Raadsvoorstel e250008400

Raadsvoorstel

Nr. 02330000262931 Zaaknr. 02330000048235

Onderwerp

:

Datum voorstel Portefeuillehouder Behandelend ambtenaar

: : :

Vaststellen Gebiedsplan Geus 'perspectief op een verweven en verbonden enclave' 4 maart 2025 H.R. van Veen K.I. de Graaf, telefoon 0341 56 74 64

Voorstel 1. Gebiedsplan GEUS 'perspectief op een verweven en verbonden enclave' (e250009204) inclusief bijlage 2) Direct te starten projecten (e250009207) en bijlage 3) Financieel overzicht (e250009208) vast te stellen; 2.

Bij de Kadernota 2026 incidenteel € 165.000 bij te ramen op budget 6801010 – 43800 en het nadeel ten laste te brengen van het begrotingssaldo 2025. Na besluitvorming te verwerken in de meerjarenbegroting 2026-2029.

Inleiding Het college heeft in 2023 ingestemd met de startnotitie ‘Gaan voor GEUS’ en uw raad daarover geïnformeerd (e230022301) . Middels ondertekening van de intentieovereenkomst behorende bij deze startnotie, is de samenwerking bekrachtigd om met Waterschap Vallei en Veluwe, Provincie Gelderland en de gemeenten Nunspeet, Ermelo, Barneveld en Apeldoorn te werken aan een integraal gebiedsplan voor de agrarische enclave GEUS. Dit plan ligt nu ter vaststelling voor. GEUS is een uniek gebied waar doelstellingen voor natuur, water, klimaat en stikstof stevig raken aan de ontwikkelopgaven voor leefbaarheid, landbouw en recreatie. Het gebiedsplan GEUS is bottom-up vanuit het gebied opgesteld en biedt een integraal perspectief op de toekomst van het gebied. Als motto is gekozen voor verwevenheid en verbondenheid. Verwevenheid duidt op de verwevenheid van mens, gebruik en landschap. De verbondenheid gaat over de mensen onderling, maar ook over de verbondenheid tussen gebruik en landschap. De verwevenheid gaat ook over de samenwerking tussen overheden onderling, zodat zij als één overheid kunnen acteren en gebied overschrijdende thema’s gezamenlijk kunnen oppakken. Dit gebiedsplan is een plan op hoofdlijnen en is een plan voor de langere termijn, tot 2050. Het gebiedsplan inspireert en is gericht op de uitvoering en samen doen.

Het gebiedsplan geeft invulling aan de behoeftes en wensen van mensen in het gebied en geeft invulling aan beleidsopgaven. Nieuwe ontwikkelingen in de maatschappij en beleid zullen op ons blijven afkomen. Daarom is het plan flexibel van karakter zodat we met dergelijke onzekerheden kunnen omgaan. Waar er nog teveel onzekerheden of meningsverschillen zijn, geeft dit plan aan hoe we hiermee om willen gaan en het beheersbaar willen houden. Dit gebiedsplan is tevens een middel om lobby richting overheden te voeren om beleid en regels aan te passen en geld voor de plannen naar het gebied te krijgen. Door vaststelling van dit gebiedsplan kan de samenwerking voortgezet worden en verschuift de focus naar realisatie en uitvoering. Zodat we toe kunnen werken naar een verbonden en verweven enclave.

