Non-Agressieprotocol e250011383

Non-Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers gemeente Ermelo 2025

Maart 2025, e250011383

1. Inleiding Voor politieke ambtsdragers is het belangrijk dat zij gemakkelijk benaderbaar zijn, open in de samenleving kunnen staan, het politieke debat vrij kunnen voeren, politieke taken vrij van dwang en drang kunnen uitoefenen en dat besluiten zonder druk kunnen worden genomen. Het is mogelijk dat politieke ambtsdragers worden geconfronteerd met agressie en geweld vanuit inwoners (onder ‘inwoner’ kunnen ook andere betrokkenen worden verstaan). Agressie en geweld kunnen verschillende vormen aannemen en kunnen behalve raadsleden ook gezins- of familieleden raken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan belediging, persoonlijke bedreiging of bedreiging richting familie, stalken, fysiek geweld of vernieling. Geen enkele vorm van agressie en geweld is acceptabel. Een speciaal protocol voor politieke ambtsdragers is nodig omdat uitingen van agressie niet alleen een aanval op die persoon is, maar ook op het democratisch bestel als geheel. Als een politieke ambtsdrager in de uitoefening van zijn/haar publieke taken wordt belemmerd door incidenten van agressie/geweld, komt het democratisch proces in gevaar. Dan moet er ingegrepen worden en de politieke ambtsdrager moet er op kunnen rekenen dat hij/zij er niet alleen voor staat.

Politieke ambtsdragers vervullen hun publieke taken per definitie in de openbaarheid; de manier waarop zij omgaan met agressie heeft zodoende altijd een voorbeeldfunctie. Doel en strekking non-agressieprotocol ● Duidelijk maken dat geweld tegen politieke ambtsdragers niet geaccepteerd wordt. ● Het voorkomen van geweld door preventieve maatregelen. ● Duidelijkheid over de te nemen maatregelen bij agressie. ● In het geval van geweld zo goed mogelijk ondersteunen en de opgelopen schade verhalen. Dit protocol is bedoeld voor burgemeester, wethouders, raadsleden en fractievertegenwoordigers. In dit protocol spreken we, om deze groep aan te duiden, over politieke ambtsdragers.

2. De norm Een gezamenlijke norm van onaanvaardbaar gedrag en de reactie daarop is noodzakelijk. Eenduidigheid in de aanpak van agressie geeft een duidelijk signaal en zal uiteindelijk een preventief effect hebben. De norm die wordt gehanteerd, luidt als volgt: Emotie van inwoners mag, agressie wordt niet geaccepteerd. Onder agressie wordt verstaan het gedrag van de inwoner dat direct wordt gericht op de politieke ambtsdrager met (in het algemeen) als doel om schade (emotioneel/materieel/fysiek) toe te brengen of een doel te bereiken (bijvoorbeeld besluitvorming beïnvloeden). Agressie heeft minder te maken met de intensiteit van het gedrag (hard roepen, wild bewegen) maar heeft alles te maken met de richting van het gedrag (“Jij bent een …!”). Uitgangspunt van het beleid is dat agressie een ‘vorm van gedrag van de persoon’ is. We vragen van politieke ambtsdragers te handelen op basis van dit feitelijke gedrag en niet op basis van hun persoonlijke beleving. Agressief gedrag wordt niet geaccepteerd, ook al heb je er als persoon geen last van. Alleen als we dit uitgangspunt hanteren, kunnen we toewerken naar een eenduidige reactie naar alle inwoners en op deze wijze kwalitatief goed, veilig en integer onze rol vervullen.

2.1. Vormen van gedrag In onderstaand schema wordt concreet gemaakt welk gedrag wél en welk gedrag niet wordt geaccepteerd. Ook is in het schema aangegeven welke voorvallen wel/niet gemeld dienen te worden en wanneer er een reactie wordt gegeven aan de inwoner.

Maart 2025, e250011383

Emotie of agressie?

Emotioneel gedrag

Gedrag van de inwoner

Gedrag gericht op zichzelf en op de eigen situatie

Norm/standpunt gemeente

Melden en afhandelen?

Agressie (Non-)verbale agressie

Bedreiging, Intimidatie

Fysiek geweld

Kritiek op regels, beleid en/of bestuurlijk orgaan

Gericht op de politieke ambtsdrager

(Non) verbaal dreigen. Dreigen met geweld, intimideren, seksuele intimidatie

Vaak te herkennen aan het woordje “Ik”.

