Haalbaarheidsonderzoek e260008388 (geanonimiseerd)

Circulair Ambachtscentrum Haalbaarheidsonderzoek

naar

kansen

gemeentelijk

(geanonimiseerd) en (geanonimiseerd) Versie 4 februari

buiten organisatieadvies

NGN

EliNN | ermelo gemeente

Ermelo

2026

en

in de

regio

Inhoudsopgave 1

2

3

4

5

Achtergrond

1

1. 1 Inleiding en aanleiding

1

1. 2 Doel en beoogd resultaat 1. 3 Afbakening en verantwoording

1

Circulair ambachtscentrum

2

2. 1 Wat is een circulair ambachtscentrum?

2

2. 2 Vormen van circulaire ambachtscentra

3

2. 3 Leerervaringen en succesvoorwaarden

3

Beschrijving huidige situatie

6

3. 1 Resultaten uit interviews en gesprekken

6

3. 2 Samenvattend

8

Trends en ontwikkelingen

9

4. 1 Afval en grondstoffen

9

4. 2 Kringloopbedrijven

9

4. 3 (Inter)nationale ontwikkelingen

10

4. 4 Trends onderwijs en sociaal domein

10

4. 5 Consequenties voor ambachtscentra

11

Mogelijkheden voor Ermelo

12

1

6

5. 1 Inleiding

12

5. 2 Beschikbare ruimte en aanwezige voorzieningen

12

5. 3 Grip op grof huishoudelijk afval

13

5. 4 Aanwezigheid potentiële trekkers

13

5. 5 Samenwerkingsbereidheid

14

5. 6 Schaal en omvang

14

5. 7 Groeimodel

15

5. 8 Rol voor gemeenten

15

5. 9 Mogelijke scenario’s

16

Conclusies en advies

18

6. 1 Conclusies

18

6. 2 Advies en vervolgstappen

19

Bijlage 1: Interviews en bijeenkomsten

21

Bijlage 2: Verslag gezamenlijke werksessie

22

1

Achtergrond

(organisatorisch , juridisch en financieel). We sluiten het onderzoek af met een onderbouwd advies en enkele concrete vervolgstappen.

1. 1 Inleiding en aanleiding Onze weggooimaatschappij biedt geen langetermijnperspectief wanneer het gaat om het duurzaam gebruik van grondstoffen en materialen. De gemeente Ermelo heeft in haar 'Visie en uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2024-2028' de ambitie van het kabinet omarmd om in 2050 volledig circulair te zijn , met als tussendoel om in 2030 het gebruik van primaire grondstoffen (mineraal , fossiel en metalen) met 50% te reduceren.

1. 3 Afbakening en verantwoording Het onderzoek richt zich op de haalbaarheid van een circulair ambachtscentrum voor de gemeente Ermelo , rekening houdend met lokale en regionale belangen. Het betreft een verkennend onderzoek en gaat niet over de daadwerkelijke realisatie of de exacte invulling

Om dit te realiseren heeft de gemeente verschillende projecten geformuleerd. Een van de projecten is om de haalbaarheid te

hebben alle verkregen informatie geïnventariseerd en bestudeerd.

onderzoeken van een lokaal of regionaal circulair ambachtscentrum. Het onderzoek hiernaar treft u hierbij aan. 1. 2 Doel en beoogd resultaat Met dit onderzoek maken we inzichtelijk wat kansen en mogelijkheden zijn voor de gemeente Ermelo voor een lokaal of regionaal circulair ambachtscentrum. De centrale onderzoeksvraag hierbij is: " In hoeverre is het oprichten van een lokaal of regionaal circulair ambachtscentrum haalbaar , rekening houdend met de verschillende belangen en behoeften?." We beantwoorden deze onderzoeksvraag door vanuit verschillende perspectieven te kijken naar de visie , ambitie , behoeften en rollen van potentiële partners (lokaal en regionaal). Ook bestuderen we de kennis en ervaringen elders in het land. Vanuit deze invalshoeken komen we tot kansrijke scenario’s voor de opzet van een circulair ambachtscentrum. We beoordelen deze scenario’s op haalbaarheid

ervan.

We zijn gestart met het maken van een overzicht van alle relevante documenten en onderzoeken op de verschillende beleidsvelden. We

Vervolgens hebben we gesprekken gevoerd met medewerkers van de gemeente Ermelo , zowel ambtelijk als ook bestuurlijk. Vervolgens hebben we gesprekken gevoerd over de regionale ambities met beleidsadviseurs van omliggende gemeenten. Tenslotte hebben nog individuele gesprekken plaatsgevonden met potentiële belanghebbenden voor een lokaal of regionaal circulair ambachtscentrum. Een overzicht van alle gesprekspartners treft u aan in bijlage 1 van dit rapport. Op basis van de documentenstudie en de gesprekken hebben we een tussenrapportage opgesteld met de belangrijkste bevindingen en vervolgstappen. Deze hebben we besproken in de projectgroep.

Vervolgens hebben we een groepsgesprek georganiseerd met de twee grootste kringloopbedrijven in de regio , gevolgd door een plenaire groepsbijeenkomst met alle potentiële partners. De verkregen input tijdens dit hele proces is verwerkt in deze rapportage.

1

2

Circulair ambachtscentrum

2. 1 Wat is een circulair ambachtscentrum? Het circulaire ambachtscentrum is opgenomen als icoonproject in het “Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019 – 2023” van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De ambitie is dat er in 2030 een landelijk dekkend netwerk is van circulaire ambachtscentra. De definitie van een ‘circulair ambachtscentrum’ is als volgt vastgelegd in het NPCE: “Een circulair ambachtscentrum is een locatie of netwerk waarin partijen zoals milieustraten , kringloopwinkels , reparatiespecialisten , onderwijs en het sociale domein samenwerken aan het verminderen van afvalstromen en het realiseren van hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. ” Een circulair ambachtscentrum is een locatie of een netwerk waarbij partijen in een omgeving samenwerken aan het verminderen van

grof huishoudelijk afval , door het realiseren van hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. Daarbij worden minimaal de bouwstenen (functies) gecombineerd van een milieustraat , een kringloopwinkel , een werkplaats voor reparatie en/of productie , een onderwijsinstelling en een sociaal werkbedrijf. In de volgende figuur is dit grafisch weergegeven.

Figuur 1: Bouwstenen van een circulair ambachtscentrum

Rijkswaterstaat beheert sinds enkele jaren een website 1 waarop kennis en informatie over circulaire ambachtscentra worden verzameld. Ook is er een interactieve kaart waarop veel circulaire ambachtscentra staan , inclusief de ontwikkelfase. Op basis hiervan is het beeld dat er in 36 gemeenten actief wordt gekeken naar de haalbaarheid van een circulair ambachtscentrum. In 19 gemeenten zijn er lopende activiteiten en in nog eens 23 gemeenten is er daadwerkelijk een operationeel circulair ambachtscentrum.

1 www. circulairambachtscentrum. nl

2

2. 2 Vormen van circulaire ambachtscentra Hoewel circulaire ambachtscentra veel overeenkomsten kennen , is elk ambachtscentrum weer anders. Dit heeft te maken met de lokale situatie ten aanzien van politieke ambitie , gemeentelijk beleid , lokale maakbedrijven en de rol en positie van maatschappelijke ondernemers zoals een kringloop. Ook de fysieke omstandigheden en het momentum spelen hierin een rol: is er voldoende ruimte voor circulaire activiteiten op de milieustraat , of zijn er concrete plannen voor een nieuwe milieustraat , waardoor alle activiteiten kunnen worden gebundeld onder één dak? Hierna bespreken we kort enkele organisatievormen van circulaire ambachtscentra die we zien. 1.

2.

Netwerkmodel zonder centrale locatie: Een opvallend voorbeeld is WaardeRing in de regio Zwolle , dat sinds 2019 opereert als een netwerk van zo’n 75 partners verspreid over 5 gemeenten. Dit model maakt gebruik van de reeds bestaande locaties zoals kringloopwinkels en milieustraten , zonder nieuwe huurconstructies. Het succes van WaardeRing zit hem in de aanpak: " groot denken en klein doen " , met ruimte om uit te proberen met materialen. Het initiatief van WaardeRing ligt bij partners gezamenlijk en de invloed vanuit gemeenten is beperkt. In 2025 maakten zij de stap van informeel netwerk naar een formele stichting om hun impact duurzaam te borgen. Netwerkmodel mét centrale locatie: In Utrecht heeft de gemeente vlakbij de milieustraat een pand gerealiseerd waar hergebruik en beleving centraal staan. Een groep van bedrijven en instellingen hebben zich verenigd in de stichting UP Utrecht. De gemeente heeft hen de opdracht gegeven om potentieel herbruikbare materialen van de milieustraat hoogwaardig te hergebruiken. Daarnaast kunnen bedrijven en onderwijsinstellingen er werkplaatsen huren en kunnen er workshops worden gevolgd.

