Raadsvoorstel e240036779

Raadsvoorstel

Nr. 02330000232749 Zaaknr. 02330000066122

Onderwerp Datum voorstel Portefeuillehouder Behandelend ambtenaar

: : : :

vaststellen begrazingsplan Houtdorper- en Speulderveld 31 oktober 2024 H.R. van Veen G.E.B. van Laar, telefoon 0341 56 72 81

Voorstel 1. In te stemmen met een aangepast scenario 3 van het begrazingsplan Houtdorper- en Speulderveld 2. Het exploitatietekort te dekken uit de stelposten volumeontwikkeling en prijsmutaties. 3. Het benodigde krediet voor de aanschaf van nachtkralen en de jaarlijkse exploitatiekosten beschikbaar te stellen en deze via een begrotingswijziging in de meerjarenbegroting 20252028 op te nemen. Inleiding Op 6 maart 2024 stelde uw raad de ‘geactualiseerde langetermijnvisie heideterreinen gemeente Ermelo’ vast (e230031722). In deze langetermijnvisie heideterreinen is het opstellen van een begrazingsplan voor het Houtdorper en Speulderveld (‘HSV’) opgenomen als maatregel. Het doel van dit begrazingsplan is om met gerichte begrazing de structuurvariatie te bevorderen en vergrassing van het HSV tegen te gaan. (paragraaf 7.5.2). Bij de behandeling is unaniem de motie ‘Begrazingsplan’ aangenomen (M752, zie de bijlage). Hierin wordt het college opgedragen om op korte termijn het begrazingsplan te ontwikkelen. Dit begrazingsplan voor het Houtdorper- en Speulderveld kunt u vinden in de bijlage. De oorspronkelijke motie bevatte een deadline van 1 september voor het begrazingsplan HSV. In een informatiememo d.d. 2 september (02330000236066) is uw raad geïnformeerd dat de deadline van 1 september niet gehaald kon worden.

Dit omdat de schrijver van het begrazingsplan zelf herder is en te maken kreeg met een uitbraak van blauwtong in zijn kudde. Het zou de kwaliteit van het plan niet ten goede zijn gekomen wanneer zou zijn vastgehouden aan de deadline. Om aan de wens van de raad om snel over een begrazingsplan te kunnen beslissen tegemoet te komen is daarom aangegeven dat het plan op 1 november gereed zou zijn. Beoogd effect De uitvoering van dit begrazingsplan stimuleert de biodiversiteit en de recreatieve waarden van het Houtdorper- en Speulderveld. Argumenten 1.1 Dit scenario geeft de meeste flexibiliteit en afwisseling Scenario 3 gaat uit van het handhaven van de nu al aanwezige kuddes geiten en runderen op het HSV, met de toevoeging van een schaapskudde van 500 schapen in het groeiseizoen. Dit houdt rekening met het feit dat elke soort begrazer anders graast en daarmee een ander effect op de heide heeft. Door de geiten en runderen op het HSV te houden zal een grotere afwisseling in de vegetatie op gaan treden in vergelijking met alleen een gescheperde schaapskudde. Het maakt ook

onze ref. pagina

2 van 5

meer sturing mogelijk door bijvoorbeeld de geiten of runderen naar andere stukken op de hei te verplaatsen en/of met de gescheperde schaapskudde bepaalde stukken meer of juist minder te begrazen. Zo zijn geiten goed in het open maken van verboste heide en schapen goed in het vervolgens open houden van deze stukken. Met dit scenario bouwen we dus maximale flexibiliteit en efficiëntie in. Omdat het de bedoeling is de geiten en koeien over het HSV te laten ‘schuiven’, dienen eens per 5 jaar kosten voor een raster opgenomen te worden. Dit zijn kosten voor het verplaatsen zelf en vervanging van beschadigde en versleten onderdelen. 1.2 Een aanpassing voorkomt dat de hei zwaar wordt belast Dit scenario gaat uit van een natuurlijke groei naar 1000 schapen in 5 jaar. Geadviseerd wordt echter om dit scenario aan te passen door deze groei voorlopig achterwege te laten en de kudde op 500 schapen te houden. Het advies om de kudde voorlopig niet te laten groeien naar 1000 schapen is gebaseerd op een aantal overwegingen: - met een kudde van 500 schapen krijgt het HSV ongeveer dezelfde graasdruk als de Ermelosche heide (1 schaap/ha). Voor de Ermelosche heide is dit genoeg. - schapenbegrazing is iets relatief nieuws voor het HSV en er is de laatste jaren veel veranderd door bijvoorbeeld stikstofneerslag.

