Bijlage 18 Aanvullend onderzoek soortenbescherming
Tekst van het document
Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Lage vaartkant te Etten-Leur G&G-rapport 2024-273 Inventarisatie beschermde soorten in het kader van de natuurwetgeving
G&G-rapport 2024-273 Lage vaartkant te Etten-Leur 2024 F.N.M. van der Knaap Opdrachtgever De ontwikkelingscombinatie Van Agtmaal / Maas-Jacobs Inventarisatie beschermde soorten in het kader van de natuurwetgeving Datum | 11 december 2024 Versie | V2 Gecontroleerd door: F. Emmen Titel: | Lage vaartkant te Etten-Leur Projectcode bureau | 2024-273 Projectleiding: | Ir. R. de Beer Veldwerk: | R. van Zon, A. van den Broek, T. Neelen, M. van Straaten, A. van der Meer, V. Verbeek, F. van der Knaap Opdracht: | RHO Adviseurs en De ontwikkelingscombinatie Van Agtmaal / Maas | -Jacobs Contactpersonen: | D. Gooijers (RHO Adviseurs) J. Stoffelen (Ontwikkelingscombinatie Van Agtmaal / Maas- Jacobs) Akkoord voor uitgave: | Teamleider Van der Goes en Groot Paraaf: De onderstaande toetsing is gebaseerd op de plannen zoals aangegeven door de opdrachtgever. Bij wijziging van plannen, werkperioden, of werkwijzen kunnen andere conclusies en aanbevelingen met betrekking tot de effecten op beschermde soorten van toepassing zijn. De bevindingen die zijn beschreven in onderliggende ecologische beoordeling worden over het algemeen gedurende een periode van drie jaar na de verschijningsdatum van dit rapport als geldend gezien, mits omstandigheden in het beschreven gebied niet te sterk zijn gewijzigd.
Ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Van der Goes en Groot is niet aansprakelijk voor gevolg- schade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van de resultaten van werkzaam- heden of andere gegevens verkregen van Ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Van der Goes en Groot; opdrachtgever vrijwaart Ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Van der Goes en Groot voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. Dit rapport is vervaardigd op verzoek van opdrachtgever hierboven aangegeven en is zijn eigendom. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven, noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. Het Ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Van der Goes en Groot is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB). Bovendijk 35-G | 2295 RV Kwintsheul Hazenkoog 35A | 1822 BS Alkmaar www.vandergoesengroot.nl Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 1.1 Aanleiding tot het onderzoek ..................................................................................
5 1.2 Doel van het onderzoek ........................................................................................... 6 1.3 Ligging van het plangebied ...................................................................................... 6 1.4 Geplande werkzaamheden ...................................................................................... 7 1.5 Leeswijzer ................................................................................................................ 8 2 Methode 9 2.1 Vogelsoorten met jaarrond beschermde nesten .................................................... 9 2.1.1 Huismus ..................................................................................................................... 9 2.1.2 Kerkuil en Steenuil ................................................................................................... 10 2.2 Amfibieën............................................................................................................... 12 2.2.1 Kamsalamander ....................................................................................................... 12 2.2.2 Alpenwatersalamander ........................................................................................... 13 2.2.3 Poelkikker ................................................................................................................
13 2.3 Grondgebonden zoogdieren .................................................................................. 14 2.4 Vleermuizen ........................................................................................................... 18 2.4.1 Veldbezoeken .......................................................................................................... 18 3 Resultaten broedvogels 21 3.1 Huismus ................................................................................................................. 21 3.2 Kerkuil en Steenuil ................................................................................................. 21 3.2.1 Kerkuil ...................................................................................................................... 22 3.2.2 Steenuil .................................................................................................................... 22 3.2.3 Waarneming Ransuil ............................................................................................... 22 3.2.4 Andere jaarrond beschermde soorten .................................................................... 23 4 Resultaten amfibieën 24 5 Resultaten Zoogdieren 25 5.1 Bunzing, Wezel en Hermelijn .................................................................................
25 5.2 Steenmarter ........................................................................................................... 26 5.3 Eekhoorn ................................................................................................................ 26 5.4 Overige (zoog)dieren ............................................................................................. 27 4 | Lage vaartkant te Etten-Leur 6 | Resultaten vleermuizen | 29 6.1 | Gewone dwergvleermuis ....................................................................................... 29 6.2 | Ruige dwergvleermuis ............................................................................................ 30 6.3 | Laatvlieger .............................................................................................................. 31 6.4 | Rosse vleermuis ...................................................................................................... 31 7 | Effectbeoordeling en maatregelen | 33 7.1 | Grondgebonden zoogdieren .................................................................................. 33 7.1.1 | Bunzing ................................................................................................................... 33 7.1.2 | Steenmarter ............................................................................................................
33 7.1.3 | Eekhoorn ................................................................................................................. 33 7.2 | Vleermuizen ........................................................................................................... 34 7.3 | Overige broedvogels .............................................................................................. 35 8 | Zorgplicht | 36 9 | Conclusies en aanbevelingen | 38 10 | Aanbevolen en geraadpleegde literatuur | 40 11 | Bijlagen | 42 Van der Goes en Groot | ecologisch onderzoeks- en adviesbureau | 2024-273 Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 5 1 Inleiding 1.1 Aanleiding tot het onderzoek Er bestaan plannen een locatie aan de Lage Vaartkant te Etten-Leur her in te richten. Etten-Leur ligt in de gelijknamige gemeente Etten- Leur in de provincie Noord-Brabant. De bebouwing in het plangebied wordt gesloopt en er komt nieuwbouw voor in de plaats, samen met ruimte voor landschapsontwikkeling. Het is mogelijk dat vogelsoorten met jaarrond beschermde nesten, beschermde niet-vrijgestelde amfibieën of grond gebonden zoogdieren of vleermuizen verblijvend aanwezig zijn. Ook is het mogelijk dat soorten het plangebied gebruiken als onderdeel van hun leefgebied.
De aanwezigheid van deze potentie is aangegeven in twee eerder uitgevoerde ‘ecologische quickscans’ van Econsultancy (LAUWERS, 2023) en Van der Goes en Groot (VAN DER HEIJDE EN VAN DER KNAAP, 2024). Om dit nader te onderzoeken heeft De ontwikkelingscombinatie Van Agtmaal / Maas-Jacobs opdracht gegeven aan ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Van der Goes en Groot een inventarisatie uit te voeren naar deze soorten. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode februari-oktober 2024. De inventarisatie is uitgevoerd door medewerkers van bureau Van der Goes en Groot. Dit rapport doet verslag van het onderzoek. Ligging van het onderzoeksgebied (rode omlijning Werkgebied (oranje omlijning).
Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 6 1.2 Doel van het onderzoek Doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in het voorkomen en de verspreiding van Huismus, Steenuil, Kerkuil, Poelkikker, Kamsalamander, Alpenwatersalamander, vleermuizen, kleine marterachtigen en Steenmarter binnen het plangebied. 1.3 Ligging van het plangebied In Figuur 1 is de ligging van het onderzoeksgebied aangegeven (in blauwe en rode omlijningen). Het blauw omlijnde gebied is reeds onderzocht in een eerder verschenen ecologische ‘quickscan’ door Econsultancy (LAUWERS, 2023). Het rood omlijnde gebied (met deelgebied 1, 2 en 3) is tijdens een quickscan door Van der Goes en Groot onderzocht. Het plangebied bevindt zich aan de rand van Etten-leur. Het plangebied wordt omsloten door woonwijken en landbouwgebied. Het plangebied is onderverdeeld in drie deelgebieden. Op 140 meter afstand ten zuiden van het plangebied loopt de A58, een drukke verkeersader. Op 10 kilometer afstand ten zuidoosten van het plangebied ligt Natura 2000-gebied Ulvenhoutse Bos. De ligging van de onderzoeksgebieden (Rode en blauwe omlijning). Het werkgebied is aangegeven met een oranje omlijning.
