Voorverkenning onderwijshuisvesting gemeente Ermelo (definitief)

Voorverkenning onderwijshuisvesting gemeente Ermelo Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk Inleiding Door een fractie uit de gemeenteraad van Ermelo worden vragen gesteld over de mate van controle en grip die de raad heeft op de uitgaven die door de gemeente worden gedaan op het gebied van onderwijshuisvesting. Recentelijk werden de kredietaanvraag van de Christelijke Scholengemeenschap Groevenbeek voor uitbreiding en renovatie, alsook de bekostiging van de gezamenlijke nieuwbouw door de basisscholen Augustinus en de Klokbeker, als een verrassing ervaren. Aangezien de aanvraag voor aanvullend krediet van enkel het Groevenbeek al een van ruim 3,6 miljoen euro bedroeg bestaan er zorgen in de raad van Ermelo rondom het onderwijshuisvestingsbeleid. Aangezien vragen rondom de onderwijshuisvesting al langer leven en een eerdere Quick scan van de rekenkamercommissie in 2018 al na de onderzoeksopzet tot de conclusie leidde dat dat er sprake was van een correcte besteding is besloten om in dit geval met een voorverkenning te beginnen. Door middel van een voorverkenning kan een inschatting worden gemaakt over of er voldoende reden is voor een Quick scan ofwel een breder onderzoek. In het geval dat er reden is voor een vervolgonderzoek kan de voorverkenning eventuele invalshoeken bloot leggen en scherpere onderzoeksvragen oproepen.

Opzet De focus van de voorverkenning is tweeledig. Zo is het doel om op basis van de vraagstelling inzicht te krijgen in hoe het Integraal Huisvestingsplan (IHP) door de gemeente Ermelo wordt uitgevoerd, maar ook hoe de samenwerking en communicatie tussen de betreffende schoolbesturen verloopt. Op basis van deze doelstelling is de volgende hoofdvraag in de voorverkenning gehanteerd: ‘’In hoeverre worden de afspraken in het Integraal Huisvestingsplan en de Verordening Onderwijshuisvesting in de praktijk nagevolgd?’’ Daarbij zijn ook de volgende deelvragen meegenomen: -

Hoe is het Integraal Huisvestingsplan tot stand gekomen? Wordt het IHP en de Verordening Onderwijshuisvesting in de praktijk nageleefd? Hoe wordt de gemeenteraad in het proces betrokken? 1

-

Is het IHP financieel haalbaar? Worden de afspraken gemaakt in het IHP betreffende de onderlinge samenwerking van scholen nagekomen?

Wat betreft de uitvoering van het verkennende onderzoek is op vrijdag 14 juli 2023 een gesprek gevoerd met twee ambtenaren die werkzaam zijn voor de onderwijshuisvesting in Ermelo. Daarbij zijn de bovenstaande vragen aan bod gekomen en hebben de desbetreffende ambtenaren deze zo veel als mogelijk van antwoorden voorzien.

Resultaten Het gesprek met de ambtenaren heeft enkele inzichten gegeven in wat er goed en minder goed gaat qua onderwijshuisvesting in de gemeente Ermelo. Ook kunnen enkele van de zorgen van raadsleden worden verklaard, hoewel deze waarschijnlijk niet geheel kunnen worden weggenomen. Deze inzichten zullen nu kort worden behandeld.

De inhoud van het IHP Beginnende bij het begin, namelijk de totstandkoming van het Integraal Huisvestingsplan. Hier zijn enkele opmerkingen over te maken, hoewel het IHP was opgesteld en vastgesteld voordat de gesproken ambtenaren zelf werkzaam waren bij onderwijshuisvesting Ermelo. Zo werden de schoolbesturen doorgaans zonder al te veel problemen bij het opstellen van de IHP betrokken. Wel waren er twee schoolbesturen die een bezwaarschrift tegen het IHP hadden ingediend, dit had echter betrekking op de in hun ogen ongunstige positie in de volgorde van nieuwbouw op de termijnplanning, en dus niet op de inhoud van het IHP zelf. Betreffende de inhoud van het IHP werden vanuit de desbetreffende ambtenaren wel een aantal kritiekpunten geuit. Zo zou het het IHP ontbreken aan visie. Er wordt echter gewerkt om dit te ondervangen. Zo wordt op dit moment een onderwijsvisie opgesteld en wordt er gewerkt richting een herijking en actualisatie van het IHP die in 2024 zal worden opgeleverd. Een tweede aanmerking op het IHP staat direct in verband met enkele van de zorgen die vanuit de gemeenteraad zijn geuit. Dit betreft namelijk het ontbreken van een volwaardige financiële paragraaf in het IHP, alsook het feit dat de schattingen van kosten en renovaties die wel in het IHP zijn opgenomen niet altijd volledig zijn.