Vaak te herkennen aan het woordje “Jullie”.

Vaak te herkennen aan het woordje “Jij”.

Schoppen, Slaan, Spugen, Beetpakken, Trekken, Vernielen, Voorwerpen gooien.

Uitzondering of begrip vragen, klagen, excuus verzinnen, beroep op redelijkheid doen, afhankelijk gedrag, claimen

In discussie gaan, ter verantwoording roepen, beschuldigen, schande spreken, machtsstrijd, obstructie

Sarren, zuigen treiteren, uitlokken, grof zijn, schelden, belachelijk maken Organisatie bepaalt wat wel/niet acceptabel is.

Inwoners mogen klagen en boos en geïrriteerd zijn.

Inwoners mogen kritiek hebben op het beleid en de regelgeving en mogen dit uiten en boos en geïrriteerd zijn.

Inwoners mogen niet persoonlijk worden richting politieke ambtsdragers. We gaan pas verder in gesprek wanneer de inwoner met dit gedrag stopt.

In de aanpak is de politieke ambtsdrager aan zet.

In de aanpak is de politieke ambtsdrager aan zet.

Niet melden, tenzij het gedrag aanhoudt en er een patroon ontstaat.

Niet melden, tenzij het gedrag aanhoudt en er een patroon ontstaat.

Als het gedrag niet stopt, beëindigen we het gesprek en nemen we passende maatregelen Als de inwoner zich positief corrigeert na te zijn aangesproken op zijn/haar gedrag wordt er niet gemeld. Bij aanhoudend gedrag wordt het gedrag wel gemeld en afgehandeld conform sanctiebeleid van de gemeente. Het doel is regie voeren op de interactie.

Tabel 1. Vormen van gedrag en vervolg.

Maart 2025, e250011383

Gaat een stap verder dan verbale agressie. Het kan ook gaan om een suggestie van geweld. Het gedrag is op jou persoonlijk gericht. De uiting van agressie levert mogelijk ook gevaar op voor de burger zelf of voor anderen Inwoners mogen politieke ambtsdragers niet bedreigen of intimideren. We beëindigen in zo’n geval het gesprek en nemen gepaste maatregelen.

Gaat een stap verder dan bedreiging of intimidatie. Het gedrag is gericht op personen en/of zaken

De veiligheid van politieke ambtsdragers gaat boven alles. Inwoners mogen niet fysiek worden naar personen en/of zaken.

Altijd melden en afhandelen conform sanctiebeleid van de gemeente.

Altijd melden en afhandelen conform sanctiebeleid van de gemeente.

Het doel is regie voeren op de interactie

Het doel is regie voeren op de interactie

3. Preventie 3.1 Organisatorische maatregelen Voorkomen is beter dan genezen. 1. Als politieke ambtsdragers tijdens kantoortijden een gevoelig gesprek met een inwoner voeren in het gemeentehuis, doen ze dat in de beveiligde zone, bijvoorbeeld in een spreekkamer of ruimte voorzien van een alarmknop. Op die manier kan waar nodig een beroep worden gedaan op binnen de organisatie aanwezige beveiligers of een intern interventieteam. 2. Als het vooraf duidelijk is dat er een risico-gesprek moet worden gevoerd, dan wordt er preventief bijstand door een beveiliger of het interne interventieteam ingeschakeld. 3. Bij het organiseren van raadsvergaderingen/raadsbijeenkomsten/informatieavonden wordt vooraf een risicoanalyse gemaakt door de griffie, eventueel na ontvangen signalen. Op basis van het resultaat hiervan wordt een passende locatie gekozen, worden organisatorische maatregelen genomen en wordt waar nodig extra beveiliging ingezet. De adviseurs Openbare Orde en Veiligheid kunnen in overleg met de griffier ondersteunen bij het treffen van de juiste maatregelen. 4. Als politieke ambtsdragers buiten kantoortijden een gesprek met een inwoner voeren in het gemeentehuis, doen ze dat zo mogelijk ook in de beveiligde zone. Zie voor meer informatie hoofdstuk 4.