Zoals het begrazingsplan al aangeeft is begrazing ook een vorm van verstoring die niet altijd positief hoeft te zijn, het is afwachten hoe de hei gaat reageren op begrazing. De effecten van begrazing worden pas na meerdere jaren zichtbaar en meetbaar in de vegetatie. Het begrazingsplan geeft aan dat 500 schapen waarschijnlijk aan de lichte kant is voor het HSV. In het geval dat na enkele jaren blijkt dat 500 schapen onvoldoende gewenst effect hebben, is het makkelijker om een kudde op te schalen om alsnog de doelen te behalen. Andersom zou een overbegraasde heide juist kunnen zorgen voor verlies van soorten. - een grotere kudde is duurder dan een (relatief) kleinere kudde. Het verschil gaat om significante jaarlijkse uitgaven die niet gedaan hoeven worden als een kleinere kudde voldoende effect heeft. 1.3 Uitvoering van dit begrazingsplan zal een positief effect hebben op de natuur- en recreatieve waarden van het HSV. Het doel van dit begrazingsplan is om door middel van begrazing voor een vitalere en afwisselendere heide te zorgen. Begrazing gaat vergrassing en verbossing tegen en bevordert de variatie in de vegetatie. Dit heeft een positieve invloed op o.a. de biodiversiteit. Behoud en versterking van de kenmerkende heidenatuur is een wettelijke verplichting vanuit de Natura-2000 doelstellingen. Dit is Europese wetgeving.

En naast dat bevordering van de biodiversiteit ook gewoon in het algemeen belang is, is dit ook een van de doelstellingen van ‘duurzaam Ermelo’. Verder is een vitale heide voor onze inwoners en toeristen een mooiere en fijnere plek om te bezoeken en kunnen deze waarden hiermee beter voor toekomstige generaties worden behouden. 1.4 Hiermee geven we invulling aan de langetermijnvisie heideterreinen. In de in maart vastgestelde geactualiseerde langetermijnvisie heideterreinen is een begrazingsplan voor het HSV een specifiek aandachtspunt (7.5.2). Er is daarin dan ook tijd en geld gereserveerd om dit plan op te stellen, naast alle andere beheermaatregelen die voor het HSV zijn voorzien (zoals branden, diepmaaien en opslag verwijderen). Voor de uitvoering van het begrazingsplan zijn echter nog geen middelen gereserveerd, aangezien nog onbekend was welke financiële consequenties een goed begrazingsbeheer van het HSV zou hebben. Met dit begrazingsplan is dat duidelijk geworden en vragen we ook de benodigde financiële middelen aan. Met het vaststellen van dit begrazingsplan is daarmee ook één van de actiepunten van de langetermijnvisie heideterreinen uitgevoerd.

