Bijlage 2 - Terugkoppeling participatiebijeenkomst 5 maart (verstuurd naar betrokkenen)

Gemeente Etten-Leur

Terugkoppeling bijeenkomst 5 maart Exploitanten en gebruikers maatschappelijke accommodaties

VERSLAG

Inleiding Op 5 maart 2024 vond in het raadhuis van Etten-Leur een bijeenkomst plaats die is bezocht door een groot aantal betrokkenen bij de maatschappelijke accommodaties in de gemeente. Het betrof gebruikers en exploitanten van deze accommodaties en aanbieders van activiteiten die in deze accommodaties plaats vinden. Er is van gedachten gewisseld over een aantal onderwerpen die hiermee te maken hebben. Deze notitie geeft een korte terugkoppeling van de thema’s van de avond en de belangrijkste bevindingen. We geven aan op welke wijze we met de bevindingen omgaan bij het opstellen van de beleidsnota maatschappelijke accommodaties die ter besluitvorming aan de gemeenteraad van Etten-Leur wordt aangeboden. In algemene zin merken we op dat tijdens de gesprekken ook veel waardevolle onderwerpen en visies ter sprake kwamen die niet direct het maatschappelijk accommodatiebeleid raken. Vaak hebben deze betrekking op één accommodatie of organisatie. We namen ook van deze onderwerpen met belangstelling kennis. In toekomstige gesprekken met de organisaties die hier aandacht voor vroegen komen deze onderwerpen en visies zeker aan de orde, maar ze leiden niet tot algemene beleidsuitgangspunten. Op de bijeenkomst van 5 maart zijn de volgende thema’s aan de orde gesteld: 1. Het gebruik en de functie van de maatschappelijke accommodaties. 2.

De spreiding van de maatschappelijke accommodaties in relatie tot de bezetting. 3. Het onderhoud van de maatschappelijke accommodaties. 4. Het eigendom en de exploitatie/het beheer van de maatschappelijke accommodaties. 5. De gehanteerde tarieven in de maatschappelijke accommodaties. Per thema beschrijven we: Aan de hand van welke vragen de discussie is gevoerd. Wat de belangrijkste bevindingen zijn. Op welke wijze met de bevindingen is omgegaan.

2

Thema 1: Gebruik en functie Gestelde vragen Wanneer is een gebruiker sociaal-maatschappelijk? Hoeveel ruimte bieden we voor commercieel gebruik? Hoe gaan we sturen op het onderbrengen van gebruikers op een bepaalde locatie? Belangrijkste bevindingen uit de bijeenkomst Aangegeven wordt dat onder sociaal-maatschappelijke activiteiten zou moeten worden verstaan “activiteiten die gericht zijn op ontmoeting, verbinding en het tegengaan van eenzaamheid, zonder winstoogmerk”. Iedereen moet kunnen meedoen aan deze activiteiten, ze zijn laagdrempelig. Het is begrijpelijk dat maatschappelijke accommodaties ook inkomsten nodig hebben. Hieraan kunnen organisaties die wat hogere tarieven kunnen betalen een bijdrage leveren. De aanwezigen zien echter risico’s dat dergelijke commerciëlere activiteiten ten koste gaan van de sociaal-maatschappelijke activiteiten. Het is van belang dat dit aantoonbaar wordt voorkomen omdat een maatschappelijke accommodatie primair is bestemd voor maatschappelijk gebruik. Aangegeven wordt dat het wel belangrijk is dat activiteiten plaats vinden in de ruimte die daarvoor het meest geschikt is. Vaak gebeurt dit niet omdat deze te duur is of te ver weg. Gebruikers maken hier ook zelf een afweging in.

Hoe is omgegaan met bevindingen in de beleidsnota In de beleidsnota is de volgende definitie opgenomen voor “sociaal-maatschappelijke organisaties en activiteiten”: “Sociaal maatschappelijke organisaties hebben een sociaal of maatschappelijk doel en hebben geen winstoogmerk. Zij beogen mensen samen te brengen om gezamenlijk activiteiten te ondernemen of elkaar te ontmoeten. Sociaal maatschappelijke organisaties richten zich met hun activiteiten op ontmoeting, verbinding, participatie, educatie, zingeving en het tegengaan van vereenzaming. Gezamenlijk vallen deze onder de noemer sociaal maatschappelijke activiteiten”. Binnen deze definitie gaat het om de vijf sociaal-maatschappelijk functies “verhuur aan inwoners, verenigingen en maatschappelijke organisaties”, “ontmoeting”, “maatschappelijke activiteiten en evenementen”, “loket voor informatie en advies” en “andere sociaal-maatschappelijke voorzieningen/functies”. In de beleidsnota nemen we op dat deze sociaal-maatschappelijke functies in alle gevallen prioriteit hebben boven andersoortig (waaronder commercieel) gebruik. Commercieel gebruik is uitsluitend mogelijk als dit niet op gespannen voet staat met de maatschappelijke functie en als het past binnen de wet- en regelgeving..

