Memo e250021477

Nr. 02330000275534/e250021477 Zaaknr. 02330000070105

Uitwerking Kwaliteit Leefomgeving en beheer openbare ruimte (bijlage bij informatiememo 02330000274269/e250020147). De rode draad van deze bijlage is de discussienota en de behandeling daarvan in de raad op 29 januari en 19 februari 2025. Tevens is de financiële paragraaf volledig uitgewerkt. De vertaling is gemaakt naar aanleiding van het besluit van het college op 1 april 2025 waarbij het college aangeeft dat het uitgewerkte voorstel moet afgewogen worden met de ombuigingsvoorstellen die tijdens de kadernota worden besproken. Om het gehele verhaal te begrijpen is het van belang een aantal uitgangspunten op een rij te zetten die tijdens de beeld- en oordeelsvormende avonden de revue zijn gepasseerd en/of zijn uitgesproken. Zij hebben tevens als leidraad gediend voor hetgeen u nu ter informatie wordt aangeboden. Uitgangspunten: 1. Groen en wegen in Ermelo te onderhouden op CROW-norm B-kwaliteit en voor het centrum op A-kwaliteit; 2. De benodigde budgetten en kredieten voor groen en wegen zijn op het huidige prijspeil gebracht. 3. De (resterende) taakstelling op wegen en groen vervalt (inclusief omvormingsbudget); 4. Een jaarlijks spaarkrediet ‘Vervanging en vernieuwing Wegen’ van € 500.000. 5. Het college stelt later in 2025 de beheerplannen groen en wegen vast op basis van de besluiten kadernota; 6.

Het college indexeert indien nodig de onderhoudsbudgetten bij het opstellen van de begroting; 7. De omvorming van groen wordt geleidelijk uitgevoerd aan de hand van de vervangingsopgave en door de kansenkaart biodiversiteit vorm te geven; Beoogd effect Door vaststelling van het kwaliteitsniveau zijn de uitgangspunten van de budgetten helder en kunnen later dit jaar de verschillende beheerplannen worden vastgesteld. Daarna kan aan de uitvoering worden gewerkt en voldoen we tevens aan de controlerende taak van de provincie. Argumenten 1.1 Huidige onderhoudsniveaus zijn een visitekaartje van Ermelo Het centrum van Ermelo vormt een visitekaartje voor inwoners, bezoekers, toeristen etc. Door de keuze niet te veranderen weten gebruikers welk onderhoudsniveau men kan verwachten. Het beheer past bij het niveau van inrichting, gekozen materialen en beplanting van het centrum en de wijken. 1.2 Past bij de gedachte die de raadsleden tijdens de raadsavonden hebben geventileerd Tijdens de oordeelsvormende sessie hebben raadsleden aangegeven niet terug te willen in kwaliteit. Hiermee wordt voorkomen waarmee Ermelo in 2018 werd geconfronteerd. Destijds was veel reparatiewerk (letterlijk en figuurlijk) nodig vanwege bezuinigingen in de jaren daarvoor. Bij die bezuinigingsronde was men akkoord met het kwaliteitsniveau C.

2.1 Huidige onderhoudsbudget onvoldoende om kwaliteit te waarborgen Om het onderhoudsniveau op hetzelfde niveau te houden is meer budget nodig, omdat het huidige budget gebaseerd is op het prijspeil 2018-’19. Zonder aanpassingen van budgetten kan niet voldaan worden aan de door de raad gekozen kwaliteitsniveaus. Zie onder de kop Financiën voor de financiële toelichting en gevolgen. 2.2 Areaal en onderhoudskwaliteit wijzigen niet en bepalen het benodigd budget voor regulier onderhoud Regulier onderhoud is gebaseerd op kwaliteitsniveau x areaal, deze twee factoren zijn niet tot beperkt te beïnvloeden, waardoor voor beheer een continue basisbedrag benodigd is.

onze ref. pagina

02330000275534 2 van 5

2.3 Kostenstijging is voornaamste reden voor wijziging budget Het huidige tekort in de begroting wordt voornamelijk veroorzaakt door kostenstijging en prijsontwikkeling. Het huidige budget is nog gebaseerd op het jaar 2018. Indexering CBS prijsontwikkeling wegonderhoud (jaar 2015 = 100) Januari 2018 Januari 2019 Januari 2020 Januari 2021 Januari 2022