onze ref. pagina

02330000262931 2 van 6

Beoogd effect Integrale invulling geven aan de doelstellingen en ontwikkelingen die nodig zijn voor behoud van perspectief op de opgaven voor leefbaarheid, landbouw, natuur, water en recreatie in de enclave Geus. Argumenten 1.1 Het gebiedsplan biedt een integraal perspectief dat invulling geeft aan het behalen van de opgaven en mogelijkheden biedt voor de gewenste ontwikkelingen. In Nederland zijn weinig plekken aan te wijzen waar de opgaven voor leefbaarheid, landbouw, natuur, water en recreatie zo nauw met elkaar samenhangen als in de enclave Geus. Een gebied dat uniek is van opzet, kleinschalig, met een diversiteit aan landschapstypen, agrarische activiteit en kwetsbare natuur. Een gebied waar natuur en water vragen om perspectief op herstel in relatie tot stikstofreductie; waar landbouw vraagt om perspectief op een duurzame toekomst; waar recreatie economische mogelijkheden creëert; waar leefbaarheid perspectief moet krijgen in de vorm van ontwikkeling woningbouw, bedrijvigheid en behoud van voorzieningen. Al deze thema’s zijn verwerkt in het gebiedsplan ‘GEUS perspectief op een verweven en verbonden enclave’ dat nu ter vaststelling voor ligt.

1.2 Het gebiedsplan draagt bij aan het behalen van de doelstellingen en ontwikkelingen Het gebiedsplan geeft perspectief voor zowel ontwikkeling (leefbaarheid, recreatie, landbouw) als natuur, water en klimaat (reductie van stikstof, nitraat, CO2). Een uniek perspectief voor een kwetsbaar gebied op de Veluwe. De onderbouwing voor het behalen van de doelstellingen wordt onderschreven door het onderzoek van de WUR (Wageningen University en Research) ( bijlage 5: e250009210) . Daarin zijn de effecten van de ontwikkelingen in de landbouw onderzocht in relatie tot het behalen van de doelstellingen voor natuur, water en klimaat. In dit onderzoek wordt geconcludeerd dat de gestelde doelstelling voor stikstof met een reductie van 42% nagenoeg behaald is. 1.3 Samenwerking heeft geresulteerd in een gebiedsplan met draagvlak en het is van belang om dat te behouden in de volgende fase van uitvoering. In een gebied waarin het vertrouwen in de overheid laag is, is het extra belangrijk zorg te dragen voor de realisatie en uitvoering. Het uitgangspunt voor het gebiedsplan GEUS is dat de betrokken partijen het eindproduct herkennen en erkennen. Het verantwoordingsdocument is de registratie van het gelopen proces, hoe de bijdragen van de deelnemers is meegenomen en op welke wijze het een plek heeft gekregen in het gebiedsplan.

De open en transparante manier van samenwerking heeft ertoe geleid dat het gebiedsplan GEUS kan rekenen op draagvlak. Met als resultaat dat het gebiedsplan door de deelnemers is aangeboden aan de bestuurders voor vaststelling met de uitspraak ‘dit is ons plan en zorg dat we aan de slag kunnen met de uitvoering’. 1.4 In de concept SOK GEUS (e250009214) worden tussen de betrokken partijen afspraken vastgelegd voor de volgende fase Het gebiedsplan wordt opgeleverd inclusief ontwikkelstrategie en uitvoeringsagenda. Hierdoor biedt het plan perspectief op realisatie en uitvoering. De SOK (samenwerkingsovereenkomst bijlage 9: e250009214) is de bekrachtiging van de samenwerking voor de inzet van mensen, middelen en benodigd instrumentarium om samen met de partijen uit het gebied uitvoering te geven aan het gebiedsplan GEUS. Het ondertekenen van de samenwerkingsovereenkomst is een bevoegdheid van het college. Na een positief besluit door uw raad inzake onderliggend Gebiedsplan en bijbehorende benodigde budgetten, gaat het college over tot ondertekening. 1.5 Er heeft gedurende het proces afstemming plaatsgevonden tussen het proces van de Gebiedsvisie Speuld en het gebiedsplan Geus De processen van de Gebiedsvisie Speuld en Gebiedsplan Geus hebben parallel gelopen. Met name de vertaling van het thema leefbaarheid in het Gebiedsplan Geus, is gevoed vanuit de werkgroep Gebiedsvisie Speuld.

