Document · PDF

Rapport e250046468

Gemeenteraad 24 september 2025, gemeente ErmeloBij agendapunt: Lijst ingekomen stukken raad 24 september 20254.782 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

ONDERZOEK NAAR DE NALEVING VAN DE LEEFTIJDSGRENS BIJ ALCOHOLVERKOOP GEMEENTE ERMELO 2024

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo

OVER BUREAU OBJECTIEF Bureau Objectief wil een gezonde maatschappij stimuleren. Door inzicht te geven in menselijke drijfveren, bieden we aanknopingspunten om gedrag op een positieve manier te veranderen. Zo doen we doelgroeponderzoek naar motieven en weerstanden, voeren we nalevingsonderzoek uit naar de leeftijdsgrens en het verbod op doorschenken en brengen we met behulp van jongerenonderzoek de leefwereld van de jeugd in kaart. Deze inzichten maken een gefundeerd beleid met risicogestuurde inzet van preventie- en handhavingsactiviteiten mogelijk. Ons bureau werkt vanuit een stevig fundament waarin wetenschap en praktijk elkaar ontmoeten. In samenwerking met gemeenten en verstrekkers zijn we steeds op zoek naar manieren om een gezonde omgeving te creëren voor jongeren. Om onze kennis op het gebied van gedragspsychologie te delen, leiden we andere gezondheidsprofessionals op door het verzorgen van inspiratiebijeenkomsten, teamdagen en de 3-daagse opleiding Psychologie van Gezondheidsgedrag.

Wij bedanken alle auditoren en mysterykids voor hun inzet tijdens het veldwerk.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo

Ons team van gedragspsychologen heeft veel ervaring met het uitvoeren van onderzoek, het geven van advies en het ontwikkelen van gedragsinterventies. Daarnaast beschikken we over een interview-team en een landelijk team van getrainde auditoren en mysterykids. Om de kwaliteit van ons werk hoog te houden en te blijven innoveren, werken we samen met een adviescommissie. Zo houden we contact met het veld en de wetenschappelijke onderzoekswereld. De adviseurs delen hun kennis met ons en bekijken ons werk kritisch, vanuit hun achtergrond van verschillende disciplines en universiteiten.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo

INHOUD

INLEIDING

Inleiding

Methode

Resultaten

Aanbevelingen

Referenties

Bijlage 1: Begrippenlijst

Bijlage 2: Betrouwbaarheidsintervallen en significantietoetsen

DOEL GEMEENTE ERMELO Alcoholgebruik brengt veel risico’s met zich mee, zeker voor minderjarigen. Voorbeelden zijn verminderde zelfbeheersing1 en een grotere kans op risicovol gedrag,2 ongevallen,3 geweld4 en vroegtijdige sterfte.5 Daarnaast kan overmatig alcoholgebruik zowel direct als later in het leven leiden tot gezondheidsproblemen. Voorbeelden daarvan zijn hersenschade en een hogere kans op verslaving.6,7 De gemeente Ermelo wil een cultuur stimuleren waarin het op een verantwoorde manier verkopen en gebruiken van alcohol de norm is. Naast preventieve maatregelen zijn toezicht en handhaving op de naleving van alcoholwetten onmisbaar bij het bereiken van dit doel. Om de effectiviteit van deze maatregelen in kaart te brengen, worden nalevingsonderzoeken uitgevoerd. ONDERZOEK EN ONDERZOEKSVRAGEN Het doel van het nalevingsonderzoek is om op een betrouwbare en representatieve manier de naleving per verkoopkanaal in 2024 vast te stellen bij alcoholverkoop. In Tabel 1 en 2 staan de hoofdvragen van dit onderzoek. Tabel 1. Hoofdvraag. In hoeveel procent van de aankooppogingen kunnen jongeren van 16 en 17 jaar oud géén alcoholhoudende dranken kopen bij de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, slijterijen, sportkantines en supermarkten?

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Inhoud

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Inleiding

Naast de hoofdvragen is ook onderzocht in hoeverre verkopers interventies toepassen tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Interventies zijn de handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddelI gebruiken. De deelvragen staan in Tabel 2. Tabel 2. Deelvragen. In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen naar leeftijd gevraagd? In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen naar een geldig legitimatiebewijs gevraagd? In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen een hulpmiddel gebruikt bij de beoordeling van het legitimatiebewijs? In hoeveel procent van de aankooppogingen, waarbij interventies worden ingezet, wordt de alcoholhoudende drank niet verkocht bij de verschillende (sub)verkoopkanalen? Hoe verhouden de nalevingspercentages per verkoopkanaal in de gemeente Ermelo zich ten opzichte van het landelijke nalevingsonderzoek uit 2024?