3.

4.

5.

Integraal circulair ambachtscentrum met gemeentelijke regie: Sommige gemeenten kiezen bij de realisatie van een nieuwe milieustraat voor een fysiek circulair ambachtscentrum , waarbij de gemeente het ambitieniveau bepaalt en lokale partnerschappen vormt met (sociaal)ondernemers en onderwijs. De gemeente voert de regie , is verantwoordelijk en werkt samen met partners via samenwerkingsovereenkomsten. Een voorbeeld hiervan is te vinden in Almere en in Oss. Publiek-private samenwerkingen: Een voorbeeld hiervan is in Schiedam te vinden , waar het publieke afvalbedrijf Irado samen met kringloopbedrijf Het Goed Rijnmond in een joint venture (5050) zit en samen een circulair ambachtscentrum hebben ontwikkeld. Gefaseerde ontwikkeling: Gemeenten kunnen ook kiezen voor een stapsgewijze realisatie , waarbij bijvoorbeeld eerst een milieustraat wordt gebouwd en later circulaire functies worden toegevoegd. Zo heeft de gemeente in Harderwijk extra grond gereserveerd en onderzoekt ze in de tussentijd de verdere haalbaarheid van een circulair ambachtscentrum.

2. 3 Leerervaringen en succesvoorwaarden Op basis van de huidige voorbeelden met circulaire ambachtscentra onderscheiden we de volgende leerervaringen en succesfactoren: ‒ Gemeente in faciliterende rol: op plekken waar met succes een circulair ambachtscentrum is gerealiseerd zien we dat gemeenten dikwijls een proactieve rol spelen in de initiatief- en haalbaarheidsfase. Dit komt omdat een circulair ambachtscentrum een integrale aanpakt vraagt , er veel onzekerheden zijn en omdat het economische verdienmodel veelal laag is. Hierdoor zijn ondernemers vaak terughoudend.

3

Professioneel kringloopbedrijf: veel kringloopbedrijven hebben een (contractuele) relatie met de gemeente en vormen een cruciale schakel in de grondstoffenketen. Een circulair ambachtscentrum is gebaat bij betrouwbare , maatschappelijk betrokken partners met transparante bedrijfsvoering , die de basis op orde hebben en toe zijn aan een volgende stap. Het keurmerk 100% Kringloop is hiervoor een goede basis. ‒ Lokaal betrokken maakbedrijven: activiteiten worden vaak georganiseerd door (of in nauwe samenwerking met) lokale maakbedrijven. Vaak hebben zij goed zicht op waar vraag naar is , beschikken ze over de kennis , het personeel en de materialen en zijn ze kritisch op de businesscase. Veelvoorkomende grondstoffen die door een circulair ambachtscentrum hoogwaardig worden hergebruikt zijn elektrische apparaten , fietsen , hout (A/B) , metaal , meubels , overige bouwmaterialen en textiel. ‒ Onderwijs met praktijkgerichte leergangen: steeds vaker zijn onderwijsinstellingen op zoek naar zinvolle les- , stage- en afstudeerplaatsen voor studenten om (praktijk)ervaring op te doen. Een samenwerking met een circulair ambachtscentrum kan daarmee synergie opleveren. ‒ Actief sociaal werkbedrijf (re-integratie) of dagbesteding: de combinatie met sociale werkgelegenheid biedt kansen voor win-win.

De werkzaamheden bij een ambachtscentrum zijn zeer uiteenlopend en bieden goede doorstroommogelijkheden (van beschutwerk tot klantencontact). Door deze doelgroep (inclusief de begeleiding) te kunnen inzetten worden arbeidsintensieve activiteiten beter financieel haalbaar en kunnen er op termijn besparingen worden gerealiseerd op sociale uitkeringen. ‒ Voldoende schaal en omvang. Reguliere verkoop van kringloopgoederen kan prima op een lokale schaal. Voor een volwaardig circulair ambachtscentrum is een grotere schaal nodig. Precieze kengetallen zijn er nog niet , maar voorbeelden zijn onder andere te vinden in de grotere steden Almere , Oss , Rotterdam en ‒

Roosendaal. Voor een volwaardig integraal circulair ambachtscentrum moet je toch al gauw denken aan 100. 000 inwoners of meer. ‒ Met het oog op de uitbreiding van UPV verwachten we dat er in de toekomst verdere opschaling nodig zal zijn voor grotere en specialistische demontage , bewerking en upgrading (zie hoofdstuk 4). Potentiële partners in Ermelo bevestigen dit: om de activiteiten te financieren die nodig zijn voor reparatie en hoogwaardig materiaalhergebruik (sorteren , demonteren en upcyclen) is regionale samenwerking nodig , op een groter schaalniveau dan alleen de gemeente Ermelo.

Figuur 2: Circulaire Werkplaats Utrecht

4

Praktijkvoorbeeld sociaal domein De Kringloper in Roosendaal combineert kringloopactiviteiten met een circulair ambachtscentrum , waaronder een witgoed reparatiewerkplaats , fietsenwerkplaats , textielatelier en sorteerafdeling. Amarant en Stichting de Kringloper werken hierin samen waardoor er voor iedereen een passende plek is. Doelgroepen en trajecten: 1. Statushouders: Syrische en Eritrese nieuwkomers met beperkte Nederlandse taalvaardigheid starten met een werkervaringstraject van 6 maanden met behoud van uitkering. Ze werken in de sorteerafdeling waar ze goederen sorteren op kwaliteit en herbruikbaarheid. Men werkt met visuele werkinstructies en vertaaloortjes voor directe taalondersteuning. 2. Jongeren uit praktijkonderwijs: VSO- en PRO-leerlingen zonder startkwalificatie volgen een BBL-traject in de fietsenwerkplaats. Ze werken praktisch aan fietsenreparatie en volgen 2 dagen onderwijs bij het ROC. Een erkende praktijkopleider begeleidt hen en zij werken toe naar een praktijkverklaring " Fietstechnicus niveau 1." 3. Mensen met arbeidsbeperking: cliënten met loonwaarde 45-54% werken via loonkostensubsidie in het textielatelier. Een jobcoach van het UWV komt wekelijks langs voor werkplek-begeleiding. De werkzaamheden zijn het sorteren van kleding , kleine reparaties en het opnieuw prijzen van textiel. 4.

Wajongers met psychische kwetsbaarheid: via een werkfit-traject starten zij voor 2 maanden in de witgoed werkplaats. Een vaste werkbegeleider biedt dagelijkse ondersteuning en structuur. Na het traject volgt eventueel doorstroom naar beschut werk. Begeleidingsstructuur: De organisatie heeft drie leermeesters met zowel vakkennis als een BPV-begeleidingscertificaat. Wekelijks zijn er evaluatiegesprekken met deelnemers. Voor complexere situaties is er samenwerking met een externe jobcoach. Er wordt gebruik gemaakt van het BIA (Bedrijfsadvies Inclusieve Arbeidsorganisatie) van het UWV om werkprocessen zo in te richten dat taken passend zijn voor mensen met beperkingen. Social value: Deelnemers ontwikkelen concrete vaardigheden terwijl ze direct bijdragen aan circulair hergebruik. De combinatie van praktijkwerk en opleiding zorgt voor formele erkenning via praktijkverklaringen. Na een jaar stroomt gemiddeld 50% door naar een reguliere baan of vervolgtraject , 30% blijft duurzaam werkzaam binnen De Kringloper via loonkostensubsidie of beschut werk , en 20% vindt een andere passende dagbesteding. 5

3

Beschrijving huidige situatie

3. 1 Resultaten uit interviews en gesprekken In deze paragraaf gaan we op hoofdlijnen in op het gemeentelijk beleid en de regionale situatie. We beschrijven de situatie in de regio aan de hand van de bouwstenen zoals benoemd in paragraaf 2. 1.

initiërende rol voor zichzelf weggelegd. Zij volgen de ontwikkelingen nauwgezet. Binnen deze gemeenten worden de plannen rond afvalbeleid en inzameling afgestemd in regionaal verband. De organisatie is licht en gesprekken zijn vooral gericht op kennisuitwisseling. Er is nog geen gezamenlijke visie of beleid op grondstoffen en regionale milieustraten.