1 3 2 Tuincentrum Lage vaartkant 25 4 Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 7 1.4 Geplande werkzaamheden Deelgebied 1 zal opnieuw worden ingericht. In de nieuwe situatie worden nieuwbouwwoningen gerealiseerd. Het woonhuis in deelgebied 2 zal worden gesloopt en het terrein zal opnieuw worden ingericht. Op de locatie waar de huidige bebouwing staat worden nieuwbouwwoningen gerealiseerd. Deelgebied 3 zal opnieuw worden ingericht met groen en woningen. Deelgebied 4 (met de blauwe omlijning op de kaart) zal opnieuw worden ingericht met woningen en groen. De ecologisch gevoelige werkzaamheden zullen bestaan uit sloop van bebouwing met benodigd hak-, breek- en zaagwerk, het verwijderen van de vegetatieve toplaag, het vergraven van de bodem en/of oevers, het mogelijk opbrengen van grond en het kappen en rooien van bomen en/of struiken. Daarbij kunnen dieren en planten beschadigd, verwond, verdrukt of gedood worden. Ook kunnen verblijfplaatsen van dieren of groeiplekken van planten beschadigd of vernield worden. Kaart met de toekomst plannen. De omlijning van het onderzoeksgebied is aangegeven met een rode lijn. Het werkgebied is aangegeven met een oranje lijn.
Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 8 1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de methode van het onderzoek beschreven. In hoofdstuk 3 en 6 worden de resultaten beschreven en wordt aan- gegeven welke soorten zijn aangetroffen binnen en eventueel nabij het plangebied. In hoofdstuk 7 wordt ingeschat in hoeverre deze soorten negatieve effecten kunnen ondervinden door de uit te voeren werkzaamheden welke specifieke maatregelen eventueel noodzakelijk zijn en of een vergunning in het kader van de Ow noodzakelijk is. In hoofdstuk 8 wordt aangegeven of soorten, waarvoor de specifieke zorgplicht van toepassing is, in het plangebied verwacht worden en wordt aangegeven welke passende maatregelen genomen moeten worden. Ten slotte bevat hoofdstuk 9 de conclusies met noodzakelijke vervolgstappen. Indien van toepassing worden aanbevelingen gedaan. Hoofdstuk 10 tenslotte, geeft een overzicht van de gebruikte literatuur. In de bijlages is aanvullende informatie opgenomen over de geldende wetgeving en de gebruikelijke procedures bij een vergunningsaanvraag. Eventueel zijn (indien relevant) verspreidings- kaarten opgenomen. Lage vaartkant te Etten-Leur | 9 2 | Methode 2.1 | Vogelsoorten met jaarrond beschermde nesten Alleen vogelsoorten waarvan de nesten jaarrond zijn beschermd, zijn geïnventariseerd tijdens het onderzoek.
Het betreft in dit geval de Kerkuil en Steenuil. Deze soorten kunnen gevestigd zijn in de aanwezige bebouwing in het plangebied (LAUWERS, 2023) en (VAN DER HEIJDE EN VAN DER KNAAP, 2024). Tijdens de inventarisatie werd ook gelet op eventueel andere aanwezige jaarrond beschermde broedvogels | of andere beschermde soorten. Alle waarnemingen zijn op locatie gekarteerd. De codes zijn | gestipt met behulp van een mobiele telefoon of veldtablet. 2.1.1 | Huismus Het onderzoek is uitgevoerd conform het KENNISDOCUMENT HUISMUS, VERSIE 2.1, BIJ12 februari 2023. Het plangebied is op 10 april 2024 en 24 april 2024 | bezocht om de verblijfplaatsen en terreingebruik van Huismussen te inventariseren, zie Tabel 1. Tussen de verschillende bezoekrondes lag minimaal tien dagen. D | e bezoeken vonden allen plaats minimaal één uur na zonsopkomst en één uur voor zonsondergang en niet tussen 11:30 en 15:30, wanneer de activiteit soms lager is dan gedurende de ochtend | - en avonduren. Twee van de rondes | zijn gelopen tijdens de optimale onderzoeksperiode (1 april t/m 15 mei). Tijdens de veldbezoeken was geen sprake van | langdurig geluids- hinder, substantiële neerslag, zware bewolking en werd niet geïnventariseerd bij een windkracht h | oger dan 4 Bft of te hoge- of lage temperaturen.
Door langzaam rond te lopen en te luisteren en te posten | wordt duidelijk of de Huismus aanwezig is binnen het plangebied en waar deze verblijft. Ronde/ | Weersomstandigheden Bezoeken | Datum | Tijd | Duur | (wind, temperatuur, bewolking) Huismusonderzoek. Ronde 1 | 8:50-09:50 | 1 uur | W 3 bft, 11 °C, 6/8 10 april Ronde 2 | 9:15-10:15 | 1 uur | NW 3 bft, 6 °C, 6/8 24 april Van der Goes en Groot | ecologisch onderzoeks- en adviesbureau | 2024-273 Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 10 Bij elke ronde van het onderzoek is het gehele plangebied bezocht. Tijdens het onderzoek is gebruik gemaakt van verrekijker met 8x of 10x vergroting. Zowel nestindicatieve waarnemingen als waarnemingen van (territoriale) vogels in geschikt broedbiotoop zijn op locatie gekarteerd. De waarnemingen van de Huismus zijn zo exact mogelijk op de daadwerkelijke nestlocatie gekarteerd. Indien mogelijk werd gewacht met het stippen tot vogels op of nabij de daadwerkelijke nestplaats (zoals op dakgoten, pannendaken en naast dakkapellen) aanwezig waren. De locaties van de stippen zijn vervolgens gebruikt om kaarten te maken. Na afloop van de bezoekrondes zijn de stippen per ronde geïnterpreteerd, handmatig geclusterd en is het aantal territoria bepaald.
Hierbij is een kleinere fusieafstand van ongeveer 25 meter tussen nestindicerende waarnemingen genomen (in verband met kans op ondertellen), dan de vaste fusieafstand van 100 meter zoals bij de BMP methode van SOVON wordt gehanteerd. Bij territorium- indicerende waarnemingen is wel de vaste fusie-afstand van SOVON (100 meter) aangehouden. De bezoekrondes zijn uitgevoerd door twee personen en duurden steeds een uur. Ook tijdens andere onderzoeken, zoals het Uilenonderzoek, cameravallen onderzoek en vleermuisonderzoek, is gelet op de aanwezigheid van Huismussen. 2.1.2 Kerkuil en Steenuil Kerkuil Er zijn drie veldbezoeken afgelegd aan het plangebied in de periode begin februari tot en met half oktober waarbij is gelet op territoriaal- of nestindicerend gedrag van de Kerkuil of de jongen daarvan. Speciale aandacht is besteed aan de geschikt geachte bebouwing binnen het plangebied. Het beste inventarisatiemoment betreft de schemer, wanneer de vogels uitvliegen. Ook overdag is gezocht in de geschikte bebouwing waarbij deze is afgezocht op sporen (krijtstrepen, plukresten, braakballen en ruiveren) of roestende vogels. Ook tijdens alle bezoekrondes van het onderzoek naar vleermuizen is gelet op activiteit van (Kerk)uilen. Bij de rondes is gebruik gemaakt van een warmtebeeldcamera (Pulsar Helion XP50).