METHODE We onderzochten de naleving van de leeftijdsgrens in de maanden juni tot en met oktober middels mysteryshoponderzoek. Hierbij proberen 16- of 17-jarige jongeren (‘mysterykids’) volgens een beproefd protocol alcohol te kopen onder begeleiding van een volwassen auditor. Klik hier voor meer informatie over het protocol. LOCATIESELECTIE De gemeente Ermelo wil nalevingsonderzoek uitvoeren dat een representatief beeld geeft van de naleving van de leeftijdsgrens per verkoopkanaal. Om een uitspraak te kunnen doen die een betrouwbaar beeld geeft van de naleving per verkoopkanaal, bepaalde Bureau Objectief voorafgaand aan het onderzoek hoeveel locaties bezocht moesten worden en welke statistische analyses vereist waren. Het berekenen van het benodigde aantal locaties is mogelijk door de totale populatiegrootte als uitgangspunt te nemen. De totale populatiegrootte is het aantal locaties per verkoopkanaal in de gemeente Ermelo, bijvoorbeeld het totaal aantal supermarkten. De populatiegroottes van cafetaria’s, horecagelegenheden, slijterijen, sportkantines en supermarkten zijn herleid uit onze database. Deze database wordt ook gebruikt voor de landelijke nalevingsonderzoeken in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en wordt regelmatig bijgewerkt. Vervolgens berekenden we hoeveel locaties per verkoopkanaal minimaal bezocht moesten worden.

Hierbij hanteerden we een betrouwbaarheidsniveau met een ondergrens van 90% betrouwbaarheid. Dit betekent dat met 90% zekerheid gezegd kan

Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de geboortedatum in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum aangeeft. I

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Inleiding

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Methode

worden dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Tenslotte trokken we uit elke populatie een aselecte steekproef van locaties die we vervolgens hebben onderzocht. Deze steekproeven schetsen een representatief beeld van de verschillende verkoopkanalen. Hierdoor is het mogelijk om gefundeerde uitspraken te doen over de naleving van de leeftijdsgrens in ieder verkoopkanaal. In totaal zijn er 35 locaties bezocht: 9 cafetaria’s, 9 horecagelegenheden, 4 slijterijen, 5 sportkantines en 8 supermarkten. De mysterykids deden bij elke locatie één aankooppoging. In het geval van Ermelo betekent het dat vrijwel alle bezoekbare locaties bezocht zijn van de verkoopkanalen die onderdeel waren van dit onderzoek. De definitie van onderzoekstermen is terug te vinden in de begrippenlijst in bijlage 1.

RESULTATEN Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek en start met een overzicht van het nalevingscijfer van alle bezochte verkoopkanalen. Daarna rapporteren we in meer gedetailleerde factsheets de nalevingscijfers per verkoopkanaal, waarbij er ook aandacht is voor de resultaten per stap in het leeftijdscontroleproces. NALEVING ALLE BEZOCHTE VERKOOPKANALEN Figuur 1 geeft de naleving per verkoopkanaal weer. Bij cafetaria’s is er bij 1 van de 9 aankooppogingen nageleefd (11.1%). Bij horecagelegenheden is er bij 7 van de 9 aankooppogingen nageleefd (77.8%). Bij slijterijen is er bij 2 van de 4 aankooppogingen nageleefd (50.0%). Bij sportkantines is er bij 1 van de 5 aankooppogingen nageleefd (20.0%). Bij supermarkten is er bij 4 van de 8 aankooppogingen nageleefd (50.0%). Figuur 1. Naleving leeftijdsgrens per verkoopkanaal in Ermelo 2024 Cafetaria’s 11.1%

Horecagelegenheden

77.8%

Slijterijen

50.0%

Sportkantines

20.0%

Supermarkten

50.0% 0%

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Methode

20%

40%

60%

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Resultaten

80%

100%

NALEVING ALCOHOLVERKOOP CAFETARIA’S INTERVENTIES Bij 6 van de 9 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (66.7%). Dit leidde in 0 gevalen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=9

Bij 0 van de 9 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%).

