Informatiememo e230046644

Informatiememo

Datum: 4 oktober 2023

Documentnr: 02330000188216 Zaaknr.: 02330000055845 Mandaatnr.

Onderwerp: Gevolgen Septembercirculaire 2023

Portefeuillehouder: H.C. Weidema Ambtenaar/projectleider: financieel adviseur O. van Dongen Datum

12 oktober 2023

Collegebesluit

Kennisnemen van de gevolgen van de septembercirculaire 2023

☐ ter informatie voorleggen aan het college ☒ ter informatie voorleggen aan de raad ☐ ter bespreking voorleggen aan de raad Kennisnemen van De gevolgen van de septembercirculaire 2023 voor de gemeente Ermelo Inleiding Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires vanuit het gemeentefonds. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Vanuit financiën Meerinzicht is voor drie gemeenten een analyse van de septembercirculaire gemaakt. Onderstaand de analyse voor de gemeente Ermelo. Bij het opstellen van de meerjarenbegroting 2024-2027 waren de gegevens van de septembercirculaire nog niet beschikbaar en is uitgegaan van de uitgangspunten van de meicirculaire. Door de analyse van de septembercirculaire alsnog voor de begrotingsbehandeling toe te sturen, bent u alsnog in staat de gevolgen van de septembercirculaire in uw afwegingen te betrekken. Samenvatting De doorrekening van de septembercirculaire 2023 leidt voor de gemeente Ermelo tot de navolgende budgettaire uitkomsten. Voorstel opname budgetten in de begroting Gevolgen van de septembercirculaire

2023 779.000 voordelig

2024 59.000 voordelig

2025 21.000 voordelig

2026 203.000 voordelig

2027 361.000 voordelig

2028 333.000 voordelig

Rekening houdend met de uitkomsten uit de begroting leidt dot tot het navolgende financiële beeld in de jaren 2024 tot en met 2027

pagina

2 van 7

Uitkomsten meerjarenbegroting Resultaten septembercirculaire 2023 Nieuwe uitkomst meerjarenbegroting

2024 -19.000 -59.000 -78.000 Voordelig

2025 -1.727.000 -21.000 -1.748.000 Voordelig

2026 2.616.000 -203.000 2.413.000 Nadelig

2027 1.674.000 -361.000 1.313.000 Nadelig

Communicatie N.v.t. Vervolg De gevolgen van de septembercirculaire worden verwerkt in de 4 e bestuursrapportage 2023. Interne afstemming Deze informatiememo is afgestemd met de volgende collega’s. René de Boer (Meerinzicht) Rob Kleijn (Meerinzicht) Henk van ’t Hul (Meerinzicht) Rick Broekhof (Meerinzicht / Financieel adviseur) Oscar van Dongen (Meerinzicht accounthouder Ermelo) Bijlage(n) Septembercirculaire gemeentefonds.

pagina

3 van 7

Analyse Septembercirculaire 2023 voor de gemeente Ermelo uitgevoerd door Financiën/B&O van Meerinzicht dd. 6 oktober 2023.

Inleiding Op dinsdag 19 september jl. is de Septembercirculaire Gemeentefonds 2023 (hierna: septembercirculaire) verschenen. Aangezien het kabinet demissionair is, bevat de septembercirculaire een beperkte hoeveelheid volledig nieuwe informatie of onderwerpen. Naast de nieuwe ramingen van het accres en loon- en prijsbijstellingen bevat de circulaire een beperkt aantal taakmutaties. Het kabinet heeft in het voorjaar aangegeven de koppeling van de groei van het Gemeentefonds met de Rijksuitgaven (de trap op/ trap af-methode) te willen loslaten. In deze circulaire is voor de jaren 2027 en 2028 voor het eerst een doorrekening opgenomen van de groei van het Gemeentefonds door koppeling aan het historisch meerjarige groei van het BBP, het Bruto Binnenlands Product. De VNG heeft hiermee niet ingestemd en het onderwerp is inmiddels door politieke partijen controversieel verklaard. Een nieuw kabinet zal met de gemeenten hierover een definitieve afspraak moeten maken. Uitkomsten septembercirculaire 2023 De septembercirculaire leidt voor de gemeente Ermelo tot de volgende budgettaire uitkomsten:

Voor een goede duiding van deze cijfers lichten wij hieronder eerst enkele begrippen toe: -

Het bruto effect is de toename van de totale algemene uitkering uit het gemeentefonds zonder rekening te houden met de doelstelling hiervan. Voor alle jaren ontvangt de gemeente beduidend meer geld, maar dit is deels weer nodig voor bepaalde ontwikkelingen of taken. Een positief bruto effect is daarmee nog geen budgettair voordeel voor de begroting.