Gemeente Ermelo en de regio De gemeente Ermelo heeft in haar beleid een stevige duurzaamheidsambitie opgenomen. Er zijn concrete projecten gedefinieerd en er is geïnvesteerd in ambtelijke capaciteit en expertise (o. m. nieuwe beleidsadviseur afval/grondstoffen en beleidsadviseur circulaire economie). Er is een sterke ‘drive’ om met dit thema aan de slag te gaan. Bestuurlijk wordt in Ermelo de samenwerking in de regio Noord-Veluwe (zie figuur 3) belangrijk gevonden , waaronder met name de samenwerking in EHPZ-verband (gemeenten Ermelo , Harderwijk , Putten en Zeewolde). De gemeenteraad van Harderwijk heeft recent ingestemd met de bouw van een nieuwe milieustraat , in het Noordwesten van de gemeente. Daarnaast wil de raad verder onderzoek doen naar de mogelijke uitbreiding in de toekomst tot een circulair ambachtscentrum. In de voorbereiding op dit besluit heeft Omrin een globale financiële berekening gemaakt naar de meerkosten. Op basis van hun eigen berekeningen (met diverse aannames) laat dit een positief beeld zien. De beleidsmedewerker die in Harderwijk , die de

drijvende kracht was achter het circulair ambachtscentrum , heeft recent de organisatie verlaten. Hiervoor is momenteel een vacature. Ermelo en Harderwijk lopen in de regio voorop voor wat betreft circulaire ambitie. Voor zover bekend juichen de overige gemeenten in de regio deze ontwikkeling toe , maar zien op dit moment geen

Figuur 3: Gemeenten regio Noord-Veluwe

Afval en grondstoffen (milieustraat) Gemeente Ermelo verwijst inwoners voor grof huishoudelijk afval naar de milieustraat van Remondis in Ermelo. Deze milieustraat is gevestigd op het terrein van Remondis , dat uitvalsbasis is voor inzameling en overslag van bedrijfsafval in de regio. Voor Remondis is de milieustraat voor inwoners een nevenactiviteit. De voorzieningen

6

op de milieustraat zijn eenvoudig en gedateerd. Er is een weegbrug aanwezig , waar inwoners voor niet-gratis afvalstromen gebruik van moeten maken. Er is sprake van een rijrichting. Remondis registreert niet welk afval afkomstig is van bedrijven en particuliere huishoudens , waardoor er geen inzicht is in de hoeveelheid aangeboden grof huishoudelijk afval. Remondis hanteert een commercieel verwerkingstarief. De gemeente betaalt Remondis voor de openstelling van de milieustraat op zaterdagochtend.

Kringloop , reparatie en upcycling In Ermelo zijn er twee charitatieve kringloopinitiatieven actief: Nieuw Geluk en Kringloopwinkel Ermelo. Daarnaast is er het kringloopbedrijf De Zaak van Ermelo (DZvE). Dit is een volwaardig kringloopbedrijf met een winkel van circa 2. 000 m 2 en diverse initiatieven op het gebied van sociale werkgelegenheid en maakactiviteiten. DZvE heeft als doelstelling om door te ontwikkelen tot een volwaardig circulair ambachtscentrum in de gemeente Ermelo. DZvE heeft onder andere activiteiten op het gebied van textiel , fietsen en elektronica. Een belangrijk aandachtspunt is de beperkte groeimogelijkheid op de huidige locatie. Het bedrijf moet op termijn op de huidige plek weg. Daarnaast heeft de initiatiefnemer de pensioengerechtigde leeftijd behaald en is de vraag hoe (en door wie) het bedrijf gecontinueerd wordt. In Harderwijk zit Het Goed Noord-Veluwe. Deze vestiging is onderdeel van Het Goed Nederland. Het Goed richt zich vooral op de verkoop van kringloopgoederen (retail). Daarnaast zit Het Goed Nederland in enkele landelijke en Europese projecten op het gebied van reparatie en upcycling. Op de milieustraat in Harderwijk worden recent kringloopgoederen apart gehouden voor verkoop via de kringloopwinkel van Het Goed.

Sociale werkgelegenheid Ermelo zit samen met onder andere Harderwijk en Zeewolde in het samenwerkingsbedrijf Meerinzicht. Meerinzicht heeft de regie in het sociaal domein en bepaalt wie er welke ondersteuning nodig heeft , zoals op het gebied van werk en inkomen. Inclusief Groep is een werk-ontwikkelbedrijf en helpt mee om de noodzakelijke ondersteuning te bieden , bijvoorbeeld door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar werk. Inclusief Groep ziet goede kansen voor hun doelgroep op het gebied van een circulair ambachtscentrum. Ze zijn groot voorstander van een leer-werkomgeving waarbij mensen met verschillende achtergronden en perspectieven nauw met elkaar samenwerken. Welzijn Ermelo en DZvE zitten samen in een MDT-project. MDT is de afkorting van Maatschappelijke Diensttijd en is bedoeld voor jongeren in de leeftijd van 18 tot 30 jaar. Ze ontdekken wat hen leuk lijkt om later te doen en ontwikkelt vaardigheden , door mee te werken in een organisatie. Na afloop van het traject krijgen ze een officieel deelnamecertificaat , wat kan helpen in hun loopbaan. Onderwijs De grootste kansen op het gebied van onderwijs voor een circulair ambachtscentrum zijn over het algemeen te vinden in het praktijkgerichte beroepsonderwijs. In Harderwijk zit Het Praktijkloket , een initiatief van de onderwijsinstelling Landstede Groep.

Het Praktijkloket is erop gericht om studenten te laten kennismaken met de beroepspraktijk. Landstede Groep maakt in de regio Zwolle al onderdeel uit van een circulair ambachtscentrum en ziet ook kansen voor samenwerking in Ermelo.

7

3. 2 Samenvattend ‒ De gemeente Ermelo heeft hoge circulaire ambities en ziet in haar duurzaamheidsbeleid een duidelijke rol weggelegd voor een circulair ambachtscentrum. Samen met Harderwijk is Ermelo koploper in de regio op het gebied van circulaire economie. Van een (h)echte regionale samenwerking op het gebied van milieustraten en circulaire ambachtscentra is nog geen sprake. ‒ De milieustraat in Ermelo is op dit moment qua voorzieningen sober ingericht. Deze plek , op het terrein van Remondis , is niet geschikt voor een circulair ambachtscentrum. Op dit moment vindt er geen voorselectie van grof huishoudelijk afval aan de poort plaats ; de vraag is ook of dit praktisch gezien op deze plek te organiseren valt. Er is geen inzicht in de kwaliteit en de kwantiteit van de afvalstromen van inwoners (geen sturingsinformatie). Daar staat tegenover dat de gemeente ook weinig kosten heeft aan de verplichte brengvoorziening. ‒ De locatie van de gepande nieuwe milieustraat in Harderwijk ligt relatief ver van Ermelo af. Daarnaast lijkt er in Ermelo bestuurlijk weinig bereidheid om inwoners met hun afval naar een andere gemeente te sturen. De locatie voor het beoogde circulair ambachtscentrum in Harderwijk is niet ideaal gelegen voor inwoners van Ermelo.

‒ In Ermelo en in Harderwijk zijn er op alle bouwstenen van een circulair ambachtscentrum geïnteresseerde en ter zake deskundige partijen aanwezig. Daarbij denken we in eerste instantie aan De Zaak van Ermelo en Het Goed Noord-Veluwe. Zij hebben een stabiel en professioneel kringloopbedrijf en kunnen een spilfunctie vervullen in de grondstoffenketen. Daarnaast zijn de inzamelbedrijven Remondis en Omrin in de mogelijkheid om herbruikbare producten en materialen te selecteren via de milieustraten. Tot slot denken we aan Inclusief Groep en aan Landstede voor het sociaal-maatschappelijk domein.

Figuur 4: Medewerkers aan het werk bij The Upcycle Collection

8

Trends

4

en

ontwikkelingen

In dit hoofdstuk gaan we in op de belangrijkste trends en ontwikkelingen in de sectoren afval en grondstoffen en in de kringloopsector. Tot slot beschrijven we wat de invloed is van deze

5.

trends en ontwikkelingen op circulaire ambachtscentra. 4. 1 Afval en grondstoffen In het kader van dit onderzoek richten we ons voornamelijk op de ontwikkelingen op het gebied van grove afvalstromen. Daarbij gaan we in op huishoudelijke en bedrijfsmatige afvalstromen. 1.

2.

3.

4.

