Voorlopige jaarstukken 2024 e250021380
Tekst van het document
Aangezien kandidaten hun eigen tempo kunnen bepalen in dit traject, zijn de hiervoor gereserveerde middelen niet volledig benut.
-145.683
Ontvangen bijdrage van het witte kruis voor de hulp bij afhijsen en tilassistentie € 70.000. Verdere afwijkingen < € 75.000
-95.404
Voor een toelichting zie § 6.1.
-1.904.560
Egalisatiereserve afschrijvingen: Toevoeging opbrengst verkoop materieel en materiaal Toevoeging onderschrijding rente en afschrijving Egalisatiereserve nieuw operationeel uniform Egalisatiereserve uitrukken Bestemmingsreserve SOS-toegang Bedrijfsvoeringsreserve; Geraamde onttrekkingen niet uitgevoerd omdat deze binnen het programma brandweerzorg kunnen worden opgevangen conform besluitvorming
Totaal
Nadeel
123.450
Het wagenpark en materiaalbestand is deels verouderd en vraagt daarom meer onderhoud en reparatie. De hogere kosten hiervoor worden grotendeels opgevangen door meer onderhoud en reparaties in eigen beheer uit te voeren. 24. VAKBEKWAAM WORDEN EN BLIJVEN
Nadeel
-145.683
-95.404 -1.904.560
183.367 1.904.560 -308.264 54.544 -5.160 558.100
Voordeel Voordeel
Nadeel Nadeel Voordeel Nadeel Voordeel
2.387.147 -168.462
Pagina 74 van 108
Voordeel
Nadeel Voordeel
Programma 3. GHOR Product
L/B
01. PERSONELE KOSTEN-GHOR
Baten
90. OVERIG-GHOR
95. RENTE EN AFSCHRIJVING-GHOR
Begroting 2024
Begroting na wijziging 2024
Realisatie 2024 11.320
11.320
Lasten
1.264.600
1.952.000
1.773.425
178.575
Saldo
-1.264.600
-1.952.000
-1.762.105
-189.895
Baten
48.000
48.000
29.230
-18.770
Verschil 2024
Lasten
776.000
435.300
275.624
159.676
Saldo
-728.000
-387.300
-246.394
-140.906
Baten
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)-Mutatie(s) reserve(s)
Lasten
19.100
19.100
12
19.088
Saldo
-19.100
-19.100
-12
-19.088
-2.011.700
-2.358.400
-2.008.512
-349.888
nadeel
nadeel
nadeel
voordeel
Lasten
68.729
-68.729
Saldo
-68.729
68.729
-68.729
68.729
nadeel
nadeel
Baten Lasten Saldo
Totaal saldo baten en lasten
Mutaties reserves 3.0 GHOR
Baten
Saldo reserves
Resultaat
-2.011.700
-2.358.400
-2.077.241
-281.159
nadeel
nadeel
nadeel
voordeel
Toelichting op Voordeel (V)/Nadeel (N) vanaf € 75.000 Product
Toelichting
Bedrag
01. PERSONELE KOSTEN
Saldo op salarissen, inhuur en detachering personeel wordt op totalen verantwoord en toegelicht in § 6.1.
-189.895
90. OVERIG
Voor de ontwikkeling van bouwsteen 3. GHOR Informatievoorziening (informatiepositie binnen witte kolom) is besloten om samen te werken op het Oost 5-niveau. Het prototype van de witte informatiebron Oost-5 is afgelopen jaar opgeleverd. Vanuit het prototype zal verdere ontwikkeling worden doorgevoerd. De exploitatiekosten zullen naar verwachting als gevolg van de verdere ontwikkeling van de informatievoorziening toenemen en de onderschrijding hierdoor lager worden. Verdere afwijkingen < €75.000
-84.156
Voordeel/Nadeel Voordeel
-189.895 Voordeel
-56.750
Voordeel -140.906
95. RENTE EN AFSCHRIJVING
Voor een toelichting zie § 6.1.
-19.088
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)
Egalisatiereserve afschrijvingen
19.088
Egalisatie noodfonds crisisbeheersing (BDuR)
49.642
-19.088
Voordeel Nadeel Nadeel
68.730 Totaal
-281.159 Voordeel
Pagina 75 van 108
Programma 4. MON Product
L/B
01. PERSONELE KOSTEN-MON
Baten
90. OVERIG-MON
95. RENTE EN AFSCHRIJVING-MON
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)-Mutatie(s) reserve(s)
Begroting 2024
Begroting na wijziging 2024
Realisatie 2024 76.148
76.148
Lasten
4.276.400
4.830.400
4.516.098
314.302
Saldo
-4.276.400
-4.830.400
-4.439.950
-390.450
Baten
3.533.000
3.733.275
3.733.275
Verschil 2024
Lasten
435.600
489.525
482.019
7.506
Saldo
3.097.400
3.243.750
3.251.256
-7.506
Baten Lasten
27.000
29.150
28.081
1.069
Saldo
-27.000
-29.150
-28.081
-1.069
-1.206.000
-1.615.800
-1.216.776
-399.024
nadeel
nadeel
nadeel
voordeel
391.400
351.400
-40.000
359.024
-359.024
391.400
-7.624
399.024
391.400
-7.624
399.024
-1.206.000
-1.224.400
-1.224.400
0
nadeel
nadeel
nadeel
Baten Lasten Saldo
Totaal saldo baten en lasten
Mutaties reserves 4.0 MON
Baten Lasten Saldo
Saldo reserves
Resultaat
Toelichting op Voordeel (V)/Nadeel (N) vanaf € 75.000 Product
Toelichting
Bedrag
01. PERSONELE KOSTEN
Saldo op salarissen, inhuur en detachering personeel wordt op totalen verantwoord en toegelicht in § 6.1.
-390.450
90. OVERIG
Totale afwijking < € 75.000
-7.506
Voordeel/Nadeel Voordeel
-390.450 Voordeel -7.506
95. RENTE EN AFSCHRIJVING
Totale afwijking < € 75.000
-1.069
Voordeel
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)
Conform afspraak wordt het resultaat van de MKON-MKBM gestort dan wel onttrokken in de reserve MKON-MKBM. Geraamde maar niet benodigde onttrekking aan de reserve frictiekosten LMO
359.024
Nadeel
40.000
Nadeel
-1.069
399.024 -
Totaal
Pagina 76 van 108
Programma 5. Directie en control Product
L/B
01. PERSONELE KOSTEN-Directie en control
Baten
51. BESTUUR-Bestuur
Begroting 2024
Begroting na wijziging 2024
Realisatie 2024
Lasten
518.500
722.500
780.616
-58.116
Saldo
-518.500
-722.500
-668.130
-54.370
112.486
Verschil 2024 112.486
Baten
52. DIRECTIE OVERIG-Directie en control
Lasten
10.000
30.000
17.965
12.035
Saldo
-10.000
-30.000
-17.965
-12.035
152.000
150.861
-1.139
Baten
53. CONTROL-Control
Lasten
389.000
442.000
367.910
74.090
Saldo
-389.000
-290.000
-217.049
-72.951
Baten
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)-Mutatie(s) reserve(s)
Lasten
55.000
75.000
121.100
-46.100
Saldo
-55.000
-75.000
-121.100
46.100
-972.500
-1.117.500
-1.024.244
-93.256
nadeel
nadeel
nadeel
voordeel
-972.500
-1.117.500
-1.024.244
-93.256
nadeel
nadeel
nadeel
voordeel
Baten Lasten Saldo
Totaal saldo baten en lasten
Mutaties reserves 5.0 Directie en control
Baten Lasten Saldo
Resultaat
Toelichting op Voordeel (V)/Nadeel (N) vanaf € 75.000 Product
Toelichting
01. PERSONELE KOSTEN
Saldo op salarissen, inhuur en detachering personeel wordt op totalen verantwoord en toegelicht in § 6.1.
