Kadernota 2026 e250031634

Kadernota 2026

Inhoud 0. Aanbiedingsbrief.................................................................................................................................. 3 1. Leeswijzer ............................................................................................................................................ 4 2. Financiële verkenning.......................................................................................................................... 6 3. Nieuw (actualisatie bestaand) beleid .................................................................................................. 7 4. Haalbaarheid bestaande taakstellingen .............................................................................................. 8 5. Scherper aan de wind zeilen ............................................................................................................... 9 5.1 Herijking begrotingsuitgangspunten ............................................................................................. 9 5.2 Overige begrotingsuitgangspunten ............................................................................................. 10 5.3 Voorjaarsnota 2025 Rijksbegroting ............................................................................................. 10 6.

Ombuigingen ..................................................................................................................................... 12 6.1 Afwegingskader ........................................................................................................................... 12 6.2 Impact van ombuigingen op doelgroepen .................................................................................. 13 7. Financiële samenvatting .................................................................................................................... 15 8. Vervolg............................................................................................................................................... 16

2

0. Aanbiedingsbrief De Kadernota 2026 is de start van het proces waarin we de meerjarenbegroting 2026 – 2029 samenstellen. De kadernota is een richtinggevend document. Het geeft inzicht in de keuzes we (moeten) maken. De belangrijkste conclusie: de kadernota is sluitend voor de jaren 2026 en 2027. Voor de jaren 2029 en 2028 is de begroting niet sluitend. Dit resultaat is de uitkomst van een zorgvuldig doorlopen proces waarbij onze waarden leidend zijn geweest. De laatste twee jaren zijn nu nog niet sluitend omdat het rijk nog geen definitieve beslissing heeft genomen over middelen rondom jeugd. We willen nog geen onomkeerbare beslissingen nemen nog voordat er duidelijkheid is vanuit het rijk hierover. Dit sluit aan bij de advisering vanuit de VNG. 2026 2027 2028 2029 Structurele saldi incl. taakstellingen/ombuigingen € -1.099.200 € 294.800 € -1.156.100 € -1.972.300 Nadeel Voordeel Nadeel Nadeel Vrij aanwendbaar deel Algemene reserve inzetten € 1.100.000 Structurele saldi inclusief taakstellingen € 800 € 294.800 € -1.156.100 € -1.972.300 Voordeel Voordeel Nadeel Nadeel In januari 2025 hebben we een ombuigingstraject opgestart om de begroting structureel op orde te houden. De begroting van de gemeente Ermelo is sluitend voor het jaar 2025. De jaren 2026 - 2029 laten – net als bij veel andere gemeenten - echter een tekort zien.

Dit komt vooral door een daling van inkomsten uit het Gemeentefonds. Met ingang van 2026 krijgen alle gemeenten minder middelen (het zogenoemde ravijnjaar). Daarnaast heeft er in 2023 een herverdeling van het Gemeentefonds plaatsgevonden. Zoals u weet pakt die van 2024 t/m 2033 oplopend negatief uit voor Ermelo. In de kadernota 2024 is hier al actie op ondernomen door taakstellende bezuinigingen in de meerjarenbegroting op te nemen. Een deel van deze taakstellingen is inmiddels gerealiseerd. Aan andere taakstellingen wordt nog gewerkt. Maar ook als alle taakstellingen volledig ingevuld worden, resteert een structureel tekort op de begroting. U bent hier in januari middels een raadsinformatiememo van op de hoogte gesteld. In maart bent u in een technische sessie meegenomen over de opgave waar de gemeente Ermelo voor staat. We hebben de ombuigingsopgave zo breed mogelijk geformuleerd en de ambtelijke organisatie uitgedaagd op alle mogelijke manieren mee te denken. Dit heeft bijvoorbeeld een heroverweging op een aantal begrotingsuitgangspunten tot gevolg. We hebben blijvend aandacht om begroting en realisatie beter op elkaar te laten aansluiten. Dit blijkt ook uit het voorlopig resultaat 2024. Deze kadernota is inclusief de grote ontwikkelingen van de Voorjaarsnota rijk 2025 en inclusief de structurele gevolgen die worden meegenomen in onze eigen voorjaarsrapportage 2025.

We willen onze kernwaarden benoemd in het collegeprogramma, en de kaders die u als raad in eerdere jaren heeft meegegeven zo goed mogelijk uitvoeren en behouden. Het college van burgemeester en wethouders

