Verslag e250015941

Informatiebijeenkomst Verdeelmodel Gemeentefonds De gemeente Ermelo organiseerde op woensdag 12 februari 2025 een informatiebijeenkomst voor zogeheten zorginstellingsgemeenten over de gevolgen van het nieuwe verdeelmodel van het Gemeentefonds. De informatiebijeenkomst werd bijgewoond door bestuurders en/of ambtelijke vertegenwoordigers van zo’n tien zorginstellingsgemeenten, de politie en Marianne van den Berg. Zij is Hoofd Bekostiging Binnenlands Bestuur bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), met wie de gemeente Ermelo de afgelopen jaren goed contact heeft.

Groepsfoto van de informatiebijeenkomst met onder andere Marianne van den Berg (3e van links), burgemeester Hans van Daalen (4e van links) en wethouder Arap-John Tigchelaar (rechts).

Verleden en heden van het zorgdorp Ermelo De bijeenkomst wordt geopend door burgemeester Hans van Daalen van de gemeente Ermelo. Hij vertelt na iedereen welkom te hebben geheten iets over de geschiedenis en de ontwikkeling van het zorgdorp Ermelo en wat dit betekent voor de samenleving en het huishoudboekje van Ermelo. Hij bedankt Marianne van den Berg voor de contacten van de afgelopen periode en voor haar aanwezigheid bij deze informatiebijeenkomst om te vertellen over het afgeronde eerste onderzoek en wat de komende periode gaat gebeuren. Diffuus beeld Vervolgens staat Marianne van den Berg kort stil bij de vraag waarom het nieuwe verdeelmodel werd ingevoerd en wat de afgelopen periode is onderzocht. Eén van de redenen om het nieuwe verdeelmodel te ontwikkelen, was onder andere dat het oude verdeelmodel uit de tijd van vóór de ‘decentralisaties’ (1 januari 2015) stamde. Ook moest het nieuwe verdeelmodel eenvoudiger van opzet worden. Het nieuwe model werd op 1 januari 2023 kracht. Zij vertelt dat bij het ontwerp van het nieuwe model óók al is gekeken naar de ‘zorginstellingsgemeenten’, maar dat dit toen een diffuus beeld liet zien: ongeveer de helft van de gemeenten ging erop vooruit; de andere helft juist niet. Met de Tweede Kamer werd afgesproken om na invoering van het nieuwe verdeelmodel onderzoek te doen naar de gevolgen daarvan voor het huishoudboekje van gemeenten.

Dat onderzoek (waaraan de gemeente Ermelo namens de zorginstellingsgemeenten meedeed) is afgerond. Dit onderzoek zag met name op het vinden van zogenoemde ‘kostendragers’ waardoor sommige gemeenten méér kosten maken en daarvoor in het oude verdeelmodel werden gecompenseerd. Op 7 februari 2025 werd de Tweede Kamer over de uitkomsten daarvan geïnformeerd. Marianne van den Berg vertelt dat het eerste onderzoek naar haar mening onvoldoende verklaart wat in de praktijk bij zorginstellingsgemeenten wordt ervaren. Daarom is onder meer besloten het ingroeipad een jaar te bevriezen en nader onderzoek te gaan doen. Deze informatiebijeenkomst helpt om te horen wat de gevolgen in de praktijk zijn én om het tweede onderzoek zo goed mogelijk voor te bereiden. Politie

Tijdens de informatiebijeenkomst vertelt de politie – aan de hand van een presentatie en aan de hand van ervaringsverhalen uit de gemeente Ermelo – over de impact van (de aanwezigheid van) zorginstellingen op de samenleving. Zo ontving de politie in 2024 943 meldingen over verwarde personen (dat is vergelijkbaar met een stad als Zwolle), waren er 378 vermissingen (tegenover 43 in Harderwijk dat het dubbele aantal inwoners heeft van Ermelo) en zorgen jongeren van zorginstellingen relatief vaak voor overlast in de openbare ruimte. Omdat inwoners van Ermelo gewend zijn aan het gedrag van verwarde personen, zijn zij van nature terughoudend met het doen van meldingen, maar áls er een melding komt, dan is het ‘goed raak’. Gesprek Vervolgens wordt van gedachten gewisseld over het nieuwe verdeelmodel van het Gemeentefonds en de gevolgen daarvan voor zorginstellingsgemeenten. Eén van de aanwezigen stelt dat het model ongelijk is verdeeld. Marianne van den Berg geeft aan dat het uitgavenpatroon van gemeenten niet langer correspondeert met de Rijksbijdrage. En hoewel je niet alle 342 gemeenten in één model kunt vangen (daarvoor zijn de gemeenten immers té divers), blijft het ministerie zoeken naar een zo eerlijk mogelijk model.