33.3%

Geen interventie

100.0%

Leeftijd gevraagd

n.v.t.

ID gevraagd

Bij 3 van de 9 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (33.3%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (33.3%). 66.7%

Bij 0 van de 9 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (0.0%).

33.3%

0.0% 66.7% n.v.t.

Leeftijd & ID gevraagd

NIET NAGELEEFD

NAGELEEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 3 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 0 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.0%).

Hulpmiddelgebruik

Naleving

n=3

Van de 3 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (100.0%), is er 1 keer nageleefd (33.3%).

Geen hulpmiddel gebruikt

33.3%

Hulpmiddel gebruikt

66.7%

n.v.t.

100.0% NAGELEEEFD

NALEVING Bij 1 van de 9 aankooppogingen is er nageleefd (11.1%). De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (23.0%).

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 CAFETARIA’S

11.1% [2.0%, 43.5%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN INTERVENTIES Bij 1 van de 9 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (11.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=9 11.1%

11.1%

Bij 0 van de 9 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 7 van de 9 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (77.8%). Dit leidde in 7 gevallen tot naleving (100.0%). Bij 1 van de 9 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (11.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 8 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 0 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.0%).

Geen interventie

100.0%

Leeftijd gevraagd

n.v.t.

ID gevraagd

100.0%

Leeftijd & ID gevraagd

100.0%

77.8%

NIET NAGELEEFD

NAGELEEEFD

Hulpmiddelgebruik

Naleving

n=8

Van de 8 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (100.0%), is er 7 keer nageleefd (87.5%).

Geen hulpmiddel gebruikt

100.0% 87.5%

Hulpmiddel gebruikt

12.5 %

n.v.t.

100.0% NAGELEEEFD

NALEVING Bij 7 van de 9 aankooppogingen is er nageleefd (77.8%). De naleving in 2024 is significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (25.5%).

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 HORECAGELEGENHEDEN

77.8% [45.3%, 93.7%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP SLIJTERIJEN INTERVENTIES Bij 1 van de 4 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (25.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=4 25.0%

Bij 0 van de 4 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%).

25.0%

•

1 verkoper controleerde de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem.

Leeftijd gevraagd

n.v.t.

50.0%

Leeftijd & ID gevraagd

Bij 1 van de 4 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (25.0%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (100.0%).

Van de 3 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 1 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (33.3%).

100.0%

ID gevraagd

Bij 2 van de 4 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (50.0%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (50.0%).

HULPMIDDELGEBRUIK

Geen interventie

100.0%

NIET NAGELEEFD

NAGELEEEFD

Hulpmiddelgebruik

Naleving

n=3

33.3%

Geen hulpmiddel gebruikt

50.0%

In dat geval leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100.0%) Van de 2 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (66.7%), is er 1 keer nageleefd (50.0%).

66.7%

Hulpmiddel gebruikt

100.0%

NAGELEEEFD

NALEVING Bij 2 van de 4 aankooppogingen is er nageleefd (50.0%). De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (63.5%).

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 SLIJTERIJEN

50.0% [15.0%, 85.0%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP SPORTKANTINES INTERVENTIES Bij 3 van de 5 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (60.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=5 Geen interventie

100.0%

Alleen leeftijd gevraagd

n.v.t.

Alleen ID gevraagd

100.0% 0.0%

Leeftijd & ID gevraagd

100.0%

20.0%

Bij 0 van de 5 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 1 van de 5 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (20.0%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (100.0%).

20.0%

60.0%

Bij 1 van de 5 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (20.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

NIET NAGELEEFD

NAGELEEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 2 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 0 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.0%).

Hulpmiddelgebruik

Naleving

n=2

Van 2 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (100%), is er 1 keer nageleefd (50.0%).

Geen hulpmiddel gebruikt

50.0%

Hulpmiddel gebruikt

n.v.t.

100.0% NAGELEEEFD

NALEVING Bij 1 van de 5 aankooppogingen is er nageleefd (20.0%). De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (22.4%).

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 SPORTKANTINES

20.0% [3.6%, 62.4%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP SUPERMARKTEN INTERVENTIES Bij 3 van de 8 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (37.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Bij 0 van de 8 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 5 van de 8 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (62.5%). Dit leidde in 4 gevallen tot naleving (80.0%).

Naleving

n=8

37.5%

Geen interventie

100.0%

Alleen leeftijd gevraagd

n.v.t.

