing aanwezig was (zie blauwe sterretjes op figuur 9 en de rode vlakken op figuur 10). Op de kaart uit 1744 worden nog maar op twee plaatsen historische bebouwing aangeduid . Op het kadastraal minuutplan (1811 -1832) wordt de situatie binnen het plangebied een stuk duidelijker. Op deze kaart staat vanaf de 19 e eeuw binnen het plangebied nog maar op één locatie historische bebouwing opgetekend (zie rode vlakken in het zuidwesten van het plangebied op figuur 12). De huidige percelering komt nauwelijks overeen met de indeling uit de 19 e eeuw.

Op basis van de oorspronkelijk aanwijzende tafels (OAT) kan informatie verkregen worden over het grondgebruik. De meeste percelen werden gebruikt als bouwland of aangeduid met ‘groen’. Het exacte gebruik van deze percelen ‘ groen’ is onduidelijk. Het perceel ten noorden van het huis en erf was in gebruik als boomgaard. Aan weerszijden van de weg van Bergen op Zoom naar Breda, die het plangebied in het zuiden begrensde, bevonden zich sloten. Eén van de percelen aan de bermsloo t werd aangeduid als moeras.Op jongere historische topografische kaarten is de ontwikkeling van het plangebied gedurende de 20 ste eeuw te reconstrueren (zie figuur 13). De steenfabriek ‘De Bremberg’ werd gevestigd in 1887 en sloot haar deuren in 1984. 31 Op de historische kaarten en op het AHN zijn in de omgeving verschillende afgravingen en stei lrandjes te zien 26 Leenders, 2013; 127 27 Leenders, 2013: 139 -141 28 Leenders, 1980 29 https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/buurtschap -de-bremberg -in-etten -leur 30 correspondentie met Maarten Bicknese Jan Uten Houte 31 https://www.bhic.nl/ontdekken/verh alen/buurtschap -de-bremberg -in-etten -leur Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek .

RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [23] die hoogstwaarschijnlijk verband houden met de ontginningsactiviteiten van deze steenfabriek. De afgravingen zijn gedaan om leem te winnen voor het bakken van (bak)stenen. 32 Op de kaart van 1900 staat langs de Lage Vaartkant een paardentram vermeld (zie figuur 11). Er bevinden zich verschillende akkerpercelen in het plangebied, welke omgeven werden door begroeiing (mogelijk houtwallen). In het zuidoosten van het plangebied, aangrenzend a an de Brandevaart, werden de percelen als weiland gebruikt. Op de kaartopname van 1939 staat nieuwe bebouwing aangegeven waar huidig het tuincentrum zich bevindt. Sommige percelen werden in de tussentijd opgedeeld, anderen samengevoegd. De historische bebo uwing tussen Lage Vaartkant 23 en 25 verdwijnen omstreeks 1966 van de historische kaart 33. In de plaats verschenen nieuwe gebouwen. Het ongenummerde pand heeft volgens het kadaster het bouwjaar 1956, waardoor vermoed kan worden dat de sloop daarvoor plaats gevonden heeft. 34 Omstreeks 1967 werd de Brandsche Vaart in noordelijke richting en parallel aan de oostgrens van het plangebied doorgetrokken. De vaart dook op twee plaatsen via duikers onder het maaiveld door. Figuur 9. Indicatieve ligging van het plangebied op de Caerte vande Vryeheydt Etten (1676), historische bebouwing weergegeven met blauwe sterretjes.

35 32 correspondentie met Maarten Bicknese 33 www.topotijdreis.nl 34 het BAG register https://bagviewer.kadaster.nl/lvbag/bag - viewer/?searchQuery=lage+vaartkant+23&objectId=0777100000132128&theme=BRT+Achtergrond&geometry.x=104860.4015&ge ometry.y=398 574.135&zoomlevel=15&bijbehorendeAdressen=Pand 35 geraadpleegd op http://toonvissers.nl/caerte/totaalkaart.html