3.2 Training en bewustwording Bij een nieuwe raad- en collegeperiode wordt in een bijeenkomst met politieke ambtsdragers stilgestaan bij de beleidsuitgangspunten van veilig en integer werken, met bijzondere aandacht voor de norm zoals deze wordt gehanteerd, voor de alarmeringsprocedure, de afspraken ten aanzien van het melden van incidenten en voor het omgaan met vervelende ervaringen/opvang en nazorg. Desgewenst kan deze training periodiek worden herhaald. Bij tussentijds aantreden van politieke ambtsdragers wordt er ook stilgestaan bij het protocol en de werkwijze.

4. De handelingsprocedure gedurende een incident 4.1. De handelingsprocedure gedurende een incident buiten de (raads)bijeenkomsten om 1.

2. 3.

4.

Als een gesprek plaatsvindt in het gemeentehuis en er sprake is van normoverschrijdend gedrag, wordt het gesprek beëindigd en verzoek/sommeert de politieke ambtsdrager de inwoner het pand te verlaten. Weigert de inwoner dit, dan wordt tijdens kantooruren gealarmeerd via de alarmknop. Op deze manier wordt de beveiliger of het interne interventieteam ingeschakeld. Zijn deze voorzieningen er niet, of vindt het gesprek buiten kantoortijden of buiten het gemeentehuis plaats, dan belt de politieke ambtsdrager in geval van nood altijd 112 en geeft aan waar hij/zij zich bevindt en (indien mogelijk) wat de situatie is. De eigen veiligheid van de politieke ambtsdrager staat altijd voorop. Geef, tot het arriveren van de politie, de agressor zijn zin en laat dit uit houding en gedrag blijken. Blijf kalm en provoceer niet. Er is ook een beveiliger aanwezig in het Huis van Ermelo.

4.2. De handelingsprocedure gedurende een incident tijdens een (raads)bijeenkomst Als sprake is van ordeverstoring tijdens een raadsvergadering of andere raadsbijeenkomst dan is de handelwijze als volgt. 1. Bij ordeverstoring van een vergadering schorst de voorzitter de vergadering en verzoek degene(n) die de orde verstoort/verstoren de ruimte te verlaten. 2. De bode informeert de beveiliger. 3. Indien de ordeverstoorder weigert om de ruimte te verlaten, zal de voorzitter dit nog tweemaal doen (na drie vorderingen is er sprake van lokaalvredebreuk). 4. Tijdens een ordeverstoring wordt de livestream van de vergadering stopgezet. De griffie zorgt hiervoor. 5. De politie wordt gebeld, in eerste instantie door de bode, beveiliger of griffie. De aanwezigen passen geen fysieke maatregelen toe om personen uit de ruimte of het gebouw te verwijderen, maar laten dit over aan de politie. a. Alleen bij fysieke agressie naar een deelnemer of bezoeker van een vergadering is het toegestaan fysieke maatregelen toe te passen om de persoon in kwestie te ontzetten en/of te beschermen. 6. Er kan bij dreiging gebruik worden gemaakt van de ‘safe zone’ in het Huis van Ermelo. De politieke ambtsdragers worden bij ingang van het protocol geïnformeerd waar deze zone zich bevindt.

Maart 2025, e250011383

5. De handelingsprocedure na een incident 5.1 Melden Melding maken bij ernstige situatie 0900-8844 en 1-1-2 In de ergste situatie, bij strafbare feiten van (bedreiging met) geweld tegen personen, vernieling gerelateerd aan agressief gedrag of mishandeling altijd contact opnemen met politie. In noodgevallen bel 112, in niet-spoedeisende gevallen 0900-8844. Melding maken van ieder voorval Álle voorvallen van normoverschrijdend gedrag worden intern gemeld. Melding wordt gemaakt van normoverschrijdend gedrag dat face-to-face, schriftelijk, via e-mail of sociale media wordt geuit. 1. Melden van incident a. Raadsleden en fractievertegenwoordigers melden incidenten van agressie en geweld bij de griffier. De griffier is voor raadsleden altijd beschikbaar als klankbord en voor advies. Het is belangrijk dat de griffier het incident registreert en overzicht heeft. De griffier stelt de burgemeester op de hoogte. b. Wethouders melden incidenten bij de burgemeester. De burgemeester stelt de gemeentesecretaris op de hoogte. c. De burgemeester meldt een incident bij de gemeentesecretaris. De gemeentesecretaris informeert de griffier over het incident en betrekt ook de ambtenaar Openbare Orde en Veiligheid. d. Nb. Ook als een politieke ambtsdrager twijfelt of er sprake is van normoverschrijdend gedrag is het altijd mogelijk contact op te nemen met de burgemeester en/of de griffier.