Alleen ID gevraagd

62.5%

80.0%

Leeftijd & ID gevraagd

Bij 0 van de 8 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (0.0%).

n.v.t.

NIET NAGELEEFD

NAGELEEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK

Hulpmiddelgebruik

Van de 5 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 2 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (40.0%).

n=5

•

1 verkoper gebruikte een ID-scanner.

•

1 verkoper controleerde de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem.

In 2 van de 2 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100.0%).

20.0%

Naleving

Geen hulpmiddel gebruikt

40.0% 60.0%

93.8%66.7% 0.0% n.v.t.

Hulpmiddel gebruikt

33.3%

100.0%

Van de 3 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (60.0%), is er 2 keer nageleefd (66.7%). NAGELEEEFD

NALEVING Bij 4 van de 8 aankooppogingen is er nageleefd (50.0%). De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (60.9%).

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 SUPERMARKTEN

50.0% [21.5%, 78.5%]

AANBEVELINGEN De gemeente Ermelo bouwt aan een gezonde toekomst voor haar inwoners. Hierbij is verantwoorde alcoholverkoop van uiterst belang. De gemeente Ermelo brengt in kaart waar mogelijk gezondheidsrisico’s ontstaan door onderzoek te laten doen naar de naleving van de alcoholwetten. Aan de hand van de onderzoeksresultaten kan een passend preventie- en handhavingsbeleid worden opgesteld, uitgevoerd en bijgestuurd. In dit hoofdstuk worden aanbevelingen gegeven om de naleving van de leeftijdsgrens te verhogen.

STAP 1: INZOOMEN OP RESULTATEN De uitkomsten van het onderzoek geven een beeld van hoe verschillende verkoopkanalen de leeftijdsgrens naleven. Door in te zoomen op de resultaten wordt duidelijk waar kansen liggen voor verbetering. De laagste naleving is in de gemeente Ermelo gevonden bij cafetaria’s en sportkantines. STAP 2: GA IN GESPREK MET VERSTREKKERS Het is van belang om het draagvlak voor de wetgeving bij de lokale verstrekkers te onderhouden. Hierdoor zorg je er namelijk voor dat verstrekkers minder weerstand tegenover de wet en het toezicht ervaren. Tijdens een informatiebijeenkomst kan de gemeente Ermelo uitleggen welke cijfers gevonden zijn in het nalevingsonderzoek. Daarnaast kan de gemeente voorstellen voor ondersteuning voorleggen aan de verstrekkers en kunnen de verstrekkers op hun beurt aangeven waar ze behoefte aan hebben. Vraag welke

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Aanbevelingen

aspecten ervoor zorgen dat er niet altijd om een ID wordt gevraagd of een hulpmiddel wordt gebruikt. Dergelijke gesprekken zijn nodig om begrip voor elkaar te krijgen. De bijeenkomst vormt een belangrijk startpunt voor acties om de naleving te verbeteren. De gemeente Ermelo kan tijdens de bijeenkomst verschillende vormen van ondersteuning benoemen of zelfs faciliteren: • de e-learning verantwoord alcohol verstrekken; • praktijktrainingen; • materialen en hulpmiddelen. E-learning verantwoord alcohol verstrekken Eén van de manieren om verantwoorde verstrekking te bevorderen, is door gebruik te maken van een e-learning. Door een e-learning te volgen, leren verkopers de juiste kennis en vaardigheden om verantwoord alcohol te kunnen verstrekken. Hierdoor leren ze bijvoorbeeld hoe te handelen wanneer er een minderjarige alcohol probeert te kopen. Bureau Objectief heeft in opdracht van het ministerie van VWS een e-learning ontwikkeld om verantwoorde alcoholverstrekking te bevorderen. Deze e-learning is sinds januari 2020 gratis beschikbaar en bestaat uit vier modules die specifiek gericht zijn op horeca, slijterijen, studenten- en sportverenigingen, maar ook (grotendeels) bruikbaar en toegankelijk zijn voor iedereen die alcohol verstrekt. Klik hier voor de e-learningmodules.