Gemeentelijke ambitieverhoging: gemeenten streven naar 50 kg restafval per inwoner in 2030 , wat een forse reductie betekent ten opzichte van het huidige aanbod. CO₂-heffing op restafval vanaf 2026: vanaf januari dit jaar geldt een hogere CO₂-heffing voor afvalverbranding , waarbij restafval (ook grof) de duurste huishoudelijke afvalstroom wordt door afvalstoffenbelasting en CO₂-heffing bovenop verwerkingstarieven. Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid EEE: algemeen verbindend verklaring voor Stichting OPEN betekent dat alle producenten en importeurs van elektrische en elektronische apparaten zich verplicht moeten melden en een afvalbeheerbijdrage moeten betalen. UPV-uitbreidingen: steeds meer regelingen worden ingevoerd of voorbereid , waardoor producenten financieel verantwoordelijk

6.

worden voor inzameling en recycling. Een concreet voorbeeld hiervan is de UPV Meubels. In het Nationaal Programma Circulaire Economie is voor deze productgroep als maatregel een wettelijke UPV opgenomen die in 2030 in werking moet zijn. Verschuiving van recyclingdoelen: het VANG-programma heeft in 2024 de doelstelling aangepast van kilogrammen restafval naar recyclingpercentages om de kwaliteit van grondstoffen belangrijker te maken. Op dit moment wordt nagedacht over een prikkel om meer hoogwaardig hergebruik te stimuleren. Modernisering milieustraten: van de huidige gemeentelijke milieustraten is een groot deel 30 jaar geleden gebouwd , direct na de invoering van de Wet Milieubeheer.2 Veel van deze milieustraten zijn inmiddels verouderd en bieden onvoldoende ruimte voor het huidige voorgeschreven aantal gescheiden afvalfracties en verdergaande circulaire ambities. Veel gemeenten , zoals Geldermalsen , Culemborg , Zaltbommel , willen de komende jaren de milieustraat verbeteren en uitbreiden of zijn bezig met de planontwikkeling daarvoor (Tiel , Harderwijk , Amersfoort , Goes , Arnhem en Duiven).

4. 2 Kringloopbedrijven 1. Keurmerk professionaliteit: het Keurmerk 100% Kringloop waarborgt dat organisaties professioneel , integer en transparant zijn en aantoonbaar bijdragen aan circulaire en inclusieve samenleving. De verwachting is dat dit steeds meer de norm in de markt wordt en de professionalisering van kringloopbedrijven verder aanjaagt.

2 De Wet

Milieubeheer (1 maart 1993) schrijft voor dat iedere gemeente in Nederland wettelijk verplicht is om (al dan niet gezamenlijk) in minimaal één milieustraat te voorzien. Dit is vastgelegd in artikel 10. 22 van de Wet Milieubeheer.

9

2.

3.

4.

5.

Groeiende vraag naar tweedehands: kringloopwinkels profiteren van de trend dat tweedehands steeds populairder wordt onder een breed publiek , met themadagen en modeshows als aanpak CAO Kringloop Nederland 2026: de branchevereniging BKN en de vakvereniging AVV bereikten in november 2025 een onderhandelingsresultaat voor de CAO Kringloop Nederland 2026. UPV Textiel implementatie: kringloopbedrijven spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de UPV Textiel die sinds juli 2023 van kracht is. In 2025 hebben koepelorganisaties in het

hoofdlijnenakkoord afspraken gemaakt over erkenningsregeling , vergoedingensysteem en monitoringmethoden. Ketenregie: kringloopbedrijven zijn zich meer bewust geworden van hun rol en positie in de keten voor sociale werkgelegenheid en grondstofhergebruik. Ze gaan vaker een langdurige samenwerking aan met partners in andere sectoren. Een voorbeeld is de bouwkringloop waarin kringloopbedrijven experimenteren met hergebruik van bouwmaterialen naast het reguliere assortiment.

4. 3 (Inter)nationale ontwikkelingen Naast de hiervoor genoemde ontwikkelingen zijn er ook nog de volgende sociaal maatschappelijke ontwikkelingen: 1. Afhankelijkheid van grondstoffen: Nederland is sterk afhankelijk van internationale toeleveringsketens voor grondstoffen. De geopolitieke spanningen , handelsbeperkingen en toenemende schaarste maken deze aanvoer kwetsbaarder en duurder. 2. Ruimtelijk tekort: de druk op de beschikbare ruimte in Nederland neemt toe door strikte stikstofregels , woningbouwopgaven en andere ruimteclaims. Dit maakt efficiënt ruimtegebruik cruciaal. 3. Krapte op de arbeidsmarkt: met de vergrijzing en ontgroening neemt de spanning op de arbeidsmarkt toe , zeker in technische

en ambachtelijke beroepen. Dit heeft tot gevolg dat veel mensen die voorheen een uitkering hadden nu aan het werk zijn ,

4.

waardoor bedrijven steeds moeilijker personeel kunnen vinden om vacatures in te vullen. Digitale technieken en AI: de digitalisering en de inzet van kunstmatige intelligentie in allerlei bedrijfsprocessen maakt een snelle groei door. Ook in de circulaire economie zal dit grote impact krijgen , onder andere in primaire en ondersteunende werkzaamheden , zoals planning , logistiek , identificatie , waardebepaling en analyse van materiaalstromen en producten.

4. 4 Trends onderwijs en sociaal domein Relevante ontwikkelingen in onderwijs en sociaal domein zijn: 1. Praktijkgericht onderwijs: er is groeiend besef dat praktische vaardigheden en hands-on leren waardevol zijn , naast theoretisch onderwijs. Op dit vlak ontstaan veel nieuwe initiatieven en samenwerkingsverbanden tussen scholen , maatschappelijke organisaties en bedrijven. 2. Intensievere begeleiding doelgroepen: door de arbeidskrapte komen er meer mogelijkheden voor bijvoorbeeld ouderen om langer door te werken en komt de focus bij sociaal werk meer op andere doelgroepen te liggen , zoals statushouders , jongeren met taakstraffen e. d. Dit vraagt om intensievere begeleiding (zie ook het praktijkvoorbeeld op pagina 5). 3. Leven lang ontwikkelen: naast de focus op praktijkgericht leren in het onderwijs , is het cruciaal dat medewerkers zich kunnen blijven ontwikkelen en bekwamen. De behoefte aan leer-werkomgevingen , met een divers aanbod aan soorten werkzaamheden en een mix aan regulier en sociaal werk , neemt toe.

10

4. 5 Consequenties voor ambachtscentra De ambitie naar minder restafval per inwoner en de CO₂-heffing creëren een financiële prikkel om restafval te reduceren. Daarmee zijn gemeenten meer geïnteresseerd in voorzieningen die bijdragen aan afvalpreventie en hergebruik. De businesscase is aantrekkelijker doordat elke kilo hergebruik een besparing oplevert in de verwerkingskosten. De uitbreiding van Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) , met name voor EEE en straks voor meubels , zorgt voor nieuwe inkomstenbronnen. Een circulair ambachtscentrum kan een rol vervullen in de inzameling en hoogwaardige verwerking in opdracht van producentenorganisaties.

Het Keurmerk 100% Kringloop professionaliseert de sector en maakt het makkelijker voor gemeenten om met betrouwbare partners samen te werken. Voor een circulair ambachtscentrum betekent dit dat je vanaf het begin kunt werken met erkende standaarden en kwaliteitseisen , wat het vertrouwen van gemeenten en andere partners vergroot. De groeiende vraag naar tweedehands goederen creëert een gunstig maatschappelijk klimaat. Een ambachtscentrum kan hierop inspelen door niet alleen producten te verkopen , maar ook de verhalen en het ambacht erachter te tonen. De UPV Textiel en de ontwikkeling van bouwkringloop laten zien dat kringloopbedrijven zich steeds meer specialiseren in verschillende productgroepen. Een circulair

ambachtscentrum kan deze trend versterken door gerichte werkplaatsen te creëren voor specifieke materialenstromen. Kringloopbedrijven staan open voor samenwerking in nieuwe concepten. Ze zien zichzelf als ketenpartij die waarde toevoegt.

