Gewijzigd ontwerp Gebiedsvisie Speuld e.o.

verwijderd worden, zoals de Amerikaanse vogelkers en dat bestaande houtwallen en -singels worden doorgeplant met jonge bomen. Kansrijk engen- en kampenlandschap Rondom Speuld waren houtsingels en houtwallen te vinden die nu (deels) zijn verdwenen. Deze kunnen hersteld worden, het gaat dan om houtsingels en -wallen met zware, minder vitale bomen zonder onderbeplanting. Als meerdere bomen in een houtsingel in slechte conditie verkeren bestaat de kans dat ze zullen omwaaien. Doordat de singel dan uitdunt zal de wind meer vat kunnen krijgen op de nog bestaande bomen, waardoor deze ook kwetsbaar worden. Bij herstel van het landschap moet de focus liggen op het herstellen van historische landschapselementen. Landschapsherstel gebeurt op basis van vrijwilligheid, de kaart kan richting geven bij herstel en ontwikkeling van landschapselementen. Een vergoeding voor aanplant en langjarig onderhoud (en evt. afwaardering van de grond). Op deze manier kunnen grondeigenaren betaald worden voor groene diensten die ze leveren aan de maatschappij. Kansrijk heidegebied Daarnaast was er in het verleden een duidelijke relatie tussen het heidegebied en de engen en kampen. In de huidige situatie is de relatie niet meer te herkennen, omdat de randen van de heidegebieden deels dichtgegroeid zijn, zoals aan de westzijde van het Speulderveld.

Daarnaast is het heidegebied bebost geraakt, terwijl de heide van vroeger uit een open karakter heeft. De wens van inwoners is om de heide weer meer open te maken, zodat vanuit Speuld het zicht op de heide weer hersteld wordt. Dit hoort bij het karakter van het gebied en wordt door inwoners als zeer waardevol gezien. De richting is hier: het heidegebied open maken waar dat mogelijk is, maar passend binnen de heidebeheervisie. 3. Normaal ontginningsgebied Het ontginningsgebied krijgt de waardering ‘normaal’, omdat dit landschap relatief jong is en weinig historische waarde kent. In dit gebied is het van belang dat het open karakter behouden blijft. Daarnaast heeft dit gebied een economische waarde, omdat het gebruikt kan worden ten behoeve van extensivering van de landbouw. Ook liggen hier mogelijkheden voor duurzame, toekomstbestendige vormen van landbouw. Natuur en agrarische bedrijvigheid bestaan naast elkaar

Extreem waardevol beekgebied Beschermen, behouden en onderhouden Waardevol boslandschap Beschermen, behouden en onderhouden Waardevol essen- en kampenlandschap Beschermen, behouden en onderhouden Kansrijk engen- en kampenlandschap Herstellen, beschermen en onderhouden Kansrijk heidegebied Herstellen, beschermen en onderhouden Normaal ontginningsgebied Nieuwe mogelijkheden en functies

Te behouden belangrijke structuren Mogelijk te herstellen houtsingels Landschappelijke haagjes Visiekaart landschap (bron: N+L) Zie bijlage voor een vergrote weergave van de nadere uitwerking

31

6.2 Visie op ‘wonen’ Voor een goede leefbaarheid in Speuld e.o. en om de voorzieningen op peil te houden is het essentieel dat er voldoende woonvoorzieningen zijn, nu en in de toekomst. Naast leefbaarheid is de kwaliteit van het landschap een belangrijke waarde in het gebied. Het principe van de verspreide, kleinschalige erven op landschappelijk aanvaardbare plekken is leidend als het gaat om woningbouw. Ontwikkelingen op gebied van wonen zijn onder te verdelen in drie categorieën die in deze paragraaf verder zijn uitgewerkt. De inwoners van het gebied geven de absolute voorkeur aan categorie 1 en 2 en deze kunnen gelijktijdig plaatsvinden. De categorieën zijn als volgt ingedeeld: 1. Herontwikkeling 2. Verdichting van bestaande erven 3. Nieuwe ontwikkelingen De uitleg van deze ontwikkelingen wordt onderbouwd met een visiekaart op de volgende pagina. De kaart is indicatief, dat wil zeggen dat de sterren op de kaart (blauw voor herontwikkeling, groen voor verdichting) ook voor andere erven zouden kunnen gelden, de gemarkeerde erven zijn voorbeelden. Dat betekent dat ook andere erven onder herontwikkeling dan wel verdichting kunnen vallen, mits ze voldoen aan de gestelde kaders. Dit zal per ontwikkeling getoetst moeten worden. Aandachtspunten (gelden voor elke ontwikkeling): - Betaalbare woonmogelijkheden naar woonbehoefte (m.n.

