Adviesrapport De Nobelaer_Samen een nieuwe start maken

Wat ons opvalt dat is dat de gemeente op het vlak van cultuureducatie zelf vraag en aanbod naar cultuureducatie bij elkaar brengt (door middel van het gemeentelijke onderdeel KOEPEL). Dit is best bijzonder: de meeste gemeenten zien dit als een uitvoerende taak en in de regel wordt die uitbesteed aan een veldpartij (waarop de gemeente dan regie uitoefent). In gemeenten waar één culturele organisatie veruit de grootste actor is (vanwege de combinatie van functies die wordt vervuld) zien we dat de bemiddelende taak vaak bij deze organisatie wordt belegd.

De activiteiten voor de scholen vinden plaats mijn een kleine min. B5. Resultaat onderwijs Opbrengsten onderwijs Directe kosten Toegerekende personele kosten Resultaat

€ 153.168 - € 50.300 - € 127.337 - € 24.469

37

4. KNOPPEN OM AAN TE DRAAIEN

De variabele kosten en baten van de popactiviteiten zijn ongeveer in balans De popactiviteiten van poppodium De Nobelaer worden volledig door een groep van ca. 40 vrijwilligers verzorgd. Zij zetten zich in voor een levendige pop- en rockscene in Etten-Leur en omgeving. Zowel lokaal talent als wat meer ‘gevorderde’ bands krijgen de gelegenheid hun muzikale repertoire aan het publiek te laten zien en horen. Soms worden deze optredens afgewisseld met bekendere hoofdacts. De ontwikkeling van lokaal talent staat of valt met repeteren. Daarom faciliteert De Nobelaer ook een professioneel ingerichte oefenruimte, waar meerdere bands wekelijks gebruik van maken.

In de prestatieafspraken is vastgelegd dat De Nobelaer zorgt voor het organiseren van concerten m.b.t. popmuziek zodat lokale en regionale groepen de gelegenheid krijgen podiumervaring op te doen. Of en hoeveel geld De Nobelaer hierop mag toeleggen is niet aangegeven.

De poppodiumvrijwilligers organiseren naast de concerten ook nog het jaarlijkse openluchtfestival Popelucht en een bandwedstrijd. Met de popactiviteiten zijn weinig kosten gemoeid, maar er is ook maar in beperkte mate sprake van baten. Per saldo zijn de variabele kosten en baten van de popactiviteiten zelf ongeveer in balans. De horecaopbrengsten beschouwen we hierna afzonderlijk. B6. Resultaat popactiviteiten Opbrengsten popactiviteiten Directe kosten Toegerekende personele kosten Resultaat

€ 47.600 - € 53.200 - € 2.351 - € 7.951 38

4. KNOPPEN OM AAN TE DRAAIEN

De zakelijke verhuur komt aardig op gang, maar de opzet van de horeca is verliesgevend en behoeft aanpassing De verhuuractiviteiten zijn succesvol De Nobelaer verhuurt ruimten tegen zakelijke condities aan organisaties zoals de gemeente Etten-Leur, de Rabobank en Hogeschool Avans. Deze activiteiten waren in 2024 redelijk succesvol. Hiermee lijkt één van de strategische doelen uit het Koersplan 2.0 al enigermate succesvol. C1. Resultaat zaalverhuur Opbrengst zaalverhuur Directe kosten zaalverhuur Toegerekende personele kosten Resultaat

€ 148.900 - € 18.000 - € 62.835 € 68.065

In samenwerking zouden gemeente en De Nobelaer kunnen onderzoeken of het mogelijk is bepaalde landelijke evenementen (zoals jaarvergaderingen van brancheorganisaties en congressen van beroepsgroepen) naar Etten-Leur te halen. De ervaring leert dat dit alleen kans van slagen heeft bij een goed samenspel tussen gemeente (burgemeester, wethouders, afd. economie) en de eventlocatie. Hierop inzetten vergt gecoördineerde gezamenlijke actie gedurende een reeks van jaren.