Steenuil Er zijn drie veldbezoeken afgelegd aan het plangebied in de periode begin februari tot en met eind april waarbij is gelet op territoriaal- of nestindicerend gedrag van de Steenuil of de jongen daarvan. Speciale aandacht wordt besteed aan de geschikt geachte bebouwing en/of Lage vaartkant te Etten-Leur | 11 kasten binnen het plangebied. Het beste inventarisatiemoment betreft de schemer als de vogels uitvliegen. De veldbezoeken zijn zo mogelijk gecombineerd met onderzoek naar de Kerkuil. Ook overdag is gezocht in de geschikte bebouwing waarbij deze is afgezocht op sporen (krijtstrepen, plukresten, braakballen en ruiveren) of roestende vogels. Omdat de Steenuil een zeer beperkte actieradius heeft rond zijn nestplaats, is ook gebruik van het plangebied als leefgebied onderdeel geweest van het onderzoek. Ook tijdens alle bezoekrondes van het onderzoek naar vleermuizen en amfibieën is gelet op activiteit van uilen. Bij de rondes is gebruik gemaakt van een warmtebeeldcamera (Pulsar Helion XP50). Ronde | Weersomstandigheden en bijzonderheden Bezoeken t.b.v. Kerkuil | 1 (SU en KU) | 16.40 – 19.00 uur (o.a. bezoek aan schuur) en Steenuil.
| 15-02-2024 | 14 graden, wind Z4, bewolkt, droog 2 (SU en KU) | 20.30 22.30 uur 12-04-2024 | 16 graden, wind ZW3, bewolkt, droog 3 (KU en SU) | 20.50 - 22.50 uur 22-04-2024 | 8 graden, wind N2, bewolkt, droog 4 (SU) | Middag (nestkast controle Steenuil) 30-4-2024 | 20 graden, wind ZO3, bewolkt, droog Van der Goes en Groot | ecologisch onderzoeks- en adviesbureau | 2024-273 Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 12 2.2 Amfibieën Het doel van dit onderzoek was inzicht te krijgen in de aanwezigheid van beschermde soorten amfibieën en hun voortplantingslocaties. In het plangebied worden de volgende soorten verwacht: Kamsalamander, Alpenwatersalamander en Poelkikker. Voor de andere relevante soorten zijn geen recente waarnemingen bekend uit de omgeving van het plangebied en/of ontbreekt geschikt leefgebied. Tijdens de inventarisatie is ook de directe omgeving van het plangebied meegenomen en is uiteraard ook gelet op eventueel andere aanwezige beschermde amfibieën. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kennisdocumenten Poelkikker en Kamsalamander(BIJ12, 2017). Alle waarnemingen zijn op locatie gekarteerd. Aan de hand van waarnemingen of eventuele vangsten van amfibieënlarven en juveniele dieren kan afgeleid worden van welke soorten op welke plaatsen daadwerkelijk voortplanting heeft plaatsgevonden.
2.2.1 Kamsalamander In mei en juli zijn in totaal vier veldbezoeken uitgevoerd waarbij amfibieënfuiken werden uitgezet om aanwezigheid en voortplanting in de aanwezige poel binnen het plangebied te kunnen vaststellen. Hiertoe werden op dezelfde dagen eveneens schepnetinventarisaties uitgevoerd (zie Tabel 2). Voorbeeld van de gebruikte amfibiefuiken tijdens dit onderzoek. Lage vaartkant te Etten-Leur | 13 2.2.2 | Alpenwatersalamander Het onderzoek is uitgevoerd conform de door RAVON | aanbevolen onderzoeksopzet. Aangezien de voortplantingsperiode van Alpenwatersalamander in grote lijnen overeenkomt met die van Kamsalamander kon inventarisatie van deze soort worden gecombineerd met de bezoekrondes ten behoeve van Kamsalamander. | In de periode mei t/m juli is tweemaal geïnventariseerd met amfibieënfuiken en het schepnet in geschikt biotoop. Tussen beide bezoeken lag minimaal twee weken (zie Tabel 2). Geschikt biotoop voor de soort zijn kleine, voornamelijk stilstaande niet te voedselrijke wateren, zoals greppels, bospoelen en vennen. 2.2.3 | Poelkikker In de periode mei-juli zijn twee luisterrondes uitgevoerd op kansrijke locaties. Er is geïnventariseerd bij relatief warm (>12 ºC) en vochtig weer, vanaf een uur voor zonsondergang (bij voorkeur na een droge periode).
Bij roepende koren van Groene kikkers waar minstens 25 procent roept als Poelkikker, kan de Poelkikker als aanwezig worden beschouwd (zie KENNISDOCUMENT POELKIKKER). Weersomstandigheden Bezoekdatums, | Ronde | Datum | Tijd | Type onderzoek | (Wind onderzoeksmethode en | (bft)/temp/neerslag) weersomstandigheden | 11:00-15:30 | Fuiken plaatsen + tijdens het onderzoek | 1 | 9 mei 2024 | schepnetinventarisatie | Z1/19 °C/droog naar Kamsalamander, | 21:30-23:15 Alpenwatersalamander | 2 | 9 mei 2024 | luisterronde | Z1/17 °C/droog en Poelkikker. 3 | 10 mei 2024 | 8:15-10:30 | Fuikencontrole + | ZW2/21 °C/droog schepnetinventarisatie 4 | 26 juli 2024 | 13:30-15:30 | Fuiken plaatsen + | O3/22 °C/droog schepnetinventarisatie 5 | 26 juli 2024 | 22:00-00:30 | luisterronde | O2/19 °C/droog 6 | 27 juli 2021 | 7:45-9:50 | Fuikencontrole + | O2/20 °C/droog schepnetinventarisatie Naast de inventarisatie naar roepende mannetjes is | eveneens extra aandacht aan de soort besteedt tijdens de schepnetinventarisaties. Gevangen groene kikkers zijn daarbij gedetermineerd. Hierbij is gelet op de grootte, vlekjes in de iris, buikkleur, | achterpootlengte en de graafknobbel.
Van der Goes en Groot | ecologisch onderzoeks- en adviesbureau | 2024-273 14 | Lage vaartkant te Etten-Leur 2.3 | Grondgebonden zoogdieren Alleen grondgebonden zoogdiersoorten die onder de Omgevingswet zijn beschermd en die geen (provinciale) vrijstelling hebben, zijn geïnventariseerd tijdens het onderzoek. Het betreft in dit geval de Bunzing, Wezel en Hermelijn en Steenmarter. Tijdens de inventarisatie is ook gelet op eventueel andere beschermde soorten | . Alle waarnemingen en | de locaties van geplaatste onderzoeksmaterialen zijn op locatie gekarteerd met behulp van een veldtablet. Cameravallen, struikrover, sporenbuizen Uitzet materialen, | Uitzet materialen | 21-08-2024 controle en ophalen | Controle | 12-09-2024 materialen | Controle | 04-10-2024 Ophalen materialen | 23-10-2024 2.3.1 | Bunzing, Hermelijn, Wezel In de onderzoeksperiode is onderzocht of kleine marterachtigen Bunzing, Hermelijn, Wezel aanwezig zijn binnen het plangebied en wat de gebruiksfunctie van het plangebied is. Het onderzoek is uitgevoerd conform het landelijke Kennisdocument ‘Kleine marterachtigen, Bunzing, Hermelijn, Wezel. Dit document is dit jaar gepubliceerd door BIJ12 en is de nieuwe landelijke richtlijn voor het uitvoeren van onderzoek naar kleine marterachtigen.
Om een beeld te krijgen van de aanwezigheid en de verspreiding van de marterachtigen is bij de inventarisatie gebruik gemaakt van de volgende onderzoeksmethoden: cameraval, struikrover en sporenbuizen. In totaal zijn vijf cameravallen, vijf struikrover, en twaalf sporenbuizen gebruikt bij dit onderzoek. De camera, struikrover en sporenbuizen zijn verspreid geplaatst door het plangebied voornamelijk in de begroeiing en de randen van de begroeiing. Een kaart met de locaties van de uitgezette onderzoeksmaterialen in het plangebied is opgenomen in Bijlage 1. Er zijn vier bezoeken afgelegd aan het gebied (zie Tabel 3). Tijdens het eerste bezoek worden de onderzoeksmaterialen uitgezet. Hierbij wordt uiteraard gelet op locaties met de hoogste trefkans. Deze wordt bepaald op grond van de aanwezige biotopen, dekking, eventuele passagepunten (wissels), foerageergebieden etc. De bezoekrondes zijn uitgevoerd op 21 augustus, 12 september, 4 oktober, 23 oktober, zie Tabel 3. Van der Goes en Groot | ecologisch onderzoeks- en adviesbureau | 2024-273 Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 15 De tussenbezoeken zijn nodig voor controle van de materialen.