51. BESTUUR
Afwijkingen < € 75.000
52. DIRECTIE OVERIG
Bedrag -54.370 -54.370
-12.035
Ontwikkelbudget. Dit betreft het budget voor personeelsontwikkeling. Gedurende 2024 is dit budget slechts beperkt aangesproken als gevolg van het beperkt volgen van opleidingen en trainingen gedurende het begrotingsjaar. Verdere afwijkingen < €75.000
Voordeel/Nadeel Voordeel
-12.035 -89.157
Voordeel Voordeel
16.206
Nadeel -72.951
53. CONTROL
Totale afwijking < € 75.000
46.100
Nadeel 46.100
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)
Geen mutatie(s) reserve(s)
-93.256
Totaal
Pagina 77 van 108
Voordeel
Programma 6. Bedrijfsvoering Product
L/B
01. PERSONELE KOSTEN-Bedrijfsvoering
Baten
22. FACILITAIR-Bedrijfsvoering
23. HUISVESTING-Bedrijfsvoering
61. COMMUNICATIE-Bedrijfsvoering
62. MIDDELEN-Bedrijfsvoering
63. VERZEKERINGEN-Bedrijfsvoering
64. PERSONEELSZAKEN-Bedrijfsvoering
65. INFORMATIE-Bedrijfsvoering
66. ARBO-Arbo
89. OVERIG-Bedrijfsvoering
95. RENTE EN AFSCHRIJVING-Bedrijfsvoering
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)-Mutatie(s) reserve(s)
Begroting 2024
Begroting na wijziging 2024 5.000 235.000
Realisatie 2024
Verschil 2024
302.322
67.322
Lasten
7.971.600
10.023.140
9.827.246
195.894
Saldo
-7.966.600
-9.788.140
-9.524.924
-263.216
Baten Lasten
266.500
196.500
201.609
-5.109
Saldo
-266.500
-196.500
-201.609
5.109
9.820
9.820
Baten Lasten
1.687.500
1.666.000
1.646.766
19.234
Saldo
-1.687.500
-1.666.000
-1.636.946
-29.054
Baten Lasten
59.500
89.500
95.065
-5.565
Saldo
-59.500
-89.500
-95.065
5.565
Lasten
80.000
80.000
39.574
40.426
Saldo
-80.000
-80.000
-39.574
-40.426
Lasten
762.000
762.000
580.286
181.714
Saldo
-762.000
-762.000
-580.286
-181.714
Baten
Baten
Baten Lasten
683.000
712.625
616.544
96.081
Saldo
-683.000
-712.625
-616.544
-96.081
65.000
65.000
Lasten
2.576.770
3.054.120
3.260.427
-206.307
Saldo
-2.576.770
-3.054.120
-3.195.427
141.307
Baten
Baten Lasten
134.500
134.500
130.713
3.787
Saldo
-134.500
-134.500
-130.713
-3.787
2.500
2.500
Baten Lasten
606.700
666.700
606.054
60.646
Saldo
-606.700
-666.700
-603.554
-63.146
Lasten
1.068.600
982.100
571.242
410.858
Saldo
-1.068.600
-982.100
-571.242
-410.858
-15.891.670 -18.132.185 -17.195.885
-936.300
Baten
Baten Lasten Saldo
Totaal saldo baten en lasten
nadeel
nadeel
nadeel
voordeel
130.000
782.625
519.560
-263.065
594.150
1.249.256
-655.106
130.000
188.475
-729.696
918.171
130.000
188.475
-729.696
918.171
voordeel
voordeel
nadeel
nadeel
Mutaties reserves 6.0 Bedrijfsvoering
Baten Lasten Saldo
Saldo reserves
Resultaat
-15.761.670 -17.943.710 -17.925.581
nadeel
Pagina 78 van 108
nadeel
nadeel
-18.129
voordeel
Toelichting op Voordeel (V)/Nadeel (N) vanaf € 75.000 Product
Toelichting
01. PERSONELE KOSTEN
Saldo op salarissen, inhuur en detachering personeel wordt op totalen verantwoord en toegelicht in § 6.1.
22. FACILITAIR 23. HUISVESTING 61. COMMUNICATIE 62. MIDDELEN
Bedrag
Voordeel/Nadeel Voordeel
-263.216
Afwijkingen < € 75.000
5.109
Afwijkingen < € 75.000
-29.054
263.216 5.109
Nadeel Voordeel
-29.054 Afwijkingen < € 75.000
5.565
Afwijkingen < € 75.000
-40.426
5.565
Nadeel Voordeel
-40.426 63. VERZEKERINGEN
64. PERSONEELSZAKEN
Verzekeringen materieel. Dit betreft de daadwerkelijke kosten ten tijde van afwikkeling. De hoogte van deze kosten kan over de jaren heen een grillig verloop vertonen
-108.178
Diverse verschillen kleiner dan <75.000
-73.536
Leiderschapsprogramma: minder uitgegeven dan begroot (blijft in reserve organisatieontwikkeling). Afwijkingen < € 75.000
-97.929
Voordeel
Voordeel 181.714
1.848
Voordeel Nadeel
-96.081 65. INFORMATIE
Ontwikkeling Operationele systemen. In 2024 hebben zich geen grote implementaties of migraties voorgedaan. FMIS. De vervanging van het facilitair managementsysteem is grotendeels geïmplementeerd en zal nog in 2025 doorlopen. Afwijkingen < € 75.000
-127.006
Voordeel
260.240
Nadeel
8.073
Nadeel 141.307
66. ARBO
Afwijkingen < € 75.000
-3.787
Voordeel -3.787
89. OVERIG
-63.146
Afwijkingen < € 75.000
Voordeel -63.146
95. RENTE EN AFSCHRIJVING
Voor een toelichting zie § 6.1.
-410.858
Voordeel
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)
Egalisatiereserve afschrijvingen:
410.858
Bedrijfsvoeringsreserve; geraamde onttrekkingen niet uitgevoerd omdat deze binnen het programma Bedrijfsvoering kunnen worden opgevangen conform besluitvorming Toevoeging bespaarde huur Egalisatie noodfonds crisisbeheersing Incidentele veranderkosten Bijkomende kosten materieelspreidingsplan
143.500
Nadeel
40.000 204.249 97.929 21.636
Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel
410.858
918.171 -18.129
Totaal
Pagina 79 van 108
Nadeel
Voordeel
Programma 7. Algemene Dekkingsmiddelen Product
L/B
01. PERSONELE KOSTEN-Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
Baten
71. TREASURY-Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
72. LOON- EN PRIJSCOMPENSATIE-Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
73. BIJDRAGEN RIJK EN GEMEENTEN-Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
Begroting 2024
Begroting na wijziging 2024
Realisatie 2024
Verschil 2024
Lasten
444.000
Saldo
-444.000
Baten
1.049.700
1.052.175
622.070
Lasten
1.049.700
677.175
231.608
445.567
Saldo
0
375.000
390.462
-15.462
-430.105
Baten Lasten
4.311.758
Saldo
-4.311.758
Baten
63.143.540
64.282.395
64.284.195
1.800
63.143.540
64.282.395
64.284.195
-1.800
Lasten Saldo 88. ALGEMEEN-Algemeen
Baten
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)-Mutatie(s) reserve(s)
10.469
10.469
Lasten
485.692
400.192
43.641
356.551
Saldo
-485.692
-400.192
-33.172
-367.020
57.902.090
64.257.203
64.641.485
-384.282
voordeel
voordeel
voordeel
voordeel
1.202.985
2.934.985
2.934.985
Baten Lasten Saldo
Totaal saldo baten en lasten
Mutaties reserves 7.0 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
Baten Lasten Saldo
Saldo reserves
Resultaat
1.495.013
1.120.013
375.000
1.202.985
1.439.972
1.814.972
-375.000
1.202.985
1.439.972
1.814.972
-375.000
voordeel
voordeel
voordeel
nadeel
59.105.075
65.697.175
66.456.457
-759.282
voordeel
voordeel
voordeel
voordeel
Toelichting op Voordeel (V)/Nadeel (N) vanaf € 75.000 Product
Toelichting
Bedrag
01. PERSONELE KOSTEN
Saldo op salarissen, inhuur en detachering personeel wordt op totalen verantwoord en toegelicht in § 6.1.
-
71. TREASURY
Er is een voordelig renteresultaat, dat is gerealiseerd door de ontvangen rente van het schatkistbankieren bij de Nederlandse Staat van € 390.000. Het bedrag dat hier resteert is € 15.462. Dit moet in samenhang worden gezien met de mutatie aan de egalisatiereserve van € 375.000
-15.462
72. LOON- EN PRIJSCOMPENSATIE
Afwijkingen < € 75.000
-1.800
73. BIJDRAGEN RIJK EN GEMEENTEN
Afwijkingen < € 75.000
88. ALGEMEEN
Stelposten zijn niet volledig aangewend w.o. post onvoorzien en piketvergoeding
Voordeel/Nadeel
Voordeel
-15.462 Voordeel -1.800 -
-400.192
-
33.172
Voordeel Nadeel
-367.020 99. MUTATIE(S) RESERVE(S)
De toevoeging aan de egalisatiereserve afschrijvingen is na een herrekening van de toe te rekenen aan de investeringen via het resultaat (begroot minus werkelijk) kapitaallasten toegevoegd aan de egalisatiereserve.