De horeca is verliesgevend en verdient heroverweging Ondanks significante horeca-opbrengsten (onder meer dankzij de popactiviteiten) laten de horeca-activiteiten van De Nobelaer een verlies zien. C2. Resultaat horeca Opbrengst horeca Inkoop horeca Toegerekende personele kosten Inhuur zzp (Publieksdiensten) Resultaat

€ 271.484 -€ 142.322 - € 199.025 - € 52.682 - € 69.863

Dit kan niet de bedoeling zijn: voor de horeca geldt dat De Nobelaer er geen (subsidie)geld op zou moeten toeleggen. Als de horeca niet kostendekkend kan worden uitgevoerd is een andere benadering noodzakelijk. Vanuit het management begrijpen wij dat hieraan wordt gewerkt. De horeca wordt getransformeerd tot publieksdienst waarbij de openingstijden kritisch tegen het licht worden gehouden. Ons advies is om te onderzoeken op welke wijze deze publieksdienst verder kan worden geoptimaliseerd. In den lande zien we dat in dit soort gevallen ook wel wordt gewerkt met vrijwilligers of met personeel met een afstand tot de arbeidsmarkt. NB: in de prestatieafspraken met de gemeente staat dat De Nobelaer ondersteunende horeca moet aanbieden bij een aantal activiteiten. De vorm waarin dit gebeurt is verder niet gespecificeerd. Over openingstijden wordt in de 39 afspraken niets gezegd.

4. KNOPPEN OM AAN TE DRAAIEN

Sponsoring: wel soms van projecten, nooit van exploitaties Tot slot een kort woord over sponsoring. In de cultuursector worden projecten of nieuwe gebouwen soms wel gesponsord, maar vindt nooit sponsoring plaats van de jaarlijkse exploitatie. Hoe gering de betekenis is van sponsoring blijkt uit onderstaand overzicht van de geldstromen in de sector pre-corona. Het groene gedeelte geeft álle private bijdragen weer, dus ook die van vriendenverenigingen, donateurs, loterijen en private cultuurfondsen zoals het VSB-fonds et cetera.

Tot aan 2020 waren de jaarlijkse sponsorbestedingen aan cultuur ongeveer € 100 mln. Tijdens de coronacrisis, toen alle eigen inkomsten zeer sterk terugvielen, halveerde ook de sponsoring van cultuur (zie onderstaande figuur uit de Sponsormonitor van respons). Sindsdien is de sponsoring van cultuur dat lage niveau nauwelijks meer ontstegen. Geen enkele culturele organisatie in Nederland kan een structurele bedrijfsvoering bouwen op sponsoring.

40

5. De relatie met de gemeente

5. DE RELATIE MET DE GEMEENTE

De subsidiebeschikking laat verbeterpunten zien, de huurrelatie is uitgekristalliseerd De Nobelaer heeft een subsidie- en een huurrelatie met de gemeente. Voor beide relaties is een document opgesteld. 1. Subsidiebeschikking In de subsidiebeschikking vallen ons een aantal zaken op. 1. De beschikking besteedt veel aandacht aan de Algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV) van de Europese Commissie. Wij zien dit nauwelijks (meer) in beschikkingen van andere gemeenten. Ten tijde van de coronacrisis is (nog) duidelijker geworden dat de AGVV feitelijk geen rol speelt. In de gids ‘Corona, cultuur en gemeenten’ die de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in 2021 uitbracht staat als antwoord op de vraag “Moeten de gemeenten subsidies die zij geven aan lokale culturele instellingen melden bij de Europese Commissie?” (pag. 26, 27) het volgende: “Er zijn maar heel weinig gevallen waarbij dat moet. De reden is dat er bij steun voor lokale cultuur praktisch nooit sprake van ongunstige beïnvloeding van het interstatelijk handelsverkeer.” Ter toelichting heeft de VNG in de gids een stroomschema opgenomen dat dit verduidelijkt: zie bijlage 4 bij dit rapport.

2.

3. 4.