Hierbij kunnen de sporenbuizen, indien nodig, voorzien worden van nieuw sporenpapier, het lokvoer (blikje sardines) bij de struikrovers kan worden vervangen, de camera’s kunnen indien nodig bijgesteld worden, voorzien worden van nieuwe batterijen en de geheugenkaartjes kunnen worden gewisseld. Eventueel kan er bij dit bezoek ingegrepen worden als de sensor te vaak loos geactiveerd wordt door bijvoorbeeld zonlicht, schaduwen en bewegende vegetatie. Bij de laatste ronde wordt het materiaal opgehaald waarna het beeldmateriaal en de prentenplaten tijdens een bureaustudie worden geanalyseerd. In Figuur 3 staan de startdatum, controledata en einddatum van het onderzoek. Het materiaal heeft in totaal (minimaal) acht weken uitgestaan in het veld. Daarnaast is tijdens de veldbezoeken in het plangebied gericht gezocht naar sporen die duiden op de aanwezigheid van marterachtigen zoals latrines, prooiresten en uitwerpselen. Met deze aanvullende waarnemingen kan mogelijk een beter beeld worden verkregen van de aanwezigheid en het terreingebruik door marterachtigen. Steenmarter Om een beeld te krijgen van de aanwezigheid van Steenmarter is met behulp van de drie cameravallen voorzien van lokvoer, op een geschikte locatie geprobeerd deze soorten vast te stellen.
Als leidraad voor de cameraopstelling met het lokvoer is uitgegaan van de methode in NEM VERSPREIDINGSONDERZOEK MARTERS: INVENTARISEREN MET CAMERAVALLEN, 2022. Hieronder wordt kort de werking van de verschillende vangtechnieken toegelicht. Cameraval De cameravallen zijn voorzien van een sensor die reageert op de combinatie van warmte en beweging. Als er een warmbloedig dier (bijvoorbeeld een zoogdier of vogel) voor de camera beweegt, begint deze met opnemen. Overdag zijn de beelden in kleur, en ’s-nachts of bij te weinig licht schakelt de camera automatisch over naar een infrarood beeld. De camera maakt hierbij geen geluid en de infrarood lampjes zijn niet te zien door de dieren, waardoor de dieren niet afgeschrikt kunnen worden. De dieren blijven zich daarom natuurlijk gedragen. Als lokvoer is een blikje sardines gebruikt. →https://www.zoogdier vereniging.nl/wat-we- doen/monitoring/meetp rogrammas-nem/nem- verspreidingsonderzoek- bunzing-boommarter Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 16 De gebruikte losse cameravallen zijn van het type Bushnell NatureView HD Cam, model 119740. Deze camera heeft een reactie snelheid van 0,2 seconden. Deze methode is geschikt voor alle marterachtigen (zoals Wezel, Hermelijn, Bunzing, Boommarter en Steenmarter).
Struikrover De struikrover is een combinatie van een lokmiddel en een cameraval. Het is een korte PVC buis waarin een wildcamera is geplaatst met als lokmiddel een blikje sardientjes. Hiermee kunnen alle aanwezige marterachtigen in een gebied worden vastgesteld. De gebruikte camera in de struikrover is een Browning model: BTC- 5PX-1080. Deze camera heeft een reactie snelheid van 0,22 seconden. Deze methode is geschikt voor alle marterachtigen (zoals Wezel, Hermelijn, Bunzing, Boommarter en Steenmarter). Sporenbuizen De sporenbuis is een pvc-buis 10 cm in diameter. Deze zijn vooral bedoeld om prenten van kleine marterachtigen Wezel en Hermelijn waar te nemen. In de sporenbuis ligt een plankje met in het midden een stempelkussen met inkt. Aan weerszijden van het stempelkussen liggen witte vellen sporenpapier. De Wezel (en Hermelijn) zijn van nature nieuwsgierig. Ze lopen graag in de dekking op zoek naar prooidieren en onderzoeken daarbij holen. Daarbij is het dus de bedoeling dat ze door de sporenbuizen lopen en prenten achterlaten. De sporenbuizen worden in een raai van meerdere buizen gelegd langs lijnvormige elementen met bij voorkeur een onderlinge afstand van 10 à 15 meter. Opstelling van cameraval in het veld (archieffoto G&G). Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 17 Deze methode is met name geschikt voor Wezel.
Al kan Hermelijn er ook mee worden vastgelegd. Bij het bepalen van de onderzoeks- inspanning zijn sporenbuizen niet ‘meegeteld’ omdat niet alle soorten ermee kunnen worden uitgesloten. Ze zijn ingezet om de resultaten aan te vullen en voor sommige soorten betrouwbaarder te maken. Een sporenbuis in het veld. (archieffoto’s G&G). Struikrover in het veld (archieffoto G&G). Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 18 2.4 Vleermuizen Alle soorten vleermuizen zijn beschermd krachtens de Ow onder het regime van de Habitatrichtlijn. Het doel van het onderzoek is de aanwezigheid en verspreiding van vleermuizen in het plangebied in kaart te brengen. Het onderzoek is uitgevoerd aan de hand van richtlijnen uit het protocol voor vleermuisinventarisaties, opgesteld door het Vleermuisvakberaad (VLEERMUISVAKBERAAD, 2021). Voorafgaand aan het onderzoek is op grond van de eerder uitgevoerde ecologische quickscan en de aanwezige biotopen nagegaan welke soorten vleermuizen redelijkerwijs of mogelijk te verwachten zijn binnen het onderzoeksgebied. Het onderzoek is op grond daarvan in dit geval met name gericht op de algemenere gebouwbewonende soorten: Gewone dwerg- vleermuis, Ruige dwergvleermuis en Laatvlieger.
Vanwege de aanwezigheid een boom in het plangebied met meerdere holtes zijn ook Ruige dwergvleermuis, Gewone grootoorvleermuis, Rosse vleermuis, Watervleermuis, Franjestaart, en/of baardvleermuis meegenomen in de initiële onderzoekopzet. Uiteraard is tijdens het onderzoek ook gelet op aanwezigheid van andere soorten vleermuizen in het plangebied. Bij het aantreffen van ‘bijzondere’ soorten zoals Meervleermuis, welke mogelijk verblijvend aanwezig zijn binnen het plangebied, worden het aantal bezoekrondes en/of rondetijden aangepast op het protocol voor de desbetreffende soort. 2.4.1 Veldbezoeken Door middel van veldonderzoek zijn de aanwezigheid en verspreiding van vleermuizen in het plangebied onderzocht. Er zijn in totaal zeven rondes uitgevoerd in de periode juni tot en met oktober 2024. Het aantal rondes is op voorhand, op grond van potentie van verwachte soorten en gebruiksfuncties bepaald. Het plangebied kan door vleermuizen op verschillende manieren worden gebruikt, bijvoorbeeld als verblijfplaats, als (onderdeel van) een vliegroute of als foerageergebied. Deze gebiedsfuncties zijn tijdens het veldwerk onderzocht. Tijdens de eerste ronde van het onderzoek zijn de relevante elementen, zoals (randen van) opgaande begroeiing, wateren, lijnvormige structuren en luwe en donkere terreindelen in beeld gebracht.