-375.000
Voordeel -375.000
Totaal
-759.282
Pagina 80 van 108
Voordeel
Programma 8. Brandweerkazernes in eigendom en overgangsrecht Product
L/B
801. APELDOORN-Apeldoorn
Baten
Begroting na wijziging 2024 1.200.000 372.000
307.182
-64.818
Lasten
1.200.000
372.000
307.182
64.818
Saldo
0
0
0
0
Baten
183.000
183.000
273.346
90.346
Lasten
183.000
183.000
273.346
-90.346
Saldo
0
0
0
0
Baten
125.000
125.000
153.548
28.548
Lasten
125.000
125.000
153.548
-28.548
Saldo
0
0
0
0
Baten
49.000
49.000
54.995
5.995
Lasten
49.000
49.000
54.995
-5.995
802. DOETINCHEM-Doetinchem
803. HARDERWIJK-Harderwijk
804. EPE-Epe
805. ZUTPHEN-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
806. AALTEN-Aalten
807. BERKELLAND-Berkelland
808. BRONCKHORST-Bronckhorst
809. BRUMMEN-Brummen
81. APELDOORN-Apeldoorn
810. ELBURG-Elburg
811. ERMELO-Ermelo
812. HATTEM-Hattem
813. HEERDE-Heerde
814. LOCHEM-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
Begroting 2024
Realisatie 2024
Verschil 2024
Saldo
0
0
0
0
Baten
125.000
125.000
154.582
29.582
Lasten
125.000
125.000
154.582
-29.582
Saldo
0
0
0
0
Baten
33.000
33.000
17.065
-15.935
Lasten
33.000
33.000
17.065
15.935
Saldo
0
0
0
0
Baten
56.000
56.000
42.945
-13.055
Lasten
56.000
56.000
42.945
13.055
Saldo
0
0
0
0
Baten
58.000
58.000
41.397
-16.603
Lasten
58.000
58.000
41.397
16.603
Saldo
0
0
0
0
Baten
25.000
25.000
21.704
-3.296
Lasten
25.000
25.000
21.704
3.296
Saldo
0
0
0
0
Baten
590.000
917.600
985.376
67.776
Lasten
590.000
917.600
985.376
-67.776
Saldo
0
0
0
0
Baten
41.000
41.000
28.122
-12.878
Lasten
41.000
41.000
28.122
12.878
Saldo
0
0
0
0
Baten
20.000
20.000
18.157
-1.843
Lasten
20.000
20.000
18.157
1.843
Saldo
0
0
0
0
Baten
14.000
14.000
9.451
-4.549
Lasten
14.000
14.000
9.451
4.549
Saldo
0
0
0
0
Baten
27.000
27.000
29.434
2.434
Lasten
27.000
27.000
29.434
-2.434
Saldo
0
0
0
0
Baten
65.000
65.000
49.708
-15.292
Lasten
65.000
65.000
49.708
15.292
Saldo
0
0
0
0
Pagina 81 van 108
815. MONTFERLAND-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
816. NUNSPEET-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
817. OLDEBROEK-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
818. OOST GELRE-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
819. OUDE IJSSELSTREEK-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
82. DOETINCHEM-Doetinchem
820. PUTTEN-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
821. VOORST-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
822. WINTERSWIJK-Kazernes in eigendom en overgangsrecht
88. ALGEMEEN-Algemeen
Baten
30.000
30.000
30.794
794
Lasten
30.000
30.000
30.794
-794
Saldo
0
0
0
0
Baten
34.000
34.000
25.420
-8.580
Lasten
34.000
34.000
25.420
8.580
Saldo
0
0
0
0
Baten
33.000
33.000
35.692
2.692
Lasten
33.000
33.000
35.692
-2.692
Saldo
0
0
0
0
Baten
71.000
71.000
59.173
-11.827
Lasten
71.000
71.000
59.173
11.827
Saldo
0
0
0
0
Baten
47.000
47.000
36.490
-10.510
Lasten
47.000
47.000
36.490
10.510
Saldo
0
0
0
0
Baten
159.000
641.000
529.377
-111.623
Lasten
159.000
641.000
529.377
111.623
Saldo
0
0
0
0
Baten
19.000
19.000
19.259
259
Lasten
19.000
19.000
19.259
-259
Saldo
0
0
0
0
Baten
33.000
33.000
33.059
59
Lasten
33.000
33.000
33.059
-59
Saldo
0
0
0
0
Baten
21.000
21.000
40.704
19.704
Lasten
21.000
21.000
40.704
-19.704
Saldo
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Baten Lasten Saldo
99. MUTATIE(S) RESERVE(S)-Mutatie(s) reserve(s)
Baten Lasten Saldo
Totaal saldo baten en lasten
Mutaties reserves 8.0 Kazernes in eigendom en overgangsrecht
Baten Lasten Saldo
Saldo reserves
Resultaat
Toelichting Binnen dit programma wordt een aantal specifieke producten verantwoord die VNOG uitvoert. Programma 8 sluit altijd op nihil aangezien alle kosten en opbrengsten met de desbetreffende gemeenten per product worden verrekend. In dit programma is het onderdeel ‘facilitaire kosten’ van de demarcatieregeling ondergebracht waarin per kazerne gemonitord wordt wat de kosten zijn. In deze verantwoording zijn de belangrijkste afwijkingen van de begroting nader toegelicht. Deze verantwoordingen zijn separaat aan de (financieel) ambtenaren van de desbetreffende gemeenten overlegd. De enige kazerne die VNOG nog in eigendom heeft, is die van de gemeente Doetinchem. Daarnaast is met de gemeente Apeldoorn een uitwerkingsovereenkomst afgesloten voor de kazernes. Aangezien VNOG de exploitatie voor de betreffende gemeenten uitvoert, worden alle uitgaven afgerekend met de betreffende gemeenten. De uitvoering van het overgangsrecht wordt verzorgd door VNOG en 1 op 1 verrekend met de betreffende gemeente. Periodiek worden richtlijnen verstrekt vanuit het landelijk arbeidsvoorwaardenakkoord.
Pagina 82 van 108
7. Waarderingsgrondslagen Algemeen De jaarrekening is opgesteld met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Materiële vaste activa Materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs (dit omvat de inkoopprijs en de bijkomende kosten) onder aftrek van de cumulatieve afschrijvingen. Disagio wordt niet geactiveerd. De gehanteerde afschrijvingsmethoden staan beschreven in de Financiële Verordening. De VNOG schrijft af volgens de lineaire methode op al haar reguliere activa en annuïtair op de gebouwen. Aan investeringen die gedurende het boekjaar worden aangeschaft wordt wel rente toegerekend, maar er wordt daarvoor geen afschrijving berekend. De eerste afschrijving vindt plaats in het boekjaar volgend op het jaar van aanschaf. De afschrijving wordt gebaseerd op de levensduur van de activa. Verkort overzicht afschrijvingstermijnen Waardering en afschrijving vaste activa: 1. Activa met een verkrijgingprijs van minder dan € 15.000 worden niet geactiveerd. 2. Afschrijving van gebouwen vindt plaats op basis van de annuïtaire methode, op gronden wordt niet afgeschreven. Op alle overige activa wordt lineair afgeschreven. 3. De rente voor de toerekening van de kapitaallasten wordt bepaald door het AB bij de vaststelling van de begroting. 4.
De materiële vaste activa met economisch nut, zoals bedoeld in artikel 35 van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeente, worden afgeschreven volgens de afschrijvingstermijnen zoals vastgesteld in de vergadering van het DB van 29 november 2018. Het vaststellen van de lijst met afschrijvingstermijnen is, op grond van de huidige Financiële Verordening, een bevoegdheid van het DB. Aanvullend op de vastgestelde lijst zijn de volgende uitgangspunten vastgesteld: a. Tweedehands aangekochte activa worden afgeschreven op basis van de geschatte resterende economische levensduur; b. Investeringen die in voorgaande leden niet specifiek zijn benoemd worden afgeschreven op basis van de verwachte economische levensduur. Vorderingen Vorderingen zijn opgenomen tegen de nominale waarde. Liquide middelen Liquide middelen zijn opgenomen tegen de nominale waarde. Overlopende activa Overlopende activa zijn opgenomen tegen de nominale waarde. Algemene reserve Algemene reserves zijn reserves waaraan het Algemeen Bestuur geen specifieke bestemming heeft gegeven.
Pagina 83 van 108
Bestemmingsreserves Bestemmingsreserves zijn reserves waaraan het AB een specifiek doel heeft gegeven. Binnen deze reserves is onderscheid mogelijk in wettelijke, egalisatie en overige bestemmingsreserves. Voorzieningen Voorzieningen moeten gevormd worden wegens: a. verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten; b. op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten; c. kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. De voorzieningen worden gevormd tegen nominale waarde. Langlopende schulden De langlopende schulden zijn opgenomen tegen nominale waarde. Van langlopende schulden is spraken wanneer de oorspronkelijke looptijd één jaar of langer is. Vlottende passiva De vlottende passiva zijn opgenomen tegen nominale waarde. Stelsel van baten en lasten De baten en lasten zijn toegerekend aan het jaar waarin de diensten of goederen zijn geleverd. Eventuele verliezen en in redelijkheid te berekenen risico’s, die hun oorsprong vinden in of voor het verslagjaar zijn verwerkt in de jaarrekening.
De baten en lasten waartussen een causaal verband bestaat zijn in hetzelfde jaar verantwoord. De programmarekening 2024 is opgesteld over de periode 1 januari 2024 – 31 december 2024. Normenkader rechtmatigheid Het normenkader, zoals vastgesteld door het AB, dat dient ter vaststelling van de financiële rechtmatigheid en dat is uitgewerkt in een toetsingskader omvat onderstaande wet- en regelgeving.