-

Taakmutaties betreffen specifieke onderwerpen waarvoor meer geld ontvangen wordt, maar waar ook nieuwe uitgaven tegenover staan. Deze gelden worden daarom apart gezet en hebben geen

pagina

4 van 7

effect op het begrotingssaldo. -

Het netto / budgettair effect is de uitkomst van de circulaire nadat middelen apart gezet worden voor bepaalde ontwikkelingen of taken. Dit apart zetten van middelen leidt meestal tot een lagere budgettaire uitkomst voor de begroting. Het netto / budgettair effect is het effect op het begrotingssaldo. In deze uitkomst is echter nog geen rekening gehouden met onze aanvullende financiële advisering over enkele specifieke onderwerpen.

-

Het netto / budgettair effect incl. advies financiën is budgettaire uitkomst van de circulaire waarin ook de aanvullende financiële advisering is verwerkt. Als de financiële advisering wordt overgenomen is deze uitkomst het netto-effect op de begroting.

Risico’s Het kabinet heeft in het voorjaar aangegeven de koppeling van de groei van het Gemeentefonds met de Rijksuitgaven (de trap op/ trap af-methode) te willen loslaten. In deze circulaire is voor de jaren 2027 en 2028 voor het eerst een doorrekening opgenomen van de groei van het Gemeentefonds door koppeling aan de groei van het BBP (het Bruto Binnenlands Product). De groei op basis van het BBP zal niet voldoende zijn om de groei van met name het sociaal domein op te vangen. De VNG heeft hiermee niet ingestemd en het onderwerp is inmiddels door politieke partijen controversieel verklaard. Een nieuw kabinet zal met de gemeenten hierover een definitieve afspraak moeten maken. Het is zeker niet ondenkbaar dat e.e.a. alsnog gaat wijzigen. Verklaring uitkomsten septembercirculaire In de berekeningen is rekening gehouden met: -

Het actualiseren van enkele basisgegevens naar de laatst bekende gegevens, waarbij vooral enkele nieuwe maatstaven van de herijking in het oog springen De taakmutaties waarvoor de gemeente extra gelden ontvangt Het vrijvallen en herrekenen van de stelposten in begroting De nieuwe cijfers van het CPB voor loon en prijsontwikkelingen Definitieve WOZ-waarden belastingjaar 2021

Om de uitkomsten van de septembercirculaire 2023 op hoofdlijnen te verklaren is het vervolg van deze notitie opgesplitst naar de volgende onderwerpen: -

Actualisatie basisgegevens (alleen WOZ-waardes) Omvang gemeentefonds Taakmutaties Financieel advies

Actualisatie basisgegevens Bij de herverdeling is een aantal nieuwe maatstaven geïntroduceerd, deze cijfers waren voorlopig. Enkele van deze gegevens zijn gewijzigd. Deze wijzigingen zijn verwerkt in de berekeningen. Daarnaast zijn de WOZ-waarden over 2021 definitief vastgesteld. Ook dit is in de berekeningen verwerkt (het gevolg voor Ermelo is € 15.000 Voordelig) Omvang gemeentefonds Accressen De omvang van het gemeentefonds fluctueert om allerlei redenen. Het accres is de groei van het gemeentefonds. Een gemeente moet uit het jaarlijkse accres de volumestijgingen (areaaluitbreiding, toename zorgvraag) en de loon- en prijsstijgingen dekken. De algemene uitkering van het gemeentefonds wordt jaarlijks geïndexeerd voor het opvangen van de stijgende kosten van gemeenten als gevolg van hogere prijzen, hogere lonen, inwonergroei en hogere standaarden voor publieke voorzieningen als gevolg van meer welvaart. Het accres is gesplitst in een