Na het contact wordt bepaald of en wat er nodig is. 2. Burgemeester, griffier of gemeentesecretaris registreert het voorval bij HRM via het Selfserviceportaal. Politieke ambtsdragers hebben zelf geen toegang tot het Selfserviceportaal. HRM verzamelt de meldingen. 3. De ambtelijke coördinator agressie en geweld wordt over alle incidenten geïnformeerd en geeft advies en ondersteuning. Na het doen van een melding wordt besproken welke maatregel tegen de veroorzaker wordt genomen. Zie voor het vervolg, 5.2 ‘Afhandeling na incidenten’. 4. De adviseurs Openbare Orde en Veiligheid worden over alle incidenten geïnformeerd mits met toestemming van de betrokken politieke ambtsdragers, om een inschatting te maken van vervolgdreiging. Registreren meldingen Het voordeel van het registreren is dat er een totaaloverzicht van incidenten en de daarbij behorende veroorzakers ontstaat vanuit de bestuurlijke en ambtelijke organisatie. Het melden van incidenten geeft inzicht in de aard, de vorm en mogelijke toename of afname van incidenten binnen de gemeente en is de basis voor de te nemen (preventieve) maatregelen. Het registreren van incidenten is ook belangrijk voor het aangifteproces en voor het verhalen van mogelijke schade.

5.2 Afhandeling na incidenten Het binnen de gemeente gehanteerde sanctiebeleid is leidend. Bij het bepalen van de maatregel wordt meegenomen of er sprake is van een eerste of herhaald incident, zowel gericht tegen politieke ambtsdragers, als tegen ambtenaren van de gemeente. In zijn algemeenheid zijn de volgende maatregelen mogelijk. a. De persoon mondeling of schriftelijk waarschuwen. b. (Tijdelijk) de dienstverlening beperken of (tijdelijk) de toegang ontzeggen tot de gemeentelijke gebouwen. i. Politieke ambtsdragers zijn altijd bevoegd een inwoner te verzoeken en/of op te dragen een gebouw te verlaten en, na drie keer herhaling en bij aanhoudende weigering van de burger, de politie te bellen. Er is dan sprake van huis/lokaalvredebreuk en dat is een strafbaar feit. De schriftelijke ontzegging voor een bepaalde tijd is daarentegen een besluit van de burgemeester. Als hier geen gevolg aan wordt gegeven, dan wordt de politie eveneens direct in kennis gesteld en is opnieuw sprake van een strafbaar feit waarvan aangifte zal worden gedaan. c. De persoon oproepen voor een incidentengesprek met een daartoe aangewezen vertegenwoordiger van de gemeente over het normoverschrijdend gedrag. d.

Het voorval melden bij de politie (als het gedrag niet strafbaar is, maar wel normoverschrijdend, kan melding worden gedaan bij de politie, zodat het incident in ieder geval bekend is bij de politie). e. Aangifte doen bij de politie en schade verhalen (zie 5.3). f. Andere maatregelen treffen, al naar de omstandigheden. g. De burgemeester informeert, waar dat passend is, OM en politie en bespreekt incidenten in het overleg binnen de driehoek.

Maart 2025, e250011383

5.3 Aangifte doen en schade verhalen 1.

2. 3. 4.

5.

6.

Bij strafbare feiten doet de gerechtigd vertegenwoordiger (zie 5.1.1.) van de gemeente daarvan in alle gevallen, met instemming van de betrokkene, aangifte. Over de aangifte wordt niet gecommuniceerd, tenzij de betreffende politieke ambtsdrager daarmee instemt ten behoeve van het onderzoek. De betreffende politieke ambtsdrager wordt juridisch als benadeelde beschouwd. De betrokken politieke ambtsdrager verleent als benadeelde volledige medewerking aan het politieonderzoek. Materiële en immateriële schade worden altijd verhaald als de dader bekend is. Informatie hierover is te vinden via www.agressievrijwerk.nl. a. Schade aan persoonlijke eigendommen of aanvullende kosten die een betrokkene moet maken door een incident worden in eerste instantie vanuit de organisatie vergoed aan de betrokkene. De gemeente verhaalt de kosten op de veroorzaker. Het OM wordt, voor zover nog niet betrokken in een eerdere fase, door de politie op de hoogte gesteld bij een dreigingsmelding en/of aangifte. a. Bij dreiging tegen een persoon ligt de verantwoordelijkheid voor de beslissing over het treffen van beveiligingsmaatregelen, in het kader van de strafrechtelijke handhaving en het bewaken en beveiligen, bij de Hoofdofficier van Justitie en doet de politie voorstellen over de te nemen maatregelen (artikel 1 lid 2 Politiewet, aanwijzing beveiliging van personen, objecten en diensten). b.