Met betrekking tot het sturen op het gebruik van de accommodaties nemen we in het beleidsplan op dat de gemeente stimuleert dat activiteiten zoveel mogelijk plaats vinden in de accommodaties die hier primair voor bedoeld en het meest voor geschikt zijn. Dit versterkt het profiel van deze accommodaties en heeft meerwaarde voor activiteiten die er plaatsvinden (er is sprake van kruisbestuiving). Via gemeentelijke subsidies en tariefstelling kan de gemeente nog meer sturen.

3

Thema 2: Spreiding en bezetting Gestelde vragen Wat zijn acceptabele afstanden voor inwoners om activiteiten in accommodaties te bereiken? Welke bezetting is noodzakelijk en wanneer dient een ruimte worden vrijgespeeld? Belangrijkste bevindingen uit de bijeenkomst Aangegeven wordt dat spreiding van activiteiten en ontmoeting, en hiermee een goede bereikbaarheid, erg belangrijk zijn. Voor de ene activiteit is dit echter belangrijker dan voor de andere activiteit. Dit is afhankelijk van de doelgroep (meer of minder mobiel) maar ook van de aard van de activiteit/functie. Zo geeft een aantal aanwezigen aan dat er in iedere wijk een huiskamer voor ontmoeting zou moeten zijn. Er wordt niet voor gepleit om een minimale bezetting van een maatschappelijke accommodatie te hanteren. Ook minder goed bezette accommodaties kunnen maatschappelijke relevantie hebben. Wel is er begrip voor het feit dat bij leegstand naar oplossingen gezocht moet worden. Ook hierbij geldt, evenals bij thema 1, dat gewaakt moet worden voor spanning tussen commercieel en maatschappelijk gebruik. Het permanent benutten van een ruimte voor andersoortig gebruik brengt het risico met zich mee dat dit onherroepelijk is, ook als de maatschappelijke behoefte aan ruimte zou toenemen. Dit is ongewenst.

Hoe is omgegaan met bevindingen in de beleidsnota In de beleidsnota is opgenomen dat het de gemeentelijke ambitie is om de vijf functies die onder thema 1 zijn genoemd, met de daarbij behorende activiteiten, binnen acceptabele afstand voor iedere inwoners van Etten-Leur beschikbaar te (laten) stellen. Dit hoeft niet per definitie in een maatschappelijke accommodatie zelf te zijn. Richtlijn is dat voor minimaal 75% van de huishoudens de vijf functies zich bevinden binnen een hemelsbrede afstand van 750 meter. Voor de overige voorzieningen (niet zijnde wijkgebouwen) geldt dat: Indien sprake is van 1 unieke voorziening deze zo centraal mogelijk is gesitueerd. Indien sprake is van 2 vergelijkbare voorzieningen er 1 in Etten-Leur Noord en 1 in Etten-Leur Zuid is gesitueerd. Indien sprake is van minimaal 3 vergelijkbare er sprake is van een zo evenwichtig mogelijke spreiding. Bij een lage bezetting van een maatschappelijke accommodatie en (hierdoor) risico’s voor de continuïteit, bepaalt de gemeente samen met de exploitant of het mogelijk is om activiteiten te concentreren in bepaalde ruimten. Indien op deze wijze een ruimte wordt vrijgespeeld, onderzoekt de exploitant samen met de gemeente op welke wijze het mogelijk is om deze ruimte, maatschappelijk dan wel commercieel, te verhuren aan één vaste gebruiker (tegen een nader te bepalen tarief).