pagina

5 van 7

volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. Periode 2022-2025 Voor de periode 2022-2025 wordt nog de huidige normeringssystematiek (‘trap-op/trap-af’) toegepast. Het volumedeel voor 2022-2025 is vastgezet op het peil van 2022. Loon- en prijscompensatie vindt plaats door een gewogen berekening van drie percentages (het mandje). Verder vindt een wijziging plaats voor de afzonderlijke indices, gebaseerd op nieuwe ramingen uit de MEV 2024. Periode vanaf 2026 Vanaf 2026 vervalt de koppeling met de Rijksuitgaven. Bij de Voorjaarsnota 2023 is besloten om de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product, gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Vanaf 2027 volgt de indexatie voor inflatie (de loon en prijsontwikkelingen) de prijs bbp van het lopend jaar. De methodiek van indexatie over 2026 is nog onvoldoende bekend. Afrekening BTW-Compensatiefonds (BCF) 2023 (Gevolg € 495.000,-) Het BCF-plafond bedraagt € 3,958 miljard voor de gemeenten in 2023. Nu de gezamenlijke declaraties van gemeenten onder het plafond blijven wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname.

In het systeem is opgenomen dat jaarlijks bij de septembercirculaire een voorschot wordt verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire volgend jaar volgt de definitieve afrekening. In deze septembercirculaire bedraagt het voorschot voor het jaar 2023 € 359 miljoen, dat wordt verrekend via de uitkeringsfactor met 12 punten. Voor Ermelo in 2023 eenmalig € 495.000. Taakmutaties Op een aantal terreinen ontvangt de gemeente extra geld. Tegenover deze extra gelden staan nog nader uit te voeren gemeentelijke taken. In de bijlage zijn alleen de taakmutaties vertaald naar bedragen opgenomen. De belangrijkste taakmutaties in deze circulaire zijn:

•

Bijzondere bijstand en vroegsignalering Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Voor 2024 wordt € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld. Voor Ermelo is dat € 53.000.

•

Loon- en prijsbijstelling jeugdzorg In deze circulaire worden de middelen voor de loon- en prijsbijstelling 2022 over de reserveringen jeugdzorg op de AP (de begrotingspost bij het ministerie) toegekend. Deze overboeking heeft nu betrekking op 2024 (€ 45,2 miljoen) en 2025 (€ 27,1 miljoen), omdat voor die jaren de middelen van de AP zijn vrijgegeven. Voor Ermelo is dat € 54.000 in 2024 en € 32.000 in 2025.

•

Rijksvaccinatieprogramma Vanaf december 2019 krijgen zwangere vrouwen maternale kinkhoestvaccinatie aangeboden door de Rijksoverheid. Vanaf 1 januari 2024 wordt de uitvoering van deze maternale kinkhoestvaccinatie formeel overgedragen aan de gemeenten. De maternale kinkhoestvaccinatie wordt dan toegevoegd aan de opsomming van vaccinaties in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Voor Ermelo is dat € 6.000 (structureel).

•

Veilig wonen De veiligheid van decentrale bestuurders is een vereiste voor het goed functioneren van het openbaar bestuur. Per 1 oktober 2023 wordt de werkgeversverantwoordelijkheid voor hun veiligheid daarom geëxpliciteerd met een wijziging van de Regeling rechtspositie decentrale politieke ambtsdragers.

pagina

6 van 7

Vanuit het programma Weerbaar Bestuur wordt hier een tegemoetkoming van € 2,4 miljoen per jaar tegenover gesteld voor 2023-2026. Voor Ermelo gaat het om een bedrag van € 7.000 voor de jaren 2023 tot en met 2026.

•

Re-integratie Met de Voorjaarsnota 2023 heeft het kabinet besloten om vanaf 2028 het re-integratiebudget voor gemeenten structureel met € 20 miljoen te verlagen. Deze maatregel is onderdeel van de ombuigingen die de Rijksbegroting op orde houden. Voor Ermelo is dat € 21.000.

•

Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) Gemeenten zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving van deze richtlijn. Doel van de EPBD III is de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren. Er is een verplichting geïntroduceerd voor het documenteren van de energieprestatie van een installatie, voor het installeren van zelfregulerende apparatuur per verblijfsruimte en voor laadinfrastructuur voor elektrische auto’s. Ook zijn de eisen voor de energieprestatie van technische bouwsystemen en de keuring van verwarmingsinstallaties en airconditioningssystemen aangepast. De algemene uitkering stijgt hiervoor met € 1,8 mln. per jaar, voor Ermelo is dat € 3.000 per jaar.