De indexering van zowel de huur als de exploitatiesubsidie vindt door de gemeente plaats op basis van de Consumentenprijsindex (CPI). Dit wijkt af van wat de VNG haar leden adviseert. De VNG adviseert om voor de indexatie van de subsidies in de sectoren welzijn en cultuur om het Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA)-percentage te hanteren. Voor 2024 wordt voorlopig een OVA-percentage van 4,94% voor personeels-kosten en een prijsindexcijfer van 2,51% voor materiële kosten aanbevolen. Beide percentages wijken af van het CPI-percentage dat Etten-Leur hanteert: 0,2%. Aangekondigd wordt dat de basissubsidie vanaf 2026 met € 150.000 wordt verlaagd naar €2.750.000 excl. indexering. De prestatieafspraken vormen een bijlage bij de subsidiebeschikking. Wat opvalt is dat er afspraken per deeldiscipline worden geformuleerd, maar dat deze grotendeels niet meetbaar zijn en niet worden gekoppeld aan specifieke budgetten. In zijn algemeenheid kan worden vastgesteld dat er niet een eenduidige relatie is tussen de diensten die De Nobelaer aanbiedt aan de inwoners van Etten-Leur en de bekostiging. Het geheel aan kwalitatieve prestatieverplichtingen is te typeren als veel.

42

5. DE RELATIE MET DE GEMEENTE

(vervolg) 2. Huurovereenkomst De huurovereenkomst dateert van december 2021 en is zeer uitgebreid. Het document kent acht bijlage die onderdeel uitmaken van de overeenkomst. Het analyseren van de huurovereenkomst viel niet onder de scope van deze doorlichting en zou een apart onderzoek vergen.

De huurprijs is geënt op een kostprijsdekkende huur voor een verwachte levensduur van het pand van 40 jaar en een levensduur van de inventaris van 20 jaar. De Nobelaer ontvangt jaarlijks een kleine huursubsidie (€ 130k). Afspraken over het onderhoud zijn gemaakt in artikel 11 van de in december 2021 getekende huurovereenkomst. De kosten voor verhuurder en huurder zijn verdeeld op basis van een aangehechte demarcatielijst (bijlage 6A). In de jaarrekening valt te lezen dat in november 2023 het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) definitief is vastgesteld. Toen zijn in overleg tussen gemeente en De Nobelaer ook nog aanpassingen doorgevoerd ten gunste van De Nobelaer (i.e. de demarcatielijst is zo aangepast dat een aantal onderhoudszaken alsnog voor rekening van de eigenaar zijn gebracht).

De Nobelaer doet binnen haar begroting reserveringen voor het . huurdersonderhoud (klein onderhoud, herstel- en vernieuwingswerk). Die reservering bedraagt op jaarbasis € 100.000. Vervolgens wordt jaarlijks bekeken welk huurdersonderhoud er moet gebeuren. De Nobelaer doet ook jaarlijks een dotatie van in de voorziening groot onderhoud van € 87.166. In 2022 is berekend dat De Nobelaer niet meer huur kan dragen dan € 630.000. Geconstateerd moet echter worden dat sedertdien zowel de huur als de huursubsidie zijn gestegen (door indexering), maar dat door die stijgingen het verschil tussen huur en subsidie is toegenomen. In 2024 bedraagt de huur € 871.917 en de subsidie € 129.610. Het verschil daartussen is € 742.307, wat in één jaar al een verschil van € 112.307 is ten opzichte van het afgesproken plafond van € 630.000. Een deel van het tekort van De Nobelaer wordt door het toenemend uiteenlopen van huurlast en huursubsidie verklaard.

43

Bijlagen

BIJLAGEN

Bijlage 1. Prestatieafspraken subsidiebeschikking De Nobelaer voor 2024 Prestatieafspraken bibliotheek (WSOB functies)

WSOB 1. ter beschikking stellen van kennis & informatie • Informatiebijeenkomsten organiseren rondom thema’s welzijn / zorg / werk / juridische zaken • Laagdrempelige uitleen van speelgoed en advies speelbehoefte / speelmogelijkheden

• Mediatheek functie uitoefenen (ondersteuning onderwijs) / lessen informatiemogelijkheden organiseren

WSOB 3. het bevorderen van lezen en laten kennismaken met literatuur • Faciliteren leesclubs • Leesbevordering VVE / basisscholen / voortgezet onderwijs organiseren • Baby café organiseren • Voorleesactiviteiten organiseren • Schrijversbezoeken organiseren

WSOB 4. organiseren van ontmoeting en debat • Studiemogelijkheden scholieren, studenten, autodidacten aanbieden

• Ontmoetingsplaats zijn (informatief, educatief, recreatief)

