Informatiememo e250038630

Informatiememo

Datum: 26 juni 2025 Onderwerp: Armoedeonderzoek naar de effecten van het lokale minimabeleid, uitgevoerd door onderzoeksbureau KWIZ

Documentnr: 02330015052685 Zaaknr.: 02330000077734 Mandaatnr. Portefeuillehouder: S. Hamstra Ambtenaar/projectleider: H.A. Keesmaat/D. Jonker

Datum

1 juli 2025, Nr. 12.

Collegebesluit

1. Kennis te nemen van bijgevoegd rapport van KWIZ met de uitkomsten van het armoedeonderzoek en deze vast te stellen; 2. Het rapport ter kennisname aan te bieden aan de raad.

☒ ter informatie voorleggen aan het college ☒ ter informatie voorleggen aan de raad ☐ ter bespreking voorleggen aan de raad Kennisnemen van Armoedeonderzoek KWIZ en bijbehorende informatiememo. Kernboodschap Recent heeft onderzoeksbureau KWIZ voor de gemeente Ermelo, Harderwijk en Zeewolde een armoedeonderzoek uitgevoerd. In een periode waarin de bestaanszekerheid van steeds meer inwoners onder druk staat, is dit een uiterst relevant en belangrijk onderwerp. Hoewel gemeenten niet alle problematiek rondom bestaanszekerheid zelfstandig kunnen oplossen, kan door inzet van passende regelingen en samenwerking met maatschappelijke partners wél ondersteuning geboden worden en in bepaalde gevallen het verschil gemaakt tussen wel of niet kunnen rondkomen. In deze informatiememo worden eerst de belangrijkste bevindingen met uw raad gedeeld en vervolgens welke concrete acties ondernomen gaan worden de komende periode. Inzichten onderzoeksrapport Samenvattende conclusies ● ● ● ● ●

Gemeente Ermelo heeft 60% van de minimahuishoudens en kinderen in beeld. Bereik van regelingen wisselt sterk; met name zorgkostenregelingen kunnen beter benut worden. Werken tot 130% Wsm loont meestal financieel, behalve voor langdurige minima bij verlies van de Individuele inkomenstoeslag. Vooral de chronisch zieken zijn financieel kwetsbaar Gemeentelijke regelingen zijn essentieel om financiële tekorten te voorkomen.

pagina

2 van 6

Nadere toelichting: Wettelijk sociaal minimum (Wsm). In het onderzoek wordt gesproken over het Wettelijk sociaal minimum en percentages daarvan wanneer er recht is op regelingen. Hieronder een overzicht van de (afgeronde) netto maandbedragen waar het dan over gaat. Leefsituatie

100%

110%

120%

130%

Alleenstaand/ alleenstaande ouder

€ 1.345

€ 1.480

€ 1.615

€ 1.749

Gehuwd of samenwonend

€ 1.922

€2.114

€ 2.306

€ 2.499

NB. voor inwoners is deze tabel ook te raadplegen via de website van Meerinzicht.

Samenstelling van de doelgroep

In Ermelo heeft 9,3% van de inwoners een inkomen tot 130% van het Wsm. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten. Van deze groep heeft de gemeente vervolgens ongeveer 60% van de huishoudens ook daadwerkelijk in beeld. Een deel van deze groep, die dus mogelijk wel recht heeft op de beschikbare regelingen, is niet in beeld. Van deze groep weten we niet of zij wel op de hoogte zijn van de regelingen maar er (on)bewust geen gebruik van maken of dat zij niet op de hoogte zijn van de regelingen. Gebruik van regelingen

pagina

3 van 6

Het rapport laat zien dat de gemeente Ermelo qua gebruik op een aantal regelingen een groter gebruik heeft dan het landelijke gemiddelde. Bijvoorbeeld de Maatschappelijke bijdrageregeling voor volwassenen (MBR) en de Individuele inkomenstoeslag (IIT). Dit is deels te verklaren doordat de toekenning van deze regelingen geautomatiseerd is; inwoners waarvan we weten dat zij er recht op hebben (omdat ze bijvoorbeeld een uitkering vanuit de Participatiewet hebben), krijgen de regeling ambtshalve toegekend en hoeven deze dus niet aan te vragen. Een aandachtspunt betreft het gebruik van de gemeentepolis en de bijbehorende tegemoetkoming voor de aanvullende verzekering. Dit blijft achter ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Dit geldt ook voor de Maatschappelijke bijdrageregeling voor kinderen. Deze twee regelingen kunnen niet ambtshalve toegekend worden en vragen om een andere aanpak qua verbetering en optimalisering. Minima Effectrapportage Naast het meten van het gebruik van de regelingen heeft KWIZ ook voor een achttal huishoudtypen doorgerekend wat de effecten van het gebruik van de minimaregelingen zijn op de financiën. Hierbij is het goed te vermelden en te onderstrepen dat dit op basis van gemiddelden is. Gemiddelden qua kosten als huur en verzekeringen, weliswaar gebaseerd op cijfers van het Nibud.

