Rapport e250048855

Het Gelders Akkoord Een gezamenlijke Gelderse basisaanpak tegen ondermijning

Inhoud

Voorwoord Leeswijzer Hoofdthema's Begrippenlijst

Bijlage: Toelichting

Voorwoord

Gedeputeerde Weerbare Overheid Het hacken van overheidssystemen. Criminelen die invloed kopen in het lokale bestuur. Het intimideren van politieke ambtsdragers. Ondermijnende criminaliteit raakt steeds vaker de fundamenten van onze democratische rechtsstaat.

Met het basisniveau zijn wij weerbaar

Daar kunnen en mogen we niet alleen voor staan. Juist nu is samenwerking tussen gemeenten, provincie en veiligheidspartners essentieel. Het Gelders Akkoord biedt daarvoor een gezamenlijk kompas: met heldere richtlijnen, gedeelde uitgangspunten en concrete afspraken. In dit akkoord committeren Gelderse gemeenten en de provincie zich aan gedeelde afspraken: een weerbare overheid die criminaliteit geen ruimte geeft. De provincie ondersteunt dit proces actief — vooral daar waar schaalgrootte, samenwerking en kennisdeling het verschil kunnen maken. Het Gelders Akkoord wordt tot slot onderschreven door de Belastingdienst, politie, Openbaar Ministerie en het RIEC Oost-Nederland. We zien ondermijning niet alleen als een veiligheidsvraagstuk, maar ook als een sociaal, economisch en maatschappelijk probleem. Dat geeft juist kansen voor een bredere aanpak, over domeinen heen. Dat doen we met gerichte projecten voor aanpak van duistere praktijken op vakantieparken en bedrijventerreinen; het vergroten van digitale veiligheid; of voorkomen dat vergunningen of subsidies terechtkomen bij malafide partijen. Weerbaarheid vraagt meer dan incidentbestrijding. Het vereist een brede, organisatie overstijgende inzet. Daar ligt de kracht van het Gelders Akkoord: het helpt om ondermijning structureel op te nemen in beleid, processen en besluitvorming.

Alleen zo beschermen we onze veiligheid en de waarden waarop onze samenleving is gebouwd. Peter Drenth

tegen ondermijning en integer in onze besluitvorming.

Het Gelders Akkoord Het basisniveau noemen we Het Gelders Akkoord omdat het werken aan een weerbare overheid iets is waar we samen aan werken (nu en in de toekomst), voor onszelf en voor elkaar. Het werken aan dit basisniveau is niet vrijblijvend, omdat we met elkaar een norm willen stellen

Districtelijke programma’s, Provincie Gelderland en RIEC Oost-Nederland

waarop we onszelf toeleggen. Het is essentieel voor het functioneren van ons als collectief

In de districten Gelderland-Midden

en heeft invloed op het gedrag van iedereen. Het is belangrijk dat we elkaar ondersteunen,

(via Samen Weerbaar), Gelderland-Zuid

gezamenlijk bijdragen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat, zodat we als geheel

(via Weerbaar Gelderland-Zuid) en Noord-

succesvol kunnen zijn. Daarmee zijn we akkoord!

en Oost-Gelderland (via Samen voor een veilige regio Noord-en Oost-Gelderland) worden de gemeenten ondersteund

Een organisatiebreed basisniveau

bij de aanpak van ondermijning. Deze

Noodzakelijk voor een weerbare overheid tegen ondermijning, is een gedragen en duurzame

ondersteuning vindt onder andere plaats via:

beweging waaraan de hele gemeentelijke- en provinciale organisatie werkt. Dit doen zij in nauwe samenwerking met partners, zoals de Belastingdienst, de politie, het Openbaar

1.

opleidingen, trainingen en bewustwordingssessies;

Ministerie en het RIEC Oost-Nederland. De ervaring leert dat de stap van bewustwording naar organisatiebrede borging van maatregelen om verschillende redenen uitdagend is. De weerbaarheidsopgave belandt vaak op het bordje van de ambtenaar veiligheid, terwijl een ieder

2.

capaciteit en deskundigheid voor

vanuit diens eigen plek in de organisatie hier een rol in te vervullen heeft. Daarbij is het van

het uitvoeren van integrale controles

belang dat inzet op weerbaarheid tegen ondermijning niet wordt gezien als ‘extra werk’ of ‘iets

en analyses, in het bijzonder via

nieuws erbij’, maar als randvoorwaarde voor goed bestuur die zoveel mogelijk in de gehele

de Districtelijke Ondermijnings-/

organisatie een plek moet krijgen binnen de bestaande werkzaamheden, taken en processen.