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [24] Figuur 10. Indicatieve ligging van het plangebied op de kaart van het gebied tussen Ste enbergen, Geertruidenberg, Breda en Bergen op Zoom (1744, bron: www.bhic.nl ). Figuur 11. Zicht op de paardentram in Leur omstreeks 1890 (bron: www.bhic.nl).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [25] Figuur 12. Het plangebied op de kadastrale minuutplan gemeente Etten en Leur, sectie E blad 4 (bron: www.archis.cultureelerfgoed.nl).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [26] Figuur 13. Overzicht van jongere historische kaarten (bron: www.topotijdreis.nl).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [27] 2.4.2 Bebouwing in het plangebied Hoewel er geen Rijksmonumenten of gemeentelijke (bouw)historische monumenten aanwezig zijn in het plangebied, is het op basis van historisch kaartmateriaal duidelijk dat er op verschillende plekken in het plangebied bebouwing heeft gestaan. De b ebouwing is in afgelopen eeuwen gesloopt. Langs de Lage Vaartkant verschijnen vanaf eind jaren ’50 nieuwe gebouwen. In de jaren ’80 en ’90 werden schuren gebouwd achter het ongenummerde pand tussen 23 en 25. Aan de hand van de bouwtekening is hier een anal yse van gemaakt. Uit navraag bij de studiezaal van het Wes tbrabantsarchief zijn van de verschillende panden in het plangebied de bouwtekeningen bekend van Lage Vaartkant 11 (tuincentrum) en 25. Het tuincentrum en een trafostation werden gebouwd in 1999. 36 De plattegrond komt niet overeen met het tuincentrum van heden; de achterkant werd later uitgebreid. 37 De rand fundering bestond uit stampbetonnen balken aangebracht op een diepte van 1 m -mv. Voor de binnenkolommen werd een fundering van stampbeton aangebr acht op 85 cm -mv.

Een bestektekening uit 1955 geeft de plattegronden en doorsnedetekeningen weer van het woonhuis aan de Lage Vaartkant 27 (nu ongenummerd ). Het huis is diep gefundeerd, op circa 150 cm -mv en is deels onderkelderd op circa 218 cm -mv. Het woonhuis aan de Lage Vaartkant 27 werd verbouwd in 1955 . Op de tekeningen staat een funderingsdiepte vermeld van 110 cm -mv. Voor de Lage Vaartkant 25 dateert de oudste geleverde bouwvergunning in het bouwdossier uit 1974. Er werd toen een nieuw schuur op het perceel gebouwd. De fundering werd toegepast op 60 cm - bouwpeil. Een andere tekening van de fundering geeft een dieptemaat van 70 of 85 cm -mv aan. Onder de stalling werd een gierkelder aangebracht waarvan de diepte niet in het dossier is opgenomen (inhoud 30,5 m3). In 1991 werd een aantal veestallen gesloopt en werden nieuwe loodsen gebouwd. De nieuwe loodsen werden op beton gefundeerd op een diepte van circa 80 cm -mv, maar daarvoor werd de oude fundering weggegraven. In 1993 werd aan de Lage Vaartka nt 25 een vergunning verleend voor de bouw van een nieuwe bedrijfswoning. Hoewel de bouwtekening daarvan aangeeft dat de poeren slechts op 40 cm -mv werden aangebracht staat er in een stappenplan van grondverbetering aangegeven dat er werd ontgraven tot 18 0 cm -mv. 36 bouwdossier studiezaal 37 In het geleverde dossier is deze uitbreiding niet inbegrepen.

Plangebied Lage Vaartkant te Etten-Leur, gemeente Etten-Leur. Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. 2.5 Huidige situatie Aan de hand van actuele gegevens van recente luchtfoto’s, Google Street View, locatiebezoek en navraag bij de opdrachtgever zijn de onderstaande zaken over de huidige situatie te melden. Huidig grondgebruik (PDOK) | akkerland, agrarisch bedrijf, bos (loofbos), grasland, tuincentrum Hoogteligging maaiveld (AHN) | Het plangebied helt in oostelijke richting af naar het beekdal en de Brandsche Vaart. Circa 4 m +NAP in het westen naar circa 1,5 m +NAP in het oosten. Er zijn geen duidelijke aanwijzingen van ophogingen of afgravingen zichtbaar in het plangebied. Buiten het plangebied en in de buurt van de Bremberg zijn afgravingen te zien voor leemwinning. Grondwatertrap of -stand (BRO) | In heel het plangebied < 50 cm -mv. GWT VId in het westen, GWT VIo in het oosten Milieutechnische condities | De resultaten van het onderzoek zijn nog niet bekend. Aanwezige constructies (funderingen, | Onder de bebouwing (LV 11, 23, 25, 27) fundering op staal of kelders e.d.) | betonpoeren op variërende diepte. LV 25 & 27 zijn onderkelderd. Locatie en diepte van kabels/leidingen | De KLIC geeft huisaansluitingen aan naar de bebouwing richting de Lage Vaartkant 11, 25 en 27 alsook in de zuidwestelijke hoek naar een electriciteitskast.