Resultaat Conform BBV worden de mutaties in de reserves zowel in de begroting als in de rekening, separaat verantwoord. Hierdoor is het jaarrekeningresultaat zowel voor als na bestemming inzichtelijk. Pagina 84 van 108
8. Toelichting op de balans Activa Materiele Vaste Activa (MVA) Aanschafwaarde per 01-01-2024 Af: Afschrijving per 01-01-2024
75.219.478 -40.498.613
Stand per 01-01-2024
34.720.865
Bij: Investeringen 2024
11.057.696
Af: Bijdragen derden
-
Af: Desinvestering 2024
-1.564.362
Bij: cum afschrijvingen des-investeringen 2024
1.564.362
Af: Afschrijvingen 2024
-4.977.337
Af: Afwaarderingen 2024 Totaal saldo activa per 31-12-2024
40.801.224
De stand per 1-1-2024 bestaat uit de boekwaarde van de gehele VNOG. De VNOG kent alleen investeringen met economisch nut. De activa van de VNOG bestaan uit vijf categorieën, namelijk gronden & terreinen, bedrijfsgebouwen, vervoermiddelen, apparatuur en overige activa. Hieronder de stand van de balans per categorie. Verloopstaat Investeringen 2024 Categorie
Gronden & Terreinen
Bedrijfsgebouwen
670.000
3.509.984
Bij: investering 2024
-
72.199
Af : bijdragen derden
-
-
Boekwaarde per 01-01-2024
Machines & Overige Vervoermiddelen apparaten & materiele Totaal installaties vaste activa 15.899.396 9.608.613 5.032.872 34.720.865 7.977.227 -1.492.239
Af: desinvestering 2024
2.087.500
920.771
-
-
-
-34.485
-37.637
-1.564.362
11.057.696
Bij: cum afschrijvingen des-investeringen 2024
-
-
1.492.239
34.485
37.637
1.564.362
Af: Afschrijving 2024
-
-243.161
-2.333.748
-1.627.588
-772.840
-4.977.337
670.000
3.339.022
21.542.875
10.068.525
5.180.802
40.801.224
-
-
-
-
-
3.339.022
21.542.875
10.068.525
5.180.802
40.801.224
Subtotaal Af: Afwaarderingen 2024 Totaal saldo activa per 31-12-2024
670.000
Toelichting op de afschrijvingen De gehanteerde afschrijvingsmethoden zijn conform de Financiële Verordening VNOG 2024, paragraaf 4, artikel 11. Op gronden & terreinen wordt niet afgeschreven, op bedrijfsgebouwen wordt annuïtair afgeschreven. Alle overige activa schrijft de VNOG af volgens de lineaire methode. Aan investeringen die gedurende het boekjaar worden aangeschaft, wordt wel rente toegerekend, maar daarover wordt geen afschrijving berekend. De eerste afschrijving vindt plaats in het boekjaar volgend op het jaar van aanschaf. Het DB heeft een afschrijvingstabel (termijn) vastgesteld die met ingang van 2019 wordt toegepast. In het jaar 2024 heeft de VNOG € 11.057.696 geïnvesteerd. De gerealiseerde investeringen zijn lager dan het toegekende investeringsbudget. De uitvoering van de vervangingsinvesteringen van m.n. materieel/materialen voor Brandweerzorg, is om meerdere redenen vertraagd. Hierbij spelen moeizame aanbestedingen, schaarste en oplopende prijzen een belangrijke rol. Een aantal investeringen zijn hierdoor verplaatst naar de komende jaren. In totaal bedroegen de desinvesteringen in 2024 € 1.564.362. Van deze desinvesteringen is Pagina 85 van 108
getoetst op welke wijze de afstoot ervan heeft plaatsgevonden. Bij verwerking van de (des)investeringen en afschrijvingen over 2024 sluiten het overzicht van de activa en de administratieve verwerking ervan in de balans, op elkaar aan. Restantkredieten 2024 In hoofdstuk 13 staan de kredieten die in 2024 niet (geheel) zijn uitgevoerd. De uitvoering vindt plaats in 2025 of later. Deze kredieten worden overgeheveld naar 2025. Vlottende activa Vorderingen < 1 jaar Onder vorderingen op korte termijn vallen vorderingen die binnen een jaar afgehandeld worden. In onderstaande tabel staan de vorderingen op korte termijn aangegeven. Uitzettingen < 1 jaar Vorderingen op openbare lichamen
31-12-2024
31-12-2023
Mutatie
329.400
340.229
-10.829
Uitzettingen in 's Rijks Schatkist met een rente typische looptijd < 1 jaar
7.815.685
1.299.478
6.516.207
Rekening courant verhouding met het Rijk Overige vorderingen Totaal uitzettingen < 1 jaar
0 27.946 8.173.031
0 3.730.959 5.370.666
0 -3.703.013 2.802.365
Vorderingen op openbare lichamen Dit betreft vorderingen op diverse openbare lichamen die in 2025 worden afgewikkeld. Schatkistbankieren Met ingang van 1 januari 2014 heeft het Ministerie van Financiën het voor overheidslichamen verplichte schatkistbankieren ingevoerd. De VNOG is hierdoor verplicht om overtollige middelen in rekening-courant aan te houden bij het Ministerie van Financiën. Als overtollig wordt aangemerkt alle middelen die een drempelbedrag overschrijden. Voor VNOG is het drempelbedrag voor 2024 bepaald op € 1.495.151. VNOG legt in navolgende tabel verantwoording af over de wijze waarin in 2024 de regels over schatkistbankieren zijn nageleefd. Per kwartaal 2024
1
Op dagbasis buiten 's Rijks schatkist gehouden Drempelbedrag Ruimte onder het drempelbedrag Overschrijding van het drempelbedrag
2
3
4
827.529
888.302
936.138
773.323
1.495.151
1.495.151
1.495.151
1.495.151
667.622
606.849
559.013
721.828
0
0
0
0
Uit de tabel blijkt dat VNOG in 2024 de regels voor het schatkistbankieren volledig heeft nageleefd. Rekening – courantverhouding met het Rijk Als rekening courant met het Rijk wordt de zero-balance-rekening gebruikt. Via dit rekeningnummer verlopen de afromingen naar en de opnames uit ’s Rijks schatkist van en naar de rekening courant VNOG. Het saldo van de zero balance-rekening is altijd € 0. Overige uitzettingen Het bedrag van de overige uitzettingen bestaat voornamelijk uit de afrekening 2024 naar de gemeentes toe.
Pagina 86 van 108
Liquide middelen Liquide middelen staan ter vrije beschikking: Liquide Middelen
31-12-2024
31-12-2023
794.984
339.318
455.666
Bank BNG NOG zerobalancing rekening
-
-
-
Bank BNG NOG paraplurekening
-
-
-
Girorekening
-
1.490
-1.490
Postbank NOG (V)
-
110
-110
Postbank NOG (A)
-
84
-84
Bank BNG NOG
Mutatie
Toelichting
Zie uitzettingen < 1 jaar
Simpled C ard (SC )
56.392
33.498
22.894
Totaal liquide middelen
851.376
374.500
476.876
Banksaldo De VNOG heeft een rekening-courantkrediet bij de BNG groot 3 miljoen euro. Per 31-12-2024 bedroeg de feitelijke vordering op de BNG Bank € 794.984. Overlopende activa Overlopende activa Nog te ontvangen bijdragen van Overige Nederlandse Overheidslichamen Nog te ontvangen bijdragen van overige overheid Overige nog te ontvangen bedragen
31-12-2024
31-12-2023
96.894
96.894
-
2.362.339
-2.194.408 -530.608
Mutatie
1.285.661 167.931
Vooruitbetaalde bedragen
1.841.784
2.372.392
Totaal overlopende activa
3.392.271
4.831.625 -2.725.016
Nog te ontvangen bijdragen van Overige Nederlandse Overheidslichamen De nog te ontvangen bijdragen van overige Nederlandse Overheidslichamen heeft betrekking op de uitvoering van het “Bekostigingsbesluit eerste opvang ontheemden Oekraïne door veiligheidsregio’s” in begrotingsjaar 2023. Nog te ontvangen bijdragen van overige overheid Met ingang van 2024 worden de overige nog te ontvangen bedragen verder gespecificeerd onder de nog te ontvangen bijdragen van overige overheid. Dit betreffen voornamelijk nog te ontvangen bijdragen van deelnemende gemeenten. De nog te ontvangen bijdragen hebben voornamelijk betrekking op de jaarafrekening demarcatie met deelnemende gemeenten. De nog te ontvangen bijdragen van overige overheid waren in 2023 verantwoord onder overige nog te ontvangen bedragen. De vergelijkende cijfers per 31-12-2023 zijn hierbij niet aangepast. Overige nog te ontvangen bedragen Onder de post ‘Overige nog te ontvangen bedragen’ staan de opbrengsten die de VNOG als baten heeft opgenomen in de exploitatie, maar die nog niet zijn ontvangen. Vooruitbetaalde bedragen Het bedrag aan vooruitbetaalde kosten heeft grotendeels betrekking op opleidingskosten die reeds in rekening zijn gebracht, maar waarvan de opleidingstrajecten pas in de komende jaren worden afgerond. Voor het overige zijn het facturen die betaald zijn in 2024 maar betrekking hebben op 2025.