In de e-learning komen zowel de thema’s leeftijdsgrens en wederverstrekking als het tegengaan van doorschenken bij dronkenschap aan bod. Praktijktrainingen Naast het volgen van de e-learning kunnen verkopers baat hebben bij het oefenen in de praktijk. De gemeente Ermelo kan tijdens de bijeenkomst informatie geven over welke praktijktrainingen er zijn

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Aanbevelingen

en hoe verstrekkers deze kunnen volgen, bijvoorbeeld via de lokale verslavingszorg. Ondersteunend materiaal Het is waardevol om als gemeente verstrekkers te ondersteunen bij het verbeteren van de naleving door bestaande interventies aan te reiken. Een laagdrempelige manier is om als gemeente een overzicht van (gratis) tools met de verkoopkanalen te delen of om fysieke materialen uit te delen bij de bijeenkomst. Een overzicht van beschikbare materialen en trainingen vind je op https://www.

trimbos.nl/aanbod/nix18voorprofs/

STAP 3: VERVOLGACTIES BEPALEN Om richting te geven aan hoe middelen voor preventie en handhaving worden ingezet, doen we enkele aanbevelingen voor mogelijke vervolgstappen. Jongerenonderzoek Om de meeste impact te hebben op het beschermen van de jeugd, is het van belang om gericht en efficiënt te werk te gaan. Dit kan het best door preventie- en handhavingsactiviteiten risicogestuurd in te zetten. Dit houdt in dat de middelen daar ingezet worden waar de kans het grootst is dat jongeren erin slagen om alcohol te kopen (lage naleving) én waar jongeren vaak aankooppogingen doen (hoge populariteit). Een populair verkoopkanaal waar de naleving hoog is, maar waar ook veel aankooppogingen gedaan worden, kan immers alsnog een groter gevaar zijn dan een onpopulair verkoopkanaal met een lage naleving.

en hoe zij aan die alcohol komen (sociale of commerciële beschikbaarheid). Gemeente Ermelo gebruikt de resultaten uit de GGD gezondheidsmonitor om deze informatie te achterhalen. In oktober 2025 staat er weer een nieuwe GGD gezondheidsmonitor gepland. Vanuit deze inzichten kan preventiebeleid zich richten op de plekken waar de impact het grootst zal zijn. Periodieke zelfcontroles Het verhogen van de controledruk is een effectieve manier om verkopers te motiveren beter na te leven. Het is echter belangrijk om rekening te houden met de autonomie en het gevoel van vrijheid van de verkoper. Zo voorkom je dat verkopers weerstand krijgen tegen de gemeente en het naleven van de leeftijdsgrens. Een manier om de controledruk hoog te houden en het gevoel van autonomie van de verkoper te waarborgen, is het inzetten van periodieke zelfcontroles. Bij periodieke zelfcontroles krijgen verkopers de kans om hun naleving zelf op orde te brengen. Vooraf maken verkopers en de gemeente afspraken over de kwaliteitseisen van de zelfcontroles en het delen van resultaten met de gemeente. Gemeentes maken dan de afspraak maken om terughoudend te zijn met het toezicht door boa’s als hoger wordt gescoord dan een afgesproken gemiddeld nalevingspercentage. Zo zet je meer in op preventie en wordt handhaving alleen daar waar nodig ingezet als sluitstuk.

Door de bevindingen van leeftijdsgrens nalevingsonderzoek te combineren met jongerenonderzoek kan de gemeente in kaart brengen waar de risico’s zijn. Er wordt duidelijk hoeveel, hoe vaak, waarom, en waar jongeren alcohol drinken (gebruikspatronen)

Inzetten van testkopers Wanneer verkoopkanalen en/of verkopers na verschillende preventieve activiteiten (vanuit de gemeente) niet de gewenste vooruitgang laten zien, dan rust er een wettelijke taak op de gemeente om handhavend op te treden. Als het nodig blijkt om over te gaan op handhaving, dan is het inzetten van testkopers een efficiënte handhavingsmethode die zich conformeert aan de wet. Het is een stevigere vorm van toezicht

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Aanbevelingen

dan de observationele methode. Voordat de methode breed wordt ingezet, is het dan ook raadzaam om te overwegen om te starten met een gewenningsperiode voor de verkopers. Bijvoorbeeld door kenbaar te maken dat het eerste jaar enkel waarschuwingen en feedback zullen worden gegeven en het reguliere sanctiebeleid pas vanaf het tweede jaar ingezet wordt. Dat kan het makkelijker en laagdrempeliger maken om met deze methode te beginnen en zo ook draagvlak voor nalevingsverbetering te behouden bij de alcoholverkopers. Daarnaast is bestuurlijk draagvlak bij het inzetten van de testkopermethode essentieel. Bij een waarschuwing of boete is het belangrijk dat bestuurders voet bij stuk houden, anders verdwijnt de effectiviteit van de methode. Verder is het bij de testkopermethode ook aan te raden om deze risicogericht in te zetten. Op de website van de handreiking Alcoholwet staan meer tips over de inzet van de testkopermethode.