Steeds vaker werken kringloopbedrijven hiervoor samen met grote , bekende retail ketens zoals IKEA , Zeeman en Hubo. Ook op het gebied van tweedehands grootwitgoed zie je samenwerkingen ontstaan tussen kringloop en merken als Miele , Bosch en Siemens. De geopolitieke spanningen en grondstofschaarste maken hergebruik van materialen strategisch belangrijk. Een circulair ambachtscentrum draagt bij aan grondstoffenzekerheid op lokaal niveau en vermindert afhankelijkheid van internationale ketens. Dit argument wordt relevanter in gesprekken met gemeenten en provincie. De krapte op de arbeidsmarkt heeft twee kanten. Enerzijds is het moeilijker om geschoold personeel te vinden voor technische en ambachtelijke functies. Anderzijds ontstaat er ruimte voor nieuwe samenwerkingsmodellen met sociale werkvoorzieningen en

participatiebedrijven , vooral nu mensen die voorheen een uitkering hadden nu werk hebben en reguliere bedrijven personeel tekortkomen. Een ambachtscentrum kan hier invulling aan geven door opleidingsplekken en sociale werkgelegenheid te combineren met commerciële activiteiten. De waardering voor praktijkgericht onderwijs biedt kansen voor samenwerking met scholen en ROC's. Een ambachtscentrum kan fungeren als praktijklokaal waar jongeren ambachtelijke vaardigheden leren en ervaren wat circulair ondernemen inhoudt. Tot slot: de grootste uitdaging ligt in het vinden van de juiste balans tussen sociale doelen (werkgelegenheid , educatie) en economische levensvatbaarheid , zeker gezien de krappe arbeidsmarkt en ruimteproblematiek. Gemeenten die nu hun milieustraat

moderniseren , kunnen deze ontwikkelingen het best benutten door het ambachtscentrum vanaf het begin mee te nemen in de planvorming.

11

5

Mogelijkheden

voor

Ermelo

5. 1 Inleiding Gebaseerd op de informatie uit de vorige hoofdstukken bespreken we in dit hoofdstuk de mogelijkheden voor een circulair ambachtscentrum. We analyseren de situatie in Ermelo op de volgende beoordelingspunten: 1. Fysieke ruimte en voorzieningenniveau op de milieustraat 2. Grip op grondstofstromen (m. n. grof huishoudelijk afval) en de koppeling met de milieustraat 3. Aanwezigheid van geschikte kartrekker(s) 4. Samenwerkingsbereidheid tussen sleutelspelers 5. Groei- en ontwikkelpotentie (toekomstbestendigheid) 6. Initiërende en aanjagende rol gemeente 7. Voldoende schaalgrootte Dit beoordelingskader is afgeleid van de in hoofdstuk 2 genoemde

leerervaringen en succesvoorwaarden en de Startersgids Circulaire Ambachtscentra 3 (Rijkswaterstaat). We sluiten het hoofdstuk af met een tweetal kansrijke scenario’s voor de gemeente. 5. 2 Beschikbare ruimte en aanwezige voorzieningen In Ermelo is niet direct een plek beschikbaar die geschikt is voor een fysiek gekoppeld en geïntegreerd circulair ambachtscentrum. Zo is er bij DZvE geen mogelijkheid om uit te breiden.

Figuur 5: Reparatiewerkzaamheden bij repair café

Ook de huidige milieustraat van Remondis is hiervoor nu niet geschikt. Het terrein is volledig in gebruik , net als de naastgelegen percelen. Verder zoekt de gemeente Ermelo een locatie voor een nieuwe gemeentewerf van circa 7. 000 m.2 Hiervoor wordt gezocht in de eigen gemeente en in de regio (eventueel samen met Harderwijk). De eventuele koppeling met een circulair ambachtscentrum is niet in het onderzoek meegenomen.

3 https://circulairambachtscentrum. nl/publish/pages/216751/startersgids-circulaire-

ambachtscentrum-toegankelijk_1. pdf

12

In Harderwijk is er fysieke ruimte gereserveerd voor een integraal

circulair ambachtscentrum , op een perceel aangrenzend aan de huidige milieustraat. Aandachtspunten ruimte: ‒ De grond van de milieustraat in Ermelo is geen eigendom van de gemeente. Op of naast de milieustraat is er nu geen fysieke mogelijkheid voor een centraal circulair ambachtscentrum. Fysieke uitbrieding bij DZvE is evenmin een optie , dit is niet toegestaan. ‒ Harderwijk heeft wel ruimte voor een circulair ambachtscentrum naast de huidige milieustraat. Ermelo heeft een uitnodiging ontvangen om mee te doen aan het circulair ambachtscentrum in Harderwijk. De locatie ligt voor Ermelo helemaal aan de andere kant van Harderwijk. Het is de vraag of de rijafstand voor inwoners en ondernemers uit Ermelo hiermee niet te groot is. 5. 3 Grip op grof huishoudelijk afval Goed inzicht in hoeveelheden grof huishoudelijk afval ontbreekt op dit moment. Op basis van de gevoerde gesprekken is het beeld dat inwoners met potentieel herbruikbare materialen de weg naar de kringloop goed weten te vinden. Op de milieustraat in Ermelo vindt er geen voorselectie plaats aan de poort. In Harderwijk gebeurt dit wel. Daar staat sinds kort een medewerker van Inclusief Groep die de potentieel verkoopbare spullen aan de poort selecteert voor hergebruik. Deze spullen worden verkocht via de kringloopwinkel van Het Goed. De proef loopt nog te kort om iets over behaalde resultaten te kunnen zeggen.

Om ook in Ermelo meer grip te krijgen op de herbruikbare stromen zien we de volgende mogelijkheden: ‒ Invoeren van selectie aan de poort op de milieustraat. Met Remondis en DZvE kunnen hier nadere afspraken over worden

gemaakt. Verder kunnen er aanpassingen worden gedaan aan de milieustraat , met het oog op meer hergebruik. ‒ Intensiveren van gescheiden inzameling grof huishoudelijk restafval aan huis of in de wijk , bijvoorbeeld met mobiele brengpunten of door laagdrempelige inzameling via de kringloop op basis van een dienstverleningsovereenkomst. Doorgaans zijn dit geen goedkope oplossingen en leidt dit vooral tot serviceverhoging. ‒ Ontwikkelen van een eigen , volwaardige en moderne milieustraat met selectie aan de poort , ruime openingstijden en meer en betere afvalscheidings- en educatiemogelijkheden. Geschikte locaties hiervoor zijn op dit moment niet in beeld en zo’n voorziening vraagt op het schaalniveau van Ermelo om een forse investering , die al snel tientallen euro’s per aansluiting per jaar bedraagt. Aandachtspunt: ‒ Verkennen of Remondis bereid is om mee te werken aan een pilot op de huidige milieustraat , om te onderzoeken hoeveel herbruikbare producten en materialen er in het grof restafval zit. ‒ Registreren van de hoeveelheden kringloopgoederen bij kringloop en ingezamelde hoeveelheden grof huishoudelijk afval op de milieustraat. Dit geeft inzicht en sturingsinformatie. 5. 4 Aanwezigheid potentiële trekkers DZvE heeft al verschillende circulaire initiatieven ontplooid.

Ze heeft de nodige expertise , de ervaring en de bereidheid om als lokale en regionale trekker te fungeren. Hoewel Het Goed in Harderwijk zich op dit moment vooral richt op de verkoop van kringloopgoederen , geldt dat er bij hen ook bereidheid is om een actieve rol in het traject te vervullen. Op het gebied van afval en grondstoffen is Remondis actief in Ermelo. Zij zien geen grote rol voor zichzelf weggelegd , maar willen mogelijk op verzoek van de gemeente Ermelo wel in een kleinere rol

13

buiten deelnemen

het project. Omrin

aan

als nieuwe

overheidsinzamelaar in

de regio is ook een sterke nieuwe partner die met eigen circulaire ambachtscentra in het Noorden van het land ervaring heeft.

onderlinge sfeer tijdens de bijeenkomst was prettig en constructief. Hiermee ligt er een goede basis om op voort te bouwen. Aandachtspunt:

Op het sociaal domein is er veel enthousiasme aanwezig bij Inclusief Groep. Zij hebben aangegeven graag te willen aanhaken zodra er een initiatief ontstaat in Ermelo, e.e.a. wel afhankelijk van uitkomst

—

heeft Landstede uit Harderwijk aangegeven aan te willen sluiten zodra er een circulair ambachtscentrum wordt gestart in Ermelo. Zij zijn als partner betrokken

onderwijs

van

bij het circulair ambachtsnetwerk

in de

—

nu

omgeving Zwolle.

Aandachtspunt: Beide kringloopbedrijven worden genoemd als kartrekker. Een belangrijk aandachtspunt is de onderlinge samenwerking. Beide organisaties hebben een iets andere kijk op kringloop. Om intensief —

—

samen

te werken

waarna

er

Bij

meer

De Zaak van

achter

een

gaan dan heeft voor

moeten

ze

wederzijds

elkaar eerst beter leren kennen, begrip en vertrouwen kan ontstaan.