Pagina 87 van 108
Passiva Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit de algemene reserve en bestemmings- en egalisatiereserves en het gerealiseerd resultaat over het boekjaar. Verloopstaat reserves Stand
Stand Exploitatie 2024
Omschrijving
Vermeerderingen
Verminderingen
Toevoeging rente 2024
1-1-2024
31-12-2024
Bestemming rekeningresultaat 2023
2.831.788
Algemene Reserve
1.135.114
2.831.788
0
0
0
1.135.114
Bestemmingsreserves Jeugdbrandweer Oost-Gelre
5.436
0
5.436
Tijdelijke reserve (jaarovergang)
756.000
464.000
756.000
0
464.000
Egalisatiereserve afschrijvingen
9.074.243
3.576.206
1.563.740
0
11.086.709
0
500.000 97.929
Bestemmingsreserve Frictiekn LMO
500.000
Tijdelijke reserve incidentele veranderkosten
99.126
1.196
0
Reserve frictiekosten risicobeheersing
125.000
125.000
0
0
Tijdelijke reserve flankerende kosten dekkings- spreidingsplan
152.750
18.364
0
134.386
Egalisatiereserve vervanging operationeel uniform
308.264
308.264
0
0
Egalisatiereserve inzetten(uitruk)
345.456
0
400.000
54.544
Reserve duurzaamheid
45.000
45.000
0
0
Bestemmingsreserve SOS-toegang en hogedrukleiding
235.000
21.159
0
213.841
Gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing
416.000
175.845
0
240.155
Egalisatiereserve MKON
373.411
359.024
351.400
0
381.035
Bedrijfsvoeringsreserve
2.587.368
2.207.751
355.000
0
4.440.119
6.552.757
0
20.923.767
Egalisatiereserve noodfonds crisisbeheersing (BDuR) Totaal Reserves
884.103
940.939
19.874.060
0
1.825.041
7.602.464
Algemene reserve Deze reserve behoort tot de weerstandscapaciteit. Bedrijfsvoeringsreserve Deze reserve behoort tot de weerstandscapaciteit. Verloop van de bedrijfsvoeringsreserve Stand 1 januari 2024
2.587.368
Tijdelijke huisvesting Toevoegingen
413.150
Onttrekkingen
261.000 152.150
Bedrijfsvoeringsreserve Toevoegingen
1.794.600
Onttrekkingen
94.000 1.700.600 1.852.750
Stand 31 december 2024 4.440.119 De bespaarde huur van de Europaweg (onder tijdelijke huisvesting) wordt gestort in deze bedrijfsvoeringsreserve en is bedoeld voor de kosten die VNOG maakt bij het betrekken van de nieuwe locatie in Apeldoorn. Extra kosten die gemaakt worden voor de tijdelijke huisvesting worden ten laste van de bespaarde huur gebracht. De bedrijfsvoeringsreserve bestaat daardoor uit 2 componenten: het deel dat meetelt in de bepaling van de weerstandscapaciteit en het deel dat is gereserveerd voor bovengenoemde kosten. De al besloten onttrekkingen van in totaal € 1.859.800 voor de komende jaren moeten nog in mindering worden gebracht op dit saldo. Personele knelpunten (t/m 2026)
879.800
Uitbreiding 24-uursdienst (t/m 2027)
240.000
Duurzaamheidsreserve (vorming in 2025)
600.000
Tijdelijke formatie
140.000 1.859.800
Pagina 88 van 108
2.580.319
Jeugdbrandweer Oost-Gelre Van de voormalige Stichting Jeugdbrandweer Oost-Gelre heeft VNOG, na het opheffen van deze stichting, de reserve ontvangen. Deze reserve is voor de jeugdgroep Oost-Gelre binnen de Jeugdbrandweer VNOG. Tijdelijke reserve (jaarovergang) Via deze reserve zijn via een besluit van het algemeen bestuur budgetten overgeheveld van 2023 naar 2024 en van 2024 naar 2025. Egalisatiereserve afschrijvingen Bij de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting is afgesproken dat de verkoop van voertuigen, het afboeken van restant-boekwaarden en het verschil tussen begroting en rekening van rente en afschrijving wordt verrekend met de egalisatiereserve. Verloop van de egalisatiereserve afschrijvingen Stand 1 januari 2024
9.074.243
Verkoop materieel
183.367
Onttrekking conform begroting 2024
-1.217.985
Toevoegingen als gevolg van gestegen kredieten conform halfjaarrapportage Resultaat kapitaallasten
686.200 2.360.883 2.012.465
Stand 31 december 2024
11.086.709
Bestemmingsreserve Frictiekosten LMO/LMS In 2018 hebben alle veiligheidsregio’s, waaronder dus ook VNOG, elk € 500.000 van het Rijk ontvangen ten behoeve van de frictiekosten die ontstaan na vorming van de Landelijke Meldkamer. De reserve wordt nog aangehouden totdat de nieuwe meldkamersamenwerking geheel is uitgekristalliseerd. De Meldkamer Oost-Nederland – Meldkamer Brandweer/Multi (MKON-MKBM) heeft in lijn hiermee tevens aan de veiligheidsregio’s verzocht om deze middelen vooralsnog in reserve te houden, om eventueel nog komende onvoorziene kosten te kunnen dragen. Op termijn kunnen deze middelen, mochten ze niet nodig blijken te zijn, terugvloeien naar de veiligheidsregio om naar eigen inzicht in te zetten. Afstemming over de inzet en/of de mogelijke beeindiging van deze middelen zal plaatsvinden in het Directieberaad/de Bestuursraad van de MKON-MKBM en zal daarna aan de veiligheidsregio’s ter besluitvorming worden voorgelegd (beoogd: uiterlijk in 2026). Er zijn veiligheidsregio’s die deelnemen aan de MKON-MKBM die deze middelen niet in een reserve aanhouden. De partners binnen MKON-MKBM gaan ervan uit dat, mocht een beroep op deze middelen op een gegeven moment toch nodig zijn, de betreffende regio’s dan vanuit eigen middelen hun aandeel bijdragen.
Tijdelijke reserve incidentele veranderkosten Betreft een tijdelijke (tot eind 2024) bestemmingsreserve voor 'veranderkosten organisatieontwikkeling' met een maximale hoogte van € 1.040.000. In 2024 is voor onder andere “De Expeditie” € 1.196 uitgegeven, hetgeen ten laste van deze reserve is gebracht. Het laatste traject (postcommandanten) wordt in 2025 uitgevoerd. Voorgesteld wordt om deze reserve 1 jaar langer in stand te houden voor het restant (€ 98.000). Reserve frictiekosten risicobeheersing Betreft een tijdelijke reserve voor frictiekosten welke gepaard gaan met het implementeren van de Toekomstvisie 2020. Betreft tijdelijke personele extra bezetting in verband met de invoering Pagina 89 van 108
van de Omgevingswet in de jaren 2021-2024 (4 x € 120.000). Deze reserve is gevormd uit een onderschrijding van het budget voor de salariskosten bij de afdeling in 2020 (conform de Toekomstvisie). In 2024 is de laatste € 125.000 onttrokken. Tijdelijke reserve flankerende kosten dekkings- en spreidingsplan Betreft een tijdelijke (tot eind 2027) bestemmingsreserve voor 'flankerende kosten dekkings-en spreidingsplan' met een maximale hoogte van € 360.000. In 2024 is ervoor € 18.364 uitgegeven en ten laste van deze reserve gebracht. Egalisatiereserve vervanging operationeel uniform Betreft een reserve ter vervanging van de huidige dienstkleding. In 2024 is hieraan de laatste € 308.264 onttrokken. Levering van de nieuwe dienstkleding vond plaats vanaf 2023. Egalisatiereserve inzetten (uitruk) Betreft een egalisatiereserve voor 'inzetten (uitruk)', zonder einddatum en met een maximale hoogte van € 400.000. In 2024 is hieraan € 54.544 toegevoegd waarmee de maximale omvang is bereikt. Bestemmingsreserve duurzaamheid Betreft een reserve met een looptijd tot en met einde 2030 voor het uitvoeren van duurzaamheidsmaatregelen en met een maximale hoogte van € 600.000. Bepaalde acties uit het in november 2024 vastgestelde Klimaatplan VNOG worden onder andere vanuit deze reserve bekostigd / voorgefinancierd.