4

Thema 3: Eigendom, onderhoud en exploitatie/beheer Gestelde vragen Welke eigendomssituatie van de accommodatie heeft de voorkeur? Welke verantwoordelijkheid over het onderhoud van de accommodatie spreken we af? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat het beheer en de exploitatie toekomstbestendig is? Belangrijkste bevindingen uit de bijeenkomst Bij de aanwezigen bestaan wisselende beelden met betrekking tot de meest wenselijke eigendomssituatie. Eén van deze beelden is dat het bij monofunctionele accommodaties (bijvoorbeeld scoutinggebouwen) meer voor de hand ligt om het eigendom over te dragen aan de exploitant/gebruiker dan bij multifunctionele accommodaties (zoals wijkgebouwen). In de praktijk is dat overigens anders en een deel van de aanwezigen vindt dat ook prima. Het is volgens de aanwezigen belangrijker dat het onderhoud op een goede wijze wordt uitgevoerd. Een goed onderhouden accommodatie heeft meer aantrekkingskracht. Bij exploitanten van accommodaties die in gemeentelijk eigendom zijn, is soms sprake van onduidelijke verdeling van onderhoudstaken (de demarcatie) tussen de gemeente en de exploitant/beheerder. Ook wordt aangegeven dat niet alle gemeentelijke accommodaties goed onderhouden zijn. Met name bij de oudere accommodaties wordt het onderhoud afgebouwd terwijl besluitvorming over een nieuwe accommodatie uitblijft.

Een aantal aanwezigen die eigenaar zijn van een maatschappelijke accommodatie, en die dus zelf het onderhoud uitvoeren, geven aan dat het niet altijd eenvoudig is om dit goed te doen. Er is best veel kennis voor nodig en de gemeente kan hier bij ondersteunen. Tenslotte wordt aandacht gevraagd voor het financiële aspect. Het eigenaarschap van een maatschappelijke accommodatie brengt verantwoordelijkheden en kosten met zich mee. Enkele aanwezigen zouden graag een gemeentelijke vergoeding willen krijgen voor deze zelfwerkzaamheid. Met betrekking tot de exploitatie geven meerdere aanwezigen aan dat het aflopen van de WVS-regeling zorgen baart. Deze medewerkers leveren in veel gevallen een waardevolle bijdrage aan de exploitatie en alternatieven zijn niet duidelijk. In combinatie met het feit dat het in een aantal accommodaties steeds moeilijker wordt om vrijwilligers te committeren levert dit risico’s op voor een goede invulling en continuering van de exploitatie. Hoe is omgegaan met bevindingen in de beleidsnota De gemeente heeft een voorkeur om het eigendom van een maatschappelijke accommodatie zoveel als mogelijk bij de exploitant/beheerder te beleggen. Om recht te doen aan de geuite zorgen is in het beleidsplan uitdrukkelijk opgenomen dat er bij eigendomsoverdracht zorg voor wordt gedragen dat de accommodaties kwalitatief geschikt zijn voor overdracht.

Ook wordt ervoor gezorgd dat aan alle veiligheidseisen en wet- en regelgeving wordt voldaan. Ook vindt eigendomsoverdracht uitsluitend plaats als er vertrouwen is dat de “nieuwe eigenaar’ in staat is om op een goede wijze invulling te geven aan de nieuwe verantwoordlijkheden. Waar onvoldoende (wederzijds) vertrouwen bestaat dat eigendomsoverdracht leidt tot een kwalitatief goede situatie met voldoende vertrouwen in de continuïteit, kan van het uitgangspunt om het eigendom over te dragen worden afgeweken. Met betrekking tot het onderhoud van gemeentelijke accommodaties zijn in het beleidsplan ook zaken vastgelegd die aansluiten bij de behoeften van een aantal exploitanten. Voor de gemeentelijke accommodaties wordt een nieuwe demarcatielijst opgesteld. Zo ontstaat eenduidigheid in de verdeling van verantwoordelijkheden op het gebied van onderhoud tussen de gemeente als eigenaar en de beheerder/exploitant als huurder. Voor de maatschappelijke accommodaties die in eigendom zijn van derden heeft de gemeente geen directe verantwoordelijkheid voor het onderhoud. Deze inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid ligt in essentie bij de eigenaar van de accommodatie. Toch kan het in voorkomende gevallen nodig of wenselijk zijn dat de gemeente hier een directe of indirecte financiële bijdrage aan levert.