Daarnaast zijn de aanwezige gebouwen en/of bomen geïnspecteerd op aanwezigheid van gaten, holtes, kieren en spleten. Tijdens het onderzoek is bij mogelijke verblijfplaatsen gezocht naar gebruikssporen van vleermuizen, zoals keutels op verhardingen, Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 19 poepstrepen bij gaten, vraatresten met behulp van een sterke zaklamp. Daarnaast is tijdens alle bezoeken van het onderzoek gekeken naar de aanwezigheid van vliegroutes en foerageergebieden in het plangebied. Deze gebruiksfuncties zijn vooral te verwachten in luwe terreindelen van het plangebied en langs lijnvormige landschaps- elementen. Bij het bepalen en vaststellen van soorten, aantallen en terrein- gebruik van vleermuizen wordt gebruik gemaakt van batdetectors (beschikbare modellen Pettersson D240x en Echo Meter Touch Pro). Op de onderzoekslocatie was altijd visuele- en audioweergave van de opgevangen pulsen mogelijk en er was altijd de mogelijkheid geluiden en/of pulsen op te nemen met opnameapparatuur (Echo Meter Touch Pro of Batlogger M2). Tijdens het onderzoek werd tevens gebruik gemaakt van warmtebeeld-apparatuur (Lahoux spotter Pro V). Hiermee kunnen vliegpatronen van baltsende en foeragerende dieren en eventuele vliegroutes van overvliegende vleermuizen beter in beeld gebracht worden.
Ook kunnen de aanwezige aantallen vleermuizen nauwkeuriger worden ingeschat en kan in volledige donkere situaties (zoog)zwermactiviteit, late uitvliegers en terugvliegende dieren naar verblijfplaatsen worden opgemerkt zonder dat hier (kunst)licht voor nodig is. Hierdoor wordt onnodige verstoring van vleermuizen en omwonenden voorkomen. De eerste drie kraam- en zomerrondes (KZ1 t/m KZ3) aan het begin van de zomer, zijn met name gericht geweest op het in kaart brengen van zwermactiviteit bij kraam- of zomerverblijven en in- en uitvliegende dieren. Zwermactiviteit treedt met name op aan het einde van de nacht en wordt onderzocht door op kansrijke plekken te posten en/of door in een laag tempo door het plangebied te surveilleren. Bij een avondbezoek wordt gepost op kansrijke plekken (uitvlieglocaties). De avondrondes worden vooral ingezet om de aanwezigheid en terreingebruik van Laatvlieger vast te stellen. De laatste vier rondes (P1 t/m P4) zijn vooral gericht geweest op het vaststellen van paarverblijven en baltsactiviteit. De P1 ronde (eind augustus) is rond middernacht gelopen om baltsactiviteit van Ruige dwergvleermuis later in de nacht in beeld te brengen. P3 en P4 zijn onder andere gelopen voor paarverblijven van Franjestaart.
Vanwege de grootte van de bebouwing en het hoge aantal potentieel geschikte plekken en de positie daarvan voor met name verblijfsgebruik van vleermuizen, is het onderzoek in het voorjaar uitgevoerd door drie personen. In het najaar is het niet noodzakelijk vanaf vaste punten het snelle uitvliegen van vleermuizen te volgen en is het onderzoek gericht op 20 | Lage vaartkant te Etten-Leur langduriger aanwezige sociaal roepende, uit (paar)verblijf roepende, baltsende of zwermende vleermuizen waarbij een minder hoge inspanning voldoet. De najaarsrondes zijn gelopen door twee personen. Tijdens de veldbezoeken was geen sprake van substantiële neerslag en werd er niet geïnventariseerd bij een windkracht hoger dan 4 Bft of bij temperaturen lager dan 8 °C. Een overzicht met de datums, rondetijden, weersomstandigheden en de onderzoeksopzet van de uitgevoerde onderzoeksrondes wordt weergeven in Tabel 4. 2.4.2 | Relatie met het vleermuisprotocol Het vleermuisprotocol is een richtlijn op grond waarvan het onder | - zoek zo goed mogelijk is uitgevoerd. Dit houdt in dat de uiteindelijke onderzoeksopzet is gebaseerd op grond van aanwezige biotopen en potenties in het onderzochte plangebi | ed. In het geval van het betreffende plangebied zijn de richtlijnen van het protocol geheel gevolgd.
Overzicht van de veldbezoeken ten behoeve van het vleermuisonderzoek in het plangebied per ronde (“KZ” = kraamkolonie- en zomerverblijfronde, “P” = paarverblijfronde). Ronde/ | Tijd | Duur | Weersomstandigheden | Opzet Datum | (wind, temperatuur, bewolking) KZ1 | avondbezoek 4 juni | 21:54-00:24 | 2,5 uur | WZW 3 bft, 17 °C, 8/8 | kraamkolonies, zomerverblijven, terreingebruik KZ2 | avondbezoek 23 juni | 22:05-00:35 | 2,5 uur | NW 1 bft, 18 °C, 3/8 | kraamkolonies, zomerverblijven, terreingebruik KZ3 | ochtendbezoek 14 juli | 02:37-05:37 | 3 uur | ZZW 2 bft, 12 °C, 5/8 | kraamkolonies, zomerverblijven, terreingebruik P1 | avondbezoek 24 aug | 22:30-00:30 | 2 uur | ZW 3 bft, 17 °C, 8/8 | paarverblijven, zwermen, terreingebruik P2 | avondbezoek 18 sept | 22:00-00:00 | 2 uur | NO 3 bft, 18 °C, 0/8 | paarverblijven, zwermen, terreingebruik P3 | Avondbezoek 24 sept | 23.00 – 01.00 | 2 uur | ZW 3 bft, 15 °C, 6/8 | Paarverblijven, zwermen, terreingebruik P4 | Avondbezoek 14 okt | 22:00 – 00.00 | 2 uur | O 2 bft, 10 °C, 7/8 | Paarverblijven, zwermen, terreingebruik Van der Goes en Groot | ecologisch onderzoeks- en adviesbureau | 2024-273 Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 21 3 Resultaten broedvogels 3.1 Huismus In en rond het plangebied en de directe omgeving daarvan werden in het geheel geen Huismussen gehoord of gezien.
Ook de vele huismusnestkasten op het erf van Lage vaart 23 zijn ongebruikt door Huismus. Omdat de soort niet is aangetroffen in het plangebied en de omgeving daarvan is geen aparte verspreidingskaart gemaakt. 3.2 Kerkuil en Steenuil Schuur Lage Vaartkant nr. 23: Bij het eerste bezoek is de schuur behorende bij woonhuis Lage Vaartkant nr. 23 onderzocht. Deze schuur werd in de quickscan genoemd als mogelijk verblijf voor uilen i.v.m. een gecreëerde invliegopening in de nok. Deze invliegopening bleek na inspectie bedoelt voor duiven. De zolder was ingericht als duiventil en was afgerasterd met kippengaas. Binnen de zolder waren geen kunstnestkasten aanwezig die kunnen dien voor uilen om in te broeden. Daarnaast zijn geen sporen gevonden zoals braakballen, prooiresten of veren die afkomstig kunnen zijn van Kerkuil of Steenuil. Schuren Lage Vaartkant nr. 25: Ook de open loodsen op het erf van Lage vaart nr. 25 zijn geïnspecteerd om de aanwezigheid van uitwerpselen, braakballen, veren, prooiresten en andere mogelijke sporen. In de schuren zijn geen sporen aangetroffen van Kerkuil of Steenuil. Huismusnestkasten op de schuur van Lage vaart 23.
Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 22 Steenuilnestkast Lage Vaartkant 7B: De Steenuilnestkast op het erf van het hoveniersbedrijf is tijdens de ronde op 30 april geopend om te zien of deze in gebruik was bij Steenuil. In de nestkast waren geen bewoningssporen van Steenuil aanwezig. In de nestkast was een klein rond nestje van mossen aanwezig dat kan worden toegeschreven aan een Bosmuis. 3.2.1 Kerkuil Tijdens de bezoeken na zonsondergang is o.a. een Kerkuil waargenomen. Het dier foerageerde op 22 april 2024 rond 22.15 uur circa 15 minuten in het plangebied. De uil vloog jagend op ca. 3 meter hoogte over het velden en akkers achter Lage Vaartkant 7B (hoveniersbedrijf), Lage Vaartkant 9 en Lage Vaartkant 11 (tuincentrum). Na dit kwartier vloog de uil het plangebied uit in noordoostelijke richting. Tijdens de andere bezoeken zijn geen Kerkuilen waargenomen. Op het erf van de hovenier (Lage Vaartkant 7B) zijn twee kerkuilnestkasten aanwezig. Eén kast in een halfopen kapschuur en de tweede aan de buitenzijde van deze zelfde schuur. Deze twee kasten hangen buiten het plangebied en zijn niet onderzocht. De twee kerkuilnestkasten liggen buiten de invloedssfeer van de werkzaamheden.
