Memo kadernota sociaal domein e250034065

Informatiememo Om de raad ten behoeve van de Kadernota 2026 te informeren schetst onderstaande memo de samenhang tussen recente ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein in Ermelo, zoals de financiële druk, de beweging naar voren en de monitoring. 1. In Ermelo zorgen we voor elkaar In Ermelo zorgen we voor onszelf en voor elkaar. Dit zit in onze genen en onze geschiedenis; een zorgdorp in hart en nieren. Ermeloërs hebben een sociaal netwerk om op terug te vallen, en wonen in een fijne omgeving waarin ze zich geestelijk en lichamelijk goed kunnen voelen. Voorkomen is beter dan genezen. Daarom vormen organisaties, inwoners en gemeente samen een stevig netwerk, waarin iedereen een onmisbare schakel is. Voor inwoners die extra zorg nodig hebben is dit goed georganiseerd. Mensen weten daarbij zelf vaak het beste hoe ze kunnen worden geholpen. Zo blijft de ondersteuning bereikbaar, beschikbaar en betaalbaar voor iedereen die het nodig heeft. En doen we samen wat nodig is. Dit hebben we beschreven in de Nota Sociaal Domein. 2. Het fundament: de beweging naar de voorkant Met het vaststellen van de Nota Sociaal Domein 2024 – 2029 hebben we een duidelijke koers ingezet: de beweging naar de voorkant. Dit betekent dat we investeren in een sterke sociale basis met laagdrempelige, preventieve ondersteuning, zodat minder inwoners aangewezen zijn op duurdere geïndiceerde zorg.

Die beweging is niet vrijblijvend, hij is maatschappelijk en financieel noodzakelijk. Ermelo staat hier niet alleen in: deze koers sluit aan bij landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd, het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Programma Participatiewet in balans en de brede maatschappelijke oproep tot normaliseren en ontzorgen in het sociaal domein. 3. Het sociaal domein van de gemeente Ermelo staat financieel onder druk Het college heeft in januari 2025 opdracht gegeven om alle haalbare structurele bezuinigingen in beeld te brengen. Deze opdracht raakt ook het sociaal domein, alle nietwettelijke uitgaven worden kritisch bekeken. Dat betekent dat preventieve voorzieningen en collectieve ondersteuning, die juist essentieel zijn voor de beweging naar de voorkant, onder druk staan. De keuzes die we nu voor de ombuigingen maken, zijn bepalend voor de toekomst van onze inwoners en die van het sociale systeem in Ermelo. We willen de raad goed informeren, omdat het gaat om scherpe keuzes, waarbij het belangrijk is om te zien hoe de bezuinigingen de inhoud van het werk in het Sociaal Domein raakt. Die samenhang in beeld brengen is essentieel om te voorkomen dat bezuinigingen leiden tot hogere kosten op langere termijn.

Daarnaast zijn de zogenoemde bouwstenen, opgesteld door bureau Berenschot, in juli 2023 door de raad vastgesteld. De bouwstenen vormen het fundament om de koers van de beweging naar de voorkant vast te houden. Dit omdat hierbij de samenhang tussen inhoud en financiën bijeen is gebracht. Ze worden inmiddels uitgevoerd in samenwerking met Harderwijk, Zeewolde en Meerinzicht. De bouwstenen zijn daarmee regionaal gedragen en onderdeel van bredere ombuigingsmaatregelen.

2 van 2

pagina

4. Beschermen wat werkt Juist nu is het belangrijk om helder te maken waar de ombuigingen bijdragen aan het versterken van de ingezette koers en waar ze die koers ondermijnen. Bezuinigingen op de sociale basis kunnen op termijn leiden tot hogere kosten voor individuele voorzieningen, meer geïndiceerde zorg en minder zelfredzaamheid van inwoners. Dit is een klassiek waterbedeffect1, dat we willen voorkomen. We willen zorgen voor een sluitende meerjarenbegroting in de gemeente Ermelo. Daarvoor zullen interventies moeten worden gedaan die op korte en lange termijn de ingezette beweging versterken. Deze interventies worden aangeboden via de ombuigingsvoorstellen. De voorgestelde interventies zorgen voor een financiële ombuiging, terwijl ze ook in lijn zijn met de nota sociaal domein en de beweging naar de voorkant. Ondanks het feit dat er dan ook scherpe keuzes gemaakt dienen te worden, zijn deze wel in lijn met de doelstellingen uit de nota. 5. Monitoren en sturen We bouwen aan een stevige monitoring om de effecten van de bouwstenen en de beweging naar de voorkant te volgen. Daarbij maken we gebruik van indicatoren, meetinstrumenten en waar mogelijk streefwaarden. Om te kunnen leren van wat werkt, proberen we het effect van onze maatregelen zo veel mogelijk los te zien van externe invloeden, zoals demografische ontwikkelingen of economische trends.

Zo krijgen we een zo zuiver mogelijk beeld van de opbrengst van de ingezette koers. Ons streven is dat inhoudelijke monitoring in lijn loopt met de P&C cyclus. 6. Onze invloed en de realiteit van externe ontwikkelingen We bewegen binnen een beperkte beleidsruimte: een groot deel van de uitgaven in het sociaal domein is wettelijk verplicht en daardoor niet vrij besteedbaar. Het aantal inwoners dat zorg nodig heeft in het sociaal domein wordt bepaald door externe ontwikkelingen: vergrijzing en langer thuis moeten wonen, migratie, armoede, maatschappelijke trends en stijgende zorgkosten. Vanwege de open-eindrelingen2 kunnen wij hier niet op sturen. Tegelijkertijd hebben we wel invloed op hoe we onze middelen inzetten: preventie, normalisering, collectieve voorzieningen. Binnen die cirkel van invloed moeten we doen wat werkt. Afsluitend Het sociaal domein is niet maakbaar, maar we hebben als gemeente wel degelijk sturingsmogelijkheden, die we bewust en zorgvuldig in willen zetten. Deze oplegger is bedoeld om de raad in positie te brengen om, op basis van inzicht en samenhang, scherpe en maatschappelijk verantwoorde keuzes te maken.

1

Bij een verschraling van het aanbod in de sociale basis, zullen deze inwoners meer aangewezen zijn op (dure) maatwerkvoorzieningen. Op korte termijn leidt zo’n voorstel tot een kostenbesparing in het sociaal domein, maar zullen de kosten voor maatwerkvoorzieningen, zoals specialistische jeugdhulp, begeleiding voor volwassenen en dagbesteding toenemen. Het risico bestaat zelfs dat de kosten sneller zullen stijgen, omdat collectieve preventieve voorzieningen over het algemeen goedkoper zijn dan individuele maatwerkvoorzieningen. 2 Een open-einde regeling in het sociaal domein is een regeling waarvoor geen vooraf vastgesteld budgetplafond geldt: iedereen die aan de voorwaarden voldoet, heeft recht op ondersteuning, ongeacht hoeveel mensen zich melden of wat de totale kosten zijn.