Zo was de renovatie van het Groevenbeek wel opgenomen, maar de uitbreiding niet. De slag van de kosten naar de gemeentelijke begroting wordt in het huidige IHP nog onvoldoende gemaakt. Dit schijnt niet ongebruikelijk te zijn voor oudere IHP’s, aangezien deze doorgaans meer beleidsgericht zijn opgesteld. Hierdoor konden raadsleden verrast worden door de aanzienlijk hogere kosten voor het Groevenbeek dan dat oorspronkelijk in het IHP was geraamd. Ook dit punt zal worden meegenomen in het herijkte IHP met een sterkere financiële 2

onderbouwing en een geactualiseerde raming van de benodigde toekomstige investeringen.

In de praktijk Bij de uitvoering van het onderwijshuisvestingsbeleid zet de gemeente in op samenwerking en overeenstemming tussen de verschillende schoolbesturen en de gemeente. Zo is er twee tot drie maal per jaar een ‘lokale educatieve agenda’ gevolgd door een op overeenstemming gericht overleg (OOGO) georganiseerd waarbij de gemeente en de verschillende schoolbesturen met elkaar in gesprek gaan. Hierbij zijn de wethouder en de schoolbesturen aanwezig en zij behandelen in alle openheid wat er speelt aan ontwikkelingen en aanvragen, maar scholen kunnen ook aangeven dat zij nog wensen hebben. Zo worden daar ook lastiger vraagstukken behandeld. Zo werd aangegeven dat op deze wijze recentelijk duidelijk werd dat de Augustinus en de Klokbeker toch niet samen onder één dak wilden terwijl de raad recentelijk al krediet had verleend voor dit project. In het najaar worden er dan ook weer scenario’s verkend betreffende de toekomst van deze twee scholen. Over het algemeen genomen verloopt de samenwerking en coöperatie tussen de schoolbesturen onderling echter zonder conflicten of grote problemen. Er wordt goed samengewerkt door de schoolbesturen op onderwijskundig niveau, onder andere door de uitwisseling van expertise. Wel vormen de identiteit en denominatie van de verschillende scholen nog wel een drempel, zoals bij het voorbeeld van de Augustinus en de Klokbeker het geval is.

De nieuwe onderwijsvisie is dan ook zo vormgegeven dat er respect is voor verscheidenheid en identiteit van de scholen. De gemeente zelf speelt een verbindende rol tussen de verschillende scholen, met name via de beleidsadviseurs van onderwijs & jeugd op de zaken die geen betrekking hebben op de gebouwen. Wat betreft de betrekking van de raad bij het proces wordt de raad op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting middels een informatiememo. Deze memo wordt twee maal per jaar naar de raad gestuurd. Hierin wordt doorgaans feitelijk omschreven welke projecten er lopen en wat de status is. Echter, vanwege de hogere kosten door de uitbreiding van het Groevenbeek en het gezamenlijke project van de Augustinus en de Klokbeker, is er vorig jaar op het gebied van financiën ook een heel overzicht gemaakt van de kapitaallasten en projecten die er aan komen. Dit overzicht en de aankomende projecten zijn dan ook opgenomen in de memo. Ook dient het als een soort voorbereiding op de herijking van het IHP, waarin de financiën dus zullen worden geactualiseerd. Daarnaast is de raad bij de hogere kosten van de renovatie en uitbreiding van het Groevenbeek, door onder andere de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, middels een memo op de hoogte gesteld. Zodoende wordt de raad dus actief geïnformeerd.