Op variabele diepte en verwacht op circa 70- 80 cm -mv. Tabel 5. Overzicht van de huidige situatie van het plangebied. Figuur 14. Inrichting Lage Vaartkant 11 in 1999 (bouwdossier). RAAP-rapport 8000 / versie 02-04-2026 | [28] Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [29] Figuur 15. Funderingsstrategie Lage Vaartkant 11 in 1999 (bouwdossier). Figuur 16. Schuur op het perceel van Lage Vaartkant 25 uit 1974 (bouwdossier). Figuur 17. Overzicht van de funderingsstrategie en de eerste stap in het grondverbeteringsplan voor de bedrijfswoning uit 1993/1994 (bouwdossier).

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [30] Figuur 18. De situatie zoals aangegeven op het overzicht van de KLIC (bron: Kadaster) geprojecteerd op de actuele luchtfoto (bron: PDOK). 2.6 Toekomstige situatie Door de opdrachtgever zijn verschillende nog niet definitie f gemaakte tekening en van de toekomstige ruimtelijke inrichting geleverd . Omdat het inrichtingsplan nog niet definitief is, kunnen de toekomstige ingrepen ten tijde van lezen afwijken van de hieronder opgesomde gegevens. Op basis van de plankaart is daarnaast een doorsnedetekening geleverd waarop de verschillende uiteindelijk b eoogde bouwpeilen van verschillende terreindelen staan aangegeven. Door het uitgraven van wadi’s, retentie - en inundatiegebieden zal de plaatselijke grondwaterstand daar hoger komen te liggen. Bij de nieuwe bebouwing zal dat resulteren in lagere plaatselij ke grondwaterstand. Het maaiveld zal verder afgegraven, opgehoogd en geëgaliseerd worden.

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [31] Het toekomstig gebruik bestaat uit tuincentrum, woningen, groen, water . De toekomstige gebruikers van het plangebied zijn de Intratuin en de bewoners. Aard van de ing reep Omvang en diepte Sloop bestaande bebouwing . De omvang van de sloop van de bestaande bebouwing bestaat uit de huidige bebouwingsvlakken. Deze zullen tot onder het maaiveld gesloopt worden, inclusief eventuele onderkeldering. Het bedraagt circa 8.000 m2. Ontgraving inundatiegebied; met name de westelijke uitlopers tussen de bouwkavels hebben een diepgaande bodemverstoring tot gevolg Westelijke uitlopers tussen bouwvkavels: tot 1 m onder het huidige maaiveld, ten oosten daarvan enkele decimeters . Bou w nieuw tuincentrum. Het huidige tuincentrum wordt verplaatst naar de kruising van de Bredaseweg en de Lage Vaartkant. Het huidige tuincentrum wordt daarvoor gesloopt. circa 8.000 m2. Nog onbekende funderingsdiepte. Bouw nieuw bedrijfsgebouw circa 1.200 m2. Nog onbekende funderingsdiepte. Aanleg nieuw gescheiden riolering onder wegdek en huisaansluitingen Omvang onbekend. Diepte geschat op > 1m onder het nieuwe maaiveld. Aanleg ontsluitingswegen voor de nieuwbouw. Grof geschat op > 1 ha. Onbekende diept e.

Nieuwbouw 275 nieuwe woningen, waaronder appartementen, tussenwoningen, tweekappers en hoekwoningen in de vrije, sociale - en koopsector. De nieuwe woningen zullen zich situeren op ophogingen (soort terpen). De ophoging bedraagt bij de meest oostelijk g elegen bebouwing circa 1 m, centraal 0,5 -1 m en in het westen <0,5 m. De fundering van deze woningen zal naar verwachting resulteren in een bodemverstoring van 1 tot 1,5 m onder het nieuwe maaiveld . De totaaloppervlakte van de nieuwbouwwoningen is onbekend. De oppervlakte en uiteindelijke diepgang van de afgravingen en bodemingrepen is nog onbekend. Uitgraven minstens 7 wadi’s . Grondverbetering ter plaatse van wadi’s. Grof geschat op circa 4.000 m2. Diepte geschat op circa 0,5 m onder het huidige maaiveld. Daaronder vindt 0,5 m grondverbetering plaats t.b.v. waterinfiltratie. Exacte omvang en diepte onbekend. Tabel 6. De toekomstige situatie. Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [32] 3 Gespecificeerde archeologische verwachting Een algemene verwachting voor het plangebied is beschikbaar door de gemeentelijke beleidskaart te raadplegen (Ellenkamp, 2023).