ondersteuningsteams;

De implementatie van het Gelders Akkoord is dan ook een organisatiebrede opgave. 3.

juridische ondersteuning bij

Om recht te doen aan de autonomie van de gemeenten en de diversiteit aan organiserend

het opstellen van onder andere

vermogen van gemeentelijke organisaties en de opgaven, is in dit Gelders Akkoord alleen de

beleid(sregels), verordeningen,

opgave (het ‘wat’) geformuleerd. Dit is een combinatie van wat wettelijk al verplicht is

handhavingsbesluiten, werkprocessen

en wat verder nog nodig is om als organisatie weerbaar tegen ondermijning te zijn. De nadere

en voorbeeldbrieven;

invulling (het ‘hoe’) wordt per district verder uitgewerkt. Daarmee is er ruimte voor maatwerk. 4. De basis is geen statisch begrip. Onze context en de gemeentelijke organisaties ontwikkelen zich continu. Daarom is ook Het Gelders Akkoord geen statisch document. Het kan met de tijd veranderd worden, wanneer de regio daar aan toe is, om zo aan te sluiten bij de status van Gelderse gemeenten, de maatschappelijke opgaven die zij tegenkomen en de ambities die daarbij horen.

ondersteuning bij communicatievraagstukken en rijker verantwoorden.

Het is belangrijk dat we elkaar ondersteunen, gezamenlijk bijdragen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat, zodat we als geheel succesvol kunnen zijn.

Daarnaast ondersteunt de provincie Gelderland gemeenten bij de aanpak van ondermijning. Dit doet ze vanuit het programma Weerbaarheid via de programmalijnen Weerbare overheid en Weerbare samenleving. Concrete voorbeelden van ondersteuning via de lijn Weerbare overheid zijn de projecten Feniks (ondersteuning toepassing Wet Bibob), Ariadne (vakantieparkenaanpak) en de Districtelijke Ondermijningsteams. Vanuit de lijn Weerbare samenleving ondersteunt de provincie Gelderland gemeenten onder andere bij de aanpak van thema’s als mensenhandel, cybercriminaliteit en jonge aanwas. Tot slot ondersteunt het RIEC OostNederland (naast de ondersteuning binnen de districtelijke programma’s) bij de bestuurlijke aanpak van ondermijnende

Leeswijzer

criminaliteit (waaronder de Wet Bibob, het

De dikgedrukte teksten zijn de uitgangspunten en vormen

faciliteren van de integrale samenwerking

samen het basisniveau dat is vastgesteld, waaraan

(onder andere via de casusaanpak), het

we werken en waar we op aanspreekbaar zijn. Door

uitvoeren van fenomeenonderzoeken en

op de nummering te klikken kunt u de bijbehorende

(on)gevraagde advisering en voorlichting

toelichtingen, denkrichtingen en suggesties lezen in de

op de aanpak van ondermijnende

bijlage. Deze toelichtende teksten maken geen onderdeel

criminaliteit.

uit van het Gelders Akkoord omdat we de districten de ruimte bieden om zelf invulling te geven aan de geformuleerde opgaven.

1 Bewustwording & Organisatieontwikkeling

Hoofdthema’s Klik op een themablokje om de uitgangspunten te bekijken

3

5

Beleid, Toezicht en Handhaving

Communicatie

2

4

Informatiepositie

Integere en Veilige Werkomgeving

Bewustwording & Organisatieontwikkeling

Klik op de nummers om de toelichting te lezen.

1.1

1.2

Terug naar overzicht 

1.3

1.4

De verantwoordelijkheid

Wij besteden binnen onze

Wij benaderen ondermijnings-

Wij werken samen met relevante

voor de implementatie van de

hele organisatie periodiek

vraagstukken integraal. Alle

publieke- en private partners

weerbaarheidsnorm en het zijn

en structureel aandacht aan

organisatieonderdelen werken

in het versterken van onze

van een weerbare organisatie ligt

ondermijning en bieden

samen aan de aanpak van

weerbaarheid tegen ondermijning

bij de driehoek van burgemeester/

handelingsperspectief aan

ondermijning en hebben hier

en zoeken daarin actief

commissaris van de Koning

onze medewerkers en politieke

in hun werkprocessen

samenwerking op.

– gemeentesecretaris/

ambtsdragers.

aandacht voor.

provinciesecretaris – raads-/statengriffier.

