210419 TVW Etten-Leur - gemeenteraad informatieavond (handout)(incl vragen).pdf

CONCEPT

Transitievisie Warmte Gemeente Etten-Leur College en Raad presentatie voor 19 april

CONCEPT

Onderwerpen voor vanavond TVW 0.5: voorlopige resultaten 1. Transitievisie Warmte en het Klimaatakkoord 2. Proces: waar staan we en wie doen er mee? 3. Opgave

4. Uitgangspunten 5. Route naar aardgasvrij en warmteopties technisch-economische analyse & input participatie 6. Voorlopige resultaten: concept warmtetransitiekaart

7. Vervolgtraject naar definitieve TVW

CONCEPT

NL Klimaatakkoord: startpunt TVW

Landelijk kader: lokaal verstandige keuzes maken

1. Elke gemeente heeft eind 2021 een Transitievisie Warmte, in samenhang met RES > Per wijk: voorkeursalternatief aardgasvrij, incl. fasering en tussenstappen naar 2050 toe > Uitvoeringsstrategie: kader voor samenwerking gemeente, inwoners, organisaties 2. Gebouwde omgeving: aanzienlijke CO2 reductie in 2030, vooral bij utiliteit > Focus op isolatie, warmtenetten, hybride warmtepompen; all-electric als haalbaar > Alle gebouwen aardgasvrij in 2050, landelijk 20% verduurzaamd in 2030 3. Woonlastenneutraliteit is voorwaarde, op basis van landelijke regelingen: > Woonlasten (energierekening, huur, kosten alternatief gasketel) mogen niet stijgen > Ondersteuning als nodig, o.a. nationaal Warmtefonds, subsidies, afspraken huurders > Aardgas wordt naar verwachting duurder, elektriciteit goedkoper (budget neutraal) 4. Klimaatakkoord wordt nog verder uitgewerkt, o.a. wijkaanpak, streefwaarden isolatie en woonlastenneutraliteit. Gemeenten moeten dus anticiperen op landelijke ontwikkelingen.

CONCEPT

Participatie voor een gedragen resultaat Brede basis

Verdiepen

Breed toetsen en communiceren resultaten

Hier staan we nu

Eerste opbrengst

Voorlopige resultaten

• • •

• • •

Opgave Huidige situatie Uitgangspunten voor transitie

Website Enquête Inwoners informatieavond

Overzicht bronnen, alternatieven per wijk Transitiestrategie: Warmtetransitiekaart Starten met planvorming 2020-2030

3 meedenk bijeenkomsten (inwoners) 3 stakeholder bijeenkomsten

samenstelling: zie bijlage Presentatie College en Raad

Definitieve visie (TVW 1.0) • • •

Voorlopige visie getoetst en bijgewerkt Uitwerken uitvoeringsstrategie Warmteatlas en Infographic

Website (update) Enquête Inwoners informatieavond 1 meedenkgroep bijeenkomst 1 stakeholder bijeenkomst Vaststelling College en Raad

CONCEPT

19.000 Woningen in Etten-Leur overzicht per bouwjaar ±1500 woningen aardgasvrij (m.n. Schoenmakershoek)

Utiliteit 1600 gebouwen met warmtevraag gelijk aan 4500 woningen (20% totaal). Meeste utiliteit is kleinschalig (<500 m2). Grote utiliteit vooral in Vosdonk, Trivium en Centrumplan.

CONCEPT

Algemene principes voor de TVW

Concept. Opgesteld o.b.v. enquête en input werkgroep en meedenkgroep

Lange termijn perspectief en houvast voor de korte termijn We nemen inwoners, bedrijven en organisaties mee in het proces en keuzes Het moet financieel haalbaar zijn We maken gebruik van natuurlijke momenten en koppelkansen Ruimte voor innovatie

CONCEPT

Warmtetransitie naar uiteindelijk aardgasvrij:

Individuele situaties kunnen afwijken

aan de hand van bouwperiode: handelingsperspectief Isolatie in het algemeen onvoldoende voor Wijken hybride warmtepompen, daarom 1950-1975 isoleren met gestandaardiseerde aanpak

Isolatie in het algemeen op minimumniveau: Wijken 1975-1990 voldoet voor hybride warmtepompen,

maar kan per woning verschillen

Wijken >1990 Woningen <1950

Isolatie in het algemeen op basisniveau: voldoet voor hybride warmtepompen en evt. all-electric bij LT radiatoren / vloerverw. 600 woningen in Etten-Leur (3% totaal): maatwerk isolatie, op termijn bij voorkeur naar hybride warmtepomp