Die inzichten zijn in dit bureauonderzoek geverifieerd aan aangevuld met concrete gegevens over het plangebied zoals verzameld i n hoofdstuk 2. De combinatie daarvan mondt uit in een gespecificeerde verwachting voor het plangebied die inzicht geeft in de aard en de ouderdom (inclusief o mvang en uiterlijke kenmerken), (diepte)ligging, en gaafheid van eventueel aanwezige archeologisch e resten . Aard en ouderdom Het verspreidingspatroon van archeologische vindplaatsen is voor een groot deel gerelateerd aan de fysieke eisen die de mens stelde aan de leef - en woonomgeving. Het m eest markant zijn de verschillen tussen jager -verzamelaars ene rzijds en landbouwers anderzijds. Jager -verzamelaars In de steentijd ( paleolithicum t/m neolithicum) leefde n de mens en voornamelijk van de jacht, visvangst en het verzamelen van eetbare planten en vruchten. Deze zogenaamde jager -verzamelaars trokken door het landschap en verbleven alleen tijdelijk op een plek. Uit een ruimtelijke analyse blijkt dat hun kampementen in vrijwel alle gevallen waren gesitueerd op de overgang van nat naar droog (zie figuur 19). Nabij dergelijke gradiëntzones waren namelijk de meeste voedselbronnen voorhanden en was (drink)water bereikbaar . Figuur 19. Schematische weergave van een gradiëntzone. In het plangebied komt in het westen een gradiëntsituatie voor.

Het betreft de overgang van hoog /droog naar laag /nat op de glooiing van het beekdal. Daarom is binnen het plangebied een hoge kans op

Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [33] vindplaatsen van jager -verzamelaars (beleidscategorie 3a) . Het betreft resten van tijdelijke en/of semipermanente kampementen uit de periode middenpaleolithicum t/m neolithicum . Deze vindplaatsen kenmerken zich door een (oppervlakkige) concentratie van vuurstenen werktuigen en afva l. Heel zelden worden oppervlakkige sporen vastgesteld (bv. sporen van huidbewerking, ha ardkuilen en tentverzwaringen). In het beekdal kunnen nog resten van jacht en visvangst aangetroffen worden (vindplaatsen in natte context conform de verwachtingskaart) . Daarbij kan gedacht worden aan visfuiken, kano’s en vuurstenen pijlspitsen. Landbou wers Met de introductie van de landbouw ( in deze omstreken grofweg vanaf het einde van het laatneolithicum of de bronstijd ) werd de mate waarin gronden geschikt waren om te beakkeren een steeds belangrijker factor in de locatiekeuze van de mens en. De eerst e akkergronden werden aangelegd op de van nature vruchtbaarste gronden. Men kon de natuurlijke vruchtbaarheid nog niet grootschalig zelf beïnvloeden. Bovendien moesten de gronden goed ontwaterd zijn. Uit h.2.2 en 2.4 is gebleken dat het plangebied vanaf 38 50 vC met veen bedekt is geraakt.

Daardoor was het ongeschikt voor de prehistorische boer. Pas vanaf de middeleeuwen is door de veenwinning het zandlandschap weer aan het maaiveld gekomen. De daaruit volgende slechte ontwatering van het gebied , de mogelijk e bedekking met veen of moerig materiaal en de zeer geïsoleerde ligging in het landschap is de kans laag op nederzettingsresten van landbouwende samenlevingen die dateren uit de bronstijd t/m de vroege middeleeuwen . Door de lage trefkans voor resten uit de late prehistorie worden ook geen rituele depots verwacht. Staatssamenlevingen In de late middeleeuwen wordt de omgeving van de Antwerpse moer pas in ontginning gebracht en kwam het huidige zandlandschap weer aan het maaiveld te liggen . Vanaf dan wordt landbouw , en dus ook bewoning, in het plangebied ook weer mogelijk . Waarschijnlijk werd de glooiing eerder bewoonbaar dan de dalbodem omdat de landschappelijke situering hier beter was. Historisch kaartmateriaal laat zien dat vanaf de nieuwe tijd bewoning heeft plaatsgevonden in en direct aangrenzend aan het plangebied. Derhalve geldt in het westen van het plangebied een hoge verwachting voor historische bewoning uit de nieuwe tijd . Het gaat om kleinschalige resten van boerderijen , erven, waterputten, tuine n en eventuele oude akkerlagen onder het zanddek .