Zij geeft daarbij – meer specifiek richting zorginstellingsgemeenten – aan dat zij nog steeds niet de vinger op de specifieke problematiek van zorginstellingsgemeenten heeft kunnen leggen. Zij wil de komende periode blijven zoeken naar het antwoord op de vraag waaróm zorginstellingsgemeenten in het algemeen meer kosten maken. Dat kan ertoe leiden dat één of meer maatstaven terugkeren in het verdeelmodel van het Gemeentefonds (of dat een nieuwe maatstaf wordt toegevoegd). Een aantal vertegenwoordigers onderstreept de scheve verhouding tussen (zorginstellings)gemeenten en centrumgemeenten. De begroting van centrumgemeenten is veel méér gegroeid dan de begroting van niet-centrumgemeenten. Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat (sommige) centrumgemeenten niet hoeven te bezuinigen, terwijl naastgelegen niet-centrumgemeenten dat wél moeten. Ook wordt door verschillende gemeenten gevraagd naar het vervolg van het door de “Commissie Van Ark” gepresenteerde rapport1. Marianne verwijst naar het gesprek dat daarover in het zogeheten Overhedenoverleg is gevoerd en de Kamerbrief van 29 november 2024 die daarover is verstuurd. Het is de bedoeling in april opnieuw een brief naar de Kamer te sturen. Tenslotte wordt met Marianne van den Berg gediscussieerd over wat zij van zorginstellingsgemeenten nodig heeft om het verdeelmodel te kunnen verbeteren.

Zij geeft aan dat zij hierin nog steeds zoekende is. Vanuit de aanwezigen wordt in dit verband de maatstaf ‘Wajongers’ genoemd; die is in het nieuwe verdeelmodel verdwenen, maar de problematiek voor gemeenten blijft. Marianne van den Berg voegt daar de maatstaven ‘bedden’ en ‘medicijngebruik’ aan toe. Marianne van den Berg herhaalt dat zij graag samen mét zorginstellingsgemeenten wil optrekken het verdeelmodel te verbeteren: een ‘goed model’ is geen Haags model, maar een gezamenlijke zoektocht. Daarom neemt de gemeente Ermelo opnieuw, namens zorginstellingsgemeenten, deel aan de begeleidingsgroep voor het vervolgonderzoek. Marianne van den Berg zegt ter afsluiting dat bij het ministerie geen onwil bestaat om het voor gemeenten beter te maken, maar het vooral onmacht is over de vraag hóe dat moet worden georganiseerd, omdat ‘de koek’ (= de beschikbare middelen) niet groter wordt. Het is fijn om daarover ook de komende periode samen met gemeenten te kunnen blijven spreken. Zij begrijpt dat bestuurders ‘het thuis moeten kunnen uitleggen’. Conclusies Burgemeester Hans van Daalen vat – ter afsluiting – de informatiebijeenkomst als volgt samen:

1 De Commissie Van Ark richt zich op de uitvoering van de Hervormingsagenda 2023-2028 en beoordeelt verschillende aspecten, waaronder

of de beoogde veranderingen in het jeugdstelsel daadwerkelijk worden gerealiseerd, de inspanningen van het rijk en gemeenten volgens de afspraken in de agenda, en relevante ontwikkelingen die van invloed zijn op het jeugdhulpstelsel.

• • • • • • •

Wij erkennen en herkennen dat een aantal zorginstellingsgemeenten extra kosten maken – omdát zij op het grondgebied één of meer zorginstellingen hebben; Wij hebben tijdens het eerste onderzoek, samen met het onderzoeksbureau, gezocht naar kostendragers om dit te onderbouwen, maar dit heeft nog niet hét antwoord op onze vraag gegeven. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wil de komende periode, samen met gemeenten, verder zoeken om meer kleur en duiding te krijgen. Het zou er bijvoorbeeld toe kunnen leiden dat alsnog wordt besloten om één of meer maatstaven terug te zetten. Voor (een aantal) zorginstellingsgemeenten geldt dat zij én vanwege het ravijnjaar worden getroffen én (als gevolg van het nieuwe verdeelmodel) vanwege het zijn van zorginstellingsgemeente. Het is fijn om te constateren dat het ingroeipad een jaar wordt bevroren (onder andere om nader onderzoek te kunnen doen). De gemeente Ermelo zal de samenwerking met andere zorginstellingsgemeenten (communicatief én inhoudelijk) de komende tijd versterken en de uitkomsten met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties delen.

Burgemeester Hans van Daalen bedankt iedereen voor zijn of haar aanwezigheid, voor het deelnemen aan het gesprek en in het bijzonder Marianne van den Berg. Wij zullen gemeenten blijven voeden met informatie. Na afloop is er gelegenheid om onder het genot van een hapje en sapje na te praten. Link Aanbiedingsbrief bij ‘Groeipijn – Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ Lijst van aanwezigen zorginstellingsgemeenten • Gemeente Baarn • Gemeente Ermelo • Gemeente Gennep • Gemeente Landgraaf • Gemeente Sliedrecht • Gemeente Westervoort • Gemeente Woudenberg • Gemeente Zoeterwoude