starters en senioren); - Landschapselementen behouden en investeren in het landschap, met focus op karakteristieken: kleinschalige verspreid liggende erven, openheid, zichtlijnen, houtsingels en -wallen; - Focus op landschapskenmerken per landschapstype en de uitstraling van de bebouwing zoals in 3.3 beschreven; - Mogelijkheden zoeken voor het toevoegen van sociale voorzieningen, zoals bankjes, speelmogelijkheden, een kleine winkel en ontmoetingsplekken.

willen (blijven) wonen. Dit is ook belangrijk voor het in stand houden van de voorzieningen, in het bijzonder de school die belangrijk is voor de leefbaarheid in het gebied. Voor de andere buurtschappen is er geen noodzaak om extra woningen te realiseren. Echter kunnen daar wel herontwikkelingen plaatsvinden binnen de bestaande erven, waar men ook ruimte aan wil geven. Voor de woningen in Speuld geldt dat het wenselijk is dat de woningen voldoen aan de vraag. De behoefte ligt vooral bij betaalbare woonmogelijkheden voor starters en senioren. Als hierna gesproken wordt over woonbehoefte worden met name starters en senioren bedoeld. Daarbij is nadrukkelijk de wens uitgesproken om geen woningen te bouwen op plekken die nu nog niet bebouwd zijn, maar gebruik te maken van autonome ontwikkelingen. De verwachting is dat (gezien de landelijke ontwikkelingen in de agrarische sector) de herontwikkeling van erven een vlucht gaat nemen de komende jaren. Er is geen behoefte om extra te bouwen dan wat de autonome ontwikkeling mogelijk maakt. Herontwikkeling betekent vaak dat de functie verandert. De functie kan bijvoorbeeld veranderen van (agrarische) bedrijvigheid naar de functie ‘wonen’ of bepaalde, kleinschalige bedrijvigheid. Een tweede ontwikkeling kan verdichting van bestaande erven inhouden, zoals inbreiding.

Bij alle ontwikkelingen is het behoud van de kwaliteit van het landschap een belangrijk uitgangspunt.

Participatieproces Het thema ‘wonen’ is door de werkgroep en inwoners veelvuldig besproken en dat heeft ertoe geleid dat het resultaat zoals hieronder beschreven datgene is dat opgehaald is uit het participatieproces waarin zorgvuldige afwegingen zijn gemaakt. Vraag en doelgroep Binnen het plangebied ligt de behoefte naar woonmogelijkheden voornamelijk in Speuld, zodat er ook in de toekomst voldoende woonmogelijkheden zijn voor de mensen die binding hebben met het gebied en daar graag 32

Wonen en werken in een buurtschap met een kleinschalig, landelijk karakter

Visie op bebouwing (bron: N+L)

33

Autonome ontwikkelingen Onder autonome ontwikkelingen worden herontwikkeling en verdichting verstaan. Deze vormen van onwikkeling kunnen in het gehele plangebied plaatsvinden, ongeacht het landschap, maar wel binnen de kaders die gesteld zijn in deze visie. Deze ontwikkelingen bieden voldoende mogelijkheden in de komende jaren om de leefbaarheid in Speuld e.o. op peil te houden, echter is sturen op diversiteit hierbij van belang. Binnen autonome ontwikkelingen is het niet vanzelfsprekend dat er ruimte voor de specifieke woonbehoefte ontstaat. De invulling is afhankelijk van de initiatiefnemer en om deze te verleiden te bouwen voor de woonbehoefte is wijziging van het beleid nodig. De wens is daarom om in het beleid op te nemen dat bij herontwikkelingen ook ruimte wordt gegeven aan sociale woningbouw.