Bestemmingsreserve SOS-toegang en hogedrukleiding Deze reserve is bestemd voor eenmalige kosten die zich over meerdere jaren verspreid voordoen, namelijk voor: − SOS-toegang: om toegang te krijgen tot panden gebruikt de brandweer nu nog veelal zogenaamde fysieke ‘sleutelbuizen’. Steeds meer hulpdiensten en veiligheidsregio’s stappen over naar toegang via het landelijke “SOS-toegang”, een digitaal systeem met ontvanger en zender. De eenmalige opstartkosten 2023-2026 bedragen € 85.000. Hiervoor wordt deze reserve ingezet. Vanaf 2027 zijn de structurele kosten (€ 25.000) gedekt in de begroting. − Hogedruk blusleidingen: binnen VNOG zijn nog 42 panden met een hogedruk blusleiding uitgerust, in bepaalde gevallen op basis van een door het bevoegd gezag opgelegde vergunningsvoorwaarde. Een dergelijke leiding loopt door een pand heen, zodat de brandweer water snel beschikbaar heeft in het pand. Op onze nieuwe voertuigen passen we echter geen hoge druk meer toe, maar werken we met lage druk. De hogedruk leidingen moeten daarop worden aangepast. Gebouweigenaren mogen niet op een onredelijke wijze benadeeld worden, omdat zij door deze ontwikkeling niet meer kunnen voldoen aan de vergunningsvoorwaarden. Met de eigenaren zijn gesprekken gevoerd en kosten zijn in beeld gebracht.
Aanpassing van de panden kost totaal eenmalig naar eerste schatting maximaal € 150.000 (voor alle 42 panden); dit is afhankelijk van het aantal objecten dat uiteindelijk wordt aangepast. De eenmalige aanpassing wordt door VNOG bekostigd, verder onderhoud is weer aan de ondernemer. Hiervoor is in 2023 een reserve gevormd van € 150.000. Gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing In december 2023 is een bestemmingsreserve ‘Bijdrage VNOG gebiedsgerichte aanpak Natuurbrandrisico’ ingesteld met een looptijd t/m eind 2026 en met een maximale hoogte van € 416.000. Deze reserve heeft tot doel de dekking van de projectkosten spoor 1 waaronder de inhuur en vervanging van personele capaciteit en incidentele projectkosten waaronder ICT.
Pagina 90 van 108
Egalisatiereserve MKON-MKBM Met het afsluiten van het convenant (ex art. 35 Wvr) tussen de 5 veiligheidsregio’s in de nieuwe Meldkamer Oost-Nederland (onderdeel Meldkamer Brandweer/Multi: MKON-MKBM) is besloten tot het instellen van een egalisatiereserve voor de gedeelde kosten. In het convenant is daarover het volgende opgenomen: “Het resultaat zoals verantwoord in het programma MKON-MKBM in de jaarrekening van VNOG wordt automatisch toegevoegd of onttrokken aan de bestemde reserve MKON-MKBM.” Er is in het convenant voor deze reserve MKON-MKBM (nog) geen plafond afgesproken. De MKON-MKBM bestaat nog maar kort; er moet nog ervaring worden opgedaan, ook omtrent de financiën. Bovendien komen er mogelijk nog ontwikkelingen vanuit het land op de MKON-MKBM af, waarbij inzet van de reserve gewenst kan zijn. Op termijn kan de werking van de reserve door de partners in de MKON-MKBM worden geëvalueerd en kan er mogelijk een plafond worden afgesproken. Het meerdere dat uitstijgt boven het plafond kan vervolgens terugvloeien naar de vijf regio’s conform de financiële verdeelsleutel van MKON-MKBM. Voor 2024 is zowel toegevoegd als onttrokken. Per saldo is er € 7.600 toegevoegd.
Egalisatiereserve noodfonds crisisbeheersing (extra-BDuR) Het ‘Noodfonds crisisbeheersing’ is ingesteld door het algemeen bestuur op 30 maart 2023, met een onbeperkte looptijd en met een maximale hoogte van € 2.500.000 naar aanleiding van de toevoeging van extra middelen vanuit de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) door het Rijk. Doel van deze extra BDuR-middelen is het versterken en flexibiliseren van crisisbeheersing, informatiepositie en informatie-uitwisseling om zo nog beter in staat te zijn toekomstige incidenten of crises met impact op één of meer gemeenten het hoofd te bieden. De in enig jaar niet bestede middelen van de vanaf 2023 extra ontvangen BDuR middelen worden hierin gestort en worden ingezet voor onvoorziene bekostiging van materiaal, diensten en inhuur bij (langdurige) crises; daarnaast fungeert deze reserve ook als kostenegalisatie-instrument bij de uitvoering van het bestedingsplan omtrent de extra-BDuR, dat het AB ook op 30 maart 2023 heeft vastgesteld. Het resultaat wordt in de jaarrekening verwerkt en toegevoegd of onttrokken aan deze egalisatiereserve. Verloopstaat voorzieningen Voorzieningen per 31-12-2024 Omschrijving
Saldo
Vermeerde-
1-1-2024
ringen
Verminde- Verminderingen ringen
door vrijval
Saldo per 31-12-2024
Voorzieningen voor risico's en verplichtingen Verlofsparen
220.400
158.123
Verlofsparen MKON
32.089
45.233
Binnenschilderwerk kazernes
158.431
150.000
69.920
238.511
0
185.000
99.281
85.719
Voorziening Regeling Vervroegde Uittreding (RVU)
378.523 77.322
Voorzieningen voor middelen van derden, waarvan de bestemming gebonden is Groot onderhoud kazerne Doetinchem Totaal voorziening
746.772
61.937
8.304
1.157.692
600.293
177.505
800.405 -
1.580.480
Toelichting voorzieningen Voorziening verlofsparen (wordt geboekt t.l.v. afdelingen in kwestie) en verlofsparen MKON In het arbeidsvoorwaardenakkoord gemeenten 2021-2022 is de mogelijkheid tot verlofsparen opgenomen. Medewerkers kunnen vanaf 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Met dit 'verlofsparen' kunnen medewerkers passend bij hun levensfase hun bovenwettelijke vakantie-uren inzetten op een manier die aansluit bij hun persoonlijke levens- en carrièreplanning. Deze vakantie-uren verjaren niet. Dit kan gaan leiden tot verlofstuwmeren die bijvoorbeeld Pagina 91 van 108
ingezet gaan worden om eerder met pensioen te gaan. Bij dit verlofsparen is sprake van arbeidskosten gerelateerde verplichtingen (conform besluit begroting en verantwoording) die een niet voorspelbare opbouw en daarmee ook onvoorspelbare afbouw kennen en daarom dient hiervoor een voorziening te worden gevormd. In 2024 is door medewerkers gebruikt gemaakt van deze mogelijkheid. Op 31 december is het saldo per medewerker bepaald en afgezet tegen het werkelijke uurloon per medewerker. Voor deze uren is tegen het werkelijke uurloon van de medewerkers deze voorziening gevormd. Regeling Vervroegde Uittreding (RVU) Medewerkers kunnen onder voorwaarden, met ingang van 1 januari 2024, aanspraak maken op de RVU. Deelnemen kan uitsluitend als de medewerker voor 1 januari 2029 de AOW-leeftijd bereikt en 40 of meer jaar bij de overheid heeft gewerkt, waarvan minimaal de laatste 10 jaar in dienst van een veiligheidsregio (of diens rechtsvoorganger). Daarnaast geldt de RVU voor maximaal twee jaar (24 maanden) waarbij de uitkeringsperiode aanvangt direct voorafgaand aan het bereiken van de AOW-leeftijd. Voor vaststelling van het aantal gewerkte jaren bij de overheid geldt de diensttijd voor het ambtsjubileum (CAR 3:19). Voorwaarde is dat de afspraak over deelname aan de RVU (vanwege de fiscale consequenties) uiterlijk 31 december 2025 vastligt.
De uitkering stopt uiterlijk op de datum dat de medewerker de AOW-leeftijd bereikt. Bij deelname aan de regeling volgt volledige uitstroom (ontslag). In een op te stellen vaststellingsovereenkomst verklaart de medewerker geen WW-uitkering aan te vragen. Voor medewerkers met aanspraken op FLO-overgangsrecht geldt geen RVU. Voor deze groep geldt het FLO-overgangsrecht waarmee zij vervroegd kunnen uittreden. Voor medewerkers die van deze regeling gebruik willen maken, heeft VNOG een voorziening gevormd. Binnenschilderwerk kazernes Voor de egalisatie van de kosten voor het binnenschilderwerk is deze voorziening ingesteld. In 2024 is er schilderwerk uitgevoerd in Elburg, Vorden en Zutphen. Groot onderhoud kazerne Doetinchem Het betreft hier een voorziening voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is. Deze worden aangewend voor het groot onderhoud aan de overgenomen kazerne van Doetinchem. Het bedrag is gebaseerd op het meerjarig onderhoudsplan van de betreffende gemeente. VNOG voert het onderhoud uit c.q. laat het onderhoud uitvoeren en de gemeente zorgt voor de financiering daarvan door middel van het storten van een bijdrage in de voorziening.