Op deze wijze heeft er goede afstemming plaatsgevonden tussen beide processen en goed onderzocht op welk niveau verschillende thema’s worden benaderd en een plek hebben gekregen. Waar Geus de thema’s vanuit een iets hoger abstractieniveau belicht, zal de Gebiedsvisie Speuld zich meer lokaal oriënteren. Beiden met als doel te komen tot een perspectief voor alle thema’s.

2.1 Om tot uitvoering over te kunnen gaan is voldoende budget benodigd De volgende stap na vaststelling van onderliggend gebiedsplan is om op basis van de ontwikkelstrategie en uitvoeringsprogramma aan de slag te gaan met de realisatie van het plan.

onze ref. pagina

02330000262931 3 van 6

Daarvoor zijn mensen (FTE’s) en middelen (euro’s) nodig om samen te werken aan de uitvoering van dit plan, waarbij dekking wordt gevraagd voor de komende drie jaar. Volledigheidshalve wordt verwezen naar de bijlage 3 (e250009208) en 4 (e250009209) en het kopje Financiële gevolgen en dekking verderop in dit voorstel. Kanttekeningen 1.1 Er is nog onzekerheid over de financiële bijdrage van de provincie Gelderland De provincie Gelderland is voornemens om de voormalige VLGG (Vitaal Landelijk Gebied Gelderland) gelden in te zetten voor dekking van uitvoering van het gebiedsplan. De beoogde datum waarop Provinciale Staten hierover een besluit neemt is naar alle waarschijnlijkheid 1 juli 2025 en nog afhankelijk van overige bij de provincie aanwezige interne factoren. Mocht de provincie haar bijdrage niet (geheel) kunnen leveren, dan is het voorgestelde budget onder beslispunt 2 ontoereikend om tot uitvoering over te gaan. Mocht dit het gevolg zijn, dan zal het Bestuurlijk Overleg Geus zich beraden op welke wijze al dan niet vervolg kan worden gegeven aan de uitvoering. 1.2 Er is nog geen voldoende financiering voor de totale looptijd beschikbaar Om de gebiedsontwikkeling op gang te brengen is er genoeg financiering nodig. Voor de komende drie jaar is dat in beeld gebracht ( bijlage 3 en 4). Voor de periode daarna is dat nog niet concreet.

Dat brengt een risico in de lange termijn uitvoering met zicht mee. Tegelijkertijd zijn nog niet alle projecten zo concreet dat er al externe financiering gezocht kan worden. We zoeken per project aanvullende financiering. De uitvoering van de projecten uit het gebiedsplan vindt gefaseerd plaats en hiervoor zijn voorstellen gedaan voor de eerste 3 jaar. Mogelijke aanvullende financieringsbronnen zijn benoemd in de ontwikkelstrategie en kunnen een positief effect hebben op de huidige begroting. 1.3 Er is nog onvoldoende grond beschikbare voor de realisatie Veel van de doelen en ambities zijn alleen realiseerbaar bij de beschikbaarheid van grond. Denk aan extensivering van de landbouw, systeemherstel van natuur en water, recreatieve routes, woningbouw, etc. Speculatie met gronden willen we voorkomen. Het is daarbij niet noodzakelijk dat de overheid over het eigendom beschikt. Regie vanuit de overheid voeren over de bestemming van gronden is echter wel nodig om de doelen uit dit gebiedsplan voor GEUS te realiseren. Hierbij willen we proactief gaan handelen. Hiervoor zetten we het beschikbare instrumentarium in dat de Omgevingswet ons biedt: omgevingsplanplannen, omgevingsvergunningen, WILG (Wet Inrichting Landelijk Gebied), vestigen van voorkeursrecht per casus te bepalen. Ook de uitkoopregelingen en andere regelingen geven de mogelijkheid regie op de gronden te voeren.