CONCEPT

Warmtetransitie naar uiteindelijk aardgasvrij: aan de hand van input participatie Hoofdpunten meedenkgroep

Hoofdpunten stakeholder groep

•

Draagvlak gaat via de portemonnee (randvoorwaarde)

•

In lijn met input meedenkgroep

•

Verduurzamen is goed, over uiteindelijk aardgasvrij zijn deelnemers verdeeld, aantal (zeer) sceptisch. Innovaties open houden. Situatie m.b.t. isolatie is herkenbaar; op hoofdlijnen eens met isolatie advies op basis van bouwjaren en natuurlijke momenten (verhuizing, verbouwing, etc)

•

Eens met visie op collectieve oplossingen

•

Alwel heeft wijkgericht isolatieplan, relevant voor Centrum West en Banakkers

•

Communicatie, participatie en onafhankelijke advisering eigenaren zijn succesfactoren

•

• • •

Verdeeldheid t.a.v. hybride / all-electric bij recente woningen, steun voor innovatie gerichte werkwijze Individuele keuzevrijheid wordt zeer belangrijk gevonden Begrip voor wijk en/of doelgroep gericht stimuleren verduurzaming, initiatief wordt gelegd bij gemeente

CONCEPT

Concept Warmtetransitiekaart

Focuswijk isolatie i.s.m. Alwel Focuswijk isolatie, werkwijze & fasering nog te bepalen*

Basis: individuele transitie per gebouw

Handelingsperspectief aan de hand van bouwjaren

Input participatie meedenkgroep, stakeholder groep, 1e enquête

2022-2024

2024-2026 *: Groen gekaderde focuswijken isolatie kunnen nog wijzigen. Perioden voor rood gekaderde focuswijken zijn in overleg met Alwel Appartementen en utiliteit >500 m2 groot: klein collectief kan denkbaar zijn. Buitengebied: advies volgt bouwperiodes <1975, 1975-1990 en >1990.

CONCEPT

Samenvattend: wat kunnen we in de gemeente Etten-Leur doen en wat kunnen we bereiken in 2030? DOEN:

BEREIKEN:

1. Anticiperen op landelijke ontwikkelingen naar aardgasvrij 2050 met ruimte voor innovatie

1. Woningen zoveel mogelijk geïsoleerd om overstap mogelijk te maken: klaar voor aardgasvrij

2. Bewoners informeren en faciliteren, uitvoeringsstrategie uit te werken in definitieve TVW

3. Stimuleren isolatie woningen <1995 met focus op een aantal wijken <1975 4. Stimuleren hybride warmtepompen en waar mogelijk all-electric: bij woningen >1975 5. Stimuleren verduurzaming Vosdonk, Centrumplan, Trivium 6. Samenwerken in Etten-Leur: 6 O’s: Onze inwoners, Ondernemers, Onderwijs, Organisaties, andere Overheden en onze Organisatie

2. Aanzienlijke CO2 besparing In lijn met klimaatakkoord: 33% bij woningen en 54% bij utiliteit in 2030 t.o.v. 2015

3. Verbeteren comfort en verlagen energierekening 4. Bijdrage aan leefbaarheid en andere gemeentelijke doelen in focuswijken isolatie

CONCEPT

Zoals gepresenteerd aan Raad op 15 maart

De volgende stappen zetten we om te komen tot een vastgestelde TVW. Stand van zaken 19 april

✓

CONCEPT

Zijn er vragen? We beantwoorden ze graag! Ook zijn wij benieuwd naar uw ideeën en suggesties, naar aanleiding van deze voorlopige resultaten. Daarbij willen wij u als projectgroep TVW een viertal vragen stellen: 1.

Heeft u nog aandachtspunten voor het nog te volgen (participatie)proces?

2.

Hoe kijkt u aan tegen de algemene principes?

3.

Wat vindt u van de transitieroute tot 2030 die de nadruk legt op stimulering van isolatie en (hybride) warmtepompen?

4.

Welke ondersteuning zou de gemeente inwoners moeten bieden bij de overgang naar aardgasvrij wonen?

CONCEPT

Dank voor uw aandacht! Vragen of opmerkingen?