Voor wat betreft verdichting wordt een aantal kaders meegegeven bij verdichting van erven: - Het doel van verdichting is dat wonen met meerdere generaties op een erf mogelijk is; - Het principe van de verspreide, kleinschalige erven is leidend; - Verdichting doet geen afbreuk aan de landschappelijke kwaliteit; - De bebouwingsconcentratie binnen het erf wordt niet te hoog: Een erf mag maximaal bestaan uit twee woningen met elk een bijgebouw, dus maximaal vier gebouwen. - Binnen het erf moet sprake zijn van een gedifferentieerde grootte van gebouwen op het erf; - Er wordt voldaan aan het geldende beleid (zoals de beleidsregel woning- en kavelsplitsing van de gemeente Ermelo).

Herontwikkeling Allereerst heeft herontwikkeling van bestaande erven de voorkeur voor ontwikkeling, omdat deze erven al ingepast zijn in het landschap. Binnen de gemeente Ermelo vallen deze ontwikkelingen onder ‘functieverandering’. Bij herontwikkeling liggen ook kansen voor het behouden of terugbrengen van gebiedskarakteristiek.

Nieuwe ontwikkelingen De inwoners van het gebied vinden ontwikkelingen die plaatsvinden op plekken die nog niet bebouwd zijn niet wenselijk. Men wil een buurtschap blijven met een landelijk karakter en de zorg leeft dat Speuld dan zal uitgroeien tot een dorp. Nieuwe ontwikkelingen zijn niet wenselijk en grote ontwikkelingen zijn niet passend. Hierbij wordt door de inwoners meegegeven dat men wel graag ruimte wil bieden aan starters en senioren.

Verdichting bestaande erven Bij verdichting van bestaande erven spreken we over inbreiding waarbij bebouwing wordt toegevoegd binnen de bestaande grenzen van een erf, hierbij zou het ook kunnen gaan om bijvoorbeeld een mantelzorgwoning. Verdichting van het lint is in de basis niet mogelijk, tenzij nadrukkelijk wordt voldaan aan de volgende vereisten: een kleinschalige erfopzet, passend in het stramien, de oriëntatie en de schaal van de bestaande bebouwing.Maar ook woningsplitsing dient tot de mogelijkheden te behoren. Verdichting van bestaande erven biedt kansen voor levensloopbestendig wonen voor meerdere generaties. Zo kan in een bestaande erfopzet bijvoorbeeld een woning toegevoegd worden, zodat op een erf meerdere generaties samen kunnen wonen. Op deze manier wordt ruimte gegeven om als ouders een woning te bouwen voor de kinderen of om te bouwen voor de eigen ouders. Op een later moment zou zelfs gewisseld kunnen worden van woning, passend bij de leeftijdsfase. Binnen het erf wordt naar elkaar omgekeken en wordt zo nodig voor elkaar gezorgd. Op deze manier wordt de sociale cohesie versterkt doordat naar elkaar wordt omgekeken wat zorgt voor een goede leefbaarheid. Daarnaast biedt een dergelijk erf mogelijkheden voor leeftijdsdifferentiatie, wat ook weer zorgt voor doorstroming binnen de vertrouwde omgeving.