Informatiepositie

Klik op de nummers om de toelichting te lezen.

2.1

2.2

Terug naar overzicht 

2.3

2.4

2.5

Wij waarborgen

Wij zorgen ervoor dat

Wij hebben een intern

Wij hebben één of

Wij zorgen voor een

een adequate

onze informatiepositie

centraal meldpunt voor

meerdere medewerkers

periodiek intern of lokaal

informatiebeveiliging.

op de aanpak van

het ontvangen van

met een coördinerende

overleg waarbij signalen

ondermijning inzichtelijk

interne signalen van

rol die het meldpunt

van ondermijning worden

is en wordt ingezet in de

ondermijning en dragen

en het Werkproces

besproken.

aanpak. Dit doen wij door

dit actief uit.

Informatiegestuurd

het gestructureerd en op

Werken kunnen

juridisch verantwoorde

coördineren.

wijze verzamelen, verwerken, veredelen en verstrekken van informatie.

Beleid, Toezicht & Handhaving

Klik op de nummers om de toelichting te lezen.

3.1

3.2

Terug naar overzicht 

3.3

3.4

Wij nemen de aanpak van

Onze APV is ondermijningsproof,

Medewerkers en bestuurders

Wij hanteren ons bestuurlijk

ondermijning op in de

we houden hier toezicht op en

zijn getraind en opgeleid in het

instrumentarium voor de aanpak

bestuurlijke plannen. Wij geven

handhaven bij geconstateerde

herkennen van signalen van

van ondermijning en evalueren

de aanpak verder vorm in daarbij

overtredingen.

ondermijning.

dat periodiek en structureel.

behorende uitvoeringsplannen.

We delen kennis, ervaringen en eventuele knelpunten in de aanpak met relevante interne- en externe partners.

3.5

3.6

3.7

3.8

Wij hanteren een actueel Bibob-

Wij beschikken over medewerkers

Wij zorgen dat medewerkers uit

Wij hebben en hanteren actueel

beleid en stemmen dit waar

die uitvoering kunnen geven aan

de verschillende beleidsdomeinen

beleid voor de toepassing van

mogelijk regionaal af.

de Wet Bibob en komen periodiek

en gemandateerde organisaties

artikel 13b van de Opiumwet en

bijeen om kennis en ervaringen

die verantwoordelijk zijn

beschikken over medewerkers die

uit te wisselen.

voor (het behandelen van)

voldoende zijn toegerust om daar

beschikkingen, overeenkomsten

uitvoering aan te geven.

en aanbestedingen, bekend zijn met het Bibob-beleid en weten waar ze aanvragen/verzoeken waarop de Wet Bibob van toepassing kan zijn neer moeten leggen.



Beleid, Toezicht & Handhaving

Terug naar overzicht 

3.9

3.10

3.11

3.12

Wij hanteren actuele

Wij hanteren één toezicht-

Wij hanteren een sluitende

Wij benutten bewustwording,

verordeningen, beleidsregels

en handhavingskader op

(lokale) aanpak van

preventie en een persoons-

en contractstandaarden om

de Jeugdwet en Wmo 2015

mensenhandel door de gehele

gerichte aanpak om jonge aanwas

zorgfraude en zorgcriminaliteit

en beschikken over een of

organisatie en leren daarin van

in de criminaliteit te voorkomen

binnen de Wmo en Jeugdwet

meerdere toezichthouder(s)

elkaars best practices.

en/of hierop vroegtijdig in te

tegen te gaan.

die we inzetten bij signalen van

grijpen.

rechtmatigheidsproblemen en zorgfraude.

3.13

3.14

3.15

Wij zorgen voor bewustwording

Wij pakken openstaande

Wij voeren informatiegestuurde

bij de afdelingen/teams die te

bestuurlijke vorderingen

mono- en integrale controles uit

maken hebben met financiële

(boetes, dwangsommen, leges,

en handhaven op geconstateerde

processen over de risico’s

uitkeringen, etc.) in relatie tot

overtredingen in relatie tot

in relatie tot de aanpak van

ondermijning actief op.

ondermijning. Wij zorgen

ondermijning.

voor voldoende uitvoeringskracht.

Integere en Veilige Werkomgeving

Klik op de nummers om de toelichting te lezen.