onze ref. pagina

3 van 5

1.5 Met dit begrazingsplan kan Motie 752 worden afgedaan Motie 752 draagt ons college op om een begrazingsplan voor het HSV op te stellen, onder een aantal randvoorwaarden. Op basis daarvan en wat is opgenomen in de in maart vastgestelde langetermijnvisie heideterreinen (par. 7.5.2) is het bijgaande begrazingsplan opgesteld door een extern deskundige. Hiermee kan motie 752 als uitgevoerd worden beschouwd. Kanttekeningen 1.1 Er is geen garantie dat we direct een kudde kunnen vinden Het voorgestelde scenario vergt de inzet van een relatief grote schaapskudde, met intensieve en gespecialiseerde begeleiding. Zo’n soort kudde is niet altijd ‘over’ en direct beschikbaar. Bij de planning wordt uitgelegd dat we in het gunstigste geval aan het einde van het groeiseizoen 2025 een kudde kunnen contracteren en dat deze daarmee pas in het groeiseizoen van 2026 aan de slag kan gaan. Maar deze planning kan alleen gehaald worden als er in 2025 voldoende geïnteresseerde herders zijn met een voldoende grote kudde om de aanbesteding tot een succes te maken. Dit is echter bij het beperkte aanbod van grote schaapskuddes geen vaststaand gegeven. Daarom ook wordt voor de eenmalige kosten voor schapenrasters geadviseerd om voor de variant te gaan die geen continue aanwezigheid van kuddebeschermingshonden (KBH) vereist.

Dit omdat nu nog niet te garanderen is dat we een kudde vinden die een continue aanwezigheid van KBH mogelijk maakt. 1.2 De aanwezigheid van de wolf zorgt voor risico’s en extra kosten In dit begrazingsplan is rekening gehouden met de aanwezigheid van de wolf. Het is inmiddels duidelijk dat het HSV onderdeel is van het leefgebied van de wolf. De wolf is een slim roofdier, waardoor alle risico’s voor grazers nooit helemaal zijn uit te sluiten. Het begrazingsplan houdt hier rekening mee door een set van beschermende maatregelen op te nemen, zoals intensieve begeleiding, wolfwerende rasters en kuddebeschermingshonden. Dit zorgt echter wel voor sterk gestegen kosten ten opzichte van de ‘wolfloze’ situatie van enkele jaren geleden. 1.3 De genoemde bedragen zijn ramingen Begrazing op een schaal zoals beschreven in het begrazingsplan is nieuw voor Ermelo. Ook is met de komst van de wolf veel onzeker geworden over wat nodig is, en hangt vorm en planning van uitvoering af van wat er in de markt beschikbaar is (zie ook 1.2). De genoemde bedragen zijn daarmee een zo realistisch mogelijke inschatting, maar kunnen in de praktijk toch anders blijken te zijn. 1.4 Door de strakke deadline is geen uitgebreid participatieproces mogelijk geweest. In de motie is een strakke deadline meegegeven.

In het proces tot het opstellen van het begrazingsplan hebben belanghebbenden in het begin de kans gekregen input te leveren. Deze input is verwerkt tot een concept begrazingplan. De tijdsdruk heeft echter tot gevolg gehad dat belanghebbenden relatief kort de tijd gekregen hebben om voor de tweede keer te kunnen reageren op het concept begrazingsplan. Communicatie Het begrazingsplan is in overleg met diverse belanghebbenden opgesteld, zoals de huidige geiten- en koeienhouder, de buurtvereniging en natuurverenigingen. Vooral de bezoekers van het HSV zullen worden geconfronteerd met de uitvoering. De maatregelen en hun motivatie zullen daarom, afhankelijk van de uitvoering, ook in het veld uitgelegd moeten worden met bebording. Daarnaast wordt dit zo breed mogelijk gecommuniceerd in de lokale berichtgeving. Financiële gevolgen en dekking Volgens het begrazingsplan Houtdorper- en Speulderveld bedragen de kosten van het begrazen als volgt:

onze ref. pagina

4 van 5

Financiële consequenties scenario 3, aangepast: Mjb 2025-2028 2026 2027 110000 115000

2025 inhuur kudde vanaf 2026 raster voor geiten (iedere 5 jr) raster voor koeien (iedere 5 jr) Kapitaallasten aanschaf nachtkralen

20000 20000

Totaal exploitatiekosten

40000

2028 121000

1000

7000

7000

111000

122000

128000

Door begrazing van het Houtdorper- en Speulderveld hoeven een aantal maatregelen uit het vastgestelde heidebeheerplan niet of minder te worden uitgevoerd. Deze vrijval kan ingezet worden ter dekking van het begrazingsplan.