Niet elk erf leent zich voor verdichting, afhankelijk van de bebouwingsdichtheid. 34

Als autonome ontwikkelingen hier geen ruimte voor bieden kan een kleinschalige, nieuwe ontwikkeling worden overwogen, mits voldaan wordt aan de volgende kaders: - Bouwen op landschappelijk aanvaardbare plekken (waar landschappelijk gezien bebouwing logisch is en waarvoor landschappelijke waarden niet hoeven wijken), door toevoeging van maximaal 1 boerenerf aan elk van de aangegeven bestaande wegen aan de flank van de eng zodanig dat het landelijke karakter behouden blijft;

Natuur en agrarische bedrijvigheid zijn met elkaar verweven

- Nieuwe erven ontstaan op een acceptabele afstand (als richtlijn kan minimaal 100 meter worden aangehouden) van naastgelegen erven. Erven kunnen ook verspreid tegenover elkaar liggen (waarbij eventueel een kleinere afstand acceptabel is); - Bouwen voor jongeren en senioren, zodat voorzieningen behouden blijven en de leefbaarheid goed blijft; - Niet grootschalig, maar volgens het principe van kleinschalige, verspreide boerenerven met maximaal 5 wooneenheden in maximaal 3 gebouwen; - Het landschap moet herkenbaar en behouden blijven; - Bij elke nieuwe ontwikkeling moet ook geïnvesteerd worden in het landschap, door bijvoorbeeld toevoegen of terugbrengen van landschapselementen; - Bestaande zichtlijnen mogen niet belemmerd worden (zie visiekaart). Noot: De genoemde ambitie voor het bouwen voor doelgroepen genoemd onder categorie 3 is nu nog geen toetsings-

Een gebouw in schuur- of schaapskooimodel zou gebruikt kunnen worden als vrijstaande woning en/ of twee-onder-één kap woning.

kader. Daarvoor is allereerst een onderzoek nodig naar de woningbehoefte (zie uitvoeringsagenda). Vervolgens worden deze uitkomsten ingepast in de hier beschreven en geborgde landschappelijke en stedenbouwkundige uitgangspunten. Daarnaast zal bij alle ontwikkelingen gekeken moeten worden welke eisen er worden gesteld vanuit actuele wet- en regelgeving en hier zal aan voldaan moeten worden, zoals een m.e.r. beoordeling. Voorbeeld erfopzet Bij een herontwikkeling of een nieuwe ontwikkeling moet de karakteristieke, kleinschalige erfopzet behouden blijven die zo herkenbaar is voor het plangebied. Hieronder is een mogelijke erfopzet aangegeven die past in het landschap en ruimte biedt aan verschillende woonvormen (geschakelde woningen, vrijstaand, twee onder één kap). De uitstraling van de gebouwen moeten passen bij de karakteristieken zoals genoemd in hoofdstuk 3.

Een gebouw in boerderijstijl zou verdeeld kunnen worden in meerdere wooneenheden. Bijvoorbeeld 3 wooneenheden of 2 wooneenheden met inpandig bijgebouw.

Een gebouw in schuur- of schaapskooimodel zou gebruikt kunnen worden als vrijstaande woning en/of twee-onder-één kap woning. Voorbeeld erfopzet (bron: N+L)

35

6.3 Visie op ‘voorzieningen en samen leven’ Samen leven is een belangrijk thema voor de inwoners van Speuld e.o.. Daarnaast vindt men dat het inherent is aan wonen in het buitengebied dat alle voorzieningen niet binnen een kleine afstand voor handen zijn. Voor dit thema is behoud van het bestaande het belangrijkst. Met name het behouden van de basisschool is belangrijk voor de leefbaarheid in het gebied. De basisschool zorgt voor levendigheid en saamhorigheid en het zorgt ervoor dat gezinnen met jongen kinderen in het gebied blijven wonen of terugkomen naar het gebied. Voor wat betreft het toevoegen van voorzieningen is het van belang dat ze bijdragen aan de leefbaarheid in het gebied en het feit dat het voor jong en oud fijn wonen is. Ontwikkelingen in de toekomst kunnen ruimte bieden aan het toevoegen van kleinschalige voorzieningen, zoals een speelvoorziening, landwinkel of multifunctionele ruimte.