Integere werkomgeving

4.1

4.2

Terug naar overzicht 

4.3

4.4

Wij hebben actueel

Wij hanteren protocollen waarin

Wij hebben een actuele geldige

Wij voeren periodiek en

integriteitsbeleid vastgesteld en

beschreven staat hoe te handelen

gedragscode, hanteren deze en

structureel het gesprek over het

geïmplementeerd, hanteren dit,

bij (vermeende) schending van

zijn daarop aanspreekbaar. Deze

thema integriteit – onder meer in

communiceren erover en zijn

integriteit.

geldt voor medewerkers, politieke

relatie tot ondermijning.

erop aanspreekbaar.

ambtsdragers en externen die werk voor onze organisatie verrichten.

4.5

4.6

4.7

4.8

Wij hebben een intern meldpunt

Wij zijn alert op mogelijke

Wij laten voor kandidaat-

Wij adviseren politieke partijen/-

voor het ontvangen van

integriteitsvraagstukken, maken

bestuurders een risicoanalyse

groeperingen een risicoanalyse

interne signalen van mogelijke

deze bespreekbaar en handelen

uitvoeren.

uit te voeren voor

integriteitsschendingen en

daarnaar.

(kandidaat-)raadsleden.

dragen dit actief uit.

4.9

4.10

4.11

Wij hebben in een besluit bepaald

Wij besteden rondom de

Wij nemen in de overeenkomst

welke screeningsmaatregelen

eed- of belofteaflegging van

met ingehuurde medewerkers,

(zoals een VOG/VOG P of VGB)

nieuwe medewerkers specifiek

waarbij geen eed- en

plaatsvinden per profiel of

aandacht aan integriteit en

belofteaflegging plaatsvindt,

functieaspect.

informatieveiligheid, onder meer

een clausule op met een

in relatie tot weerbaarheid en

integriteitsverklaring en

ondermijning.

geheimhoudingsplicht.



Integere en Veilige Werkomgeving

Terug naar overzicht 

Veilige werkomgeving

4.12

4.13

4.14

4.15

Wij hanteren een actueel

Wij zorgen voor een veilige

Wij zijn ons bewust van de

Wij weten waar risico’s in onze

agressie-/veiligheidsprotocol.

(fysieke) werkomgeving voor

veiligheidsrisico’s van het

werkprocessen zich bevinden en

onze medewerkers die zowel

verspreiden van de persoonlijke

beschermen onze medewerkers

in- als buiten ons gemeente- of

gegevens van medewerkers

en organisatie actief tegen deze

provinciehuis aan het werk zijn.

uit de gehele organisatie en

risico’s.

minimaliseren deze risico’s.

4.16 Wij zorgen dat er bij bedreiging van medewerkers en politieke ambtsdragers passende (fysieke) (beveiligings)maatregelen getroffen worden.

Communicatie

Klik op de nummers om de toelichting te lezen.

5.1 Wij hanteren een communicatiestrategie gericht op weerbaarheid tegen ondermijning intern richting onze organisatie én extern naar onze samenleving.

Terug naar overzicht 

Ondanks dat iedere gemeente en de provincie diens eigen autonome positie heeft en ieder district een eigen identiteit heeft, willen we collectief optreden. Daarbij treden wij op tegen criminelen die misbruik willen maken van legale structuren en daarmee de rechtsstaat aantasten en het vertrouwen van burgers in een integere de overheid uithollen.

Begrippenlijst Cyberveiligheid:

Kwetsbare processen:

Ondermijning:

Deelgebied van informatiebeveiliging. De

Dit zijn functies of processen die betrekking

Ondermijnende criminaliteit is georganiseerde

bescherming van computersystemen, netwerken

hebben op taken, verantwoordelijkheden en

misdaad die gebruik maakt van en infiltratie

en digitale gegevens tegen cyberaanvallen, schade

werkzaamheden die vanwege de aard en inhoud

zoekt in legale structuren en instituties. Daarmee

en ongeautoriseerde toegang.

een risico kunnen vormen voor de integriteit van de

vervagen de grenzen tussen de bovenwereld

organisatie en doelwit kunnen zijn van criminelen.