• Maatschappelijke & culturele debatten organiseren

• Uitleen, raadpleeg- vraagbemiddeling van boeken en audiovisuele media

• Ontmoeting cafés organiseren

organiseren & verstrekken van informatie WSOB 5. laten kennismaken met kunst & cultuur WSOB 2. bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling & educatie • Faciliteren / organiseren van Taalnetwerk Etten-Leur

• Kruisbestuivingsactiviteiten op de drie pijlers bibliotheek - kunsteducatie theater organiseren

• Gerichte educatie m.b.t. leesbevordering en mediabeleid organiseren

• Lezingen - exposities/tentoonstellingen organiseren

• IDO ( informatiepunt digitale overheid) aanbieden

• Ondersteunen van lokale kunstenaars

• Taalhuis organiseren; bevorderen participatie en zelfredzaamheid door o.a.

• Muziek & toneeluitvoeringen organiseren

taaloefengroepen /digi-cursussen (klik&tik | digisterker), taalspreekuur, app café, Job ON, walk & talk.

45

BIJLAGEN

Prestatieafspraken subsidiebeschikking De Nobelaer voor 2024 (vervolg) Algemeen bibliotheek • Aanbieden van ondersteunende horeca bij WSOB activiteiten Prestatie/resultaatindicatoren bibliotheek • Minimaal even goed scoren als landelijk gemiddelde wat betreft uitleningen van bibliotheek, uitleningen bij speel-o-theek en aantal leden van de bibliotheek • Vertalen van de landelijke WSOB ontwikkelingen naar Etten-Leurse situatie • Aansluiting bij behoefte/vraag van inwoners van Etten-Leur • Minimaal behoud van activiteiten op gebied van VVE, laaggeletterdheid, dementievriendelijke gemeente, voorlezen etc. (en bv. aan blijven haken bij het regionale plan van aanpak laaggeletterdheid). Prestatieafspraken kunst- en cultuureducatie • Zo breed mogelijk aanbieden van cursussen, workshops etc. voor beeldend (tweedimensionaal en driedimensionaal), dans, muziek, drama en literatuur voor alle inwoners van Etten-Leur • Aanbieden van maatwerk workshops voor leerkrachten (ICC-ers) in EttenLeur in alle kunstdisciplines • Aanbieden van (betaalbare) naschoolse activiteiten m.b.t. beeldend, muziek, dans, drama en literatuur (zoveel als mogelijk in cultuurhuis en op verschillende locaties zoals scholen)

• Aanbieden en uitvoeren van een divers binnenschools actief en receptief kunstaanbod/programma voor primair onderwijs in Etten-Leur in overleg met gemeentelijke marktplaats KOEPEL • Aanbieden van een programma kunsteducatie op maat voor leerlingen van het voortgezet onderwijs in Etten-Leur in overleg met gemeentelijke marktplaats KOEPEL • Aanbieden van een receptief programma voor het primair onderwijs in Rucphen en Zundert (actief aanbod alleen op vraag van de scholen) in overleg met gemeentelijke marktplaats KOEPEL • Ondersteuning geven aan leerkrachten primair onderwijs en docenten voortgezet onderwijs m.b.t. het uitvoeren van het inhoudelijke CMK-traject (cultuureducatie met kwaliteit en een doorgaande leerlijn) door bekwame kunstvakdocenten • Aanbieden van ondersteunende horeca bij deze activiteiten. Prestatie/resultaatindicatoren kunst- en cultuureducatie Minimaal behoud aantal deelnemers Aansluiting aanbod bij behoefte/vraag Vertalen van landelijke ontwikkelingen naar Etten-Leurse situatie Aansluiting bij rijksoverheid ontwikkelingen (OCW) en CMK traject ontwikkelingen Provincie (KunstLoc) Noord Brabant • Minimaal behoud aantal cursussen en workshops • Minimaal behoud aantal naschoolse activiteiten. • • • •