Indien aankoop wenselijk is voor GEUS, vindt deze plaats via de betreffende gemeente of via de provincie of het waterschap op advies van het gebiedsteam. Afhankelijk van de ontwikkeling bepaalt elke gemeente haar rolneming als het gaat om de inzet van grond. 1.4 Voor de uitvoering van het gebiedsplan is voldoende stikstofruimte nodig. Dit is een voorwaarde voor alle ruimtelijke ontwikkelingen die zijn beschreven in dit gebiedsplan. De recente rechterlijke uitspraak over intern salderen maakt het er niet makkelijker op. Het Rijksbeleid en provinciaal beleid hierover is volop in beweging. ( zie bijlage 10: e250009217) In de ontwikkelstrategie is beschreven dat we verkennen welke mogelijkheden er zijn om potentiële stikstofruimte die vrijkomt in GEUS in te kunnen zetten voor ontwikkelingen in het gebied. Dit is echter afhankelijk van het Rijks en Provinciaal beleid. 1.5 De beschikbare ambtelijke capaciteit en middelen is beperkt De vervolgstap realisatie en uitvoering vraagt voor Ermelo relatief grote inzet van de ambtelijke capaciteit en middelen. Mede gelet op de RO prioritering die in 2024 is ingezet is, vraagt dit een forse inzet van capaciteit. In de onderliggende begroting is rekening gehouden met het financieren van het grootste deel van deze gevraagde capaciteit.

Ondanks deze middelen die vanuit dit project kunnen worden ingezet, blijven vakmensen schaars, zowel voor ons als voor de externe partijen waarmee we samenwerken, zoals adviesbureaus en projectontwikkelaars. De uitvoering kan hiermee vertraging oplopen. Communicatie Het gebiedsplan GEUS is tot stand gekomen door een intensief bottom-up proces. In de startnotitie ‘Gaan voor GEUS’ is de aanpak om te komen tot een gebiedsplan voor dit gebied, volledig ingericht op de participatie tussen inwoners, ondernemers, belangenvertegenwoordigers en overheid, waarbij het politiek bestuur op afstand is gezet.

onze ref. pagina

02330000262931 4 van 6

Op 22 augustus 2023 was de startbijeenkomst van de gebiedsaanpak GEUS. Daar zijn acht werkgroepen samengesteld: vier voor leefbaarheid (één voor elke kern), één voor landbouw, één voor natuur en water, één voor recreatie en één voor cultuurhistorie en identiteit. De werkgroepen zijn breed samengesteld met en mix van overheid, inwoners, ondernemers en belangenvertegenwoordigers. Thematisch is door deze groepen gewerkt aan hun perspectief voor de toekomst, waarvan de resultaten op eind november 2023 aan elkaar gepresenteerd zijn. In 2024 is gestart met het integreren van de perspectieven, met als uiteindelijk doel om te komen tot één gebiedsplan voor het gebied. De opgeleverde perspectieven voor landbouw, natuur, water, leefbaarheid en recreatie bevatten opgaven, uitgangspunten en doelstellingen die elkaar raken in de belangen.

•

Soms versterkend, zoals de ontwikkeling van nieuwe recreatieve concepten die perspectief bieden voor nieuwe verdienmodellen voor de landbouw.

•

Soms botsend, zoals de ontwikkeling van woningen, bedrijvigheid en recreatieve concepten wat landbouw vraagt, terwijl de landbouw aangeeft haar landbouwareaal te willen behouden. Het proces van integreren verliep soms voorspoedig en positief, maar soms ook met de nodige strubbelingen en frustraties. Wat tijdens dit hele proces centraal is gebleven, is de wil om in gesprek te blijven en er met elkaar uit te komen en een perspectief neer te leggen voor GEUS waar uitvoering aan gegeven kan worden. Dat betekent niet dat iedereen het uiteindelijk iedereen het inhoudelijk met elkaar eens is, maar wel dat men bereid is om elkaar te begrijpen, te vertrouwen en te respecteren. Na intensief discussiëren met elkaar, actief meelezen met het gebiedsplan en actieve raadpleging van de brede samenleving, heeft de integratiewerkgroep op 4 november 2024 het gebiedsplan opgeleverd om aan te bieden voor besluitvorming. Tevens heeft de Adviesraad een positief advies afgegeven aan het Bestuurlijk Overleg Geus ( bijlage 6: e250009211). In het verantwoordingsdocument GEUS (bijlage 8: e250009213) is uitgebreid vastgelegd welke stappen zijn gezet gedurende het integratieproces. Tevens is er brochure opgesteld waarin de visie in één oogopslag te raadplegen is (Bijlage 7: e250009212) . Ook in de verdere uitwerking van de projecten zetten we in op een bottom-up proces.