3

1. Leeswijzer Deze Kadernota 2026 is de basis voor de meerjarenbegroting 2026-2029. Naast structurele tekorten door afnemende inkomsten uit het Gemeentefonds ("ravijnjaar" en herverdeling Gemeentefonds), zoekt de gemeente naar manieren om de begroting op orde te krijgen. 2. Financiële verkenning (pagina 6): Dit hoofdstuk toont de startpunten van de structurele saldi (tekorten) voor 2026-2029, inclusief de impact van reeds bestaande en nog te realiseren taakstellingen. 3. Nieuw (actualisatie bestaand) beleid (pagina 7): Hierin worden de financiële gevolgen van nieuw, wettelijk verplicht of onvermijdelijk beleid gepresenteerd, gericht op het structurele deel. 4. Haalbaarheid bestaande taakstellingen (pagina 8): Dit deel beoordeelt de haalbaarheid van eerder vastgestelde taakstellingen. 5. Scherper aan de wind zeilen (pagina 9-11): Dit hoofdstuk beschrijft aanpassingen in de begrotingsuitgangspunten om de begroting en de realiteit beter op elkaar af te stemmen. 5.1 Herijking begrotingsuitgangspunten (pagina 9): Hier worden lokale wijzigingen in de begrotingsuitgangspunten toegelicht. 5.2 Overige begrotingsuitgangspunten (pagina 10): Dit zijn overige financiële uitgangspunten die ongewijzigd blijven of nog geen bekend financieel gevolg hebben.

5.3 Voorjaarsnota 2025 Rijksbegroting (pagina 10-11): Dit onderdeel schetst de financiële impact van de nationale Voorjaarsnota 2025 op de gemeente. 6. Ombuigingen (pagina 12-14): Dit hoofdstuk introduceert de noodzakelijke ombuigingen als gevolg van de uitdagende meerjarenbegroting. Dit zijn ombuigingen die door de ambtelijke organisatie zijn geïdentificeerd. 6.1 Afwegingskader (pagina 12-13): Beschrijft de criteria die zijn gebruikt om de ombuigingsvoorstellen te evalueren, gebaseerd op de ambities van de gemeente (zorgzaam, toekomstbestendig, ruimte voor ondernemers, spaarzaam omgaan met gemeenschapsgeld) en kernwaarden (betrouwbaar, mensgericht, besluitvaardig). Voorstellen zijn ingedeeld in categorieën A t/m D op basis van hun impact. 6.2 Impact van ombuigingen op doelgroepen (pagina 13-14): Dit deel licht de hoofdlijnen van de impact van de gekozen ombuigingen toe op verschillende doelgroepen: inwoners, maatschappelijk middenveld, ondernemers, toeristen en gemeentemedewerkers. 7. Financiële samenvatting (pagina 15): Dit hoofdstuk presenteert een overzicht van de meerjarige structurele saldi inclusief taakstellingen en de gekozen ombuigingen. 8. Vervolg (pagina 16): Dit afsluitende hoofdstuk benadrukt dat de Kadernota de start is van het begrotingsproces.

Het geeft aan dat de definitieve effecten van de Voorjaarsnota 2025 Rijksbegroting in de meicirculaire 2025 zullen blijken, en dat updates hiervan zullen volgen. Indien nodig zullen aanvullende ombuigingen worden voorgesteld. Ook worden voorstellen die meer onderzoek nodig hebben (categorie D) genoemd.

4

Relevante bijlagen In dit document wordt verwezen naar bijlagen. Hieronder geven we u een opsomming van de bijlagen met een toelichting waarom deze relevant zijn. Vanzelfsprekend vindt u dit ook terug in de tekst. De bijlagen zijn in chronologische volgorde, zoals hieronder opgesomd, in het document terug te vinden. Bijlage 1 - "Informatiememo Kwaliteit Leefomgeving en Openbare ruimte": Relevant omdat hierin verdere informatie wordt gegeven over de beheerplannen voor groen en grijs en het beleidsplan spelen, waarvan de financiële consequenties volledig zijn meegenomen in de Kadernota. Bijlage 2 - "Uitwerking Kwaliteit Leefomgeving en beheer openbare ruimte": Relevant als aanvullende informatiebron over de beheerplannen voor groen en grijs en het beleidsplan spelen, die van invloed zijn op de financiële cijfers in de kadernota. Bijlag 3 - "Advies Aanmelding gemeentelijke kadernota 2026-2029 - Regulier": Relevant voor meer informatie over het nieuwe beleid dat Meerinzicht heeft geïnventariseerd en aangemeld bij de deelnemende gemeenten. Bijlage 4 - "Aanmeldingen gemeentelijke kadernota 2026-2029-Regulier": Relevant voor de specifieke aanmeldingen van nieuw beleid door Meerinzicht, die financiële gevolgen hebben voor de gemeente Ermelo.

Bijlage 5 - "Memo sociaal Domein kadernota 2026": Relevant omdat deze memo aanvullende informatie biedt over de voorgestelde ombuigingen in het sociaal domein en de afstemming met de Nota Sociaal Domein 2024-2029. Bijlage 6 - "Totaaloverzicht ombuigingsvoorstellen Kadernota 2026": Relevant voor een volledig overzicht van alle voorgestelde ombuigingsvoorstellen. Hierin is per voorstel de indeling (A, B, C of D) zichtbaar gemaakt. Bijlage 7 - "Toelichting ombuigingsvoorstellen Kadernota 2026": Relevant omdat deze bijlage een gedetailleerde toelichting geeft op alle afzonderlijke ombuigingsvoorstellen. Bijlage 8 - "investeringen GR Meerinzicht": Relevant omdat deze bijlage inzichtelijk maakt welke investeringen nodig zijn om een structureel besparingspotentieel bij Meerinzicht te kunnen realiseren.