104,1 107,2 113,4 114,2 120.8

Januari 2023 Januari 2024 April 2024 Juli 2024 Oktober 2024

133,6 140,7 141,1 143,0 144,5

Het CROW verwijst voor indexering in de groensector naar de Grond Weg en Waterbouw-sector (GWW). Hierdoor kan gesteld worden dat de kostenontwikkeling voor groen zich vergelijkbaar ontwikkelt met de GWW-sector. Deze wijkt in cijfers niet veel af van de cijfers specifiek voor wegonderhoud. Indexering CBS prijsontwikkeling GWW=sector (jaar 2015 = 100) Januari 2018 Januari 2019 Januari 2020 Januari 2021 Januari 2022

106,5 110,3 113,9 114,0 126,9

Januari 2023 Januari 2024 April 2024 Juli 2024 Oktober 2024

138,6 145,4 146,5 148,9 147,1

2.4 Budget benodigd voor uitbreidingen openbaar gebied De afgelopen jaren hebben ruimtelijke ontwikkelingen geleid tot areaal wijzigingen of uitbreidingen. De gevolgen voor wegen zijn beperkt, omdat nieuwe aanleg weinig kosten met zich meebrengt de eerste jaren na die aanleg. Voor groen kan niet te lang gewacht worden, omdat groen in de eerste jaren juist kwetsbaar is en onkruid meteen na aanleg groeit. Actuele areaal uitbreidingen zijn: Hooge Riet, Veldzicht en Oranjepark, Sportcentrum de Zanderij. Deze zijn verwerkt in de geactualiseerde budgetramingen. Toekomstige areaal uitbreidingen zijn: vervolg Oranjepark, Slingerpark, Zorgpark. 3.1 Invulling taakstelling op basis van huidige budgetten is niet mogelijk De budgetten waarmee nu gewerkt wordt stammen uit 2018 en zijn niet geïndexeerd. De enorme prijsstijgingen de afgelopen jaren maken hierdoor de complete invulling van de taakstelling en de verwachte kwaliteit niet mogelijk. Tijdens de oordeelsvormende sessie heeft de raad zich op 19 februari uitgesproken voor handhaving van de huidige onderhoudsniveaus. Het voorstel is derhalve dat de restant taakstellingen op groen en wegen zullen worden afgeboekt. Zie onder het kopje Financiën voor de financiële toelichting en gevolgen.

3.2 Mogelijk aanpassingen om toch kosten te besparen verlopen met name via de kadernota Op dit moment loopt het project ombuigingen waarbij ook vanuit wegen en groen naar mogelijkheden gekeken wordt. Door het uitgangspunt van kwaliteit x areaal als uitgangspunt te behouden is het reëel om eerst die basis te zetten en dan vanuit werkprocessen te bekijken waar mogelijk ombuigingen gerealiseerd kunnen worden. 3.3 Bedrag taakstelling vastgesteld op ondoorzichtige gronden Het bedrag van de taakstelling is destijds opgesteld door louter naar de financiële paragrafen te kijken. Factoren die mede van invloed zijn op werkzaamheden zijn buiten beschouwing gelaten waardoor de taakstelling onuitvoerbaar is. 4.1 Sparen beperkt de lasten bij grote werken en maakt het mogelijk om sneller te schakelen Op dit moment is het niet mogelijk om verhardingen te vervangen zonder extra financiering te vragen. Dit beperkt de uitvoering in wendbaarheid en tevens zijn we onvoldoende voorbereid op de toekomst.

onze ref. pagina

02330000275534 3 van 5

4.2 Met sparen wordt het planmatig en integraal makkelijker om een vervangingsprogramma uit te voeren. Het wordt mogelijk om kredieten vanuit verschillende disciplines en thema’s samen te brengen. Vervangingsbudget voor verharding is een ontbrekende schakel om optimaal integraal te kunnen werken. Daarnaast maakt de spaarconstructie het makkelijker om in te springen op actuele situaties en kansen (o.a. subsidies). 4.3 Door direct te starten met sparen kunnen de investeringsprojecten benoemd bij de discussienota onderdeel worden van het vervangingsprogramma Tijdens de presentatie en in de discussienota zijn twee locaties benoemd, waar verharding aan vervanging toe is (Dr. Holtropstraat en Torenlaan). Bij inzet van het spaarbudget worden deze vervangingsopgaven mede onderdeel van het vervangingsprogramma (er worden dan voor deze locaties geen separate kredieten aangevraagd). 5.1 De beheerplannen geven uitvoering aan opgestelde kaders Het vaststellen van beheerplannen is formeel een bevoegdheid van het college. Het ter beschikking stellen van middelen voor beheerplannen is een bevoegdheid van de raad. Met de vaststelling van de kaders voor het kwaliteitsniveau is duidelijk wat kan qua budget. De beheerplannen worden daarnaast opgesteld vanuit andere beleidskaders waarmee de raad akkoord is gegaan of die we wettelijk moeten volgen. Die uitvoering is een bevoegdheid van het college.