In dat geval vindt monitoring (bijvoorbeeld een jaarlijkse inspectie) plaats op de aanwending van deze middelen, Dat kunnen we regelen in het recht van opstal. 5

In het beleidsplan worden de zorgen van een aantal exploitanten over de inzet van vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vertaald naar beleidsuitgangspunten. Ook de gemeente constateert namelijk dat stichtingen en andere exploitanten soms kwetsbaar zijn. In het beleidsplan is opgenomen dat de gemeente hecht aan toekomstbestendige stichtingen en andere exploitanten. Daarom willen we ondersteuning bieden in het beheer en de exploitatie waar nodig en mogelijk. De gemeente stimuleert samenwerkingsverbanden en biedt deskundigheid aan, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, vrijwilligersbeleid en onderhoud. De gemeente zal, mede vanuit het werkplein, ook in de toekomst inzetten op het bieden van werkplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Tenslotte willen we in het nieuwe beleid het overleg met de eigenaars en exploitanten van de maatschappelijke accommodaties versterken om (tijdig) de nodige ondersteuning te bieden.

6

Thema 4: De gehanteerde tarieven Gestelde vraag Wat is een maatschappelijk tarief en wat is een commercieel tarief voor de huur van een ruimte? Belangrijkste bevindingen uit de bijeenkomst Volgens de meeste aanwezigen moeten de tarieven die binnen de maatschappelijke accommodaties worden gehanteerd laagdrempelig zijn. De activiteiten moeten namelijk ook toegankelijk zijn voor mensen met een kleine beurs en ruimten moeten ook kunnen worden gehuurd door maatschappelijke organisaties die niet kapitaalkrachtig zijn. Wel vindt nog discussie plaats of het de voorkeur dient om accommodaties te subsidiëren (vanwege het feit dat zij lage maatschappelijke tarieven moeten hanteren) of dat gebruikers moeten worden gesubsidieerd (zodat zij in staat zijn om hogere tarieven te betalen). Ook wordt diverse malen aandacht gevraagd voor de verschillen in tarieven tussen verschillende maatschappelijke accommodaties terwijl het gaat om vergelijkbare ruimten. Dit leidt tot oneigenlijke concurrentie en een lagere bezetting van accommodaties die vanwege hun exploitatie genoodzaakt zijn om hogere tarieven te hanteren. De meeste aanwezigen vinden meer uniforme tarieven gewenst. Los van de eerder beschreven discussie of commerciële activiteiten überhaupt wenselijk zijn vinden aanwezigen zonder uitzondering dat voor deze activiteiten marktconforme tarieven moeten worden gehanteerd.

Commerciële activiteiten dienen in ieder geval een positieve bijdrage te leveren in de exploitatie. Uniformering in tarieven bij commercieel gebruik is voor de aanwezigen minder van belang. Er mag best concurrentie zijn tussen accommodaties. Hoe is omgegaan met bevindingen in de beleidsnota De gemeente heeft de voorkeur voor maatschappelijke tarieven die substantieel maar die ook betaalbaar zijn voor verreweg het grootste deel van de maatschappelijke gebruikers. In het beleidsplan wordt de volgende bepaling opgenomen: “primair uitgangspunt is dat de gebruiker een substantieel (maar zeker geen kostprijsdekkend) tarief betaalt. De gemeente gaat dus uit van het profijtbeginsel. Voor bepaald gebruik waarvoor dit tarief (vanwege de aard van de activiteit of vanwege de gebruikersgroep) een te hoge drempel vormt maar wel van belang wordt geacht zet de gemeente gerichte subsidies in aan gebruikers om dit gebruik en deze activiteiten toch mogelijk te maken”. Verder wil de gemeente in haar nieuwe beleid meer invloed op de tarieven van de ruimten in de maatschappelijke accommodaties. Daarom zetten we in op uniformering van de maatschappelijke tarieven. Een vergelijkbare ruimte zou in alle accommodaties waar de gemeente Etten-Leur een bemoeienis mee heeft even duur moeten zijn. Dit ligt in lijn met de meest gedeelde mening van betrokkenen tijdens de bijeenkomst van 5 maart.

De gemeente realiseert zich dat ze uniformering zal invloed hebben op de financiële relatie tussen de gemeente en de exploitanten van de maatschappelijke accommodaties. Voor wat betreft commerciële activiteiten neemt de gemeente als uitgangspunt dat marktconforme tarieven dienen te worden gehanteerd. Dit om te voorkomen dat er sprake is van staatssteun indien de gemeente een financiële bijdrage levert aan een commerciële activiteit en om (hiermee) oneerlijke concurrentie te voorkomen.

7

8