Daarnaast zal het plangebied geen essentieel onderdeel van het leefgebied van Kerkuil uitmaken omdat de weilanden en akkers geen hele hoge dichtheden van muizen herbergen door de vele werkzaamheden die er plaatsvinden, zoals het ploegen van het land. Daarnaast heeft een Kerkuil een grote actieradius waarbinnen deze foerageert. In de bijlage is een kaart opgenomen van de locatie van de foeragerende kerkuil en de locaties van de twee Kerkuil nestkasten. 3.2.2 Steenuil In en rond het plangebied en de directe omgeving daarvan werd in het geheel geen Steenuil gehoord of gezien. Ook zijn geen sporen aangetroffen die op de aanwezigheid van Steenuil kunnen duiden. Omdat de soort niet is aangetroffen in het plangebied en de omgeving daarvan is geen aparte verspreidingskaart gemaakt. 3.2.3 Waarneming Ransuil Tijdens het vleermuisonderzoek is op 23 juni 2024 om 22.54 uur een Ransuil waargenomen in het plangebied. De waarneming betrof een ter plaatse jagende adult vogel. Het nest in het plangebied (zie quickscan VAN DER HEIJDE & VAN DER KNAAP, 2024) was in gebruik bij een Ekster. Een broedgeval van Ransuil binnen het plangebied kan hiermee worden uitgesloten. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 23 3.2.4 Andere jaarrond beschermde soorten Buizerd en Ooievaar zijn alleen een enkele keer overvliegend waargenomen.
Deze soorten hebben geen binding met het plangebied. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 24 4 Resultaten amfibieën In het plangebied zijn drie soorten amfibieën vastgesteld, namelijk: Kleine watersalamander, Bruine kikker en Bastaardkikker. Beschermde soorten als Kamsalamander, Alpenwatersalamander en Poelkikker werden niet waargenomen in het plangebied. Gezien het ontbreken van deze beschermde soorten in het plangebied is van de inventarisatie naar amfibieën geen verspreidingskaart opgenomen in de bijlagen. De meeste amfibieën werden waargenomen in en rond de centraal gelegen poel in het plangebied. In deze poel zijn ook de amfibiefuiken geplaatst omdat zich hier de hoogste potenties voor voortplantings- water voordoen. Deze poel kan echter niet worden gezien als optimaal voortplantingswater voor amfibieën omdat deze voor het grootste deel is dichtgegroeid met riet. Hierdoor ontvangt de poel zeer weinig zoninstraling, iets wat erg belangrijk is voor een geschikt voortplantingswater voor amfibieën. Een soort als de Kleine watersalamander stelt weinig eisen aan het voortplantingswater en kan de poel wel als zodanig gebruiken wat blijkt uit de vangsten van mannetjes in paringskleed en enkele larven. De overige wateren in het plangebied bestaan vooral uit sloten.
Deze sloten zijn erg arm aan amfibieën, Bruine kikkers werden waargenomen in enkele geïsoleerde sloten waarbij ook sprake bleek van voortplanting gezien de aanwezigheid van larven. De schepnetinventarisaties in de centraal gelegen poel in de maand mei leverde vangsten op van groene kikkers, determinatie wees uit dat het hier ging om Bastaardkikkers. Deze subadulte dieren bleken niet meer aanwezig tijdens de inventarisaties in juli. Mannetje van Kleine watersalamander in paringskleed en subadulte Bastaardkikker zijn twee van de drie soorten vastgestelde amfibieensoorten in het plangebied. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 25 5 Resultaten Zoogdieren 5.1 Bunzing, Wezel en Hermelijn In het plangebied is Bunzing meerdere keren vastgelegd op alle vijf de cameravallen in het plangebied. Gezien de meerdere waarnemingen maakt het plangebied onderdeel uit van het leefgebied van een Bunzing. Wezel en Hermelijn zijn niet vastgelegd tijdens het onderzoek. Op het sporenpapier van de sporenbuizen zijn alleen prenten van muizen aanwezig. Er zijn geen prenten van kleine marterachtigen. aangetroffen. In het plangebied zijn geen aanvullende waarnemingen gedaan zoals keutels, latrines of prooiresten van, niet vrijgestelde, grondgebonden zoogdiersoorten. De tabellen met waarnemingen (van o.a.
Bunzing) op cameravallen en struikrovers zijn opgenomen in de bijlage. In de bijlage is tevens resultaat tussenronde (prenten) sporenbuis A - sporenbuis B muis sporenbuis C muis sporenbuis D - sporenbuis E - sporenbuis F muis sporenbuis G muis sporenbuis H - sporenbuis I muis sporenbuis J muis sporenbuis K muis sporenbuis L muis Resultaten sporenbuizen Lage vaartkant. Bunzing op camera 2. Bunzing op camera 5. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 26 een verspreidingskaart opgenomen met de locaties waar deze soort is vastgelegd. 5.2 Steenmarter In het plangebied is Steenmarter meerdere keren vastgelegd op cameravallen. Op cameraval 1 en 2 op het erf van Lage vaartkant 25 en op het erf van de Hovenier (Lage vaartkant 7B). Gezien de meerdere waarnemingen maakt het plangebied onderdeel uit van een leefgebied van een Steenmarter. De tabellen met waarnemingen (van o.a. Steenmarter) op cameravallen en struikrovers is opgenomen in de bijlage. In de bijlage is tevens een verspreidingskaart opgenomen met de locaties waar deze soort is vastgelegd. 5.3 Eekhoorn In het plangebied is enkele malen een Eekhoorn vastgelegd op een cameraval. De beelden zijn gemaakt op camera 5 op het erf van de Hovenier (Lage vaartkant 7B). Het betreft één of twee bezoeken die de Eekhoorn heeft gebracht voor deze camera. Bunzing op cameraval 5.
Bunzing op camera 3. Steenmarter op camera 1. Steenmarter op camera 2. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 27 De tabellen met waarnemingen (van o.a. Eekhoorn) op cameravallen en struikrovers is opgenomen in de bijlage. In de bijlage is tevens een verspreidingskaart opgenomen met de locaties waar deze soort is vastgelegd. 5.4 Overige (zoog)dieren Op de cameravallen en de struikrover zijn verschillende diersoorten vastgelegd. Er is een overzicht gemaakt welke dieren voor de camera zijn verschenen. Het aantal foto’s dat gemaakt is van een bepaald dier geeft een indicatie van de hoeveelheid activiteit van die betreffende soort in het plangebied. Het aantal waarnemingen geeft geen indicatie over het aantal individuen van de soorten binnen het plangebied omdat de kans bestaat op dubbeltellingen. Deze twee tabellen zijn opgenomen in de bijlage. Tijdens een van de rondes is een Ree verblijvend in het plangebied waargenomen. Het dier had zich verstopt in de bosschage in het plangebied. Eekhoorn op camera 5. Eekhoorn op camera 5. Twee vossen op cameraval5. Vos op cameraval 5. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 28 Verblijfplaatsen Met het cameravalonderzoek zijn o.a. Bunzing, Steenmarter en Eekhoorn vastgesteld in het plangebied.