46

BIJLAGEN

Prestatieafspraken subsidiebeschikking De Nobelaer voor 2024 (vervolg) Prestatieafspraken podiumkunsten • Aanbieden van dwarsdoorsnede professionele theatervoorstellingen m.b.t. ‘rondreizend theaterprogramma’ met alle genres als dans, klassiek etc. aan alle inwoners van Etten-Leur • Aanbieden van amateurtheatervoorstellingen aan alle inwoners van EttenLeur • Mogelijkheden bieden aan scholen om voorstellingen (musicals) te spelen in een geoutilleerde zaal • Mogelijkheden bieden aan Etten-Leurse verenigingen voor amateuristische kunstbeoefening om zich op het podium te presenteren • Organiseren van concerten m.b.t. popmuziek zodat lokale en regionale groepen de gelegenheid krijgen podiumervaring op te doen • Aanbieden van ondersteunende horeca bij deze activiteiten Prestatie/resultaatindicatoren podiumkunsten • Minimaal behoud aantal podiumactiviteiten en bezoekers • Aansluiting aanbod bij behoefte/vraag • Trends in samenleving volgen Sociaal-cultureel • Organiseren van (gezamenlijke) activiteiten met en door organisaties en instellingen in Etten-Leur gericht op sociale, maatschappelijke, culturele en sportactiviteiten

• Mogelijkheden bieden voor activiteiten op cultureel en/of sociaal maatschappelijk gebied mits niet gericht op behalen van winst • Niet-commercieel verhuren van popoefenruimte aan amateurbands uit Etten-Leur • Beschikbaar stellen van zalen voor activiteiten van sociaal-culturele instellingen tegen gereduceerde tarieven: zie bijlage voor definitie • Aanbieden van ondersteunende horeca bij deze activiteiten

Prestatie/resultaatindicatoren sociaal cultureel • Minimaal behoud van mogelijkheden bieden van zaalverhuringen tegen lager tarief (aan hand van definitie) • Minimaal behoud van aantal activiteiten met en door organisaties/instellingen in Etten-Leur gericht op sociale, maatschappelijke, culturele en sportactiviteiten Algemeen • Minimaal behoud bezoekers van het cultuurhuis • Kruisbestuiving van disciplines bibliotheek, podiumkunsten en kunst- en cultuureducatie vormgeven • Aanbieden van programma voor kwetsbare inwoners

47

BIJLAGEN

Bijlage 2: analyse van de les- en cursusgelden Per uur, per persoon *)

Per jaar, uitgaande van 36 lessen

Jongere

€ 50 à € 57

Variërend tussen € 922 en € 1.240

Volwassene

€ 52 à € 60

Variërend tussen € 937 en € 1.390

*) de meeste lessen zijn in kleine of grotere groepen en duren 20 of

30 min.

In het overzicht van soorten lessen en bijbehorende tarieven (zie website) is te zien dat het aanbod zowel inhoudelijk als qua vorm zeer divers is. We lichten er één voorbeeld uit, ter verduidelijking. Een tiener die een individuele pianoles volgt, betaalt in het seizoen 2024-2025 voor 30 minuten les € 922,- per jaar excl. btw (36 lesweken). Volgt hij/zij de les tweewekelijks, dan is het tarief voor 18 lessen € 461 excl. btw. Het maken van een vergelijking met wat in den lande gangbaar is, is erg moeilijk: er is op dit vlak veel variëteit. Voor individuele lessen komen wij in de markt de hiernaast weergegeven lesgelden tegen. Kijken we naar het landelijke beeld qua gesubsidieerde lesgelden (prijspeil 2023) dan valt op dat de tarieven van De Nobelaer hiermee in lijn zijn. NB: nietgesubsidieerde lessen in het “particuliere circuit” zijn doorgaans duurder, onder meer omdat meestal wordt (af)gerekend op basis van halve of hele uren.

Muziekscholen (gesubsidieerd)

De Nobelaer

Prijzen ’24-’25

Prijspeil 2023

Particuliere lessen (ongesubsidi eerd)

Hieronder staan de lestarieven die De Nobelaer in het seizoen ’24-’25 hanteert.

Per 30 min

Per uur

Per jaar, uitgaande van 40 lessen van 30 min.

Jongere

€ 12,50 à € 20

€ 25 à € 40

€ 500 à € 800

Volwassene

€ 20 à € 25

€ 40 à € 50

€ 800 à € 1.000

Nb: groepslessen aan een muziekschool kosten vaak ca. de helft van een individuele les. Jongere Volwassene

€ 20 à € 25

€ 40 à € 50

€ 950 à €1.250

€ 25 of meer

€ 50 of meer

€ 1.150 à € 1.450

De meest recente informatie die beschikbaar is over de tarieven die worden gehanteerd is afkomstig uit een onderzoek dat Kruis & Boele in 2022 deden in Noord- en Oost-Nederland. Uit deze studie komt onderstaande figuur.