MN

Ermelo is (geanonimiseerd) ee

orijvende

kracht

Mocht B

circulair ambachtscentrum. (geanonimiseerd) met pensioen is de vraag of een eventuele opvolger dezelfde passie een

circulair ambachtscentrum

Samenwerkingsbereidheid Tijdens de interviews met belanghebbenden

als het

huidige

bestuur.

5.5

het doel

hebben

we

gesproken

en

enthousiast

en

bereid

hebben

een

gezamenlijke bijeenkomst georganiseerd.

we

om

hierin samen

—

betrokken. 5.6 Schaal

te werken.

In december De

en

omvang

nodig.

circulair ambachtscentrum is een zekere schaalgrootte De optimale schaal en omvang is afhankelijk van een groot

aantal

factoren,

vraag

en

Voor

een

situatie

de ambitie van een circulair ambachtscentrum. is ook de noodzaak voor intensieve samenwerking tussen Daarbij partners aan bod gekomen. De geselecteerde partners waren allen over

samenwerking met Harderwijk, Putten en geografisch oogpunt is het logisch dat Ermelo voor een regionaal circulair ambachtscentrum ook naar gemeenten buiten deze vier gemeenten kijkt, bijvoorbeeld naar Nunspeet. Ambtelijk is er een regionaal overleg op het gebied van afvalbeleid en inzameling, maar dit is vooral inhoudelijk en gericht op kennisuitwisseling. Sinds kort is er ook een overleg op circulaire economie. Er is nog geen gezamenlijke strategische visie of beleid op grondstoffen en regionale milieustraten (zie paragraaf 3.1). We zijn ons ervan bewust dat het bedrijfsleven nog beperkt is betrokken. Er liggen hiervoor wel aanknopingspunten. Een aantal bedrijven in de gemeente heeft duurzaamheid hoog in het vaandel, maar deze bedrijven zijn in deze fase van het onderzoek nog niet Zeewolde. Vanuit

toekomstdiscussie.

Op het gebied

Ermelo zit in de

zoals de

gekozen organisatievorm,

de continuïteit in de winstmarge. Elke

aanbod, de activiteiten, de risico’s en en er is nog relatief weinig ervaring

is verschillend

circulaire ambachtscentra

in het

land. Dit maakt dat

er

met

op voorhand

geen vuistregel te geven is voor een optimale schaal. Ondanks het voorgaande, weten we dat er voor sommige producten of activiteiten meer schaalgrootte nodig is dan voor andere. Zo heeft

bijna elk dorp wel een kringloopwinkel. Daarentegen is reparatie van (hoog-)specialistisch en mede door strenge wet- en regelgeving complex en kapitaalintensief. Voor dit soort specialistisch

elektronica

14

werk moet je aansluiten bij reeds bestaande initiatieven of op zijn minst een regionale aanpak hebben. Aandachtspunt: ‒ Kies bij activiteiten die meer complex van aard zijn (vanuit juridisch , financieel of organisatorisch oogpunt) voor betrouwbare partners met kennis en ervaring. 5. 7 Groeimodel Meestal is het voor een circulair ambachtscentrum (zeker in het begin) nog zoeken naar welke activiteiten succesvol zijn om in te investeren. Het vinden van de juiste mix aan activiteiten en het bijpassende schaalniveau vraagt om een flexibele en organische aanpak met tussentijds meerdere go/no-go momenten. Ook in Ermelo hebben de beoogde partners aangegeven dat ze graag kleinschalig en pragmatisch willen beginnen en na het voeren van enkele kleine successen verder willen opschalen en uitbreiden. Aandachtspunt: ‒ Ondernemers kunnen en willen vaak sneller besluiten dan gemeenten. Als er te lang wordt gepraat en gewacht dan kan het zijn dat het enthousiasme bij partners wegvloeit. ‒ Gemeenten in de regio Noord-Veluwe zijn geïnteresseerd , maar zien (met uitzondering van Harderwijk) op dit moment geen rol voor zichzelf weggelegd. Door ze nauw te betrekken biedt dit mogelijk een kans om ze in toekomst we aan te sluiten.

Figuur 6: Houtworkshop Buurman Utrecht

5. 8 Rol voor gemeenten Met de uitvoering van dit onderzoek heeft de gemeente Ermelo het initiatief opgepakt. Ambtelijk is er in Ermelo de bereidheid om ook in een vervolgfase een faciliterende rol te vervullen. Aandachtspunt: ‒ Belangrijk voor een succesvol vervolg is dat vervolgstappen in gezamenlijkheid gezet gaan worden. Er liggen kansen voor een circulair ambachtscentrum op regionaal niveau , dit betekent dat Harderwijk en Ermelo - voorlopers op het gebied van circulaire economie in de regio- de handen ineen moeten slaan (zie ook bij samenwerkingsbereidheid). ‒ Harderwijk vult de rol tot nu toe op een vergelijkbare wijze in als Ermelo. De daadkracht waarmee er vervolg wordt gegeven aan de verkenning is afhankelijk van het kennisniveau , de ervaring en het enthousiasme van de nieuw te werven medewerker.

15

5. 9 Mogelijke scenario’s In het tweede hoofdstuk zijn verschillende vormen van een circulair ambachtscentrum geschetst. Drie van deze vormen zijn relevant voor de keuze die Ermelo in dit stadium moet maken 4 , te weten: 1. Een volledig integraal circulair ambachtscentrum: alle activiteiten en functies onder één dak. 2. Een netwerkmodel met centrale locatie: één centrale locatie waarin meerdere functies (milieustraat , kringloop en/of werkplaatsen) worden gecombineerd en die samen met locaties van samenwerkingspartijen in de omgeving een netwerk vormt. 3. Een netwerkmodel zonder centrale locatie: samenwerking en uitwisseling tussen reeds bestaande locaties zoals kringloopwinkels , milieustraten en werkplaatsen.

2. Een netwerkmodel met één centrale locatie

Deze 3 scenario’s zijn in de tabel hieronder beoordeeld.

3. Een netwerksamenwerking zonder centrale locatie

Scenario

Haalbaar?

1. Een volledig integraal circulair ambachtscentrum

Nee

Toelichting/ argumenten Geen fysieke ruimte op of naast huidige milieustraat in Ermelo. ‒ Nieuwontwikkeling van een milieustraat plus volledig CA op schaalniveau Ermelo is erg kostbaar. Ook de vraag of ruimte hiervoor gevonden kan worden. ‒ Participatie in milieustraat annex CA in Harderwijk betekent een grote rij-afstand voor inwoners ‒

Niet op korte/ middellange termijn

Bij de locatie DZvE is geen mogelijkheid voor fysieke uitbreiding. Een andere locatie is niet zomaar beschikbaar. ‒ Milieustraat annex CA Harderwijk kan mogelijk wel als een regionaal centrum worden gezien in een samenwerking met DZvE en met de milieustraat in Ermelo als innamepunt. ‒ Het is de vraag of de locatie Harderwijk centraal genoeg gelegen is voor zo’n regionale functie. Daarnaast moet een haalbaarheidsonderzoek voor dit CA nog plaatsvinden. ‒ Sluit goed aan op de huidige manier van (samen)werken. ‒ Voor dit model lijkt er draagvlak aanwezig bij de betrokken partijen. ‒ Dit model maakt een gefaseerde ontwikkeling van een regionaal CA goed mogelijk. ‒

,

Ja onder voorwaarden ,

Op basis van de beoordeling is een scenario dat uitgaat van een netwerksamenwerking zonder een centrale locatie het meest kansrijk voor Ermelo. Daarbij geldt dat aan de voorwaarden moet worden voldaan die in de paragrafen hiervoor zijn genoemd.

4 In hoofdstuk 2 zijn ook nog twee

andere vormen benoemd , te weten publiek-private samenwerking en gefaseerde ontwikkeling. Dit zijn feitelijk organisatie- of uitvoeringsvarianten binnen de drie genoemde scenario’s.

16

De keuze voor een circulair ambachtscentrum dat uitgaat van een netwerksamenwerking in regionaal verband heeft de volgende consequenties: ‒ De maatschappelijke impact is in de opstartfase mogelijk kleiner , omdat er minder concentratie en specialisatie mogelijk is. Er komt immers geen extra fysieke ruimte beschikbaar voor CA-activiteiten. ‒ Doordat de activiteiten meer verspreid zijn over verschillende plekken in de regio zal het aantal logistieke bewegingen met grondstoffen en producten groter zijn. ‒ Een mogelijk voordeel is dat het voor samenwerkingspartners relatief eenvoudig is om in een later stadium deel te nemen aan het initiatief , omdat je niet gebonden bent aan fysieke beperkingen van een

specifieke locatie.