REFERENTIES 1 Baumeister, R. F. (2015). Uses of self-regulation to facilitate and restrain addictive behavior. Addictive Behaviors, 44, 3-8. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2014.09.011 2 Lees, B., Meredith, L. R., Kirkland, A. E., Bryant, B. E., & Squeglia, L. M. (2020). Effect of alcohol use on the adolescent brain and behavior. Pharmacology, Biochemistry and Behavior, 192. https://doi.org/10.1016%2Fj.pbb.2020.172906 3 Chikritzhs, T., & Livingston, M. (2021). Alcohol and the risk of injury. Nutrients, 13(8). https://doi.org/10.3390/nu13082777 4 Parrott, D. J., & Eckhardt, C. I. (2018). Effects of alcohol on human aggression. Current Opinion in Psychology, 19, 1-5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2017.03.023 5 Sohi, I., Franklin, A., Chrystoja, B., Wettlaufer, A., Rehm, J., & Shield, K. (2021). The global impact of alcohol consumption on premature mortality and health in 2016. Nutrients, 13(9), 3145-3157. https://doi.org/10.3390/nu13093145 6 Obad, A., Peeran, A., Little, J. I., Haddad, G. E., & Tarzami, S. T. (2018). Alcohol-mediated organ damages: Heart and brain. Frontiers in | Pharmacology, 9(81). https://doi.org/10.3389/fphar.2018.00081 7 Addolorato, G., Vassallo, G. A., Antonelli, G., Antonelli, M., Tarli, C., Mirijello, A., Agyei-Nkansah, A., Mentella, M. C., Ferrarese, D., Mora, V., Barbara, M., Maida, M., Camma, C., & Gasbarrini, A. (2018).

Binge drinking among adolescents is related to the development of alcohol use disorders: Results from a cross-sectional study. Scientific Reports, 8. https://doi.org/10.1038/s41598-018-33705-3

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Aanbevelingen

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Referenties

BIJLAGE 1: BEGRIPPENLIJST In onderstaande begrippenlijst staan de termen uitgelegd in context van dit nalevingsonderzoek. Auditor | Getrainde veldwerker die de mysterykids begeleidt tijdens de aankooppogingen van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens (zie ook ‘mysterykid’). Betrouwbaarheidsinterval | Het betrouwbaarheidsinterval, vaak afgekort als BI, geeft aan tussen welke waarden het werkelijke nalevingscijfer van de gehele populatie zal liggen. Een 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat als een meting 100 keer herhaald wordt, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Cafetaria’s | Cafetaria’s zijn eetgelegenheden die enkel alcoholische dranken mogen verkopen voor gebruik elders dan ter plaatse (niet-Alcoholwet-vergunde locaties). Bijvoorbeeld snackbars en grillrooms. Let wel, het overgrote deel van cafetaria’s in Nederland verkoopt geen alcoholhoudende drank. De term cafetaria’s betreft binnen dit onderzoek enkel de cafetaria’s die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen.

geopend zijn, omdat minderjarige mysterykids volgens de wet niet na die tijd mogen werken.) Hulpmiddel | Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum van de leeftijdsgrens aangeeft. Interventies | De handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken. Mysterykid | Een 16- of 17-jarige die een aankooppoging doet voor alcohol of tabak in het kader van het onderzoek naar naleving van de leeftijdsgrens. Een mysterykid wordt begeleid door een auditor, in tegenstelling tot een testkoper die begeleid wordt door een buitengewoon opsporingsambtenaar openbare ruimte (boa) van de gemeente. Nalevingscijfer | Het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij de wettelijke leeftijdsgrens bij alcoholverkoop is nageleefd.