Pagina 92 van 108
Vaste schulden > 1 jaar Omschrijving
Rente Hoofdsom
Stand 01-01-24 Nieuwe lening Aflossing Stand 31-12-24
Lening Gemeente Berkelland - 10 jaar 1,72%
10.000.000
1.078.469
-
1.078.469
-
Lening BNG - 10 jaar - 40109776
0,81%
2.500.000
375.000
-
250.000
125.000
Lening BNG - 15 jaar - 40110312
1,33%
2.500.000
1.166.667
-
166.667
1.000.000
Lening BNG - 10 jaar - 40110517
0,70%
2.500.000
750.000
-
250.000
500.000
Lening BNG - 10 jaar - 40110644
0,40%
5.000.000
1.500.000
-
500.000
1.000.000
Lening BNG - 10 jaar - 40110766
0,39%
5.000.000
1.500.000
-
500.000
1.000.000
Lening BNG - 10 jaar - 40111179
0,68%
3.000.000
1.200.000
-
300.000
900.000
Lening BNG - 10 jaar - 40111678
0,69%
6.000.000
3.000.000
-
600.000
2.400.000
Lening BNG - 10 jaar - 40111883
0,69%
4.000.000
2.000.000
-
400.000
1.600.000
Lening BNG - 10 jaar - 40112457
0,70%
4.000.000
2.000.000
-
400.000
1.600.000
Lening BNG - 15 jaar - 40117375
3,10%
9.000.000 4.445.136
19.125.000
Totaal leningen > 1 jaar
9.000.000
9.000.000
53.500.000
14.570.136
9.000.000
De rentelast bedroeg in 2024 € 228.747. Onderhandse leningen binnenlandse banken en overige fin. Instellingen Het betreft 10 leningen die bij de Bank Nederlandse Gemeenten zijn afgesloten. Lening 40117375 is in 2024 afgesloten en is onder andere ter financiering van de investeringen voor het vervangingsprogramma blusmaterieel en -materiaal. Belangrijk onderdeel daarvan is de (lopende) uitlevering van de (75) blusvoertuigen in de periode 2024-2026. Onderhandse leningen van openbare lichamen Het betreft een 10-jarige rentevaste lening tegen 1,72% afgesloten bij de gemeente Berkelland. Deze is in 2024 volledig afgelost. Vlottende passiva Netto vlottende schulden < 1 jaar Netto vlottende schulden < 1 jaar
31-12-2024 31-12-2023
Banksaldi
Mutatie
-
-
-
Overige schulden
4.875.793
4.155.008
720.785
Totaal vlottende schulden < 1 jaar
4.875.793
4.155.008
720.785
Banksaldi Deze worden verantwoord onder Liquide Middelen Overige schulden Het betreft hier het crediteurensaldo.
Pagina 93 van 108
Overlopende passiva Overlopende passiva Overlopende passiva - verplichtingen
31-12-2024
31-12-2023
3.829.045
4.099.885
-270.840
155.411
1.247.374
-1.091.963
934.553
-
934.553
908
193.500
-192.592
4.919.917
5.540.759
-620.842
Overlopende passiva - voorschotten Rijk Overlopende passiva - vooruitontvangen bedragen van overige overheid Overlopende passiva - overige vooruitontvangen bedragen Totaal overlopende passiva
Mutatie
Overlopende passiva – verplichtingen Onder deze post zijn opgenomen de prestaties die in 2024 hebben plaatsgevonden maar waarvan de facturen nog niet zijn ontvangen. Verder zijn onder deze post opgenomen de te betalen nettoloonverplichtingen, sociale premies en loonheffing over december 2024 en de vergoeding vrijwilligers over november en december 2024. Overlopende passiva – voorschotten Rijk Onder deze post is opgenomen het in 2024 ontvangen voorschot van het Ministerie van Justitie en Veiligheid voor de voor de eerste coördinatie opvang vluchtelingen Oekraïne minus de hiervoor gemaakte kosten. Overlopende passiva – vooruitontvangen bedragen van overige overheid Deze post heeft betrekking op de samenwerking met andere veiligheidsregio’s voor het project Gebiedsgerichte Aanpak en het Multibudget Meldkamer. Overlopende passiva - Overige vooruitontvangen bedragen Op de post overige vooruitontvangen bedragen wordt het saldo verantwoord van de loonheffing en premie ANW hiaat. Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen Huurovereenkomsten Voor het gebouw aan de Europaweg 79 was een langdurig huurcontract afgesloten. Dit huurcontract is op 1 december 2023 deels geëindigd. In 2025 is het restant van het huurcontract beëindigd. De niet uit de balans blijkende verplichting per 31-12-2024 bedraagt € 37.500.
Op 10 maart 2025 is de VNOG verhuisd naar een tijdelijk onderkomen aan de Molenmakershoek in Apeldoorn. De niet uit de balans blijkende verplichting per 31-12-2024 bedraagt € 392.000. Inkopen en aanbesteden Er lopen meerdere inkoop- en aanbestedingstrajecten bij VNOG. Er zijn verplichtingen aangegaan voor investeringen met een toekomstige leverdatum. De bijbehorende kredieten die nog niet zijn gerealiseerd zijn in hoofdstuk 14 van deze jaarrekening weergegeven. Een omvangrijk afgesloten contract betreft de levering van de blusvoertuigen welke op 27 juli 2022 is afgesloten. De niet uit de balans blijkende verplichting per 31-12-2024 bedraagt €33.500.000. Afgesloten leningen met uitgestelde stortingsdata Met het oog op de financieringsbehoefte, zijn medio 2024 de volgende leningen aangetrokken met stortingsdata in 2025 en 2026:
Pagina 94 van 108
BNG lening 40.117376, bedrag € 12.000.000,- ingangsdatum 2 januari 2025, looptijd 15 jaar, rentepercentage 3,08%; NWB lening 1-40426, bedrag € 9.000.000,- ingangsdatum 1 juli 2025, looptijd 15 jaar, rentepercentage 3,035%; NWB lening 1-40427, bedrag € 12.000.000,- ingangsdatum 2 januari 2026, looptijd 15 jaar, rentepercentage 3,045%; FLO-verplichtingen De geprognotiseerde financiële verplichtingen voortvloeiende uit de opgebouwde FLO-rechten voor de jaren 2025 t/m 2048 zijn € 8.414.729. Deze lasten komen voor rekening van de gemeente Apeldoorn en gemeente Doetinchem, hier is dan ook geen voorziening voor gevormd. Wettelijke verlofsaldo Het openstaande (wettelijke) verlofsaldo bedraagt € 1.175.500. Het wettelijk verlof mag maximaal 1 jaar worden meegenomen naar het nieuwe jaar. De CAR-UWO staat het uitbetalen van dit verlof niet toe. Gebeurtenissen na balansdatum Er zijn geen gebeurtenissen na balansdatum die het beeld van de jaarrekening beïnvloeden.
Pagina 95 van 108
9. Incidentele baten en lasten Overzicht incidentele baten en lasten jaarrekening 2024
Exploitatie lasten
Programma 1
1.038.218
ti jdel i jke res erve i vm overhevel i ng budget va n 2023 na a r 2024
110.000
110.000
110.000
res erve fri cti ekos ten Ri s i cobeheers i ng - pers oneel
125.000
125.000
125.000
GGA (gebi eds geri chte a a npa k)
175.845
175.845
175.845
Brandweerzorg s a l a ri s kos ten
567.000
dekki ng s a l a ri s kos ten ui t onderui tputti ng expl oi ta ti e
-567.000
verkoop ma teri eel
183.367
ega l i s a ti eres erve ka pi ta a l l a s ten
Programma 3
ti jdel i jke res erve i vm overhevel i ng budget va n 2023 na a r 2024
300.000
ti jdel i jke res erve i vm overhevel i ng budget va n 2024 na a r 2025
218.000
verl a gi ng budget va kbekwa a mhei d i vm overhevel i ng na a r 2025
-218.000
verva ngi ng opera ti onel e uni form
308.264
308.264
308.264
301.546 351.400 357.908
351.400 357.908
Directie en Control ui tgel eend pers oneel
90.188
kos ten progra mma ma na ger 1-pos t 2024
Programma 7
300.000 218.000
Meldkamer Oost 5 i dem
Programma 6
183.367 1.608.630
GHOR
ega l i s a ti eres erve MKON Programma 5
183.367
1.608.630
i ngel eend pers oneel Programma 4
toevoeging onttrekking
Risico- en Crisisbeheersing i ngel eend pers oneel
Programma 2
Reserves baten
316.629
150.000
s a l a ri s kos ten
237.500
94.000
dekki ng s a l a ri s kos ten ui t onderui tputti ng expl oi ta ti e
-143.500
i ngel eend pers oneel
834.798
ega l i s a ti eres erve ka pi ta a l l a s ten
410.158
ti jdel i jke res erve i vm overhevel i ng budget va n 2023 na a r 2024
261.000
ti jdel i jke res erve i vm overhevel i ng budget va n 2024 na a r 2025
221.000
verl a gi ng budget i vm overhevel i ng na a r 2025
-221.000
bes pa a rde huur Europa weg mi nus kos ten ti jdel i jke hui s ves ti ng
413.150
Bestuur en bedrijfsvoering 94.000
410.158 261.000
261.000 221.000 413.150
Algemene dekkingsmiddelen rente s cha tki s t
390.462
dekki ng a rbei ds voorwa a rdena kkoord 2024 ui t ja a rrekeni ngres ul ta a t 2023 ka pi ta a l l a s ten 2024-2027 toevoegi ng ka pi ta a l l a s ten a gv verhogi ng kredi eten a a n ega l i s a ti eres erve a fs chri jvi ngen (tota l e l oopti jd) toevoegi ng l oon- en pri js compens a ti e w.o. BDuR a a n bedri jfs voeri ngs res erve Totaal
1.732.000
1.732.000
1.732.000
1.202.985
1.202.985
425.200
425.200
694.813 9.690.526
694.813 5.174.510
4.532.226
4.660.494
Toelichting Toevoeging of onttrekking aan de egalisatiereserve kapitaallasten: de opbrengst van de verkoop van materieel wordt in de egalisatiereserve gestort; boekwaardeverlies wordt aan de reserve onttrokken en het verschil tussen begrote en werkelijke kapitaallasten worden ten gunste of ten laste van de reserve gebracht. Voor toelichting op de reserves en voorziening wordt verwezen naar hoofdstuk 8.