Beleidskaders: • regelgeving: zorgplicht (wettelijk kader) bij groen en wegen. • beleid: Groenvisie (2017), de visie Duurzaamheid (2024) en de Mobiliteitsvisie (2022). 6.1 Indexering indien nodig om kwaliteit openbare ruimte te waarborgen Indien nodig indexeren we het budget om de kwaliteit van de openbare ruimte en daarmee wettelijke taken te waarborgen. 7.1 Omvorming toe te passen zonder extra omvormingsbudget zoals door de raad is vastgesteld bij de opgelegde taakstelling. Er zijn kansen en mogelijkheden om groen om te vormen zonder daarvoor extra financiën nodig te hebben. Door dit geleidelijk te doen en te combineren met de vervangingsopgave en kansenkaart biodiversiteit (planvorming financieel gedekt vanuit de Duurzaamheidsvisie) kan duurzaam omgevormd worden. Indien nu massaal omgevormd zou worden is er sprake van kapitaalvernietiging. 7.2 Een aantrekkelijke en biodiverse groeninrichting is goed te beheren en doet geen afbreuk aan de kwaliteit Gezien de ontwikkelingen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, kosten en daarnaast de beschikbare arbeidskracht en vakmanschap is het gewenst op de midden en lange termijn het groen daar waar mogelijk eenvoudiger in te richten. Ook in nieuwe plannen wordt rekening gehouden met een inrichting die minder intensief onderhoud van beplantingen vergt.

7.3 Omvorming naar meer biodiverse beplantingen is passend bij de Groenvisie Het verhogen van de biodiversiteit is een doelstelling van de Groenvisie en daarom is toepassen van meer biodiverse beplantingen passend in het beleid van de gemeente Ermelo. Daarnaast is voor 2025 in de visie Duurzaamheid het ontwikkelen van een kansenkaart Biodiversiteit opgenomen. Door deze opdracht te koppelen aan omvorming worden extra kansen benut voor het verbeteren van ecologische kwaliteit. Kanttekeningen 1.1 Huidige taakstelling is niet te realiseren Omdat er in de huidige situatie al een tekort aan beheermiddelen is, is er geen verdere taakstelling te realiseren zonder dat de kwaliteit hier onder lijdt. Wel kan vanuit het project ombuigingen gekozen worden voor maatregelen en vanuit het programma Duurzaamheid kunnen een aantal werkzaamheden gekoppeld worden zodat over de brede linie minder uitgegeven kan worden.

onze ref. pagina

02330000275534 4 van 5

4.1 Prognose vervangingskosten voor vernieuwing en herinrichting van wegen is 1mln per jaar Op basis van prognoses voor de vervangingskosten per verhardingstermijn wordt voor vernieuwen en herinrichtingen van wegen en wijken jaarlijks 1 miljoen euro genoemd in de discussienota. Het is begrijpelijk dat een dergelijk bedrag een enorme impact heeft op de begroting. Vooral door de integrale aanpak en programmering zien wij mogelijkheden om ook met € 500.000 gedegen plannen te kunnen maken voor vervangingsopgaven (denk aan bijvoorbeeld subsidies). 7.1 Het opstellen van de kansenkaart biodiversiteit is nog in de opstartfase De aanbesteding van de kansenkaart moet nog plaatsvinden, planning is hierdoor nog niet bepaald, maar gestuurd wordt op Q4 2025 om de resultaten met de raad te delen. 7.2 Een geleidelijke aanpak zorgt beperkt voor minder kosten Met een grootschalige ingreep verminderen de beheerkosten direct. Met een meer geleidelijke aanpak is dit minder het geval. Door omvorming echter te verbinden aan kansen voor biodiversiteit en reguliere vervanging wordt weerstand vanuit bewoners voorkomen. Ingrepen worden hiermee minder ingrijpend en belast het ambtelijke apparaat daarmee ook minder. Communicatie Binnen de verschillende beleidsvelden is gebruik gemaakt van participatie bij de vorming van het beleid. Deze zijn en blijven met dit voorstel overeind.