(legale samenleving) en de onderwereld

Externe inhuur:

Het kan daarbij gaan om gevoelige informatie,

(georganiseerde misdaad). Met de term

Inhuur- en uitzendkrachten. Daaronder verstaan

documenten, besluiten (waaronder beschikkingen),

ondermijning bedoelen wij ondermijnende

we bijvoorbeeld werknemers die via een uitzend-

of financiële middelen. De weerbaarheid van de

criminaliteit en de schadelijke maatschappelijke

of detacheringsbureau werken, zzp’ers, externe

organisatie op met name die processen moet

effecten hiervan op de bovenwereld.

adviseurs, stagiairs, freelancers, tijdelijke inhuur

voldoende zijn geborgd. Oneigenlijke beïnvloeding van

via aanbestedingen en ingeleend personeel van andere overheidsorganisaties. Informatiebeveiliging:

Medewerkers:

besluitvorming(sprocessen):

Ambtenaren van gemeente en provincie en

Besluiten van overheidsorganisaties komen niet op

griffiers.

een legitieme, transparante en democratische wijze

Het geheel van beleid, maatregelen en

tot stand, maar worden onder druk van criminele,

protocollen om de beschikbaarheid, integriteit en

Netwerkbewustzijn:

economische of persoonlijke belangen gestuurd.

vertrouwelijkheid van informatie te waarborgen

Wanneer medewerkers en politieke ambtsdragers

Dit kan door bedreiging, omkoping, chantage,

– ongeacht de vorm waarin die informatie zich

zich bewust zijn van het netwerk waarin zij zich

misleiding of op andere wijze onder druk zetten

bevindt.

begeven. Zij zien zowel de kansen die dit netwerk

van ambtenaren en/of bestuurders.

biedt als de risico’s die het vormt. Ook zijn zij zich Kandidaat-bestuurders:

bewust van de rol die iemands netwerk heeft op

Periodiek:

Eenieder die mogelijk een bestuurdersfunctie

het functioneren als ambtelijk medewerker of

Iets dat op vaste of terugkerende momenten

gaat bekleden als burgemeester, wethouder,

politiek ambtsdrager.

plaatsvindt.

commissaris van de Koning of gedeputeerde.

Politieke ambtsdragers:

Structureel:

Weerbaarheid:

Burgemeester, commissaris van de Koning,

Iets dat vast onderdeel is van de organisatie, het

Het vermogen van publieke organisaties om

wethouders, gedeputeerden, (duo)raads- en

beleid of de werkwijze; verankerd in de structuur.

signalen van ondermijning en ongewenste

commissieleden en leden van Provinciale Staten.

beïnvloeding van het openbaar bestuur te Veilige publieke taak (VPT):

herkennen, daar preventief dan wel repressief op te

Samenwerkingspartners:

Inzet en maatregelen met als doel dat personen

reageren en daarnaast én daardoor te voldoen aan

Andere overheidsinstanties om mee samen te

met een publieke taak hun werk zo veilig mogelijk

de taken en verantwoordelijkheden die zij hebben

werken, niet zijnde gemeenten en provincies.

uit kunnen voeren. Veilige Publieke Taak wordt in

richting de samenleving, zoals het zijn van een

Te denken valt aan:

dit Gelderse Akkoord in alle gevallen gerelateerd

toegankelijke, transparante overheid.

•

Politie

aan de aanpak van ondermijning.

•

Openbaar Ministerie

•

Omgevingsdiensten

Veilige werkomgeving:

Betekent dat een publieke organisatie in staat is

•

Regionaal Informatie- en Expertisecentrum

Daar waar de fysieke, mentale en emotionele

om ondermijnende invloeden tijdig te signaleren,

(RIEC)

gezondheid van werknemers wordt beschermd.

hierop gepast en effectief te reageren—zowel

•

Uitvoeringsorganisaties

Dit betekent dat er maatregelen zijn om

preventief als repressief—en daarbij haar taken en

•

(Horeca)ondernemers

ongevallen, letsel en gezondheidsrisico's te

verantwoordelijkheden richting de samenleving

•

Bedrijfskringen en het Koninklijk Verbond van

voorkomen. Een veilige werkomgeving omvat

kan blijven vervullen op een integere, transparante

Ondernemers

ook dat medewerkers beschermd zijn tegen

en toegankelijke manier.

•

Woningcorporaties

discriminatie of geweld (zowel van binnen- als

•

Agrarische sector

buitenaf).

•

Waterschappen

De gemeentelijke en provinciale organisaties in de

•

Dorpsraden

provincie Gelderland. Dit betreft de verschillende

•

Inwoners/samenleving

teams/afdelingen in de organisaties, het college, de

•

Zorg en onderwijs

gemeenteraad/Provinciale Staten en griffie.

•

Sportverenigingen

“Weerbaar zijn”:

Wij:

WEERBAAR gelderland-zuid samen tegen ondermijnende criminaliteit