5

2. Financiële verkenning Vertrekpunt voor deze Kaderbrief zijn de structurele saldi 2026 – 2029 tot en met de raadvergadering van 14 mei 2025, de structurele gevolgen die meegenomen zijn in de Voorjaarsrapportage 2025 en reeds bekende gevolgen begrotingsactualisatie 2026 - 2029. Daarnaast geven we een update van de nog te realiseren taakstellingen.

2026 2027 2028 2029 € -5.188.000 € -6.610.000 € -7.283.000 € -8.481.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

Structurele saldi exclusief taakstellingen Nog te realiseren taakstellingen Forensen- en toeristenbelasting Bezuiniging Meerinzicht Bouwsteen Perspectief op het werk Bouwsteen Kansrijk opgroeien Bouwsteen Zelfstandig thuis Bezuiniging Sport Groen Grijs Minder subsidie voor het museum Structurele saldi inclusief taakstellingen

€ € € € € € €

400.000 € 400.000 € 400.000 € 400.000 € 2.000.000 € 2.000.000 € 2.000.000 263.000 € 213.000 € 213.000 € 213.000 390.000 € 396.000 € 396.000 € 396.000 590.000 € 593.000 € 593.000 € 593.000 € 700.000 € 700.000 € 700.000 240.000 € 240.000 € 240.000 € 240.000 205.000 € 205.000 € 205.000 € 205.000 € 105.000 € 105.000 € 105.000 -3.100.000 € -1.758.000 € -2.431.000 € -3.629.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

De volgende effecten zijn in de structurele saldi exclusief taakstellingen meegenomen: • de onroerendezaakbelasting blijkt structureel hoger. Dat blijkt na onderzoek zoals is aangekondigd in de Najaarsrapportage 2024; • de kosten voor Jeugd en Wmo zijn structureel hoger volgens 1e prognose 2025 Meerinzicht; • de indexatie van de begrotingsjaren 2024 en 2025 voor Interactie is met terugwerkende kracht structureel verwerkt; Voor meer informatie over de hierboven meegenomen structurele gevolgen verwijzen we u naar de Voorjaarsrapportage 2025 die u wordt aangeboden ter besluitvorming op 25 juni 2025.

6

3. Nieuw (actualisatie bestaand) beleid De nadruk in deze kadernota ligt op wettelijk en onvermijdelijk nieuw beleid, dat is ingegeven door de ontwikkeling van de structurele saldi. Het kan zijn dat nieuw beleid zowel een incidenteel als structureel karakter heeft. In deze kadernota is alleen het structurele deel meegenomen. 2026 2027 2028 2029 € -3.100.000 € -1.758.000 € -2.431.000 € -3.629.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel € -1.281.000 € -1.335.000 € -1.390.000 € -1.441.000 € -50.000 € -50.000 € -292.000 € -265.000 € -186.000 € -190.000 € -330.000 € -330.000 € -330.000 € -330.000 € -5.003.000 € -3.688.000 € -4.387.000 € -5.640.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

Structurele saldi inclusief taakstellingen Beheerplannen groen en grijs Beleidsplan spelen Meerinzicht nieuw beleid Interactie tekort exploitatie Structurele saldi inclusief taakstellingen

Beheerplannen groen, grijs en beleidsplan spelen De beheerplannen zijn uitgebreid in de raad behandeld. De financiële consequenties zijn volledig meegenomen in de voorliggende kadernota. Voor meer informatie verwijzen we u naar bijlage “Informatiememo Kwaliteit Leefomgeving en Openbare ruimte” en bijlage “Uitwerking Kwaliteit Leefomgeving en beheer openbare ruimte”. Er zijn ombuigingenvoorstellen die zijn gebaseerd op de geactualiseerde beheerplannen. Deze zijn vooralsnog niet gekozen door het college, vanwege de duidelijke richting die de raad heeft meegegeven. Meerinzicht nieuw beleid Naast de opdracht om om te buigen heeft Meerinzicht het nieuw beleid geïnventariseerd en aangemeld bij de deelnemende gemeenten. Voor meer informatie zie bijlage “Advies Aanmelding gemeentelijke kadernota 2026-2029 – Regulier” en bijlage “Aanmeldingen gemeentelijke kadernota 2026-2029 – Regulier”. Interactie tekort exploitatie In januari 2025 bent u als raad op de hoogte gesteld van de tekorten bij Interactie. De taskforce heeft met Interactie samengewerkt om structureel duidelijkheid te verschaffen wat het tekort is. Interactie heeft naast de reguliere indexatie 2024 en 2025 die alsnog wordt meegenomen in de Voorjaarsrapportage 2025, een structureel tekort van € 730.000 op haar exploitatie. Het college stelt voor hiervan € 330.000 als structureel nadeel te dekken.

Het overige tekort komt zal binnen de begroting van Interactie gevonden moeten worden. We nemen hiervoor bij het opstellen van de meerjarenbegroting 2026 – 2029 een risico op in de paragraaf weerstandvermogen en risico’s en houden u op de hoogte van de voortgang.

7

4. Haalbaarheid bestaande taakstellingen We hebben bestaande taakstellingen opnieuw beoordeeld. Structurele saldi inclusief taakstellingen

€

Groen Grijs Bezuiniging Meerinzicht Structurele saldi inclusief taakstellingen

€ € €

2026 2027 2028 2029 -5.003.000 € -3.688.000 € -4.387.000 € -5.640.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel -240.000 € -240.000 € -240.000 € -240.000 -205.000 € -205.000 € -205.000 € -205.000 € -836.000 € -648.000 € -669.000 -5.448.000 € -4.969.000 € -5.480.000 € -6.754.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

Groen & Grijs Gezien de bij hoofdstuk 3 besproken beheerplannen zijn de taakstelling groen & grijs niet realiseerbaar. Deze worden afgeboekt. Bezuiniging Meerinzicht De ombuigingsvoorstellen Meerinzicht tellen voor de gemeente Ermelo oplopend op tot maximaal € 1.331.000 euro in 2029 structureel, afhankelijk van besluitvorming. De toezichthouder accepteert alleen concrete taakstellingen in onze Meerjarenbegroting. De reeds bestaande taakstelling bezuiniging Meerinzicht van € 2.000.000 vanaf 2027 wordt voor de jaren 2027 € 836.000 aflopend t/m 2029 € 669.000 structureel als niet realiseerbaar beschouwd en afgeboekt.

8

5. Scherper aan de wind zeilen Om de begroting en realisatie beter te laten aansluiten hebben we kritisch gekeken naar de begrotingsuitgangspunten.

5.1 Herijking begrotingsuitgangspunten 2026 2027 2028 2029 € -5.448.000 € -4.969.000 € -5.480.000 € -6.754.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel € 405.000 € 810.000 € 1.215.000 € 200.000 € 300.000 € 400.000 € 400.000 € 27.000 € 27.000 € 27.000 € 27.000 ? € -5.221.000 € -4.237.000 € -4.243.000 € -5.112.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

Structurele saldi inclusief taakstellingen Herverdeling gemeentefonds nadeel Stelpost indexeren investeringen Stelpost onvoorzien € 1 Algemene reserve inzetten Structurele saldi inclusief taakstellingen

Herverdeling gemeentefonds nadeel De gemeente Ermelo behoort tot de grootste nadeelgemeenten bij de herverdeling van het gemeentefonds in 2023. Dit heeft geresulteerd in een ingroeipad van € 405.000 structureel per jaar vanaf 2024 tot in totaal € 4.050.000 structureel in 2033. De evaluatie van de nieuwe verdeling die gepland stond in 2025 is uitgesteld naar 2026. De bijbehorende korting die voorgesteld was in 2026 is definitief uitgesteld naar 2027. De gemeente Ermelo is de trekker van een lobby van zorggemeenten om deze korting van de baan te krijgen. Het ministerie BZK heeft inmiddels aangegeven dat het verdeelmodel niet alle gemeenten recht lijkt te doen. De korting moest verwerkt worden tot en met 2025. In Ermelo is de korting structureel voor het gehele meerjarenperspectief verwerkt. Het uitstel van de evaluatie en de bijbehorende ingroeikorting 2026 samen met de recente uitspraak van het ministerie heeft ons doen besluiten om de ingroeikorting 2027 en verder niet meer te zien als feit maar op te nemen als risico in de paragraaf Weerstandvermogen en Risicobeheersing. Stelpost indexeren investeringen Deze stelpost is bedoeld om prijsstijgingen op te kunnen vangen vanaf het moment van de behandeling van een raadsvoorstel tot het daadwerkelijke moment van aanbesteding.

Vanaf heden zullen we investeringen net als bij het IHP doorrekenen tot het verwachte moment van aanbesteding. Hierdoor kan deze stelpost uit de meerjarenbegroting. Stelpost onvoorzien € 1 Deze stelpost is verplicht, maar de hoogte ervan niet. Met het hebben van een paragraaf Weerstandvermogen en Risicobeheersing en de daarbij behorende Risicoreserve is deze stelpost achterhaald en neemt structureel begrotingsruimte in. De stelpost wordt gezet op € 1 per jaar. Algemene Reserve inzetten als structureel dekkingsmiddel Vanaf de begroting 2025 mogen gemeenten onder voorwaarden maximaal 10% van hun vrije algemene reserve inzetten als structureel dekkingsmiddel aldus de provincie Gelderland. Het inzetten van reserves als structureel dekkingsmiddel is een tijdelijk hulpmiddel. Het verzwakt bij gebruik je weerstandvermogen. Het is wel een middel om de ombuigingen beter in de tijd te realiseren. Jaarlijks beoordelen we of het inzetten hiervan benodigd is.

9

5.2 Overige begrotingsuitgangspunten De volgende begrotingsuitgangspunten hebben (nog) geen bekend financieel gevolg voor deze kadernota en/of zijn onveranderd. Indexatie uitgaven De te verstrekken subsidies 2025 worden geïndexeerd met het percentage prijsstijging BBP (bruto binnenlands product) zoals zal worden opgenomen in de Meicirculaire 2025. Dit is hetzelfde percentage als waarmee onze inkomsten van het Rijk (de algemene uitkering) zullen worden geïndexeerd. Loonsomraming Voor de meerjarenbegroting 2026-2029 wordt aangesloten bij het principeakkoord voor de nieuwe cao Gemeenten/SGO 2025-2027. Op 17 april 2025 zijn de onderhandelingen over de nieuwe cao Gemeenten en cao SGO afgerond. Gemeente Ermelo heeft inmiddels een ledenbrief ontvangen van de VNG/WSGO over het bereikte onderhandelingsresultaat. De huidige cao’s lopen tot en met 31 maart 2025. Op vrijdag 6 juni 2025 besluiten de besturen van de VNG en WSGO of het onderhandelingsresultaat wordt bekrachtigd. De overige budgetten worden niet standaard geïndexeerd. Indexatie inkomsten De belastingtarieven voor 2026 worden geïndexeerd met het percentage prijsstijging BBP (bruto binnenlands product) zoals zal worden opgenomen in de Meicirculaire 2025. Dit is hetzelfde percentage als waarmee onze inkomsten van het Rijk (de algemene uitkering) worden geïndexeerd. De leges worden eveneens met dit percentage geïndexeerd.

Rentepercentage Het rentepercentage voor nieuwe investeringskredieten wordt gelijkgesteld aan het percentage voor het aantrekken van geldleningen. Voor 2026 is dit rentepercentage intern bepaald op 2,5% (versus 3,5% in 2025).

5.3 Voorjaarsnota 2025 Rijksbegroting De Voorjaarsnota 2025 is vrijdag 25 april 2025 gepubliceerd. Deze geeft een vooruitblik op de rijksbegroting voor de komende jaren. We lichten de grote onderwerpen eruit die zijn uitwerking krijgen bij goedkeuring van de voorjaarsnota in de meicirculaire 2025 en van invloed zijn voor ons als gemeente. 2026 2027 2028 2029 Structurele saldi inclusief taakstellingen € -5.221.000 € -4.237.000 € -4.243.000 € -5.112.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel Demping terugval gemeentefonds € 548.000 € 548.000 € 548.000 € 548.000 Tekorten jeugdzorg rekening rijk € 567.000 € 567.000 € 567.000 € 567.000 Terugval inkomsten gemeentefonds jeugd € -1.153.000 € -1.153.000 Groeipad maatregelen hervormingsagenda € 682.000 € 612.000 € - € Structurele saldi inclusief taakstellingen € -3.424.000 € -2.510.000 € -4.281.000 € -5.150.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel Demping terugval gemeentefonds Er wordt structureel 400 miljoen euro macro beschikbaar gesteld voor de 10

terugval in het Gemeentefonds vanaf 2026. Voor de gemeente Ermelo betekent dat een structureel hogere uitkering van € 548.000. Tekorten jeugdzorg rekening rijk De deskundigencommissie Van Ark adviseert om het tekort in het budget voor jeugdzorg in gelijke delen te verdelen over Rijk en gemeente. De structurele kosten voor het Rijk zijn 414 miljoen euro macro. Voor de gemeente Ermelo betekent dat een structureel hogere uitkering van € 567.000 vanaf 2026. Terugval inkomsten gemeentefonds jeugd Het Rijk geeft aan dat er in 2028 een eigen bijdrage wordt ingevoerd voor jeugdzorg. Dit gaat de gemeenten meer inkomsten opleveren. Daarnaast gaan het Rijk en de gemeenten afspraken maken met de sector over hoe er beter gestuurd gaat worden op trajectduur. Er wordt een hogere besparing verwacht op de originele hervormingsmaatregelen door deze te indexeren vanaf 2028. Het Rijk boekt, vooruitlopend op deze te verwachten extra inkomsten en lagere lasten, een korting in op de algemene uitkering van in totaal € 835 miljoen macro vanaf 2028. Voor de gemeente Ermelo betekent dit een lagere bijdrage vanuit het gemeentefonds van € 1.153.000 vanaf 2028. Groeipad maatregelen hervormingsagenda Het ingroeipad van de maatregelen van de Hervormingsagenda wordt verzacht voor de jaren 2026 (498 miljoen macro) en 2027(447 miljoen macro).

De volledige besparing van de Hervormingsagenda wordt in 2028 gerealiseerd. Voor de gemeente Ermelo betekent dat een hogere uitkering in 2026 van € 682.000 en in 2027 van € 612.000.

11

6. Ombuigingen Door het zorgelijke structurele meerjarenbeeld moeten we helaas ombuigen. Als college willen we dit zorgvuldig doen met zo min mogelijk impact. Daarom is in januari een ombuigingstraject opgestart. We hebben de ombuigingsopgave zo breed mogelijk geformuleerd en de ambtelijke organisatie uitgedaagd op alle mogelijke manieren mee te denken. Hierbij is te denken aan beleidsmatige bijstellingen, creatieve oplossingen, efficiëntere bedrijfsvoering en een scherpe analyse van de begroting. Daarnaast is gebruik gemaakt van eerdere onderzoeken, zoals de Hoofdlijnennotitie Kerntakendiscussie uit 2019. Dit alles heeft geleid tot ruim 140 voorstellen met een totaal structureel ombuigingspotentieel van € 6,5 miljoen in 2026 oplopend tot 7,8 miljoen in 2029. Een onderdeel van deze voorstellen betreft de herijking van de begrotingsuitgangspunten (zie hoofdstuk 5.1). We gaan financieel scherper aan de wind zeilen. Door het heroverwegen van de begrotingsuitgangspunten is het tekort -en daarmee de impact voor inwoners, organisaties en ondernemers- kleiner. Hiermee proberen we begroting en realisatie (nog) dichter bij elkaar te brengen. Dit is echter niet voldoende om tot een structureel sluitende begroting te komen. Daarvoor zijn aanvullende maatregelen nodig.

Na een zorgvuldig proces van afwegen stellen we - naast de eerdergenoemde herijking van de begrotingsuitgangspunten - een pakket ombuigingsmaatregelen voor van ruim € 2,3 miljoen in 2026, oplopend tot € 3,2 miljoen in 2029. Voor een overzicht van alle voorstellen verwijzen we naar Bijlage “Totaaloverzicht ombuigingsvoorstellen Kadernota 2026”. In de Bijlage “Toelichting ombuigingsvoorstellen Kadernota 2026” worden alle voorstellen verder toegelicht.

6.1 Afwegingskader Ombuigingen hebben impact, dat is onvermijdelijk. Om tot een evenwichtige set maatregelen te komen, is een afwegingskader gehanteerd met de volgende onderdelen: 1. De ambitie voor de gemeente: Wat willen we bereiken voor onze inwoners en samenleving? We staan voor de uitdaging om, ondanks de benodigde financiële keuzes, de ambities voor Ermelo zo veel als mogelijk te realiseren. Ombuigingen die nadrukkelijk tegen die ambities indruisen, hebben we waar mogelijk achterwege gelaten. Onderstaande ambities zijn ons uitgangspunt: • • • •

We zijn een zorgzame gemeente, waar we naar elkaar omkijken; We zijn een toekomstbestendige gemeente om te wonen en te recreëren, waarbij we duurzame keuzes maken om de kwaliteit van de leefomgeving te waarborgen; We geven ondernemers de ruimte; We gaan spaarzaam om met gemeenschapsgeld.

2. Basisprincipes als uitgangspunt: Welke kernwaarden en uitgangspunten zijn leidend bij onze keuzes? Naast onze afweging ten aanzien van onze ambities hanteren we de kernwaarden betrouwbaar, mensgericht en besluitvaardig. Een keuze voor een ombuiging moet aansluiten bij deze waarden. Op basis van deze denklijnen zijn alle ombuigingsvoorstellen zorgvuldig afgewogen. Elk voorstel is daarbij ingedeeld in een van de volgende categorieën: A.

Ombuigingsvoorstel heeft beperkte impact en wordt uitgevoerd; 12

B. C.

Ombuigingsvoorstel heeft de nodige impact, maar wordt gezien de opgave wel uitgevoerd; Ombuigingsvoorstel heeft een grote impact en wordt vooralsnog niet uitgevoerd. Voorstellen in deze categorie zullen bij een toekomstig financieel tekort alsnog overwogen kunnen worden. D. Ombuigingsvoorstel is zinvolle denkrichting, maar zal eerst verder onderzocht moeten worden. In de eerdergenoemde Bijlage “Totaaloverzicht ombuigingsvoorstellen Kadernota 2026” is per voorstel bovenstaande indeling zichtbaar gemaakt. Dit geldt zowel voor de ombuigingen die we zullen uitvoeren (A en B) als voor de voorstellen die we niet zullen uitvoeren (C) of nog nader zullen onderzoeken (D).

6.2 Impact van ombuigingen op doelgroepen De ombuigingen moeten in hun samenhang een acceptabele impact op de verschillende doelgroepen in Ermelo hebben. Door eerst kritisch naar de uitgangspunten van de begroting te kijken hebben we de impact zoveel mogelijk willen beperken. Er ligt een degelijk en evenwichtig pakket aan ombuigingsvoorstellen. Aan de hand van verschillende perspectieven lichten we de impact van de gekozen ombuigingen op hoofdlijnen uit. De doelgroepen die we hierbij onderscheiden zijn: • • • • •

Inwoners Maatschappelijk middenveld Ondernemers Toeristen Medewerkers van de gemeente

Inwoners De inwoners van Ermelo zullen direct of indirect de gevolgen van deze ombuigingen merken. Op verschillende beleidsterreinen worden keuzes gemaakt of budgetten versoberd. Zo worden leges voor diverse diensten van de gemeente aan inwoners op onderdelen hoger. Verder kan de gemeente niet alle huidige activiteiten blijven voortzetten en organiseren. We overwegen de invoering van hondenbelasting, om de kosten voor onderhoud en reiniging van hondenvoorzieningen op te vangen. Tegelijkertijd voorkomen we meer ingrijpende maatregelen. Zo wordt niet voorgesteld om de OZB te verhogen, of betaald parkeren in te voeren. Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte wordt niet versoberd. Integendeel, we maken middelen vrij om het gewenste kwaliteitsniveau te kunnen behouden (zie hoofdstuk 3). Ook is gekozen voor het blijven realiseren van ruimtelijke gebiedsontwikkelingen. Voorstellen die het realiseren van de woonopgave bemoeilijken, zijn daarom niet gekozen. Verder kan het uitvoeringsprogramma Duurzaamheid, inclusief bijbehorende rijksbijdragen, grotendeels doorgang vinden. We zijn ons heel bewust van kwetsbare groepen in de samenleving. In het sociaal domein zullen we blijven werken aan onze visie om goede zorg te bieden en tegelijk de kosten beheersbaar te houden.

Daarbij zorgt Ermelo steeds meer voor passende en lichte zorg in een vroeg stadium, om intensieve (en duurdere) zorg in een later stadium te voorkomen. De voorgestelde ombuigingen in het sociaal domein – bovenop de bestaande taakstellingen – zijn in lijn met de Nota Sociaal Domein 2024 – 2029. Voor meer informatie hebben we een “Memo sociaal Domein kadernota 2026” bijgevoegd. Maatschappelijk middenveld Ermelo heeft een breed maatschappelijk middenveld. Tal van (sport)verenigingen, welzijnsorganisaties en culturele instellingen leveren een belangrijke bijdrage aan een zorgzaam, 13

sociale en levendig dorp. Gezien de financiële opgave zijn ombuigingen in dit domein niet te vermijden. Zo zullen we de komende periode het subsidiebeleid herijken, zodat we subsidies gerichter in kunnen zetten. Daarbij blijven we inzetten op een sterke sociale basis. Daarnaast stellen we voor om bij investeringen in huisvesting van onderwijs (IHP) een langere levensduur te hanteren. Bij de verdere invulling van de verschillende maatregelen worden relevante partners betrokken. Ondernemers We vinden het redelijk dat grotere verbruikers meer bijdragen aan water- en rioleringsprojecten die klimaatdoeleinden nastreven. Een nadere uitwerking hiervan volgt en wordt met de raad gedeeld. Ook willen we de verhuur van terrassen de komende jaren indexeren. We schalen de budgetten voor lokale economie af, waardoor de gemeente soms minder directe betrokkenheid bij bepaalde activiteiten en netwerken zal hebben. Tegelijk blijven we ons inzetten voor ondernemend Ermelo. Onder meer door blijvend aandacht te hebben voor de ontwikkeling van bedrijventerrein A28. Ook onderzoeken we de reclamebelasting en houden we de kerstverlichting in het centrum in stand. Toeristen Ermelo heeft de toerist veel te bieden. Dat willen we graag behouden. Zoals genoemd blijft kwaliteit van de openbare ruimte, de uitstraling van ons dorp, op het gewenste kwaliteitsniveau.

Door de groei van de vrijetijdsector beter te benutten en jaarrond toerisme te stimuleren, zien we op langere termijn kansen om hogere opbrengsten uit toeristenbelasting te realiseren. In de komende jaren vraagt dit wel incidentele aanloopkosten. Ook willen we inzetten op de verhuur van basic camperplaatsen en verplichte ruiter- en mountainbike-vignetten (na de lopende pilot). Tot slot stellen we voor om enkele subsidies in dit domein te versoberen. Medewerkers van de gemeente Ermelo wil een aantrekkelijke werkgever zijn en blijven. Zeker met de huidige krappe arbeidsmarkt. Toch moeten we ook keuzes maken in onze eigen bedrijfsvoering. Daarom worden budgetten voor inhuur bij ziekteverzuim, opleidingen van personeel en algemene personeelsbudgetten verlaagd. Dat wordt ook voorgesteld voor de werkbudgetten van de raad. Daarnaast wordt het budget voor garantiebanen verlaagd. We blijven uiteraard wel voldoen aan de landelijke afspraken voor mensen met een arbeidsbeperking. Deze maatregelen samen leiden tot minder flexibiliteit van de ambtelijke organisatie. Omdat de capaciteit van de organisatie al onder druk staat, kan dit betekenen dat vaker geprioriteerd moet worden in de uitvoering van beleid en activiteiten.

2026 2027 2028 2029 € -3.424.000 € -2.510.000 € -4.281.000 € -5.150.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel € 2.324.800 € 2.804.800 € 3.124.900 € 3.177.700 € -1.099.200 € 294.800 € -1.156.100 € -1.972.300 Nadeel Voordeel Nadeel Nadeel

Structurele saldi inclusief taakstellingen Structurele ombuigingsvoorstellen A&B Structurele saldi inclusief taakstellingen

Voor meer informatie zie bijlage “Totaaloverzicht ombuigingsvoorstellen Kadernota 2026” en bijlage “Toelichting ombuigingenvoorstellen Kadernota 2026”.

14

7. Financiële samenvatting 2026 2027 2028 2029 € -5.067.000 € -6.217.000 € -7.988.000 € -8.857.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

Structurele saldi exclusief taakstellingen

De meerjarige structurele saldi (exclusief de taakstellingen) laten een somber beeld zien. Op een jaarlijkse begroting van grofweg 100 miljoen euro per jaar moet ongeveer 5 miljoen in 2026 oplopend tot 9 miljoen in 2029 worden omgebogen. 2026 2027 2028 2029 € -5.067.000 € -6.217.000 € -7.988.000 € -8.857.000 Nadeel Nadeel Nadeel Nadeel

Structurele saldi exclusief taakstellingen Nog te realiseren taakstellingen Forensen- en toeristenbelasting Bezuiniging Meerinzicht Bouwsteen Perspectief op het werk Bouwsteen Kansrijk opgroeien Bouwsteen Zelfstandig thuis Bezuiniging Sport Minder subsidie voor het museum Structurele ombuigingsvoorstellen A&B Structurele saldi incl. taakstellingen/ombuigingen

€ € € €

€ €

400.000 € € 263.000 € 390.000 € 590.000 € € € 2.324.800 € -1.099.200 € Nadeel

400.000 € 400.000 € 400.000 1.300.000 € 1.300.000 € 1.300.000 213.000 € 213.000 € 213.000 396.000 € 396.000 € 396.000 593.000 € 593.000 € 593.000 700.000 € 700.000 € 700.000 105.000 € 105.000 € 105.000 2.804.800 € 3.124.900 € 3.177.700 294.800 € -1.156.100 € -1.972.300 Voordeel Nadeel Nadeel

Inclusief de reeds bestaande taakstellingen en de gekozen ombuigingen is begrotingsjaar 2027 structureel sluitend. De meerjarenbegroting moet van de toezichthouder structureel sluiten in het eerste begrotingsjaar (2026) of het laatste begrotingsjaar (2029). In beide jaren is dit helaas niet het geval. De toezichthouder biedt gemeenten sinds 2025 de mogelijkheid om het vrij aanwendbare deel van de Algemene Reserve voor 10% in te zetten als structureel dekkingsmiddel. In het licht van de al te realiseren opgave staan we als college op het standpunt dat deze maatregel voor begrotingsjaar 2026 moet worden ingezet. 2026 Structurele saldi incl. taakstellingen/ombuigingen € -1.099.200 € Nadeel Vrij aanwendbaar deel Algemene reserve inzetten € 1.100.000 Structurele saldi inclusief taakstellingen € 800 € Voordeel

2027 2028 2029 294.800 € -1.156.100 € -1.972.300 Voordeel Nadeel Nadeel 294.800 € -1.156.100 € -1.972.300 Voordeel Nadeel Nadeel

Dit betekent dat de Algemene Reserve voor 11 miljoen euro moet worden beklemd voor het jaar 2026, zodat we 10% (1,1 miljoen euro) hiervan mogen inzetten als structureel dekkingsmiddel. Op het moment van opstellen van deze kadernota is die vrije ruimte aanwezig. Met deze maatregel verwachten we u in november 2025 een structureel sluitende begroting voor de begrotingsjaren 2026 & 2027 te kunnen presenteren.

15

8. Vervolg Zoals gezegd is de Kadernota 2026 de start van het proces van samenstelling van de meerjarenbegroting 2026 – 2029. De definitieve effecten van de (gehele) Voorjaarsnota 2025 Rijksbegroting komen tot uiting in de meicirculaire 2025. We geven u uiterlijk voor de oordeelsvormende behandeling van deze kadernota 2 juli 2025 een update van deze effecten, om u van de meest actuele saldi te voorzien. Tijdens het samenstellen van de meerjarenbegroting 2026 – 2029 kunnen zich nog zaken voordoen die structureel effect hebben. Indien nodig zullen er aanvullende ombuigingen worden voorgesteld in de meerjarenbegroting 2026 - 2029. Er is door Meerinzicht inzichtelijk gemaakt welke investeringen er gevraagd worden om een structureel besparingspotentieel te kunnen realiseren zie bijlage “investeringen GR Meerinzicht”. Aangezien we op dit moment nog in het proces van inventarisatie ombuigingen Meerinzicht zitten is het voor nu nog te vroeg om incidenteel geld aan te vragen om bepaalde ombuigingen te realiseren. Nadat de inventarisatie ombuigingen verder zijn uitgewerkt zal er nadere advisering komen in 2025 om, middels een aanvraag, deze incidentele middelen te kunnen investeren. Daarbij kan dan ook een taakstelling worden meegegeven om structurele besparingen te realiseren.

Door de omvangrijke meerjarige ombuigingsopgave hebben we een aantal mogelijk interessante ombuigingenvoorstellen op categorie D gezet. Deze voorstellen hebben meer onderzoek nodig om op euro’s gezet te kunnen worden. Hier wordt mogelijk al op teruggekomen bij de meerjarenbegroting 2026 – 2029.

16