48

BIJLAGEN

Bijlage 3: de benchmark van de bibliotheekfunctie Uit de Bibliotheekmonitor hebben we de navolgende bibliotheekorganisaties geselecteerd. Criteria om deze te selecteren waren: • De bibliotheek is maar in één gemeente actief en heeft dus maar één opdrachtgever (en subsidiënt). Nb: veel bibliotheken hebben een groter werkgebied dat soms wel vijf tot 10 gemeenten omvat. • De bibliotheek is ‘stand alone’ wat betekent dat cijfers sec iets zeggen over de bibliotheekactiviteiten en niet worden vertroebeld door andere (culturele) activiteiten zoals bij een mfo het geval is. • De bibliotheek bevindt zich in een gemeente die qua grootte vergelijkbaar is met Etten-Leur.

Benchmark bibliotheekfunctie De Nobelaer Gemeente

Aantal inwoners per 1/1-‘24

Aantal gemeenten waarvoor de bibliotheek werkt

Altena

57.925

1

Krimpenerwaard

57.775

1

(“best presterende bibliotheek van Ndl 2022”)

56.654

1

Hoogeveen

56.581

1

Kampen

56.186

1

Veldhoven

46.826

1

Heusden

46.037

1

Steenwijkerland

45.480

1

Nijkerk

45.358

1

Etten-Leur

45.232

1

Wageningen

42.616

1

Landgraaf

37.105

1

Hellendoorn

36.271

1

Smallingerland (Drachten e.o.)

49

BIJLAGEN

Bijlage 4: VNG-stroomschema cultuur en staatssteun Bij steun voor lokale cultuur is er praktisch nooit sprake van ongunstige beïnvloeding van het interstatelijk handelsverkeer. Het hier getoonde stroomschema is van toepassing om te bepalen hoe de steun aan culturele instellingen zich verhoudt tot de Europese regels over staatssteun. Indien een steunmaatregel wel een verstorende werking op de handel mocht hebben, dan is in artikel 107, lid 3, sub (d) van het EG-verdrag een uitzondering opgenomen voor maatregelen met een culturele doelstelling. Dit artikel bepaalt het volgende: ‘Als verenigbaar met de interne markt kunnen worden beschouwd steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen, wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.’ Uit artikel 107, lid 3, sub (d) van het EG-verdrag volgt dat maatregelen die (1) een daadwerkelijke culturele doelstelling hebben, (2) noodzakelijk en (3) proportioneel zijn om dit doel te bereiken na aanmelding door de Europese Commissie als verenigbaar met de interne markt worden geacht. Voor meer informatie over een en ander verwijzen we naar (de site van) het Kenniscentrum Europa Decentraal (KED). 50

BIJLAGEN

Bijlage 5: het beleidsgestuurde subsidieproces De kern van gemeentelijke beleid wordt bepaald door de politieke agenda: het coalitieakkoord, de (bestuurlijke) visie, de maatschappelijke effecten die worden nagestreefd. Het subsidiëren van culturele of educatieve organisaties is in dit licht altijd instrumenteel van aard. In wezen gaat het om de activiteiten en de prestaties die worden verricht om bij te dragen aan de (politieke) agenda en niet om de organisatie die deze verricht. De legitimiteit van een culturele organisatie wordt gevormd door de maatschappelijke waarde die aan de diensten (activiteiten) van die organisatie wordt gehecht, de maatschappelijke vraag naar deze diensten én de verantwoordelijkheid die gemeenten zich hierbij aanmeten. Gemeenten doen dat met beleid dat onder verschillende noemers in programma’s wordt ingericht. In deze programma’s benoemt de gemeente haar beleidsdoelstellingen en beleidsresultaten die zij verwacht te behalen in een bepaalde periode met behulp van bepaalde instrumenten. Een subsidierelatie biedt ruimte aan partijen om hun eigen rol vorm te geven. In praktijk is de rolverdeling tussen gemeente en culturele organisatie te beschouwen als die van respectievelijk opdrachtgever en opdrachtnemer.