Horecagelegenheden | HORECA refereert aan HOtels, REstaurants, CAfés en soortgelijke instellingen die een Alcoholwet-vergunning hebben om alcohol te verkopen voor nuttiging ter plaatse. In het huidige onderzoek is enkel de natte horeca meegenomen. Hieronder worden uitgaansgelegenheden verstaan die als hoofddoel de verkoop van drank hebben (al dan niet alcoholhoudend). Eten kan bij deze gelegenheden aanwezig zijn, maar is slechts ondersteunend (bittergarnituur, tosti›s, etc.). Voorbeelden: cafés, discotheken, kroegen. (Tijdens mysteryshoponderzoek kunnen enkel horecagelegenheden bezocht worden die voor 23.00

Representatief onderzoek | Onderzoek waarbij de resultaten een betrouwbare afspiegeling zijn voor de gehele populatie.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Bijlagen

Significantie | Een significant verschil houdt in dat het onwaarschijnlijk is dat het gevonden verschil op toeval berust. Slijterijen | Winkellocaties met een eigen ingang met een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Ze verkopen alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse.

Sportkantines | Onder Sportkantines worden enkel de kantines behorende bij een sportvereniging bedoeld. Sommige sportkantines zijn paracommercieel, maar anderen zijn commercieel. Supermarkten | Supermarkten kunnen zowel ketenbedrijven (Albert Heijn, Lidl, etc.) als zelfstandige supermarkten zijn. Dit betreft enkel de supermarkten die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen. Bemenste kassa | Kassa waar de betaling plaatsvindt onder begeleiding van een kassamedewerker. Dus ook als de klant tijdens het winkelen de producten heeft gescand met een zelfscanner maar deze zelfscanner bij het afrekenen overhandigt aan een kassamedewerker. Onbemenste kassa | Kassa waar de betaling doorgaans plaatsvindt zonder begeleiding van een medewerker. Pas als een alcoholhoudend product wordt gescand dient een medewerker langs te komen om het identiteitsbewijs te controleren. Verkoopkanaal | In dit onderzoek onderscheiden we verkooppunten op basis van gelijke kenmerken, zoals het aanbod van alcoholische producten en de geldende regelgeving. Een groep van vergelijkbare verkooppunten noemen we een verkoopkanaal. Voorbeelden hiervan zijn: horecagelegenheden, slijterijen en sportkantines.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Bijlagen

BIJLAGE 2: BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN EN SIGNIFICANTIETOETSEN In onderstaande tabel worden de nalevingscijfers in de gemeente Ermelo in 2024 vergeleken met de nalevingscijfers van het landelijke nalevingsonderzoek 2024. Naast het nalevingspercentage wordt steeds het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekend. Om te bepalen of een verschil tussen nalevingscijfers berust op toeval of op een werkelijk verschil, kan gekeken worden naar de mate van overlap tussen de betrouwbaarheidsintervallen (BI’s). Er mag van een significant verschil gesproken worden als de BI’s elkaar niet overlappen. Als de twee BI’s wel overlappen, is er meer informatie nodig om een conclusie te trekken. In dat geval wordt het 95%-BI om het verschil tussen nalevingscijfer A en nalevingscijfer B berekend. Als dit 95%-BI de waarde 0% bevat, kan geconcludeerd worden dat de twee nalevingscijfers niet significant verschillen. Bevat het BI niet de waarde 0%, dan verschillen de nalevingscijfers wel significant van elkaar. Ook voor het 95%-BI om een verschil geldt: hoe kleiner het interval, hoe preciezer de schatting van het werkelijke verschil in naleving. Daarnaast geldt dat het interval steeds kleiner wordt bij een groter aantal aankooppogingen.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Bijlagen

Tabel 3. Verschil in naleving tussen het nalevingsonderzoek in de gemeente Ermelo in 2024 en het landelijk nalevingsonderzoek in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2024. 2024 Landelijk

2024 Ermelo

Verschil

Uitkomst

Cafetaria’s

23.0% (18.3% - 28.6%)

11.1% (2.0% - 43.5%)

-11.9% (-33.1 - 9.2%)

Niet significant verschillend

Horecagelegenheden

25.5% (20.6% - 31.1%)

77.8% (45.3% - 93.7%)

Slijterijen

63.5% (59.4 - 67.3)

50.0% (15.0% - 85.0%)

-13.5% (-62.6% - 35.7%)

Niet significant verschillend

Sportkantines

22.4% (17.7% - 27.9%)

20.0% (3.6% - 62.4%)

-2.4% (-37.8% - 33.0%)

Niet significant verschillend

Supermarkten

Significant verschillend

60.9%

50.0%

-10.9%

Niet significant

(57.0% - 64.6%)

(21.5% - 78.5%)

(-45.7% - 24.0%)

verschillend

BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 300 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Ermelo - Bijlagen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15929860/1