Woordvoeringslijn en QenA e260025056

Woordvoeringslijn en QenA netcongestie Provincie Gelderland Het kan zijn dat gemeenten ook vragen krijgen, vandaar deze Q&A. Woordvoeringslijn provincie Gelderland: • • •

• •

•

• •

De afgelopen maanden stond Gelderland voor een reëel risico. Een aansluitstop op het elektriciteitsnet die woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling zou stilzetten. Dankzij een intensieve gezamenlijke crisisaanpak met het Rijk, de netbeheerders en onze collega-provincies Flevoland en Utrecht is een directe aansluitstop in Gelderland voorlopig voorkomen. Dat is voorzichtig positief. Maar we zijn er nog niet. De ruimte die er nu is voor nieuwe aansluitingen bestaat alleen als afgesproken maatregelen ook echt en op korte termijn worden gerealiseerd. Dat vraagt inzet van iedereen: het Rijk, de netbeheerders, provincies én de gemeenten, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We moeten met elkaar aan de slag. De afspraken zijn nodig om te voorkomen dat de woningbouw in Gelderland stilvalt. Tegelijkertijd is de werkelijkheid dat bedrijven die al sinds 2022 op de wachtlijst staan, nog steeds geen zekerheid hebben. Dat blijft een groot probleem. De crisisaanpak wordt daarom voortgezet. Elke zes maanden kijken we opnieuw: zijn de maatregelen gerealiseerd, en is er daadwerkelijk ruimte op het net? Netbeheerders zijn daarbij aan zet, en als provincie helpen wij waar we kunnen om tempo te maken.

----------------------------------------------------------------------------------------------------Wat is er precies aan de hand? Op dinsdag 21 april heeft het Bestuurlijk Overleg - onder voorzitterschap van staatssecretaris Jo-Annes de Bat - een besluit genomen over de dreigende aansluitstop van TenneT in FGUgebied (Flevoland, Gelderland en Utrecht). In februari gaf TenneT aan dat de transportcapaciteit van het hoogspanningsnet in die regio zijn grenzen bereikt. Wat is er besloten? De opgave om een aansluitstop te voorkomen is fors, maar voor de drie Gelderse ‘congestiegebieden’ kan een onmiddellijke volledige aansluitstop vooralsnog afgewend worden. Is de aansluitstop in Gelderland nu van de baan? Nee, er is voorlopig geen directe aansluitstop in de drie congestiegebieden waar (delen van) Gelderland onder vallen. Dat biedt voorzichtig perspectief. Maar dit geldt alleen als afgesproken maatregelen dit jaar daadwerkelijk worden gerealiseerd. Als dat niet lukt, kan een aansluitstop alsnog volgen.

Wat is het volgende ‘meetmoment’? Hoewel voor de Gelderse congestiegebieden een acute aansluitstop vooralsnog niet nodig is, is de opgave enorm. Ook in Gelderland. Met name ook de ruimtelijke inpassing verdient nog aandacht. We blijven samen elke zes maanden opnieuw naar de netsituatie kijken en beoordelen. Welke maatregelen zijn nu nodig om een aansluitstop te voorkomen? Per congestiegebied moet voldoende flexibel vermogen worden gerealiseerd. Het gaat onder meer om: •

grootschalige elektriciteitsopslag (zoals batterijen);

•

regelbare opwek (bijvoorbeeld tijdelijke installaties);

•

beter benutten van het bestaande net.

Zonder deze maatregelen ontstaat opnieuw risico op een aansluitstop. De netbeheerders zijn primair aan zet voor het realiseren van de maatregelen. Het Rijk, provincies en gemeenten ondersteunen waar mogelijk, onder andere bij vergunningverlening en ruimtelijke inpassing. Is dit een structurele oplossing voor netcongestie? Nee. Dit is een crisisaanpak, geen structurele oplossing. Structureel is forse uitbreiding van het elektriciteitsnet nodig. Dat kost jaren. Deze maatregelen zijn bedoeld om te voorkomen dat de provincie in de tussentijd stilvalt. Wat gebeurt er als de maatregelen niet op tijd klaar zijn? Dan kan alsnog besloten worden tot het beperken of stoppen van nieuwe aansluitingen in Gelderland. Wie voert de regie op dit proces? De regie ligt bij de Crisistafel FGU (het Rijk, provincies, Autoriteit Consument & Markt en netbeheerders). Wat zijn congestiegebieden? Het FGU-gebied wordt opgesplitst in vijf aparte congestiegebieden. Per gebied wordt gekeken hoeveel flexibel vermogen nodig is, zoals elektriciteitsopslag en regelbare opwek, om nieuwe aansluitingen mogelijk te houden. De netbeheerder kan hierdoor lokaal beter op flexibiliteit sturen en zo ruimte voor meer aansluitingen creëren, ondanks dat FGU fysiek een vermaasd netwerk blijft.