Het geeft dus weliswaar inzicht, maar er kunnen geen harde conclusies aan verbonden worden. Wat KWIZ wel concludeert is dat het gebruik van de gemeentelijke regelingen altijd een positief financieel effect heeft op de huishoudens in Ermelo. In een aantal gevallen stellen zij (nogmaals; op basis van gemiddelden) dat ook zonder gebruik van de gemeentelijke regelingen het budget positief is. Dit is te zien bij onder andere de alleenstaande (zowel onder als boven de AOW-leeftijd) en de alleenstaande ouder.

pagina

4 van 6

Wat hier ook duidelijk naar voren komt is dat het verschil tussen gebruik en niet-gebruik steeds kleiner wordt, naarmate het inkomen stijgt. Dit is te verklaren doordat naarmate het inkomen stijgt, het aantal regelingen (en daarmee het bedrag wat er voor staat) afneemt. Zo geldt voor de kwijtschelding gemeentelijke heffingen de inkomensgrens van 100%, voor de MBR voor volwassenen de inkomensgrens van 120% en voor de MBR voor kinderen een grens van 130%. Een aantal huishoudtypen heeft, zeker wanneer het inkomen het laagst is, de gemeentelijke regelingen nodig om een positief saldo over te houden. Dit zien we bij het huishoudtype paar zonder kinderen maar ook bij de alleenstaande met een zorgvraag. Bij deze laatste groep zien we bovendien het zorgelijke signaal dat ook met gebruik van de gemeentelijke regelingen, het budget niet positief uit komt.

pagina

5 van 6

Actieplan tweede helft 2025 De uitkomsten van het onderzoeken geven aanleiding om het armoedebeleid verder te optimaliseren. Daarvoor worden de komende periode de volgende acties uitgevoerd. 1. Communicatiecampagne — start in juli 2025 Lang niet alle inwoners zijn op de hoogte van de bestaande regelingen en hoe zij hier een beroep op kunnen doen. Heldere communicatie is een essentiële randvoorwaarde om het bekendheid met en gebruik van regelingen te vergroten. Daarom start er (in samenwerking met afdeling Communicatie) begin juli een eerste communicatiecampagne, gericht op het onder de aandacht brengen van de regelingen voor kinderen. Hieronder een voorbeeld van het beeldmateriaal dat wordt gebruikt. Deze worden verspreid via de sociale media van de gemeente, maar ook via onder andere de voedselbank, sportverenigingen en scholen. Met deze organisaties en verenigingen is contact opgenomen voor hun medewerking en samenwerking hierin. De voedselbank voegt een flyer toe aan de pakketten en scholen nemen een digitale versie op in de nieuwsbrief naar ouders.

De ervaringen met deze campagne worden meegenomen bij de ontwikkeling van een bredere, meeromvattende campagne (in EHZ-verband), die in het najaar van start zal gaan. Hierbij worden periodiek verschillende onderdelen van het armoedebeleid onder de aandacht gebracht, bijv. de gemeentepolis, de kwijtschelding gemeentelijke heffingen en de financiële spreekuren. 2. Gemeentepolis Het huidige contract voor de gemeentepolis, afgesloten met Zilveren Kruis, loopt aan het einde van dit jaar af. De voorbereidingen voor de invulling van de gemeentepolis per 2026 zijn reeds gestart. In dit kader worden de huidige gebruikers van de gemeentepolis én van de regeling voor chronisch zieken, geraadpleegd. De uitkomsten hiervan worden benut om de gemeentepolis beter te laten aansluiten bij de wensen en behoeften van de doelgroep.

pagina

6 van 6

Om de chronisch zieke inwoner met hoge(re) zorgkosten tegemoet te komen, onderzoeken we ook de mogelijkheid van premiedifferentiatie; de huidige gemeentelijke bijdrage in de premie bedraagt € 180,00 per jaar per verzekerde, ongeacht de zwaarte van het aanvullende pakket. Verdere analyse laat zien dat deze bijdrage neerkomt op een vergoeding van ruim 80% bij het voordeligste aanvullende pakket, maar slechts 24% bij het meest uitgebreide pakket (zie onderstaande tabel). Door de gemeentelijke bijdrage te differentiëren, kunnen we zorgen voor een betere aansluiting bij de zorgbehoefte van chronisch zieken, ook financieel. Premie

Bijdrage

Netto premie

Basis

€ 18,25

€ 15,00

€ 3,25

Midden

€ 39,75

€ 15,00

€ 24,75

Uitgebreid

€ 60,25

€ 15,00

€ 45,25

3. Vereenvoudiging minimaregelingen Meerinzicht heeft de afgelopen periode reeds stappen gezet in het vereenvoudigen van het aanvraagproces van diverse minimaregelingen en het, waar mogelijk, automatisch toekennen hiervan. Zo worden de Maatschappelijke Bijdrageregeling (MBR) voor volwassenen en de Individuele Inkomenstoeslag (IIT) in veel gevallen al automatisch toegekend. In de komende periode wordt onderzocht welke aanvullende regelingen en bijbehorende procedures verder vereenvoudigd en efficiënter ingericht kunnen worden. De resultaten van dit onderzoek worden na de zomer beschikbaar gesteld. 4. Herijking armoedebeleid Bovenstaande acties kunnen leiden tot een herijking van het huidige armoedebeleid en bijbehorende beleidsregels. Het laatste beleidsplan Armoede dateert van 2021. Naar verwachting zal de herijking gereed zijn in de eerste helft van 2026. De raad wordt op de hoogte gehouden van dit proces. Terugkoppeling aan uw raad Uiterlijk in het vierde kwartaal van dit jaar wordt uw raad geïnformeerd over de voortgang van de hierboven genoemde acties. Bijlage(n) 1. Integraal rapport gemeente Ermelo, definitieve versie e250030822 2. Infographic Armoedemonitor en IER - gemeente Ermelo e250030823