CONCEPT

Transitievisie Warmte Gemeente Etten-Leur Achtergrond informatie voor raadsbijeenkomst 19 april 2021

CONCEPT

Klimaatakkoord: Aardgasvrij wonen en werken Plannen op drie niveaus Regio

Elke gemeente in NL

Wijk

Elke 5 jaar herijken

Regionale Energiestrategie

Transitievisie Warmte

Wijkuitvoeringsplannen

• Benoemt o.a. warmtebronnen op regionale schaal • Wordt binnenkort vastgesteld door de raad

• Kansrijk eindbeeld aardgasvrije gebouwde omgeving • Fasering per wijk/buurt • Kader voor wijkuitvoeringsplannen

• Start na vaststelling TVW (2022) • Concretiseert de uitvoering voor wijken die als eerste in beeld zijn conform TVW

CONCEPT

Organisatie voor opstellen Transitievisie Warmte Tussentijds informeren

College en Raad

Besluitvorming

Afstemming en werkafspraken: • Communicatie en participatie • Ambtelijke en bestuurlijke borging

Ambtelijke projectgroep

Werkgroep Stakeholders & meedenkgroep bewoners

Etten-Leur

• • • • • • •

Gemeente Alwel IKE/MKB Enexis Energie coöperaties Bewoners meedenkgroep HBV

•

(digitale) bewonersavonden en enquêtes

Uitgangspunten Analyse

Fasering wijken Uitvoeringsstrategie

Informeren en raadplegen

CONCEPT

Samenstelling werkgroep stakeholders

Samenstelling meedenkgroep

Uit bijna alle wijken Enexis

Bouwjaren variërend van <1950 tot >2010

uwEnergieloket

Leden van HBV

IKE/MKB

Alwel DuurSaam Etten-Leur

Huurders en particuliere huizenbezitters

Optimistisch, kritisch, sceptisch en realistisch mbt aardgasvrij

CONCEPT

RES 1.0 West-Brabant Getoond is een mogelijke warmtestructuur

Regionale warmte-bronnen voorlopig niet kansrijk voor gemeente Etten-Leur: warmtenet is fall-back optie Circa 15-20% reductie warmtevraag door isolatie 2050: klimaat-neutrale warmtevoorziening

CONCEPT

Hoe bepalen we wat mogelijk is in een buurt?

Uitgangspunten o.b.v. inbreng organisaties en meedenkgroep

Data analyse & expertise

Inbreng organisaties, meedenkgroep en inwoners van Etten-Leur

CONCEPT

Aardgasvrij in een notendop Isoleren

Aardgasvrije warmteoplossing

VRAAG 2: In hoeverre isoleren voor duurzame oplossing?

2021 Huidige situatie

VRAAG 1: Individueel of collectief?

Klaar voor de overstap

Aardgasvrij wonen in uiterlijk 2050

CONCEPT

Collectief

Route naar aardgasvrij: drie alternatieven Op hoofdlijnen zijn er drie alternatieven voor aardgas Mate van isolatie moet passend zijn bij het aardgasvrije alternatief.

Warmtenet Wijk/buurt/flat oplossing • Grootschalig o.b.v. havenwarmte • Kleinschalig met lokale bronnen

Individueel

Duurzaam gas / hybride Oplossing per woning, gasnet blijft Met gasketel en een warmtepomp

Individueel

All electric Oplossing per woning met alleen een warmtepomp

CONCEPT

VRAAG 1: Individueel of collectief?

Aan de hand van de RES 1.0: in Etten-Leur zijn vooral individuele oplossingen voor aardgasvrij in beeld.

Denkbare gebieden voor collectieve oplossingen: utiliteit en appartementen weq = woning equivalent

Warmtenetten zijn niet kansrijk in Etten-Leur: - Veel eengezinswoningen: individuele alternatieven zijn goedkoper - Duurzame warmtebronnen zijn beperkt beschikbaar. Op termijn kan warmte uit de haven van Moerdijk of Amer mogelijk zijn, dit wordt binnen de RES onderzocht. - Voor appartementen en grote utiliteitsgebouwen zijn op een aantal plekken collectieve oplossingen denkbaar op basis van WKO. Centrumplan en Trivium zijn het meest kansrijk. - warmtenetten kunnen op de lange termijn een terugval optie zijn voor oudere wijken als én isoleren lastig blijkt én duurzaam gas niet mogelijk of te duur blijkt.

CONCEPT

Individuele oplossingen: all-electric en/of duurzaam gas Hoe zit het met duurzame waterstof en groen gas? > Groen gas: max. 10% van het NL gasverbruik (nu: <1%) > TNO onderzoekt kansen voor duurzame waterstof: o.a. veiligheid, kosten, beschikbaarheid, duurzaamheid > Waterstof tot 2030 niet beschikbaar; het is niet realistisch dat waterstof volledig aardgas kan gaan vervangen

Bij actualisatie TVW in 2025: meer duidelijkheid over duurzame waterstof: • Als beschikbaar: hybride oplossingen en warmtenetten; all-electric als woning geschikt is • Als onvoldoende beschikbaar: all-electric met hybride tussenstap; warmtenet terugvaloptie

CONCEPT

VRAAG 2: In hoeverre isoleren voor duurzame oplossing?