Figuur 7: Upcyclecentrum Utrecht in bouwfase

17

6

Conclusies

en

advies

6. 1 Conclusies Een circulair ambachtscentrum (CA) bestaat minimaal uit de volgende bouwstenen: een milieustraat , kringloopwinkel , reparatiewerkplaats , onderwijsinstelling en sociaal werkbedrijf. Binnen een CA worden verschillende activiteiten verricht , zoals het scheiden en sorteren van grondstoffen , het hergebruiken en repareren van producten en het opleiden en ontwikkelen van mensen , al dan niet met een afstand tot de reguliere arbeidsmarkt. Een CA voorziet daarmee in een brede maatschappelijke functie. Onderzocht is in hoeverre zo’n circulair ambachtscentrum haalbaar is voor de gemeente Ermelo. De hoofdconclusie uit dit onderzoek is dat een CA kansrijk lijkt , in de vorm van een netwerkmodel op regionaal niveau. Verdere uitwerking is nodig om meer zekerheid te krijgen over de daadwerkelijke haalbaarheid. Hieronder lichten we de belangrijkste resultaten nader toe. Kansen Een aantal belangrijke voorwaarden voor een CA in Ermelo (en omgeving) zijn aanwezig: ‒ De gemeente heeft een actief duurzaamheidsbeleid , beschikt over ambtelijke capaciteit en wil en kan een faciliterende rol spelen om een circulair ambachtscentrum mogelijk te helpen maken. ‒ Met DZvE is er een professioneel kringloopbedrijf in de gemeente met ambitie , expertise en ervaring op het gebied van circulaire initiatieven. Inwoners weten met herbruikbare spullen de weg naar de lokale kringloop te vinden.

‒ Op sociaal maatschappelijk vlak is er met Inclusief Groep sprake van een actieve partij die zich aan een circulair ambachtscentrum

wil verbinden en sociale werkgelegenheid kan leveren.

‒

In de omgeving zijn er praktijkgerichte scholen zoals Landstede (met Praktijkloket Harderwijk) die een relatie wil aangaan met een circulair ambachtscentrum in deze regio. Op die manier kan invulling worden gegeven aan een “praktijklokaal” waar jongeren ambachtelijke vaardigheden leren en ervaren wat circulair

ondernemen inhoudt. Met OMRIN , het nieuwe afvalinzamelbedrijf in de regio , heeft de gemeente er een kennispartner bij , die ruime ervaring heeft met kringloop en circulaire projecten en activiteiten. ‒ Bij voornoemde sleutelspelers is er voldoende draagvlak aanwezig om samen verder te werken aan de ontwikkeling van een CA in de ‒

regio.

Netwerk-CA op regionaal niveau Het onderzoek maakt duidelijk dat er kansen zijn , maar geeft ook duidelijke voorwaarden en beperkingen aan: ‒ Een volledig geïntegreerd CA met milieustraat , kringloopbedrijf en werkplaatsen onder één dak is in Ermelo op korte en middellange termijn niet realistisch. Daarvoor zijn geen geschikte locaties in beeld en de stap hiernaartoe is vanuit de huidige situatie in meerdere opzichten te groot (zie paragraaf 5. 9). Meest kansrijk is het “netwerkmodel zonder centrale locatie” , waarin meerdere innamepunten en kringloopbedrijven samenwerken en kennis en materiaalstromen worden uitgewisseld. Dit model sluit het beste aan bij de huidige situatie in Ermelo en bij de lopende initiatieven. Bovendien is dit model het meest flexibel en geschikt om in de toekomst stapsgewijs uit te breiden. ‒ Het circulair ambachtscentrum moet op regionaal schaalniveau kunnen opereren. Leerervaringen en landelijke ontwikkelingen tonen aan dat een schaalniveau van alleen de gemeente Ermelo te klein is voor een toekomstbestendig circulair ambachtscentrum. Dit speelt met name ten aanzien van reparatie- , demontage- en upcycling-activiteiten.

18

De samenwerkingsbasis tussen sleutelspelers is nog broos en dient verder te worden verstevigd. Belangrijk hierbij is vooral de samenwerking tussen kringloopbedrijven De Zaak van Ermelo en Het Goed Noord-Veluwe en anderzijds die tussen de gemeente Ermelo en gemeente Harderwijk. De gemeenten dienen als koplopers de weg te banen voor een circulair ambachtscentrum op breder regionaal niveau. Dit onderzoek maakt duidelijk dat er samenwerkingsbereidheid is tussen deze sleutelspelers , maar of die stevig genoeg is zal in het vervolgtraject moeten blijken. ‒ De koppeling met de lokale milieustraat in Ermelo ontbreekt nu nog. Deze kan mogelijk worden gelegd , maar de vraag is of dit op de bestaande locatie op het Remondis-terrein impact gaat hebben. Qua opzet en voorzieningen is dit namelijk een beperkte milieustraat en de contractrelatie met Remondis is nu niet ingericht op voorselectie ten behoeve van meer hergebruik. ‒

Verdere uitwerking met ondersteunende rol gemeente Het model van een netwerk-CA dient in de vervolgfase verder uitgewerkt te worden in een concrete businesscase. De gemeente Ermelo dient hier in samenwerking met de gemeente Harderwijk de regie in te nemen en dit vervolgonderzoek te financieren. Zonder regie en financiële ondersteuning vanuit de gemeente komt dit vervolg niet van de grond en blijft er sprake van een aantal kleinschalige losse initiatieven. We ramen de totale kosten voor de vervolgfase op circa € 100. 000 voor de gemeente Ermelo en de gemeente Harderwijk gezamenlijk (zie onderbouwing in tekstkader). Het vervolgonderzoek (opstellen businesscase en ondersteuning

regionaal CA) richt zich op de verdere uitwerking en invulling van de bouwstenen en activiteiten van het regionale CA , inclusief rolinvulling en taakverdeling tussen de verschillende partijen. Daarnaast dient nadrukkelijk meegenomen te worden hoe het lokale en regionale

bedrijfsleven (maakbedrijven) bij het CA kan worden betrokken. Hier is in dit onderzoek geen scherp beeld van gekregen. Benodigde middelen vervolgstap ‒ Opstellen maatschappelijke businesscase CA → circa € 25. 000 ‒ In geval van commitment van de partners op de businesscase dient er een kwartiermaker te worden aangesteld voor gemiddeld 8 uur per week gedurende 9 maanden → circa € 30. 000 ‒ Verder uitwerken van de mogelijkheden “grip op grof huishoudelijk afval” waaronder in ieder geval een pilot op de milieustraat met Remondis → circa € 20. 000 ‒ Aanvullende middelen voor een sorteeranalyse aanpassingen op de milieustraat of het creëren van werkplaatsen → circa € 25. 000. Nb. het exacte bedrag hiervoor is afhankelijk van keuzes in de businesscase. ,

,

6. 2 Advies en vervolgstappen Wij komen tot de volgende aanbevelingen: 1. Zorg voor een verdiepend vervolgonderzoek In dit onderzoek dient de haalbaarheid van een regionaal netwerkCA , samen met in ieder geval de gemeente Harderwijk , verder te

worden onderzocht en op businesscaseniveau uitgewerkt. Deelstappen hierbij zijn: a. Verken of gemeente Harderwijk de bevindingen uit dit onderzoek onderschrijft en samen wil optrekken met gemeente Ermelo in het vervolgtraject. b. Deel de resultaten van dit onderzoek ook met andere regiogemeenten en peil of er belangstelling is om nu of op een later moment aan te haken. c. Reserveer financiële middelen voor ondersteuning van het vervolgtraject en verken of de gemeente Harderwijk bereid is om ook een financiële bijdrage te doen. In totaal schatten we in dat voor de vervolgstap van verdere uitwerking van een regionaal netwerk-CA circa € 100. 000 nodig zal zijn (zie tekstkader).

19

2.

Leg de regie voor het ontwikkelen van een maatschappelijke businesscase bij De Zaak van Ermelo en Het Goed Noord-Veluwe

Dit bevordert het eigenaarschap , stimuleert de samenwerking en vergroot de slagingskans. Geef aan deze partijen mee dat het onderzoek in nauwe samenwerking moet worden uitgevoerd met alle andere potentiële partners en dat het samenwerkingsmodel moet worden uitgewerkt. Specifieke opgave is om de verbinding met maakbedrijven in de regio te leggen. 3.