•

Participatie (WSW) Gemeenten ontvangen compensatie voor de Wsw als gevolg van de verhoging wettelijk minimumloon in 2023 € 26,5 mln. en aflopend naar € 19 mln.in 2028. Voor Ermelo betekent dit € 55.000 in 2023 aflopend naar € 43.000 in 2028. De taak wordt binnen Ermelo door de Inclusief Groep uitgevoerd.

Financiële verwerking A. Toevoeging aan de uitgavenbudgetten Ermelo ontvangt in deze circulaire via de taakmutaties extra middelen waar ook extra taken bij horen. Daarom wordt voorgesteld deze taakmutaties toe te voegen aan de uitgavenposten om de middelen beschikbaar te hebben. Het gaat om de volgende taakmutaties: • Bijzondere bijstand en vroegsignalering € 53.000 (eenmalig); • Loon en prijsbijstelling jeugdzorg € 54.000 in 2023 en € 32.000 in 2024 eenmalig; • Rijksvaccinatieprogramma € 6.000 structureel vanaf 2024; • Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) € 3.000 structureel vanaf 2023; • Participatie deel WSW € 55.000 structureel vanaf 2023 (vanwege stijging minimumlonen).

B. Verlaging van het huidige budget Vanaf 2028 (de volgende begroting) dient het budget voor re-integratie met € 21.000 structureel verlaagd te worden als gevolg van rijksmaatregelen. Loon- en prijsontwikkelingen 2024 De indexcijfers voor loon en prijsontwikkelingen zijn in de septembercirculaire bijgesteld. Met name voor de jaarschijf 2024 betekent dat een stijging van het indexactiecijfers. Het accres stijgt hierdoor met rond de € 400 miljoen structureel. Voor Ermelo betekent dit een toename van de algemene uitkering met € 593.000 in 2024 tot uiteindelijk € 589.000 in 2028. In de Meerjarenbegroting 2024 is door Ermelo op dit moment gerekend met een te laag CAO percentage en stijging van lonen (5,2% in plaats van 6,7%) en prijzen (3,9% in plaats van 3,5%). Becijferd is dat een bedrag van € 397.000 aanvullend noodzakelijk is om de meerjarenbegroting op het juiste indexatieniveau te brengen.

pagina

7 van 7

Voor sommige organisaties zijn, door de aard van de kosten, de aangegeven indexatiepercentages niet toereikend. Hiervoor wordt het verschil van (€ 593.000 -/- € 397.000 =) € 196.000 structureel beschikbaar gehouden ter dekking van schrijnende gevallen. Nominale ontwikkelingen 2025-2028 In de septembercirculaire 2023 is het indexcijfers voor de jaren 2025 tot en met 2028 bijgewerkt. Dit heeft geleid tot een herrekening van het te reserveren bedrag voor 2025 tot en met 2028. Volume ontwikkelingen 2027-2028. De cumulatieve mutatie voor het volume deel in de jaren 2027 en 2028 bedraagt € 706 miljoen in 2027 en € 1.373 miljoen in 2028. Voor Ermelo is dat € 995.000 in 2027 en € 1.846.000. Een nieuw kabinet zal over dit kabinetsvoornemen een nieuw besluit moeten nemen. Voorgesteld wordt deze middelen toe te voegen aan de stelpost volumeontwikkelingen. Stelpost Financieringssystematiek BCF 2027 en 2028 In de meicirculaire 2023 werd aangekondigd dat een deel van het bedrag vanuit de extra financiering van het rijk (€ 1 miljard macro) overgeheveld zou worden naar het BCF. Daarop is een bedrag in een stelpost gereserveerd. Dit bedrag valt nu vrij en dient ter dekking van de daadwerkelijke uitname. (€ 104.000 in 2027 en € 92.000 in 2028).

Netto budgettair effect van de septembercirculaire 2023 voor Ermelo Per saldo zorgt deze circulaire voor een stijging van de financiële ruimte in alle jaren van de periode van de Meerjarenbegroting 2024-2027.