Als de burgemeester zelf onderwerp is van dreiging, blijft de Hoofdofficier van Justitie verantwoordelijk en kan worden overlegd met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Als de burgemeester slachtoffer is, wordt tevens de Commissaris van de Koning op de hoogte gesteld. De werkgever is, ook als sprake is van een “fictief dienstverband” verplicht de Inspectie SZW binnen 24 uur te waarschuwen als sprake is van een ernstig incident waarbij een politieke ambtsdrager lichamelijk of geestelijk letsel oploopt, in het ziekenhuis moet worden opgenomen, blijvende schade overhoudt aan de gezondheid of overlijdt aan de gevolgen.

5.4 Opvang en nazorg Agressie of geweld kan een grote impact hebben op mensen. Soms is opvang in de directe omgeving voldoende, maar in sommige gevallen is het raadzaam om deskundigen te raadplegen. Voor politieke ambtsdragers zijn daarin verschillende mogelijkheden. Burgemeester en griffier De burgemeester is de eerst aangewezen persoon om opvang en nazorg te verlenen aan de wethouders, de griffier aan de raadsleden en fractievertegenwoordigers. Desgewenst kan een intern vertrouwenspersoon aansluiten bij dit gesprek. Na dit gesprek wordt er na een gezamenlijk afgesproken periode nogmaals contact opgenomen met het slachtoffer om te kijken of er nog een gesprek nodig is. De vertrouwenslijn De Vertrouwenslijn is voor politieke ambtsdragers een (vertrouwelijk) kanaal voor advies en een luisterend oor. Dit is te bereiken via 088-5543 288 of via www.devertrouwenslijn.nl. Slachtofferhulp Nederland Slachtofferhulp (0900 1010, www.slachtofferhulp.nl) biedt praktische en juridische adviezen en emotionele steun na een misdrijf (zoals geweld). Thuisfront Als ondersteuning van het thuisfront nodig is, is het raadzaam een externe professional in te schakelen. De gemeente kan hiertoe een lokale voorziening treffen (bijvoorbeeld via de arbodienstverlener, of een aan de gemeente verbonden vertrouwenspersoon).

Voor acute gespecialiseerde psychosociale ondersteuning kan 24/7 een beroep worden gedaan op het Instituut voor Psychotrauma.

6. Communicatie 1.

2.

De burgemeester is ten overstaan van de gemeenteraad woordvoerder als het gaat om bedreiging van een of meer politieke ambtsdragers. De burgemeester kan zich desgewenst laten bijstaan door de Gebiedsofficier van Justitie. a. Als de burgemeester direct betrokken is, wordt in overleg met de burgemeester, de locoburgemeester en eventueel de Commissaris van de Koning, de handelwijze bepaald. Andere politieke ambtsdragers worden met instemming van het slachtoffer op de hoogte gebracht. Geheimhouding wordt daarbij altijd in acht genomen.

Maart 2025, e250011383

3.

4. 5. 6.

Als er een strafrechtelijk onderzoek is gestart, wordt hierover gecommuniceerd door het OM. Communicatie en contacten met de pers worden overgelaten aan het OM in samenspraak met de burgemeester en politie. De adviseur van de gemeente stemt over een eventuele communicatieboodschap bij een ernstige (be)dreiging, altijd af met de afdeling voorlichting van het OM. Getroffen politionele maatregelen in de publieke ruimte worden nooit naar de pers gecommuniceerd. Afspraken over woordvoering worden altijd in acht genomen. De gemeentesecretaris en/of griffier zorgen voor terugkoppeling aan de betrokkenen en aan de gemeenteraad over eventuele strafrechtelijke vervolging en de resultaten daarvan.

Maart 2025, e250011383