Tijdens de uitvoering vindt eveneens participatie plaats naar de gestelde kaders. Financiën Door te werken met een spaarkrediet wegen wordt de meest duurzame financiële oplossing gevonden. Toelichting spaarkrediet Wegen: Deze systematiek passen we sinds jaar en dag ook toe op fietspaden, maar dan voor een bedrag van €115.000 per jaar. Voor Wegen willen we jaarlijks rekening gaan houden in de begroting met een investering van €500.000. Gemiddeld denken we €1.000.000 nodig te hebben, maar omdat planningen weerbarstig zijn gaan we vooralsnog uit van de helft. Dat betekent dus dat op een later moment (gemiddeld genomen) voor de andere helft nog dekking gevonden dient te worden. We gaan er vooralsnog vanuit dat we een deel hiervan met subsidies kunnen opvangen. De huidige rekenrente is 3,00%. Uitgaande van een afschrijvingstermijn van 20 jaar komt dat neer op €25.000 afschrijvingslasten en €15.000 rentelast per jaar. Niet gebruikt krediet kan worden ‘meegenomen’ naar het volgende jaar of toekomstig krediet kan ‘naar voren’ worden gehaald. Deze werkwijze biedt dus flexibiliteit en biedt het voordeel ten opzichte van een bestemmingsreserve dat er niet meteen middelen gestort hoeven te worden. Dit is gunstig gezien het ombuigingstraject waar we momenteel in zitten. We hebben het maximum van €6,0 mln zoals benoemd in de discussienota losgelaten.

Dit zou pas aan de orde zijn als er twaalf jaar achter elkaar niets wordt uitgegeven. Gezien het feit dat er gewerkt wordt aan een integrale aanpak (groen, grijs, riool, verlichting etc) van de openbare ruimte verwachten we niet dat we aan het plafond komen. Bovendien gaan we al uit van de helft van de verwachte daadwerkelijke investering.

onze ref. pagina

02330000275534 5 van 5

Budgettaire gevolgen Wegenbeheerplan 2025-2029: Benodigd volgens geactualiseerd beheerplan: Groot Onderhoud Regulier Onderhoud Kapitaallast 'Spaarkrediet Wegen' Totaal Benodigd Beschikbaar in huidige begroting: Groot Onderhoud Regulier Onderhoud Totaal Beschikbaar Nog te dekken Wegen

2025

2026

2027

2028

2029

1.606.000 456.000

1.606.000 456.000 40.000

1.606.000 456.000 79.000

1.606.000 456.000 117.000

1.606.000 456.000 154.000

2.062.000

2.102.000

2.141.000

2.179.000

2.216.000

877.000 310.000 1.187.000 -875.000

877.000 310.000 1.187.000 -915.000

877.000 310.000 1.187.000 -954.000

877.000 310.000 1.187.000 -992.000

877.000 310.000 1.187.000 -1.029.000

2025

2026

2027

2028

2029

Budgettaire gevolgen Groenbeheerplan 2025-2029: (Onderhoudskwaliteit Centrum A, rest B) Benodigd volgens geactualiseerd beheerplan: Bomen Groot en klein onderhoud Kapitaallast Vervanging Bomen Areaaluitbreiding Groen incl. landschap Groot en klein onderhoud Kapitaallast Vervanging Groen Areaaluitbreiding Totaal benodigd Beschikbaar in huidige begroting Uren Team Wijkservice 5,8 fte Totaal beschikbaar Nog te dekken Groen

382.000 2.000 3.100

382.000 9.000 3.100

382.000 15.000 3.100

382.000 22.000 3.100

382.000 28.000 3.100

1.085.000 2.000 64.200 1.538.300 840.000 348.000 1.188.000 -350.300

1.085.000 11.000 64.200 1.554.300 840.000 348.000 1.188.000 -366.300

1.085.000 20.000 64.200 1.569.300 840.000 348.000 1.188.000 -381.300

1.085.000 30.000 64.200 1.586.300 840.000 348.000 1.188.000 -398.300

1.085.000 38.000 64.200 1.600.300 840.000 348.000 1.188.000 -412.300

Afboeken restant taakstelling Wegen Afboeken restant taakstelling Groen Totaal nog te dekken Wegen en Groen Stelpost Volume-ontwikkelingen Vrijval budget Omvorming* Netto effect begrotingssaldo

-205.000 -120.000 -1.550.300 177.000 240.000 -1.133.300

-205.000 -240.000 -1.726.300

-205.000 -240.000 -1.780.300

-205.000 -240.000 -1.835.300

-205.000 -240.000 -1.886.300

-1.726.300

-1.780.300

-1.835.300

-1.886.300

* Di t budget i s bes chi kba a r ges tel d i n 2024 en zou a nders overgehevel d worden na a r 2025. Techni s ch gezi en zi t het dus i n de Al gemene Res erve vi a het rekeni ngs a l do 2024.