Met een cameravalonderzoek kan de aanwezigheid of afwezigheid van soorten in het plangebied worden aangetoond. Met dit type onderzoek kan echter geen informatie worden verkregen over de exacte verblijfplaats van deze soorten. Het plangebied is qua biotoop het meest geschikte terrein in de directe omgeving van het plangebied. Rondom het plangebied zijn weilanden en akkers aanwezig waar verblijfplaatsen niet direct verwacht worden, dit zelfde geld voor de naastgelegen woonwijk. Hierdoor is het aannemelijk dat de vastgelegde soorten (Steenmarter, Bunzing en Eekhoorn) hun verblijfplaats hebben binnen het plangebied. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 29 6 Resultaten vleermuizen In het plangebied zijn vier soorten vleermuizen vastgesteld. In Tabel 6 worden de soorten en bijbehorende indicatie van de aantallen en gebruiksfuncties weergeven. De relevante verspreidingskaarten van de aangetroffen vleermuizen staan in Bijlage 1. Er werden overvliegende en foeragerende vleermuizen waargenomen. Verblijfplaatsen in bomen en/of gebouwen zijn niet vastgesteld binnen het plangebied. Per soort wordt hieronder het voorkomen van de aangetroffen vleermuizen in het plangebied kort toegelicht en wordt de leefwijze van de waargenomen vleermuizen in Nederland geschetst.
6.1 Gewone dwergvleermuis In het plangebied werd de Gewone dwergvleermuis in meerdere terreindelen verspreid aangetroffen. Er werden geen gebouwgerichte activiteiten van vleermuizen vastgesteld. De begroeiing, wateren en luwe terreindelen in de directe omgeving van het plangebied werden gedurende de onderzoeksperiode regelmatig gebruikt door foeragerende vleermuizen. Soms waren dieren langere tijd aanwezig. Gezien de aanwezige foerageermogelijkheden voor deze soort buiten het plangebied, is het plangebied wat betreft foerageergebied geen ‘essentieel’ deel van het leefgebied van de Gewone dwergvleermuis. Er werden geen bijzondere gerichte verplaatsingen opgemerkt van Gewone dwergvleermuis die zouden kunnen wijzen op een belangrijke vliegroute. Vastgestelde soorten vleermuizen met bijbehorende indicatie van de aantallen en gebruiksfuncties binnen het plangebied (zv = zomerverblijf, kv = kraamverblijf, pv = paarverblijf, wv = winterverblijf . Achter het type verblijf het aantal vleermuizen dat gebruik maakt van het verblijf).
Soort Aantal (indicatie) Aantal verblijven Foeragerend Vliegroute Gewone dwergvleermuis tiental geen ja nee Ruige dwergvleermuis enkele geen ja nee Laatvlieger enkele geen ja nee Rosse vleermuis enkele geen ja nee Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 30 Algemeen De Gewone dwergvleermuis is veruit de meest verspreide en talrijkste vleermuissoort in Nederland. Deze soort verblijft hoofdzakelijk in gebouwen. Gedurende het hele jaar worden vooral van buiten toegankelijke spouwmuren en besloten ruimtes achter betimmeringen, daklijsten en dakpannen gebruikt. Nachtelijk zwermgedrag rond een verblijfplaats gedurende het voorjaar en zomer duidt op de aanwezigheid van kraamkolonie. Door de verborgen leefwijze gedurende de winterperiode zijn overwinterende dieren, die zich dan meestal in kleinere groepen ophouden, vaak onvindbaar. Een sterke aanwijzing voor dergelijke winterverblijven is het voorkomen van zogenaamde middernacht- zwermactiviteit in de periode augustus tot medio september. Daarnaast is gedurende de baltsperiode in de nazomer en herfst sprake van paargezelschappen die rond paarverblijfplaatsen kunnen worden waargenomen. Sociaal roepende vleermuizen worden ook vaak vliegend waargenomen verder weg van hun verblijfplaats en zijn in veel gevallen niet direct aan een paarverblijfplaats te koppelen.
Foerageergebieden bevinden zich overwegend in besloten tot halfopen landschap binnen enkele kilometers van de verblijfplaatsen. Het foerageergebied wordt via vaste, veelal beschutte vliegroutes bereikt, zoals bomenlanen, watergangen of langs bebouwing. 6.2 Ruige dwergvleermuis In het plangebied werd een Ruige dwergvleermuis aangetroffen. De soort is gehoord in ronde KZ1. De soort werd alleen foeragerend gezien zonder dat aanwijzingen werden verkregen dat de vleermuizen binding hadden met bebouwing in het plangebied. Vanwege het beperkte gebruik van het plangebied en omdat geen waarnemingen werden gedaan die duiden op belangrijk binding van de soort aan het plangebied, is geen aparte verspreidingskaart opgenomen. Algemeen De Ruige dwergvleermuis is een algemene soort in Nederland, met name ten noorden van de grote rivieren. De soort gebruikt zeer uiteenlopende (vaak tijdelijke) verblijfplaatsen, zoals boomholten, spleten tussen boomschors, nestkasten, spouwmuren en kelders. Hoewel de soort in Nederland jaarrond aanwezig is, bevinden kraamkolonies zich vooral in Noord- en Oost-Europa. In Nederland is slechts eenmaal een kraamkolonie aangetroffen. De hoogste aantallen worden waargenomen in het najaar en de herfst.
Tussen augustus en september trekken de dieren uit Midden- en Oost Europa richting het zuidwesten om onder andere in Nederland te Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 31 paren en overwinteren. Bij deze jaarlijkse migratie worden afstanden tot 2000 kilometer afgelegd. Foerageer- en leefgebied zijn zeer divers, maar de hoogste dichtheden bevinden zich in bossen en lommerrijke gebieden. Net als de Gewone dwergvleermuis maakt de Ruige dwergvleermuis gebruik van beschutte landschapslijnen als vliegroute tussen verblijven en foerageergebieden. 6.3 Laatvlieger In het plangebied een foeragerende Laatvlieger opgemerkt. De waarneming werd gedaan tijdens ronde KZ2. Er werden geen aanwijzingen verkregen dat de vleermuis binding had met de bebouwing in het plangebied. Vanwege de lage aantallen waarnemingen wordt het plangebied niet gezien als (onderdeel van) een essentieel foerageergebied voor de soort. Vanwege het beperkte gebruik en omdat geen waarnemingen werden gedaan die duiden op belangrijk binding van de soort aan het plangebied, is geen aparte verspreidingskaart opgenomen. Algemeen De Laatvlieger komt in ons land algemeen verspreid voor rond dorpen in veenweidegebieden, parken, tuinen en stadsranden.
Laatvliegers in Nederland verblijven uitsluitend in gebouwen en hebben daarbij sterke voorkeur spouwmuren en gesloten ruimtes achter randpannen en loodslabben. Een kraamkolonies van de Laatvlieger gebruikt veelal een netwerk van verblijven, waarbij relatief vaak van plaats wordt gewisseld. Voor zover bekend leven mannetjes vrijwel het gehele jaar solitair. Overwinterende dieren worden zelden aangetroffen. Verondersteld wordt dat Laatvliegers in kleine groepen overwinteren, mogelijk in dezelfde gebouwen als waarin zich de zomerverblijven bevinden. Laatvliegers foerageren na het uitvliegen eerst kort in sociale groepen nabij de verblijfplaatsen. Daarna zoeken ze afzonderlijk de open jachtgebieden op. Deze liggen veelal in kleinschalig agrarisch gebied dat rijk is aan vochtige graslanden. Hierbij kunnen relatief grote afstanden worden afgelegd. Anders dan bij dwergvleermuizen maken laatvliegers minder gebruik van landschapselementen voor hun vliegroutes. 6.4 Rosse vleermuis In het plangebied werd de Rosse vleermuis slechts incidenteel waargenomen. De soort is éénmaal waargenomen tijdens ronde KZ2. De soort werd foeragerend gehoord. Vanwege de lage aantallen Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 32 waarnemingen wordt het plangebied niet gezien als (onderdeel van) een essentieel foerageergebied voor de soort.