Financiële gevolgen en dekking De volgende stap na vaststelling van het onderliggende gebiedsplan is om op basis van de ontwikkelstrategie en uitvoeringsprogramma aan de slag te gaan met de realisatie van het plan. Daarvoor zijn mensen (FTE’s) en middelen (euro’s) nodig om samen te werken aan de uitvoering van dit plan, waarbij dekking wordt gevraagd voor de komende drie jaar. ( bijlage 3 en 4) De voorlopige en globale begroting voor de komende drie jaar is gebaseerd op de prioritering van de projecten ( bijlage 2: e250009207) zoals opgenomen in het uitvoeringsprogramma. Voor elke partij is inzichtelijk gemaakt welke inzet van personeel en middelen wordt gevraagd. Voor de externe kosten is de verdeelsleutel toegepast, zoals ook tijdens de verkenningsfase is doorgevoerd. Voor Ermelo betekent dit een percentage van 5.86%. Voor de inzet van personeel wordt gelet op de RO-prioritering, de gevraagde capaciteit financieel gemaakt. Op deze wijze kan op een andere manier invulling worden gegeven aan het overgrote deel van deze gevraagde capaciteit voor de uitvoering van dit gebiedsplan en wordt de organisatie minimaal belast. Ermelo staat op basis van bovenstaande aan de lat voor €915.647,= van de totale begroting van € 8.774.500,= voor de komende 3 jaar.

De provincie heeft in het kader van het niet meer bestaande NPLG (Nationaal Programma Landelijk Gebied) financiële middelen ontvangen, die zij vanuit het VLGG (Vitaal Landelijk Gebied Gelderland) o.a. gaat inzetten in de Veluwe. Zij stellen voor om een bedrag van ca 5 mln. in te zetten voor dekking van het gebiedsplan GEUS. Dit heeft tot gevolg dat de Ermelose financiële bijdrage neerkomt op €459.128,= dit is ca 5,5 % van de totale begroting te verdelen over de komende drie jaar. Dit bedrag is opgebouwd uit zowel inzet van personeel als inzet van externe kosten (advies en onderzoek).

onze ref. pagina

02330000262931 5 van 6

De financiële bijdrage kan deels worden gedekt vanuit het budget 6801010 – 43800. Hiervoor staat reeds € 300.000 (2025 150.000 en 2026 150.000) in de bestaande begroting onder het genoemde budget . Het restant van € 165.000 (inclusief onvoorzien) kan niet worden gedekt uit de bestaande begroting. Wij stellen u voor om via de Kadernota 2026 om dit incidentele nadeel ten laste te brengen van het begrotingssaldo 2025, en dit vervolgens te verwerken in de meerjarenbegroting 20262029.Gelet op de samenwerking met de verschillende partijen die is bekrachtigd met de intentieovereenkomst in 2023, het maatschappelijk draagvlak dat is ontstaan bij de totstandkoming van deze visie en de urgentie van de opgaven die er in dit gebied spelen, wordt voorgesteld het budget aan te vullen en het nadeel ten laste te brengen van het begrotingssaldo.