Pagina 96 van 108
10. Single Information Single Audit (SISA) 2024 Specifieke uitkering
A2
Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDUR)
Ontvanger
Uitkeringscode
JenV
Juridische grondslag
Verstrekker
SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2024 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 7-01-2025
Indicator Besteding (jaar T)
Indicator
Indicator
Besluit veiligheidsregio's artikelen 8.1, 8.2 en 8.3 Veiligheidsregio's
AenM
M18
Aard controle R Indicator: A2/01 € 11.006.195 Naam Kostensoort Besteding per kostensoort (zelfstandige uitvoering inclusief uitvoering door andere partijen, niet zijnde medeoverheden, jaar T)
Bekostiging eerste opvang ontheemden Oekraïne door Veiligheidsregio’s
Cumulatieve besteding per kostensoort (t/m jaar T inclusief uitvoering door andere medeoverheden vanaf SiSa 2023)
Veiligheidsregio’s Aard controle n.v.t. Indicator: M18/01 1 Meerkosten coördinerende gemeente 2 Hotels/centra 3 Overige specifieke meerkosten 4 Overige Meerkosten Berekening totale besteding (zelfstandige uitvoering inclusief uitvoering door andere partijen, niet zijnde medeoverheden, jaar T) Som indicator 02
1 AenM
M29
Bekostigingsregeling eerste opvang ontheemden Oekraïne door Regionale openbare lichamen
Aard controle R Indicator: M18/02
Aard controle R Indicator: M18/03
€0
€0
€0 €0 €0 Eindverantwoording (Ja/Nee)
€0 €0 € 1.096.894 Eventuele toelichting als bij de vorige indicator “nee” is ingevuld
Aard controle n.v.t. Aard controle n.v.t. Indicator: M18/04 Indicator: M18/05 € 0 Ja Naam Kostensoort Besteding per kostensoort (zelfstandige uitvoering inclusief uitvoering door andere partijen, niet zijnde medeoverheden, jaar T)
Aard controle n.v.t. Indicator: M18/06 Cumulatieve besteding per kostensoort (t/m jaar T inclusief uitvoering door andere medeoverheden vanaf SiSa 2024)
Regionaal openbaar lichaam, provincie of gemeente Aard controle n.v.t. Indicator: M29/01 1 Meerkosten regie 2 Meerkosten coördinatie van de spreiding van ontheemden 3 Meerkosten communicatie 4 Meerkosten zorgkosten 5 Meerkosten materiele uitgaven Berekening totale besteding (zelfstandige uitvoering inclusief uitvoering door andere partijen, niet zijnde medeoverheden, jaar T) Som indicator 02
1
Aard controle R Indicator: M29/02
Aard controle R Indicator: M29/03
€0 € 461.089
€0 € 461.089
€0 €0 €0 Eindverantwoording (Ja/Nee)
€0 €0 €0 Eventuele toelichting als bij de vorige indicator “nee” is ingevuld
Aard controle n.v.t. Indicator: M29/04 € 461.089 Nee
Aard controle n.v.t. Indicator: M29/05
Aard controle n.v.t. Indicator: M29/06
Pagina 97 van 108
Indicator
Indicator
Indicator
11. Wet Normering Topinkomens (WNT) De WNT is van toepassing op VNOG. Het voor VNOG toepasselijke bezoldigingsmaximum is in 2024 € 233.000. Het betreft hierbij het algemeen bezoldigingsmaximum. Bezoldiging topfunctionarissen Gegevens 2024 bedragen x € 1 Functiegegevens Aanvang en einde functievervulling in 2024 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte) Dienstbetrekking? Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen Beloningen betaalbaar op termijn Subtotaal Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum
-/- Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen bedrag
D.G.L. Kransen Algemeen directeur / Regionaal commandant 01/01 – 31/12 1,0 ja
233.000*1*365:365= 233.000 N.v.t.
Bezoldiging Het bedrag van de overschrijding en de reden waarom de overschrijding al dan niet is toegestaan Toelichting op de vordering wegens onverschuldigde betaling Gegevens 2023 bedragen x € 1 Functiegegevens Aanvang en einde functievervulling in 2022 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte) Dienstbetrekking?
N.v.t. N.v.t. D.G.L. Kransen Algemeen directeur / Regionaal commandant 01/01 – 31/12 1,0 Ja
Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen Beloningen betaalbaar op termijn Subtotaal Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum Bezoldiging
Pagina 98 van 108
223.000,00
Toezichthoudende topfunctionarissen Gemeente 1. Aalten 2.
Apeldoorn
3.
Berkelland
4.
Bronckhorst
5.
Brummen
6.
Doetinchem
7.
Elburg
8.
Epe
9.
Ermelo
10. Harderwijk 11. Hattem 12. Heerde 13. Lochem 14. Montferland 15. Nunspeet 16. Oldebroek 17. Oost Gelre 18. Oude IJsselstreek 19. Putten 20. Voorst 21. Winterswijk 22. Zutphen
AB-lid A.B. Stapelkamp 366 dagen A.J.M. Heerts 366 dagen J.H.A. van Oostrum 366 dagen M.A.J. van der Tas 366 dagen A.J. van Hedel 60 dagen M. Boumans 366 dagen J.N. Rozendaal 366 dagen T.C. Horn 366 dagen P.J.T. van Daalen 366 dagen J. Joon 366 dagen M. Sanderse 366 dagen O. Prinsen 366 dagen S.W. van ‘t Erve 366 dagen H.H. de Vries 366 dagen C.W.J. Blom 366 dagen T.H. Haseloop-Amsing 366 dagen A.H. Bronsvoort 366 dagen O.E.T. van Dijk 60 dagen H.A. Lambooij 366 dagen J.W. Wiggers 106 dagen B.J.J. Bengevoord 366 dagen M.W. Jaeger 366 dagen
AB-lid nieuw
Bezoldiging €€€€-
G.J.M. van Rumund 306 dagen
€€€€€€€€€€€€€-
M.W.J. Maasdam-Hoevers 301 dagen
€€-
P.C. Jorritsma-Verkade 260 dagen
Pagina 99 van 108
€€€-
12. Rechtmatigheidsverantwoording Verantwoordelijkheid dagelijks bestuur De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het dagelijks bestuur toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door het algemeen bestuur vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door het algemeen bestuur op 27 juni 2024 vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag, omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door het algemeen bestuur bepaald en bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 2.296.000.
Bevinding Het dagelijks bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. Rechtmatigheid
Bedrag (€)
Begrotingscriterium 1A. Overschrijding lasten programma’s
18.091
1B. Overschrijding investeringsbudgetten (kredieten)
44.678
2. Ongeautoriseerde reservemutaties
-
3.Overschrijding van baten en/of onderschrijding van lasten en baten die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan het algemeen bestuur zijn gemeld
-
Totaal begrotingsonrechtmatigheden
62.769
4. Totaal van de begrotingsonrechtmatigheden dat past binnen het vooraf vastgestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid
-
5.Resterend saldo aan begrotingsonrechtmatigheden
-
Voorwaardencriterium Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed
1.288.192
Begrotingscriterium en voorwaardencriterium
1.350.961
In de paragraaf bedrijfsvoering (4.6.) is op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en op basis van de afspraken met het algemeen bestuur aanvullende informatie opgenomen over de financiële rechtmatigheid. In deze paragraaf heeft het dagelijks bestuur ook beschreven welke actie het dagelijks bestuur onderneemt om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen.
Pagina 100 van 108