Isoleren om alternatief aardgas mogelijk te maken, beter comfort en verlaging woonlasten

Benodigd temperatuur verwarmingssysteem

Maatregelen in de woning Natuurlijke momenten, zoals verbouwing

Max 70C (hele jaar) om over te kunnen stappen naar warmtenet (terugvaloptie in Etten-Leur) Vanaf 1975

Max 70C (bij vrieskou), zoveel mogelijk max 55C voor hybride warmtepomp 1990 / 2005+

Max 55C (hele jaar) voor all-electric of kleinschalig warmtenet op basis van WKO; vloerverwarming of laagtemperatuur radiatoren vereist

• Isolatie: vloer, dak, spouwmuur, HR++ glas naar benodigd temperatuurniveau alternatief • Als nodig: ventilatie, LT-radiatoren • Elektrisch koken

CONCEPT

VRAAG 2: In hoeverre isoleren voor duurzame oplossing?

Samenhang: isolatie en aardgasvrije alternatief ook aandacht voor koeling in zomer en ventilatie

Isolatieniveau

Temperatuur goed comfort

Matig / slecht

>70C

Duurzaam Warmtenet* gas (100%)

All-electric

Hybride

 ✓

✓* 

MT / HT

Minimumniveau*

Max. 70C

 

Basisniveau incl. radiatoren / vloerverw.

Max. 55C

✓

✓



MT / LT

Nieuwbouw (aardgasvrij)

Max. 45C

✓





LT

HT

*: duurzaam gas (100%) alleen als isolatie niet te verbeteren is naar minimumniveau. * Minimumniveau isolatie is maximaal 70C bij vrieskou en zoveel mogelijk maximaal 55C * Warmtenet HT/MT/LT = hoog (90C) / midden (70C, bijv. restwarmte Moerdijk / Amer) / laag (<55C, bijv. WKO) temperatuur warmtenet

CONCEPT

Wat betekent dit voor woningen in Etten-Leur? Stappen naar uiteindelijk aardgasvrij bij individuele aanpak* Algemeen advies: individuele situatie en wensen leidend

Oog voor betaalbaarheid en natuurlijke momenten

Actualisatie 2025 met beter inzicht in waterstof en warmtepompen

Bouwjaar

Wat kunnen inwoners – zelf en samen - doen in de komende 10 jaar?

<1950

Isolatie vereist, maatwerk i.v.m. grote diversiteit

1950 – 1975

Isolatie met gestandaardiseerde aanpak, zodat hybride warmtepompen mogelijk worden

1975 – 1990

Isoleren waar gewenst/nodig; als isolatie voldoet: hybride warmtepomp

>1990 Utiliteit

Hybride warmtepomp als tussenstap naar uiteindelijk all-electric Check isolatie; all-electric mogelijk bij max 55C winter en LT radiatoren of vloerverw.

Kleine utiliteit (<500 m2): conform woningen Grote utiliteit (>500 m2): all-electric, evt. hybride tussenstap, of warmtenet

*: bij collectieve aanpak (warmtenetten): isoleren naar temperatuurbehoefte van het warmtenet

CONCEPT

Naar de definitieve TVW

1. Opstellen uitvoeringsstrategie 2. Informeren en betrekken inwoners

CONCEPT

Uitvoeringsstrategie (volgt in definitieve TVW) > Vormgeven samenwerking met inwoners, ondernemers en organisaties > Aanpak voor waar we willen starten 1. Gemeentebrede werkwijze voor stimulering isolatie en hybride warmtepompen 2. Focuswijken isolatie 3. Stimuleren (kleine collectieve) oplossingen voor utiliteit: Vosdonk, Centrumplan, Trivium

Input via bewonersenquête, meedenkgroep en stakeholder werkgroep

CONCEPT

Criteria voor fasering startkansen We gaan kijken naar startkansen: gebieden of wijken waar we stappen richting aardgasvrij kunnen zetten (ook isolatie en hybride oplossingen). De prioritering doen we aan de hand van de volgende criteria:

1. Consensus over de voorkeursoplossing

2. Hoge betrokkenheid van inwoners en organisaties

4. Betaalbare oplossingen zijn beschikbaar

5. Koppelkansen mogelijk

Opgesteld o.b.v. enquête en input werkgroep

3. Weinig aanpassingen nodig

6. Zicht op een duurzame,

betrouwbare warmtebron

CONCEPT

volg ons en blijf op de hoogte. www.overmorgen.nl/aanmelden @OverMorgen OverMorgen