Voorzieningen passen bij het gebied en versterken sociale cohesie

Het plangebied kent meerdere recreatievoorzieningen, zoals ook in de analyse te zien is. Voor deze voorzieningen is het van belang dat ze een hoogwaardige kwaliteit behouden. Dit sluit aan bij de opgaven in de omgevingsvisie. Er is geen wens van inwoners voor een uitbreiding van recreatievoorzieningen. 6.4 Visie op ‘bedrijvigheid’ Huidige (agrarische) bedrijvigheid: in het gebied is de landbouwsector goed vertegenwoordigd en de inwoners vinden het belangrijk dat de agrariërs ruimte krijgen om hun bedrijfsvoering voort te zetten. De agrariërs in het gebied zijn belangrijk voor enerzijds het behoud van het kenmerkende, landelijke karakter en anderzijds voor onze voedselvoorziening en het in stand houden en bewerken van de gronden. Voor agrariërs die kunnen en willen voortbestaan is het van groot belang dat zij door de gemeente worden ondersteund in hun agrarische bedrijfsvoering, mits voldaan wordt aan bestaande wet- en regelgeving vanuit gemeente, provincie en Rijk. De rechten van bestaande (agrarische) bedrijven worden gerespecteerd en de bestaande mogelijkheden voor (agrarisch) bedrijvigheid als opgenomen in het vigerende omgevingsplan blijven gehandhaafd. Dit betekent concreet dat agrariërs waar mogelijk worden gefaciliteerd waar dat voor hun bedrijfsvoering noodzakelijk is.

Indien het wenselijk of nodig is dat de agrarische bedrijvigheid gestaakt wordt moet gezocht worden naar een passende invulling van het erf. Hier kunnen mogelijkheden ontstaan voor het toevoegen van een andere functie, zoals kleinschalige bedrijvigheid of een woonfunctie. Belangrijk uitgangspunt is altijd dat het niet te grootschalig is. 36

Er is ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid

6.5 Visie op ‘ verkeer en veiligheid’ (Verkeers-)veiligheid voor iedereen staat voorop. Dat betekent dat er aandacht moet zijn voor situaties die leiden tot een afname van de veiligheid. Met name de routes die veel worden gebruikt door lokale bewoners en recreanten dienen aandacht te krijgen. Als de veiligheid in het geding komt moet actie ondernomen worden. Zandpad (bron: N+L landschapsontwerpers)

Verkeer en materiaalgebruik In het gebied komen zowel zandpaden voor als karrensporen en asfalt. Onverharde wegen horen bij het landelijk karakter van het gebied. Verharden is daarom niet wenselijk, tenzij de veiligheid in het gedrang is. Een alternatief voor zandpaden is bijvoorbeeld gebonden halfverharding. Dit doet geen afbreuk aan de verkeersveiligheid, maar geven aanzienlijk minder kans op modder of opwaaiend stof. De landelijke uitstraling blijft behouden. In Houtdorp zijn er twee onverharde wegen die vanuit veiligheidsoogpunt voor fietsers en wandelaars juist verhard mogen worden, omdat het gebruik te intensief is voor een veilige en functionele conditie van de onverharde erfontsluiting. Onveilige kruispunten De N302 (Flevoweg) kent een aantal oversteekplekken die als onveilig worden ervaren, met name voor wandelaars en fietsers. Dit geldt ook voor de Garderenseweg. Op deze plekken is een verbetering van de verkeersveiligheid noodzakelijk. Parkeren Bij Staverden en Drie worden parkeerproblemen ervaren, omdat er te weinig parkeerplekken zijn wordt er in de bermen geparkeerd. Dit kan worden opgelost door het toevoegen van parkeerplekken van grasbetontegels. Dit geeft een landelijke en groene uitstraling, maar is praktisch en veilig voor parkeergelegenheden.