De kans is hoog op het aantreffen van resten van veenontginningen en andere economische activiteiten in het centrale en oostelijke deel van het plangebied (categorie 5) . Economische activiteiten bestaan me t name uit agrarische ontginningssporen. Infrastructurele resten worden verwacht in de vorm van perceels - of ontwaterings greppels en de Brandsche turfvaart. Militair erfgoed In mei 1940 was Etten -Leur wegens haar strategische ligging doelwit voor een Duits e luchtoorlog. De doorgaande wegen tussen België, Moerdijk, Bergen op Zoom en Breda kwamen hier samen. Bij de bombardementen kwamen 79 mensen om het leven. 38 In de directe omgeving van het plangebied zijn geen onderzoeken gedaan naar het opsporen van ontplo fbare oorlogsresten (OOO, ook wel 38 htttps://www.oorlogsbronnen.nl Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [34] conventionele explosieven OCE). Langs het tracé van de A58 en de spoorbaan Roosendaal – Breda zijn OCE vooronderzoeken uitgevoerd, maar hier zijn geen detectieonderzoeken of benaderingen uit voortgekomen. 39 De Indicatieve Kaart voor Militair Erfgoed (IKME) en de kaart van verdedigingswerken van de RCE geven daarnaast geen aanleiding om militair erfgoed te verwachten in het plangebied.

40 Naast enkele oorlogsmonumenten zijn er geen zichtbare resten uit de tweede wereldoorlog aangegeven op de bezienswaardighedenkaart. 41 Er zijn geen militaire luchtfoto’s bekend uit de omgeving van het plangebied. 42 (Diepte)ligging Het plangebied kenmerkt zich door een gestapeld landschap waarin meerdere archeologische niveaus kunnen voorkomen. In het plangebied bevindt zich een opgebrachte enkeerdlaag ( zanddek ), waarschijnlijk daterend uit de late middeleeuwen – nieuwe tijd. Meestal hebben enkeerdlagen een dikte van >50 cm. Daaronder bevindt zich in het oosten van het plangebied naar verwachting nog een restant van een veendek. Onder de humeuze lagen bevindt zich het pleistoceen dekzand. Het dekzandpakket is op basis van geologische boringen in de omgeving naar verwachting vrij dun , wat betekent dat de onderliggende afzettingen van de Formatie va n Stramproy kunnen dagzomen, waarin paleolithische vondsten kunnen voorkomen . Fysieke kwaliteit Aangezien in het plangebied afdekkende pakketten aanwezig zijn (zand en mogelijk veen) is mogelijk sprake van een goede conservering van de archeologische resten. De dikte van dit pakket is echter onbekend. Landbouwactiviteiten resulteren meestal in een bodemverstoring van circa 30 cm -mv. Bij normale landbouwactiviteiten zal een aanwezig zanddek de onderliggende archeologische resten beschermen.

Ter plaatse van bebouwing heeft de toegepaste fundering (alle bebouwing) en onderkeldering (LV 25 & 27) een verstoring van de bodem tot gevolg gehad. Bij het tuincentrum is ter plaatse van de fundering waarschijnlijk tot e en diepte van >100 cm -mv verstoord . Op het agrarisch terrein (Lage Vaartkant 27 – 25) is de bodemgaafheid naar verwachting aangetast . De bestaande bebouwing is diepgaand gefundeerd en onderkelderd en er zijn verschillende loodsen gesloopt en gebouwd op he t achtererf. Het bouwdossier geeft bovendien nadrukkelijk aan dat er voor Lage Vaartkant 25 grondverbetering heeft plaatsgevonden in 1993 op het terrein en dat een bouwput werd ontgraven tot op een diepte van 1,8 m -mv/bouwpeil. 43 Onder een eventueel aanwez ig zanddek hebben historische ontginningsactiviteiten van turf mogelijk oudere archeologische niveaus verstoord. Ter plaatse van de huidige bebouwing is de fysieke gaafheid zodanig beperkt dat er geen resten van jager -verzamelaars meer verwacht worden.

39 https://www.explosievenopsporing.nl/veo -bommenkaart 40 IKME www.ikme.nl en k aart van verdedigingswerken RCE https://rce.webgis.nl/nl/map/kaart -van -verdedigingswerken 41 Bezienswaardigheden Noord -Brabant www.tracesofwar.nl 42 RAF Aerial photographs Wageningen University & Research - Geoportal 43 bouwdossier zie stappenplan grondverbetering Plangebied Lage Vaartkant te Etten -Leur, gemeente Etten -Leur . Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek . RAAP -rapport 8000 / versie 02 -04-2026 [35] Figuur 20. De gespecificeerde archeologische verwachting in het plangebied op basis van de gemeentelijke beleidskaart (Ellenkamp, 2023) aangevuld met de in dit bureauonderzoek verzamelde gegevens.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ettenleur.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f47f38a8-095e-4a58-bf57-3482fbea4442?agendaItemId=04230aa1-c791-4ff8-8a0a-507a8809a861