Ga uit van een stapsgewijze ontwikkeling van het

CA-netwerkmodel en stimuleer nieuwe lokale initiatieven De huidige circulaire initiatieven in de regio zijn van onderop ontstaan , daar is ook in de vervolgfase behoefte aan. Benut het netwerk van partners in het circulair ambachtscentrum om deze initiatieven verder te helpen. 4. Versterk de grip op de stroom grof huishoudelijk afval Meer grip op de stroom grof huishoudelijk afval is nodig om tot meer inzicht en product- en materiaalhergebruik te komen. We adviseren de volgende activiteiten op te pakken: a. Voer een pilot uit op de milieustraat in Ermelo met Remondis en DZvE. Beproef in de praktijk hoe en in hoeverre een voorselectie aan de poort van de milieustraat mogelijk is en welke resultaten

hiermee worden geboekt. b. Neem in het nieuwe grondstoffenplan op hoe de gemeente meer grip kan krijgen op de stroom grof huishoudelijk afval. Neem daarbij in ieder geval de opties mee van optimaliseren of vernieuwen van de milieustraat. 5. Benut koppelkansen in aanpalend beleid en projecten Het is belangrijk dat in aanpalende beleidsterreinen , zoals het sociaal ,

economisch en afval- en grondstoffenbeleid , haakjes worden gelegd naar circulaire activiteiten , waaronder ook het CA. Hetzelfde geldt

voor strategische ruimtelijke projecten zoals het locatieonderzoek nieuwe gemeentewerf en de ontwikkeling van een regionaal

grondstoffendepot. 6. Zorg voor een planmatige aanpak Onze aanbevelingen bestaan uit diverse activiteiten waar de gemeente samen met de CA-partners mee aan de slag zou moeten gaan. We adviseren de gemeente om een uitvoeringsplan voor het circulair ambachtscentrum op te stellen , om het overzicht te behouden en de samenhang tussen activiteiten te bewaken. Hierna hebben wij een voorbeeld hiervoor opgenomen. Naast de activiteiten kunnen in het overzicht de beoogde resultaten , beslismomenten en planning van activiteiten worden opgenomen. Activiteit of resultaat Afspraken met gemeente Harderwijk voor gezamenlijk optrekken in vervolgfase Financiering organiseren in samenwerking met gemeente Harderwijk Opstellen maatschappelijke businesscase in opdracht van DZvE en Het Goed Noord-Veluwe Bestuurlijke commitment van alle samenwerkingspartners Bepalen organisatie , overeenkomst en rechtsvorm Kwartiermaker voor opzetten van regionaal netwerk en projecten (+financiering) Visie vormen van regionale grondstoffenstrategie voor Noord-Veluwe Ontwikkelen van een Strategisch Grondstoffenplan voor de gemeente Ermelo Pilot samen met Remondis naar hergebruikpotentie op de milieustraat Presentatie circulair ambachtscentrum in nieuwe College B&W Projectgroepbijeenkomsten: ontwikkelingen en vervolg

Q2 2026 Q3 2026 Q4 2026 Q1 2027 Q2 2027 aprmeijunjulaugsepoktnovdecjanfebmrtaprmeijun X

X

X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X X X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

= beslismoment

Figuur 8: opzet uitvoeringsplan

20

buiten Bijlage

1: Interviews

en

Kringloop, reparatie en upcycling

bijeenkomsten

De

Zaak

van

Ermelo

Het Goed

Interviews

Noord-Veluwe

Organisatie

Contact

Functie

Gemeentelijke organisatie Gemeente Ermelo Arap-John

Wethouder

Kringloopwinkel Nieuw

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

Gemeente

fo) 5

Geluk

Coördinator Bestuurder

(geanonimiseerd)

Bestuurslid

Bedrijvenkring

duurzaamheid

Ermelo

(BKE)

duurzaamheid

Sociale

Beleidsadviseur afval

Inclusief Groep Meerinzicht

werkgelegenheid (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) |

en

medewerker

Beleidsadviseur

grondstoffen Voormalig

Directeur

Beleidsadviseur

Participatiewet

Beleidsadviseur

(geanonimiseerd)

afvalvermindering Strategisch adviseur

Onderwijs Landstede

Groep

duurzaamheid Gemeente

Putten

(geanonimiseerd)

Beleidsadviseur afval en circulariteit

Gemeente

Zeewolde

(geanonimiseerd) t

Adviseur afval

(geanonimiseerd)

grondstoffen

Gemeente

Nunspeet

(geanonimiseerd)

Beleidsadviseur

(geanonimiseerd)

|

Praktijkloket en docent Harderwijk

Groepsbijeenkomsten 1.

grondstoffen (milieustraat)

Remondis

(geanonimiseerd) 5, (geanonimiseerd)

en

2. en

Bedrijfsleider Harderwijk en

(geanonimiseerd) D > (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

Programmamanager

en

Harderwijk

Afval

Directeur

Duurzaamheid

il da te 5 D D keb 5

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

|

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) n (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

Vestigingsmanager

Kennismaking: Het Goed Noord-Veluwe en De Zaak van Ermelo Werkbijeenkomst: Gemeente Ermelo, Gemeente Harderwijk, Het Goed Noord-Veluwe, De Zaak van Ermelo, Inclusief Groep, Landstede Groep,

Remondis

en

Omrin.

Ermelo Firma Omrin

Kamphorst

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

|

5

(geanonimiseerd)

Kwartiermaker

en

directeur

21

Bijlage 2: Verslag gezamenlijke werksessie In december 2025 heeft er een bijeenkomst plaatsgevonden met

potentiële samenwerkingspartners 5 op de verschillende bouwstenen van een circulair ambachtscentrum. De selectie van partners heeft plaatsgevonden binnen de projectgroep op basis van nabijheid , organisatiekracht en complementaire toegevoegde waarde. De bijeenkomst was in de vorm van een werksessie. Daarbij werd er telkens een belangrijk onderwerp besproken , gevolgd door een vraag of stelling met een plenaire discussie. Belangrijke conclusies op basis van de bijeenkomst waren: ‒ Alle aanwezige partijen zien een individuele en een collectieve toegevoegde waarde voor een circulair ambachtscentrum. ‒ Kringloopgoederen kunnen uitstekend lokaal worden ingezameld , verwerkt en verkocht. ‒ Wanneer producten en materialen een grotere bewerkingsslag nodig hebben (denk aan reparatie , refurbishment en upcycling) dan verwacht men dat er meer schaal en meer continuïteit in het aanbod nodig is om het hergebruik ervan economisch rendabel te maken. Dit geldt in toenemende mate voor activiteiten die specialistisch zijn , (juridisch) complex en kapitaalintensief. ‒ De partijen zijn dan ook van mening dat de schaalgrootte van gemeente Ermelo te klein is voor een volwaardig circulair ambachtscentrum. De schaal van gemeente Ermelo en gemeente Harderwijk wordt daarbij gezien als een goede basis , maar kan zich mogelijk verder uitstrekken binnen de Noord-Veluwe.

Men ziet de rol en positie van kringloopbedrijven als cruciaal in de verdere samenwerking. Volgens aanwezige partijen zijn zij als eerste aan zet , met ondersteuning vanuit beide gemeenten. ‒ De andere partijen haken vervolgens aan op de activiteiten. De rol en betrokkenheid kan per partner en per activiteit verschillen. ‒ De eerstvolgende stap is om de meest kansrijke activiteiten voor een regionaal circulair ambachtscentrum (Ermelo-Harderwijk) uit te werken in een maatschappelijke businesscase. ‒

Randvoorwaarden en uitgangspunten: Draagvlak: politiek-bestuurlijk lijkt er weinig draagvlak om inwoners met hun afgedankte grondstoffen naar een andere gemeente te laten rijden. Innamepunten op verschillende plekken in de regio. ‒ Schaalgrootte: verwerking van materiaalstromen en de verkoop is afhankelijk van benodigde specialistische kennis , kapitaalintensiteit , juridische mogelijkheden en voldoende aanbod (volume en continuïteit). Voor kringloopgoederen is de markt lokaal , maar voor reparatie en upcycling is een lokale businesscase vanuit financieel oogpunt veelal niet realistisch. ‒ Rol van de gemeente: de gemeenten Ermelo en Harderwijk hebben een soortgelijke ambitie en zouden daarom het best gezamenlijk kunnen optrekken op dit onderwerp. Hun rol is vooral faciliterend. Om snel het initiatief bij de markt te leggen zouden ze lokale ondernemers in stelling moeten brengen bij de uitvoering. Samenwerking: vanuit een netwerk starten met samenwerking op enkele kansrijke grondstoffen in de regio.