De indeling is gebaseerd op stations die de grootste invloed hebben op knelpunten en kan in de tijd wijzigen door netinvesteringen of aangepaste flexibiliteitsbehoefte. Goede samenwerking tussen de gebieden blijft belangrijk. In welk specifiek congestiegebied valt mijn gemeente precies? In de Kamerbrief van dinsdag 21 april 2026 is een indicatieve kaart opgenomen. Betekenen de congestiegebieden ook dat elk gebied een eigen wachtrij heeft? Ja, TenneT analyseert per congestiegebied hoe ernstig de congestie is, houdt rekening met

genomen maatregelen en bepaalt op basis daarvan of er nog ruimte is om partijen van de wachtlijst aan te sluiten. Wat betekent dit voor woningbouw in Gelderland? Dat hangt volledig af van hoe lang we de aansluitstop weten te voorkomen. Als dat lukt, gaat het om tienduizenden woningen die wél gebouwd kunnen worden. Wat betekent dit voor de Gelderse inwoner? Het kan betekenen dat mensen in hun omgeving te maken krijgen met elektriciteitsopwek op piekmomenten of -opslag, zoals een batterij. Dat vraagt iets van de omgeving. Daartegenover staat dat woningzoekenden perspectief krijgen. Wat betekent dit voor Gelderse bedrijven? Veel bedrijven wachten al sinds 2022 op een aansluiting. Wie wil uitbreiden of verduurzamen, heeft vaak een zwaardere aansluiting nodig en die is er nu niet. Als we willen verduurzamen en economisch sterk blijven, móéten bedrijven vooruit kunnen. Waarom krijgen bedrijven geen voorrang? De volgorde van aansluiten is vastgelegd in het prioriteringskader van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Dat is een landelijk kader waar provincies niet van kunnen afwijken. Wel blijft Gelderland het belang van bedrijven onder de aandacht brengen, omdat zij essentieel zijn voor werkgelegenheid en verduurzaming.

Hoe kunnen mensen thuis en (kleine) ondernemers helpen voorkomen dat het stroomnet overbelast raakt? Het stoomnet is eigenlijk alleen in de piek (16 -21 uur) zwaar belast. Buiten de piek is er vaak nog veel ruimte op het net. Iedereen kan dus helpen door zijn/haar stroomverbruik te verplaatsen naar momenten buiten de piek. Dat helpt met alle apparaten. Maar zware (netintensieve) apparaten als warmtepompen, laadpalen en thuisbatterijen kunnen extra helpen. Via bijvoorbeeld de energieleveranciers (maar ook andere aanbieders) kunnen mensen een vergoeding krijgen voor het gebruiken van deze apparaten buiten de piek. ‘Slimme apparaten’ kunnen automatisch hun stroomverbruik aanpassen aan de drukte op het stroomnet, maar met een timer of een app kun je het ook instellen. Hoe kunnen grote bedrijven helpen voorkomen dat het stroomnet overbelast raakt? Grote bedrijven en zogenoemde ‘congestieverzachters’, zoals grootschalige batterijsystemen, leveren een belangrijke bijdrage aan het tegengaan van netcongestie. Netbeheerders sluiten in toenemende mate contracten met bedrijven om het elektriciteitsnet op piekmomenten te ontlasten. Daarnaast committeren netbeheerders zich om, zoals afgesproken, deze flexibiliteit bij bedrijven voortvarend in te kopen (waarbij de kosten en baten goed worden afgewogen).