Vanwege het beperkte gebruik en omdat geen waarnemingen werden gedaan die duiden op belangrijk binding van de soort aan het plangebied, is geen aparte verspreidingskaart opgenomen. Algemeen De Rosse vleermuis is in Nederland een uitgesproken boom- bewonende soort en komt algemeen voor in bosrijke gebieden en oudere stadsparken. De kraamkolonies, die regelmatig bestaan uit meer dan honderd vrouwtjes, gebruiken een netwerk van boomholten waar de dieren regelmatig tussen verplaatsen. In de zomerperiode verblijven de mannetjes in kleine groepen. De baltsperiode vindt in de nazomer plaats, waarbij de mannetjes een territorium bij een boomholte verdedigen. Hier worden dan met enkele vrouwtjes paargezelschappen gevormd. In het najaar worden ook wel alternatieve verblijfplaatsen zoals vleermuiskasten gebruikt. Winterverblijven kunnen zich in dikke bomen bevinden met diep uitgerotte holtes, maar worden in ons land niet vaak aangetroffen. Rosse vleermuizen jagen bij voorkeur op grote hoogte boven open gebieden zoals bosranden, grasland, meren en moerassen. Foera- geergebieden en verblijfplaatsen kunnen relatief ver uit elkaar liggen. Vliegroutes tussen deze gebieden lijken nauwelijks gebonden aan landschapselementen en worden op grote hoogte overbrugd.
Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 33 7 Effectbeoordeling en maatregelen De aanwezigheid van grondgebonden zoogdieren in het plangebied of de directe omgeving daarvan kan van invloed zijn op de verdere procedure. De effecten die kunnen optreden bij de geplande werkzaamheden worden hieronder beschreven. Voorts zal worden aangegeven welke maatregelen kunnen worden genomen om effecten te voorkomen of te minimaliseren. 7.1 Grondgebonden zoogdieren 7.1.1 Bunzing Het plangebied maakt een essentieel onderdeel uit van het leefgebied van een Bunzing. Indien werkzaamheden worden verricht binnen het plangebied, dient een plan van aanpak gemaakt te worden waarin mitigerende en compenserende maatregelen worden beschreven om negatieve effecten die kunnen optreden teniet te doen. Dit plan dient te worden ingediend in het kader van een vergunningsaanvraag Ow. Wanneer voldoende compenserende en/of mitigerende maatregelen worden getroffen en een geldig belang uit de Habitatrichtlijn of Vogelrichtlijn aanwezig is, wordt door de provincie een vergunning afgegeven. Zie ook Bijlage 9.4.1. 7.1.2 Steenmarter Het plangebied maakt een essentieel onderdeel uit van het leefgebied van een Steenmarter.
Indien werkzaamheden worden verricht binnen het plangebied, dient een plan van aanpak gemaakt te worden waarin mitigerende en compenserende maatregelen worden beschreven om negatieve effecten die kunnen optreden teniet te doen. Dit plan dient te worden ingediend in het kader van een vergunningsaanvraag Ow. Wanneer voldoende compenserende en/of mitigerende maatregelen worden getroffen en een geldig belang uit de Habitatrichtlijn of Vogelrichtlijn aanwezig is, wordt door de provincie een vergunning afgegeven. Zie ook Bijlage 9.4.1. 7.1.3 Eekhoorn In het plangebied is Eekhoorn vastgesteld. Ondanks het geringe aantal waarnemingen moet er van uitgegaan worden dat deze soort leeft in het plangebied. Dit omdat het omliggend gebied (woonwijk en akkers) ongeschikter is voor de soort dan het plangebied zelf. Indien werkzaamheden worden verricht binnen het plangebied, dient een plan van aanpak gemaakt te worden waarin mitigerende en compenserende maatregelen worden beschreven om negatieve effecten die kunnen optreden teniet te doen. Dit plan dient te worden ingediend in het kader van een vergunningsaanvraag Ow.
Wanneer voldoende compenserende en/of mitigerende maatregelen Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 34 worden getroffen en een geldig belang uit de Habitatrichtlijn of Vogelrichtlijn aanwezig is, wordt door de provincie een vergunning afgegeven. Zie ook Bijlage 9.4.1. 7.2 Vleermuizen Foerageergebied Het foerageergebied van vleermuizen binnen het plangebied maakt slechts een klein deel uit van een veel groter foerageergebied en is geen ‘essentieel’ deel van het leefgebied. De vleermuizen kunnen derhalve uitwijken. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 35 7.3 Overige broedvogels In het plangebied zijn geen vogelsoorten met jaarrond beschermde nesten aanwezig. In het plangebied kunnen wel vogelsoorten met niet-jaarrond beschermde nesten tot broeden komen. Dergelijke vogelnesten kunnen worden verstoord of vernield bij ecologisch gevoelige werkzaamheden zoals het slopen van bebouwing, diverse graafwerkzaamheden, het verwijderen van de vegetatieve toplaag en het kappen en rooien van bomen en struiken, Men dient deze activiteiten waarbij nesten verstoord of vernield kunnen worden daarom buiten het broedseizoen plaats te doen vinden, dus niet van grofweg 15 maart tot 15 juli. Deze periode is afhankelijk van bijvoorbeeld het weer en de betrokken soorten.
(denk ook aan soorten die in bebouwing kunnen broeden als Kauw, Zwarte roodstaart (op erf van Lage Vaartkant nr 25, zingend), Witte kwikstaart, Koolmees, Winterkoning). Als onverhoopt buiten deze periode vogels broedend aanwezig zijn, dienen werkzaamheden plaatselijk te worden uitgesteld. Wanneer toch in het broedseizoen gewerkt gaat worden is het mogelijk, voorafgaand aan het broedseizoen of voorafgaand aan de vestiging van broedvogels, het plangebied ongeschikt te maken als (nog) geen nesten aanwezig zijn. Kauwen broeden in schoorsteen van af te breken huis. Kauwen broeden in schoorsteen van Lage Vaartkant nr 17 net buiten plangebied. Lage vaartkant te Etten-Leur Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau 2024-273 36 8 Zorgplicht Voor alle in het wild levende soorten en hun leefomgeving geldt de algemene zorgplicht (zie Bijlage 9.1.1). Voor soorten die kwetsbaar of bedreigd zijn en vallen onder de Vogelrichtlijn, Habitatrichtlijn, nationaal beschermde soorten en voor soorten die opgenomen zijn op de Rode lijsten, geldt de specifieke zorgplicht. Ook natuurlijke habitats of belangrijke leefgebieden van deze soorten vallen onder de specifieke zorgplicht (zie Bijlage 9.1.1). In het plangebied vastgestelde soorten die vallen onder de Vogelrichtlijn, Habitatrichtlijn en nationaal beschermde soorten worden besproken in hoofdstuk 3 en hoofdstuk 6.
Daarnaast kunnen mogelijk soorten in het plangebied voorkomen welke genoemd worden op de Rode Lijsten. Aangezien natuurlijke habitats en belangrijke leefgebieden voor deze soorten ook vallen onder de specifieke zorgplicht en deze onder de geplande werkzaamheden worden aangetast, wordt hier ook rekening mee gehouden bij de hieronder beschreven maatregelen. Met behulp van passende preventieve maatregelen in het plangebied kunnen negatieve gevolgen voor soorten worden voorkomen of beperkt: Alle aanwezige bebouwing, vegetatie of bodemmateriaal moet gefaseerd verwijderd worden. Dit geeft bodembewonende dieren de kans om het plangebied te ontvluchten en een alternatief leefgebied te benutten in de (directe) omgeving. Groenvoorzieningen moeten tijdens de werkzaamheden en het (tijdelijk) opslaan van machines en materialen zoveel mogelijk worden ontzien. Bij het werk kunnen zo klein mogelijke werkbreedtes gebruikt worden. Tevens kan men steeds dezelfde bouwwegen en paden voor zowel vervoer, aanvoer en afvoer gebruiken. Bij ecologisch gevoelige werkzaamheden moet richting te behouden leefgebied van fauna gewerkt worden zodat dieren niet ingesloten raken en een grotere kans hebben het werkgebied te ontvluchten.