In een subsidieovereenkomst (met bij voorkeur een meerjarige werkingskracht) kunnen gemeenten en organisaties afspraken maken over streefdoelstellingen ten aanzien van activiteiten, gebruik, uitleningen, en/of diensten. In hun beschikking tot subsidieverlening leggen gemeenten onder meer vast: • Welk subsidiebedrag ter beschikking wordt gesteld • Welke diensten en prestaties de organisatie zal leveren • Dat de huisvestingslasten (incl. energie) van de voorziening worden gesubsidieerd • Welke wettelijke bepalingen en/of verordeningen van toepassing zijn op de subsidiëring. De gemeenten hebben de zorg voor het opdrachtgeverschap aan culturele organisaties. Het is de gemeente die de maatschappelijke opgave stelt en die van daaruit vragen en opdrachten uitzet naar maatschappelijke instellingen of private ondernemers. Het gemeentelijke domein is dat van de wat-vraag: wat heeft de burger in onze gemeente nodig op gebieden als wonen, werken, weten en welzijn en wat kunnen of moeten we daar als lokale overheid voor inzetten? Als het gaat om maatschappelijke vraagstukken dan kiezen de meeste gemeenten voor een subsidieregeling die maatschappelijke organisaties ‘uitnodigt’ om activiteiten of initiatieven te ontwikkelen die kunnen beantwoorden aan 51

BIJLAGEN

Het beleidsgestuurde subsidieproces (vervolg) deze vraagstukken. In een aantal gevallen kiezen gemeenten bewust voor een inkooprelatie. Dat gebeurt veelal als het de gemeente zelf op voorhand duidelijk is hoe een vraagstuk moet worden opgelost maar daar geen eigen personeel voor kan of wil inzetten. Een culturele organisatie heeft vanuit een eigen verantwoordelijkheid te maken met de hoe-vraag: hoe gaan we om met de gesignaleerde maatschappelijke vraag of de wensen van het publiek, hoe krijgt onze dienstverlening vorm en hoe richten we onze bedrijfsvoering daarop in? In het subsidieproces hebben gemeente en culturele organisatie als ‘partners’ samen een verantwoordelijkheid in de signalering van de maatschappelijke vraag, in het maken van afspraken over te verrichten prestaties en in de evaluatie van het gevoerde beleid. Beide actoren zijn vanuit hun rol verantwoordelijk voor het zichtbaar bereiken van resultaten in de beantwoording van de maatschappelijke vraag. De in onderling overleg op te stellen subsidieovereenkomst dient mede om het gesprek hierover te stimuleren en te structureren.

Omschrijving van begrippen Prestaties: bij een ‘prestatie’ gaat het om de handeling die wordt verricht door de bibliotheek. Deze handeling leidt tot een bepaald vooraf gedefinieerd resultaat dat tegemoetkomt aan de verwachtingen die de gemeente hierover in zijn beleid heeft opgenomen. Zo gaan we er bijvoorbeeld vanuit dat vanuit dat het openstellen van een of meerdere informatiepunten door de bibliotheek ertoe leidt dat bewoners zich gemakkelijker informatie of kennis eigen kunnen maken en dat een cursus ertoe leidt dat kennis of vaardigheden daadwerkelijk worden opgedaan. Een prestatie is altijd een handeling. Het begrip prestatie wordt vaak in synoniem gebruikt met ‘activiteit’ en ‘output.’ In de Model Algemene subsidieverordening van de VNG (2019) wordt gesproken van activiteiten. Resultaat: we spreken over een resultaat als de prestatie (handeling) daadwerkelijk ergens toe leidt. Bij een informatiepunt zou dat dan gaan om het werkelijke aantal bezoeken of, als dat vast te stellen is, het beter geïnformeerd zijn van bewoners over een bepaald onderwerp. Bij een cursus kan het resultaat worden uitgedrukt in het aantal deelnemers dat hem afrondt of een diploma haalt.

Het begrip resultaat wordt vaak in verband gebracht met ‘outcome.’ Als het gaat om een resultaat met brede en/of blijvende impact, bijvoorbeeld toename van sociale cohesie of afname van alfabetisme, spreken we over een ‘maatschappelijk effect’.

52

Berenschot Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG UTRECHT Postbus 8039, 3503 RA UTRECHT

030 2 916 916 www.berenschot.nl

GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG