Kaderbrief 2027 (versie raad) e260031881

Kaderbrief 2027

1. Financieel perspectief

2

2. Aanbiedingsbrief Bij deze bieden wij u de Kaderbrief 2027 aan. In lijn met afgelopen jaren is het een beperkt document met daarin alleen de financiële kaders. Deze wordt ter informatie aangeboden aan de raad en niet ter vaststelling. Er is daarom gekozen voor de toepasselijke naam Kaderbrief in plaats van Kadernota. De gemeente heeft nog altijd te kampen met financieel onzekere tijden. Mede vanwege de onrust in de wereld zien we een toenemende druk op de prijzen en daarmee uitgaven. Daarnaast ervaren we ook steeds meer druk op onze capaciteit om al onze gemeentelijke taken uit te kunnen voeren. In deze Kaderbrief laten we een sluitende begroting 2027 zien, maar de nog te publiceren Meicirculaire is een onzekere factor. Het is nog niet bekend of en hoe de herverdeling van het gemeentefonds (in 2023) daarin verwerkt is. Ermelo is zoals bekend een forse nadeelgemeente en de korting staat momenteel ‘on hold’. Indien noodzakelijk hebben we nog de mogelijkheid om gebruik te maken van de maatregel om 10% van de algemene reserve in te zetten om de begroting sluitend te ‘maken’. Dit is uiteraard geen structurele oplossing en heeft dus niet de voorkeur van het college. Het biedt echter wel tijd om naar structurele oplossingen te zoeken, zonder direct weer naar nieuwe taakstellingen te moeten grijpen.

Conform eerdere jaren nemen we in deze Kaderbrief de effecten van indexaties niet op, ook niet wanneer deze al bekend zijn. De reden is dat we hiervoor gecompenseerd worden door het Rijk via de Meicirculaire. Deze is op het moment van opstellen van deze brief nog niet gepubliceerd. Dan zouden we alleen de lasten opnemen en niet de ontvangst die daar tegenover staat. Dat zou een vertekend beeld schetsen. In de Begroting 2027 zelf, die in september wordt aangeboden aan de raad, worden wel alle indexaties verwerkt, evenals de effecten van de Meicirculaire.

3

3. Financiële uitgangspunten Indexatie uitgaven • De te verstrekken subsidies 2027 worden (tenzij contractueel anders bepaald) geïndexeerd met het percentage prijsstijging BBB (bruto binnenlands product) zoals opgenomen in de Meicirculaire 2026. Dit is hetzelfde percentage als waarmee onze inkomsten van het Rijk (de algemene uitkering) zullen worden geïndexeerd. • Voor de loonsomraming hanteren we de inschatting van HRM o.b.v. de meest recente CAO onderhandelingen. • De overige uitgaven worden niet standaard geïndexeerd, maar indien nodig geactualiseerd. Waarschuwing: Mede als gevolg van de onrust in het Midden-Oosten zien we momenteel een toenemende druk op de brandstof- en energieprijzen. We weten nog niet of dit doorzet en voor hoe lang, maar het kan zijn dat we bij het opstellen van de begroting genoodzaakt zijn om energie gerelateerde budgetten op te hogen. Indexatie inkomsten • Ook de belastingtarieven voor 2027 worden geïndexeerd met het percentage prijsstijging BBB (bruto binnenlands product) zoals opgenomen in de Meicirculaire 2026. Dit is hetzelfde percentage als waarmee onze inkomsten van het Rijk (de algemene uitkering) worden geïndexeerd. • De leges worden eveneens met dit percentage geïndexeerd. Rentepercentage Op dit moment houden we voor 2027 (net als in 2026) rekening met een rente van 3,5% voor nieuwe investeringen.

De kapitaalmarkt is momenteel echter wispelturig, vanwege de wereldwijde politieke spanningen. Dit kan betekenen dat we in de begroting een ander percentage voorstellen.

4

4. Financiële mutaties per programma 4.1 Programma Samen Werken

Toelichting: Regionale samenwerking EHPZ In de regio EHPZ werken acht overheden sinds 2023 samen aan gebiedsopgaven op basis van het regioarrangement. In de vastgestelde meerjarenbegroting 2026-2029 is de bijdrage voor de uitvoeringskosten in 2026 e.v. bepaald op € 95.000. Tot nu toe was deze bijdrage met incidentele middelen gedekt. Het ambitieniveau vraagt om een structurele dekking. Planningssoftware Wijkservice In 2025 is de visie van team Wijkservice vastgesteld. Een van de speerpunten voor het team is (meer) grip op processen. Een onderdeel daarvan is het borgen van sturen en monitoren van de planning van uitvoerende activiteiten. Hiermee kan op termijn slimmer en efficiënter gewerkt worden en worden middelen optimaal benut. Door mensen en middelen beter op elkaar af te stemmen verwachten we in de toekomst kosten te kunnen besparen. Hiervoor is de komende jaren eerst een verbeterslag noodzakelijk.

5

Subsidievolgsysteem Ermelo en Zeewolde kopen een deel van de subsidiewerkzaamheden in bij de gemeente Harderwijk. In Harderwijk werkt men sinds 2026 met een specifieke applicatie voor alle gemeentelijke uitgaande subsidies. Hier zijn positieve ervaringen mee. Aansluiting bij deze applicatie betekent voor Ermelo efficiency in het werkproces en vergroting van de rechtmatigheid en doelmatigheid rondom subsidies. Zeewolde gaat ook met de software werken. Deze investering draagt bij aan de ombuiging op het subsidiebeleid (van € 545.000 per 2028), waarbij een efficiënt en effectief subsidieproces het uitgangspunt is. Naast de eenmalige aanschaf- en implementatiekosten in 2027, gaat het structureel om licentiekosten en applicatiebeheer. Verlenging en actualisatie onderlinge verrekening samenwerking EHZ Er loopt een bestuurlijk traject om per 2028 te komen tot een heldere ambtelijke en bestuurlijke koers in de samenwerking tussen de EHZ gemeenten. Dit is inclusief een duurzaam houdbare en passende verdeelsleutel. Op basis van de geactualiseerde doorrekening van de nu nog geldende en in 2020 gemaakte afspraken ontstaat een positieve verrekening voor Ermelo van €96.000. We gaan er vanuit dat de herziene afspraken vanaf 2028 tenminste budgetneutraal verlopen. Vandaar de structurele begrotingsaanpassing.

Actualisatie investeringen / kapitaallasten Bij de jaarafsluiting 2025 is gekeken welke kredieten afgesloten kunnen worden. Daarnaast zijn de geplande investeringen beoordeeld en waar van toepassing is de realisatiedatum geactualiseerd. Dit levert weliswaar een voordeel op, maar minder groot dan in eerdere jaren. Dit betekent dat we ook onze investeringen steeds reëler begroten. Aanmeldingen Meerinzicht Domein Bedrijfsvoering: De voorgestelde middelen zijn nodig om blijvend te voldoen aan de wettelijke kaders en onvermijdelijke ontwikkelingen. De continuïteit en de betrouwbaarheid worden hiermee zowel op korte als op lange termijn geborgd. Ook wordt er een stabiele basis gelegd voor een doelmatige uitvoering die voldoet aan de eisen van de tijd. Bestendigen Bedrijfscontinuïteitsmanagement (BCM) Sinds 2023 is de volwassenheid van het Bedrijfscontinuïteitsmanagement (BCM) projectmatig verhoogd. In 2026 vindt de overgang plaats van project- naar structurele borging in de lijnorganisatie. BCM verschuift hiermee van het eenmalig bouwen naar het continu onderhouden van onze weerbaarheid. Om de continuïteit van onze dienstverlening te garanderen, richt de inzet zich op: - Advisering: (Strategische) Ondersteuning van het management bij het identificeren van kritieke processen en het maken van risico-afgewogen keuzes.

- OTO: Het op peil houden van de operationele slagkracht via een gericht programma van Opleiding, Training en Oefenen. Door BCM structureel te financieren, borgen we dat de gemaakte investeringen renderen en de organisatie blijvend voorbereid is op calamiteiten.

6

Wegwerken archiefachterstanden Achterstanden in de lijn blijven ontstaan omdat DIV o.a. door diverse personele ontwikkelingen in het afgelopen jaar zowel kwalitatief als kwantitatief onvoldoende capaciteit vrij heeft kunnen maken voor het uitvoeren van archiefbeheer. Het gaat hier om een wettelijke taak die uitgevoerd moet worden. Het oplossen van het capaciteitstekort kan daarom niet opgelost worden door anders te prioriteren of met personeel te schuiven. Uitrol project Werken aan Dossiers (WAD) afronden Bij DIV, Belastingen, Burgerzaken en daarmee volgende domeinen loopt de uitrol WAD vertraging op. Daardoor duurt de efficiencyslag langer. Het doel is uniformeren van processen en het leveren van dienstverlening conform de Archiefwet binnen de beschikbare formatie. Het implementeren van de geharmoniseerde dienstverlening kost meer tijd dan vooraf ingeschat. Hiervoor is voor 2027 aanvullend budget nodig. Uitbreiding capaciteit Wet Open Overheid (Woo) Het oplopende aantal Woo-verzoeken bij Meerinzicht en de drie gemeenten legt een steeds grotere belasting op zowel de ambtelijke organisaties als het centrale JZ team (binnen Meerinzicht). Daarmee komen zaken als doorlooptijd en inhoudelijke kwaliteit onder druk te staan. We willen de kwaliteit van de beantwoording van de Woo-verzoeken op peil houden en aan onze wettelijke verplichtingen voldoen.

Actualisatie budget reiskosten, hybride werken Deze aanvraag vloeit voort uit de CAO Gemeenten 2025-2027, waarin de vergoedingen voor woonwerkverkeer, dienstreizen en hybride werken wettelijk zijn vastgelegd. Op basis van de afgelopen jaren zien we dat de beschikbaar gestelde budgetten voor reiskosten (woon-werk en dienstreizen en hybride werken (thuiswerken) niet voldoende zijn voor de jaarlijkse lasten. Inrichting van een Information Security Management System (ISMS) De huidige reactieve werkwijze maakt de organisatie kwetsbaar voor cyberaanvallen en systeemuitval, omdat structurele borging van veiligheidsmaatregelen ontbreekt. Door de formatie uit te breiden, verschuiven we de focus van ad-hoc incidentbestrijding naar proactieve risicobeheersing en de inrichting van een Information Security Management System (ISMS). Dit garandeert dat we de continuïteit van onze dienstverlening veiligstellen en aantoonbaar voldoen aan de strenge zorgplicht van de Cyberbeveiligingswet. Extra vaste capaciteit vermindert bovendien de kwetsbare afhankelijkheid van enkele sleutelfiguren, waardoor cruciale kennis en processen duurzaam in de eigen organisatie worden verankerd. Hiermee transformeren we het risico op dwangsommen en reputatieschade naar een digitaal weerbare overheid die het vertrouwen van inwoners waarborgt.

Applicatiebeheer digitale dienstverlening Een structurele inbedding van applicatiebeheer zorgt voor kwalitatief betere e-formulieren en websites die altijd up-todate, veilig en goed toegankelijk zijn. Hierdoor ervaart de klant minder storingen, kortere doorlooptijden en een stabiele digitale interactie met de gemeente. Ook worden wijzigingen en verbeteringen sneller en zorgvuldiger doorgevoerd. Dit is essentieel voor een hoge klanttevredenheid en vertrouwen in de digitale dienstverlening van de gemeente.

7

Uitwerking denkrichtingen I&A ombuigingen Meerinzicht Meerinzicht afdeling I&A heeft naast negen concrete ombuigingsvoorstellen (die inmiddels zijn vastgesteld door de gemeenten) ook negen denkrichtingen geïnventariseerd. Deze moeten nu nader worden uitgewerkt. Hiervoor ontbreekt intern de benodigde capaciteit. PM-posten Project Weerbaarheid en veerkracht In 2025 is gestart met het project weerbaarheid en veerkracht. Hierbij worden de gemeentelijke organisatie, inwoners en ondernemers voorbereid op langdurige verstoring van vitale voorzieningen, zoals bijvoorbeeld meerdere dagen stroomuitval. Ook in de komende jaren blijft dit onderwerp aandacht vragen. Via de Voorjaarsrapportage 2026 zijn er al wel incidentele middelen aangevraagd voor de uitvoering van dit project. Knelpunten ambtelijke capaciteit Uit een organisatiebrede evaluatie blijkt dat de huidige formatie ontoereikend is om alle bestaande taken volledig uit te voeren. Op diverse beleidsterreinen is een tekort aan capaciteit geconstateerd. Momenteel wordt onderzocht in hoeverre deze tekorten een structureel karakter hebben. We verwachten op korte termijn met concrete voorstellen te komen.

8

4.2 Programma Samen Leven

Toelichting: Veilig Thuis (vrouwenopvang) In het bestuurlijk overleg is vastgesteld dat er een structurele aanvullende bijdrage van gemeenten noodzakelijk is om uitvoering te kunnen blijven geven aan de wettelijke taken op grond van de Wmo, Jeugdwet en Wet tijdelijk huisverbod t.a.v. huiselijk geweld. De huidige decentralisatieuitkering sluit niet meer aan op de omvang, complexiteit en maatschappelijke urgentie van de opgave rond vrouwenopvang. Zo is er een landelijk tekort aan opvangplaatsen voor mensen die veilige opvang nodig hebben. Zonder structurele verhoging van middelen en een herijking van verdeelmodellen komt de kwaliteit, continuïteit en beschikbaarheid van vrouwenopvang en aanverwante zorg in het geding. In maart jl. is de raad hier reeds over geïnformeerd. Buurtgezinnen In 2021 en 2022 zijn we middels een proeftuin gestart met de inzet van Buurtgezinnen. In juli 2023 is er een effectenrapportage naar de gemeenteraad gestuurd, waaruit blijkt dat er zowel op inhoud als financieel een hoog rendement werd behaald. Besloten werd om door te gaan met Buurtgezinnen, waarbij een financiering voor drie jaar werd afgesproken. In 2024 heeft het college ingestemd met een uitbreiding van het aantal koppelingen en dus een extra investering in Buurtgezinnen. Inmiddels heeft de inzet van Buurtgezinnen in Ermelo bewezen effectief te zijn.

Bovendien past het naadloos binnen ons beleid als het gaat om de transformatiebeweging in het Sociaal Domein. Om die reden wordt om structurele financiering gevraagd voor de inzet van Buurtgezinnen in Ermelo. Gemeentelijke archeologische collectie depot Het Pakhuis Dit betreft een herijking van de kosten voor het behoud en de conservatie van de gemeentelijke archeologische collectie. Het is één van de prestatieafspraken met Het Pakhuis.

9

Afboeken restant taakstelling Het Pakhuis Naar aanleiding van de uitwerking van de motie ‘Een duurzame toekomst voor Het Pakhuis’ zijn er prestatieafspraken gemaakt met het museum en is de subsidiebeschikking herzien. De raad is hierover afgelopen maart geïnformeerd. De restant taakstelling van € 25.000 per 2027 komt hiermee te vervallen. Voortzetten Sportakkoord Interactie levert in lijn met het gemeentelijke sportbeleid verenigingsondersteuning in Ermelo. De landelijke financiering die hiervoor werd ingezet valt helaas weg. We stellen voor om dit budget vanuit gemeentelijke middelen aan te vullen. Verenigingsondersteuning via het Sportakkoord heeft in zijn algemeenheid het doel om toekomstbestendige clubs te realiseren. Echter kunnen ook andere organisaties of buurtverenigingen plannen inleveren om iets te initiëren op het gebied van sport met een maatschappelijke waarde. Enkele voorbeelden: deskundigheidsbevordering van trainers, het opzetten van vrijwilligersbeleid, organisatieverandering, ledenwerving via maatschappelijke projecten, en het creëren van een sociaal veilige sportomgeving. Zo heeft Interactie recent bijvoorbeeld een avond georganiseerd om penningmeesters meer bij te brengen over subsidies en fondsen in het land.

Aanmeldingen Meerinzicht Domein Sociaal: Innovatiebudget Wmo - ombuigingsvoorstel Meerinzicht Om de Wmo toekomstbestendig te houden, wordt voorgesteld een innovatiebudget in te stellen ter waarde van 1% van de totale Wmo zorgkosten. Dit budget biedt Meerinzicht de mogelijkheid om te experimenteren met pilots en interventies gericht op het verlagen van zorgkosten. In de huidige afspraken is bij Meerinzicht geen budget gereserveerd voor beleidsontwikkeling of innovatie, hetgeen de uitvoering van dergelijke initiatieven bemoeilijkt. Noodzakelijke continuïteit Wet Inburgering De verwachting is dat Meerinzicht in 2026/2027 nog kan voldoen met de Spuk-middelen vanuit het Rijk. Vanaf 2028 verwacht Meerinzicht echter structurele tekorten. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn: • Bekostigingssystematiek. Per 1 januari 2026 wordt de prestatie bekostigingssystematiek ingevoerd. Dit houdt in dat gedurende de looptijd 10% minder middelen binnenkomen. Dit geld wordt pas uitgekeerd bij succesvolle afronding van het inburgeringstraject. • Noodzaak tot continuering formatie. Vanaf 2028 komt 1,5 fte tijdelijke formatie voor klantmanagers te vervallen. Deze formatie is momenteel incidenteel beschikbaar gesteld tot 2028 (via middelen uit de septembercirculaire 2022).

Gezien de aanhoudende instroom van inburgeraars en de vertraagde uitstroom, is continuering van deze formatie noodzakelijk om de benodigde begeleiding te blijven bieden en de uitvoering van de wet te waarborgen. Dossiervorming Sociaal Domein op orde Verbetering van de kwaliteit en volledigheid van de dossiers binnen het domein Sociaal leidt aantoonbaar tot minder herstelacties, minder onvolledige dossiers bij interne controles en een lagere kwetsbaarheid in bezwaar- en beroepsprocedures. Door dossiervorming direct mee te nemen bij wets- en proceswijzigingen wordt blijvend voldaan aan de eisen van de Archiefwet en de WOO en

10

neemt de voorspelbaarheid en rechtmatigheid van besluitvorming toe. Hiermee wordt gestuurd op meetbare kwaliteitsverbetering en duurzame borging in de uitvoering. Instandhouding fysieke post Door fysieke post te behouden, wordt voorkomen dat een kwetsbare doelgroep wordt buitengesloten van essentiële informatie (de digitale kloof). Het bedrag is gebaseerd op de realisatie van de afgelopen drie jaar en de verwachte jaarlijkse volumes. Borging sociale zekerheid Dit voorstel investeert direct in de bestaanszekerheid van onze meest kwetsbare inwoners. Door de uitvoering te stabiliseren, voorkomen we dat mensen onnodig lang in onzekerheid verkeren over hun inkomen of acute noodhulp. Tijdige en zorgvuldige toekenningen voorkomen dat financiële problemen escaleren tot terugvorderingen in verband met verrekeningen of minder financiële ruimte door een te late toekenning. Daarnaast herstelt de ruimte voor persoonlijk contact (de menselijke maat) het vertrouwen in de overheid. Om de primaire dienstverlening te borgen, is de afgelopen jaren personeel ingehuurd. We geven de voorkeur aan vaste medewerkers. PM-posten Krediet De Klokbeker – Augustinusschool In november 2024 heeft de Raad ingestemd met de realisatie van de nieuwbouw van De Klokbeker en nieuwbouw van de Augustinusschool op het huidige Callunaterrein.

Dit vooruitlopend op het door de raad vastgestelde Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Dit betekent ook dat de bedragen voor deze scholen lager liggen dan de bedragen uit het IHP. Deze ontwikkeling is onderdeel van de algehele Calluna ontwikkeling. De woningen kunnen immers pas gerealiseerd worden als de beide scholen / kindcentra nieuwbouw hebben. Door een aantal (externe) ontwikkelingen loopt de planning van de nieuwbouw van beide kindcentra uit en is gelijktijdig het krediet niet meer toereikend om beide scholen en kindcentra te realiseren. Deze aanvraag is indicatief en richtinggevend ter voorbereiding voor het te nemen besluit door de Raad voor extra benodigd krediet, om de nieuwbouw van de beide scholen mogelijk te maken. De oorspronkelijke planning behorende bij het Raadsbesluit van november 2024 wordt niet behaald vanwege de stikstofproblematiek. Deze problematiek heeft ertoe geleid dat het omgevingsplan, dat het mogelijk maakt om scholen en woningen te realiseren, niet eerder door de Raad vastgesteld kan worden nádat de provincie haar regels heeft vastgesteld in november 2026. Dit betekent dat de omgevingsplan wijziging niet eerder dan eind 2026 wordt vastgesteld door de Raad en de vergunningen niet eerder dan het eerste kwartaal van 2027 kunnen worden afgegeven. Er is een aantal redenen waarom het oorspronkelijke krediet niet langer toereikend is: 1.

Indexatie Het aangevraagde krediet in november 2024 is gebaseerd op prijspeil 1-1-23 met een indexatie van 3% per jaar tot en met 1-1-26. Met voorgaande inachtneming als duidelijke randvoorwaarde is de huidige planning erop gericht om de kindcentra uiterlijk in de zomer van 2029 op te leveren. Gezien de uitloop van de planning met drie jaar én de hogere indexatie als gevolg van duurdere bouwmaterialen van de afgelopen jaren is het krediet niet meer toereikend.

11

2. Netcongestie zorgt voor een hogere investering Gezien de huidige problematiek rondom netcongestie dient geïnvesteerd te worden in een duurder installatieconcept, dat energiezuiniger is en dient er een accupakket gerealiseerd te worden om wel te voldoen aan de energievraag. Dit leidt tot een hogere investering. 3. Groter terreinoppervlak Ten tijde van het opstellen van het Programma van Eisen (2022) hebben we rekening gehouden met een bepaald terreinoppervlak. Bij het opstellen van het stedenbouwkundig plan voor het gehele Callunagebied is het terrein voor de scholen groter geworden. Dit leidt tot hogere aanlegkosten van het terrein. Hier was destijds geen rekening mee gehouden en leidt daarmee tot een hogere kostenpost. Er wordt in de berekening nog geen rekening gehouden met de mogelijke bijdrage aan de grondexploitatie op het Callunaterrein. Deze is momenteel nog niet bekend. Via de Begroting 2027 zullen we de raad vragen om extra krediet (naar schatting €3,0 miljoen). Tegenover de hogere kapitaallast zien we ook een potentieel lagere last omdat we de afschrijvingstermijn willen verlengen van 40 naar 50 jaar. Dit is conform de overige nieuwbouw uit het IHP. Wat dit per saldo betekent zal blijken uit de doorrekening in de Begroting 2027.

12

Programma Samen Wonen

Toelichting: Startersleningen De afgelopen twee jaar (2025 en 2026) werd het budgetplafond al in maart bereikt. Zonder aanvullend krediet en indien alle beschikbaar gestelde startersleningen worden aangevraagd, is het huidige fonds uitgeput, waardoor er voor 2027 en de daaropvolgende jaren geen plafond meer kan worden vastgesteld en er dus geen nieuwe leningen meer kunnen worden verstrekt. Hoewel het fonds bij het SVn in de basis revolverend is, is de huidige instroom van aflossingen en rente onvoldoende. Bijstorting van het krediet is daarom noodzakelijk. Het is hierbij van belang dat dit wordt gezien als een kredietaanvraag: de gemeente stelt het bedrag ter beschikking voor de leningen, waarna het geld op termijn weer terugvloeit naar de gemeente. Het betreft dus geen definitieve uitgave uit de algemene reserve en heeft geen invloed op het begrotingssaldo, maar een investering die zichzelf op de lange termijn terugbetaalt. Net als in 2026 gaan we uit van het aantal van 28 leningen, wat neerkomt op een maximaal krediet van € 980.000.

13

4.4 Programma Samen Ondernemen

Toelichting: Er zijn geen aanmeldingen voor het programma Samen Ondernemen.

14

5. Statusupdate ombuigingen/taakstellingen Via de Voorjaarsrapportage 2026 worden meerdere taakstellingen deels ingevuld. De restant taakstelling op het museum wordt via deze Kaderbrief afgeboekt.

15