Al deze memo’s zijn via de ingekomen stukken met de raad gedeeld en deze kunnen hier ook worden teruggevonden. Doorgaande op de financiën gaven de ambtenaren ook aan dat de raad van Ermelo had ingestemd met het opzetten van een financiële reserve voor 3

onderwijshuisvesting. Middels dit ‘potje’ zal er jaarlijks geld worden opgespaard om dit beschikbaar te stellen wanneer er in de toekomst weer extra geld nodig is. Deze reserve is dus geoormerkt voor onderwijshuisvesting, in tegenstelling tot de rijksbijdrage. De rijksbijdrage, een vast bedrag per leerling, per jaar, wordt namelijk jaarlijks, lumpsum, in het gemeentefonds gestort. Als deel van een algemene uitkering vanuit het Rijk is voor de financiële medewerkers niet te herleiden welk deel voor onderwijs bedoeld was. Alles waar geld voor nodig is op het gebied van onderwijshuisvesting moet zodoende eerst worden afgestemd met de afdeling financiën om wel de financiële dekking te verkrijgen. Daarnaast werd aangegeven dat besluiten vanuit het Rijk en vanuit de gemeenteraad grote invloed hebben op de kosten op het gebied van onderwijshuisvesting. Met name besluiten rondom stikstof, duurzaamheid en natuurinclusief bouwen stellen een groot aantal nieuwe eisen voor elk bouwproject. Zo moeten de nieuwe gebouwen duurzaam zijn, hetgeen de kosten opdrijft. Het idee van sobere en doelmatige onderwijshuisvesting is dan ook al enige tijd losgelaten, hoewel het niet zo is dat scholen worden voorzien van onnodige luxe.

Ambitieuze besluiten vanuit de gemeenteraad op onder andere het gebied van duurzaamheid en natuurinclusief bouwen kunnen dan ook bijdragen aan de hogere kosten van onderwijshuisvesting, wat vervolgens als een verrassing kan worden ervaren door de raad. Gevolg hiervan is ook dat bij de kredietaanvraag voor het Groevenbeek aparte beslispunten zijn toegevoegd om extra budget voor het voldoen aan andere raadsbesluiten aan te vragen, wat bij het Groevenbeek bijvoorbeeld al twee ton bedroeg. Conclusie De voorverkenning heeft inzicht kunnen geven in het onderwijshuisvestingsbeleid in de gemeente Ermelo en de wijze waarop invulling wordt gegeven aan het IHP. Het gesprek heeft enkele aandachtspunten aan het licht gebracht, alsook de wijze waarop deze al worden aangepakt. De conclusie kan worden getrokken dat de gemeente haar taak met betrekking tot de onderwijshuisvesting naar behoren oppakt en aan de schoolbesturen overlaat datgeen waar zij verantwoordelijk voor zijn. Verrassingen die vanuit de raad zijn gemeld, betreffend de hoger dan verwachte kosten voor sommige projecten zijn in het gesprek ook verklaard en verduidelijkt. Waarbij er dikwijls sprake is van externe factoren, zoals de oorlog in Oekraïne en steeds hogere eisen voor nieuwbouw. Er is dan ook geen structureel probleem in de uitvoering van het IHP debet aan de hogere kosten.

De hoop is ook dat het opgezette reserve ‘potje’ voor onderwijshuisvesting in de toekomst kan bijdragen aan het ondervangen van eventuele toekomstige ‘verrassingen’. Qua communicatie naar de raad zijn er ook geen grote problemen aan het licht gekomen. De raad wordt, zeker ook recentelijk, actief ingelicht over afwijkingen in huidige projecten en de nog te maken kosten voor toekomstige projecten, onder andere door de eerder benoemde memo’s. Zeker na de hoge overschrijdingen van de in het IHP ingeschatte kosten, ten gevolge van de

4

eerdergenoemde factoren, is er vanuit communicatie betreffende de financiën.

de

gemeente

extra

ingezet

op

Over het algemeen genomen lijkt het IHP dan ook naar behoren te worden uitgevoerd, waarbij de komende onderwijsvisie en de herijking het IHP zullen actualiseren en vanuit financieel oogpunt duidelijker zullen maken. Ook in de samenwerking tussen schoolbesturen onderling pakt de gemeente een actieve en verbindende rol. Waarbij, ondanks de haperingen door de denominaties en identiteiten van de verschillende schoolbesturen, de indruk over het algemeen positief is.

Advies Gezien de bovenstaande conclusie lijkt er op dit moment onvoldoende reden te zijn voor een verdergaand onderzoek op het gebied van onderwijshuisvesting in de Gemeente Ermelo. Het advies is om het bij deze voorverkenning te houden.

5