vrijval diverse maatregelen heidebeheerplan (incl SNL-subsidie)

2025 -40000

Mjb 2025-2028 2026 2027 -50000 -50000

2028 -50000

Mjb 2025-2028 2026 2027 61000 72000

2028 78000

De inzet van deze vrijval leidt tot het volgende tekort:

2025 Nog te dekken exploitatiekosten

0

Deze tekorten kunnen worden gedekt uit de stelposten volumeontwikkelingen en prijsmutaties:

2025 Stelpost volumeontwikkelingen Stelpost prijsmutaties

Mjb 2025-2028 2026 2027 -61000 -68000 -4000

2028 -68000 -10000

Mjb 2025-2028 2026 2027 111000 122000 -50000 -50000

2028 128000 -50000

61000

72000

78000

-61000

-68000 -4000

-68000 -10000

0

0

0

Dit leidt tot onderstaand totaaloverzicht:

Financiële consequenties scenario 3, aangepast: Totaal exploitatiekosten beschikbaar binnen huidig heide-beheerplan (incl SNL-subsidie) Nog te dekken exploitatiekosten Stelpost volumeontwikkelingen Stelpost prijsmutaties Saldo

2025 40000 -40000 0

Voor de aanschaf van 4 nachtkralen dient een krediet in de begroting worden opgenomen. Eén nachtkraal kost € 20.000,00. Dus voor 4 nachtkralen is € 80.000,00 benodigd.

onze ref. pagina

5 van 5

Door de beheerder van de schapen kan bij de provincie een subsidie van maximaal € 20.000,00 worden aangevraagd voor een deel van de kosten van de nachtkralen. Voor de berekening van de kapitaallasten is van deze subsidie uitgegaan. Voor een schaapskudde (van een zeldzaam huisdierras) kan de gemeente wellicht een SNLbegrazingssubsidie van de provincie krijgen. Net zoals de gemeente al krijgt voor de begrazing van de Ermelosche heide door Stichting Schapedrift. De provincie heeft echter gewaarschuwd dat toekenning van zo’n subsidie afhangt van een ‘ecologische en financiële afweging’ en adviseert om op voorhand niet van toekenning uit te gaan. Sowieso zou toekenning pas vanaf 2028 mogelijk zijn, bij een nieuwe SNL-overeenkomst. Voor de berekening van de kosten is deze subsidie daarom niet meegerekend. Planning De behandeling van dit voorstel staat gepland voor december-januari. Na instemming met het voorstel zal de opdracht voor begrazing aanbesteed moeten worden. Met het gemoeide bedrag wordt dit een (openbare) europese aanbesteding met een doorlooptijd van minimaal een half jaar. Als alles goed gaat kan daarmee aan het einde van het groeiseizoen 2025 een kudde gecontractreerd worden, die effectief gezien in het groeiseizoen van 2026 aan de slag kan. Bij het niet instemmen met dit voorstel zal dit tot gevolg hebben dat voor het HSV geen schaapskudde structureel zal komen.

Evaluatie De staat van de heide wordt regelmatig beoordeeld door de beheerder bossen en natuurterreinen. Een evaluatie van alle beheermaatregelen vindt plaats bij het opstellen van het volgende beheerplan, gepland voor 2031-2032. Als in de tussentijd uit eigen bevindingen of input van deskundigen al duidelijk blijkt dat de 500 schapen uit scenario 3 onvoldoende blijken te zijn of anderszins bijsturing nodig is, dan zal daar gepaste actie op worden ondernomen.

Het college van burgemeester en wethouders van Ermelo, M. Jacobs, P.J.T. van Daalen, secretaris burgemeester

Bijlage(n)

:

Raadsbesluit nummer (e240051112) Raadsbesluit langetermijnvisie heideterreinen (incl. M752) 6 maart 2024 (e240037260) Begrazingsplan Houtdorper- en Speulderveld 2025-2043 (e240051482)

Uitnodigen belanghebbende(n)

:

N.v.t.