2025

2026

2027

Fte

195.000

195.000

195.000

Externe advieskosten

110.029

110.029

110.029

Totaal

305.029

305.029

305.029

Begroting Ermelo

150.000

150.000

0

VLGG/ Versnellingsgelden

153.042

153.042

153.042

-1.987

-1.987

-151.987

provincie

Saldo

Volledigheidshalve wordt ook verwezen naar bijlage 3 en 4. Op deze wijze kan de gezamenlijk aanpak met de Provincie Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe, Nunspeet, Apeldoorn en Barneveld een vervolg krijgen in de uitvoering van de ontwikkelstrategie en uitvoeringsagenda. Voor concrete realisatie van het plan en uitwerking van de projecten worden de benodigde financiële middelen nog verder in beeld gebracht. Denk aan dorpendeals, LEADER, maar ook andere subsidie mogelijkheden. Dit kan een positief effect hebben op de onderliggende begroting. Het project wordt ook voorgesteld ter ombuiging, maar dit betreft een incidenteel budget en raakt niet de structurele begroting. Planning Op 18 maart 2025 wordt een informatiebijeenkomst voor alle raad- en statenleden georganiseerd ter voorbereiding op de bestuurlijke besluitvorming in de verschillende gremia. Vervolgens doorloopt elke organisatie haar eigen besluitvormingsproces. Bij positieve besluitvorming door elke organisatie start eind Q2 de volgende fase in dit project: Ontwikkelstrategie en uitvoeringsagenda. Gedurende dit traject wordt u regelmatig geïnformeerd over de voortgang hiervan. Als het besluitvormingstraject bij de 6 overheden is afgerond zal hier over gecommuniceerd worden middels de website www.gebiedsaanpakgeus.nl en de webpagina’s van de deelnemende gemeenten, waterschap en provincie.

Overige communicatie wordt zorgvuldig afgestemd met de werkgroep communicatie GEUS, waarin alle overheden vertegenwoordigd zijn. Ook is er een publieksversie (bijlage 7: e250009212) van het gebiedsplan gemaakt, zodat het toegankelijk is gemaakt voor iedereen. Evaluatie Bij een positief besluit over het gebiedsplan GEUS wordt gestart met het uitvoeren van de ontwikkelstrategie en het uitvoeringsprogramma. Hiervoor wordt een gebiedsteam GEUS samengesteld, die conform afspraken in de SOK aan de slag gaat met de uitvoering. Dit jaar worden de eerste projecten opgestart. De afspraken voor samenwerking op GEUS niveau worden gemaakt voor de periode 2025-2027. Dan wordt geëvalueerd hoe de uitvoering verloopt en wat nodig is voor de jaren erna, hierbij worden de algemene besturen betrokken. Jaarlijks wordt u per raadsbrief op de hoogte gehouden over de resultaten die geboekt zijn en de op handen zijnde ontwikkelingen. Daarnaast zult u op projectniveau bij de uitvoering van het gebiedsplan betrokken worden als dat noodzakelijk is.

onze ref. pagina

02330000262931 6 van 6

Het college van burgemeester en wethouders van Ermelo, M. Jacobs, P.J.T. van Daalen, secretaris, burgemeester,

Bijlage(n)

:

Bijlage 1) Gebiedsplan GEUS ‘Verweven en verbonden enclave’ (e250009204) Bijlage 2) Direct te starten projecten (e250009207) Bijlage 3) Financieel overzicht (e250009208) Bijlage 4) Toelichting financieel overzicht (e250009209) Bijlage 5) WUR Rapport (e250009210) Bijlage 6) Advies van de Adviesraad (e250009211) Bijlage 7) Publieksversie gebiedsplan GEUS (e250009212) Bijlage 8) Link naar verantwoording participatie (e250009213) Bijlage 9) Samenwerkingsovereenkomst (e250009214) Bijlage 10) Brief stand van zaken stikstof provincie Gelderland (e250009217) Raadsbesluit (e250009223)

Uitnodigen belanghebbende(n)

:

N.v.t.