Gebonden halfverharding (bron: Greenlabel)

Karrenspoor (bron: N+L landschapsontwerpers)

Landweggetje (bron: N+L landschapsontwerpers)

Op Staverden zal een onderdeel van de herinrichting zijn dat elders parkeervoorzieningen worden gerealiseerd, wat hoogstwaarschijnlijk de parkeerproblemen hier zal oplossen. In Drie wordt langs de straat geparkeerd, ter hoogte van Boshuis Drie. Met name bij de horecagelegenheid is te weinig parkeerruimte. Verderop aan de Sprielderweg is ook een parkeerplaats die regelmatig vol staat. Een oplossing zou kunnen zijn het toevoegen van een parkeervoorzieningen in de buurt van het boshuis. Het verkeer is veilig en er is voldoende paarkeergelegenheid

37

Halfverharde paden/ zandpaden Smalle asfaltwegen Rond de drie meter Normale asfalt wegen 50 km wegen Brede asfaltwegen 80 km wegen

Wegen in beeld (bron: N+L)

38

6.6 Visie op ‘Duurzaamheid en energietransitie’

Eindconclusie

De gemeente, bedrijven en bewoners hebben allen de verantwoordelijkheid om een steentje bij te dragen aan een duurzaam Ermelo. Het maken van duurzame keuzes moet steeds meer vanzelfsprekend worden en is een kritische succesfactor bij de uitvoering van deze visie. Om dat te bereiken is het inzetten op het meekrijgen van verschillende doelgroepen heel belangrijk; onder meer door te werken aan positieve (financiële) prikkels zoals subsidies en stimuleringsregelingen, bewustwording, educatie en goede informatievoorziening. Daarnaast is het ook van belang dat niet-duurzame keuzes worden ontmoedigd met negatieve (financiële) prikkels, zodat het maken van duurzame keuzes steeds meer de standaard wordt.

De hoofdvraag die met deze zal worden beantwoord is als volgt omschreven: Welke keuzes kunnen gemaakt worden die ervoor zorgen dat de leefbaarheid in Speuld e.o. in de komende jaren (10-15 jaar) op peil blijft’?

De energie-infrastructuur voldoet om de huidige bewoners van Speuld te bedienen maar bij vraagtoename is er een knelpunt te verwachten (net als in de rest van Ermelo). Het is van belang dat hier aandacht voor blijft, zodat het netwerk blijft voldoen aan de vraag.

Er kan geconcludeerd worden dat de thema’s die in de visie beschreven worden invloed hebben op de leefbaarheid. De inwoners van Speuld e.o. wonen in een gebied met een landelijk karakter. Juist dat karakter, de rust en de ruimte maken dat het prettig wonen is in het gebied. Men wil zo lang mogelijk van de omgeving blijven genieten en keuzes maken die ervoor zorgen dat het gebied niet ingrijpend verandert, maar dat het wel op de toekomst is voorbereid en leefbaar blijft. De thema’s, ambities en visie op de thema’s resulteert in concrete acties. Deze gebiedsvisie is leidend voor de concrete acties die zijn uitgewerkt in de uitvoeringsagenda. Het is van belang dat de voorzieningen minimaal behouden blijven, dat er woonmogelijkheden worden geboden zodra zich kansen voordoen voor de inwoners hier willen blijven wonen in Speuld, dat het landschap en de bestaande landschapselementen behouden blijven of worden teruggebracht, dat de kleinschaligheid behouden blijft en dat er aandacht is voor verkeer, veiligheid, duurzaamheid en de energietransitie. In de uitvoeringsagenda is verder uitgewerkt wat de opgaven per thema zijn.

Er is aandacht en ruimte voor duurzaamheid en energietransitie

39

Bijlagen Bijlage 1: kansen voor landschapsherstel Te behouden belangrijke structuren Mogelijk te herstellen houtsingels Landschappelijke haagjes

Kansen voor landschapsherstel Speuld (1900 is als referentie gebruikt) (bron: N+L)

40

Bijlage 2: Tabel voorzieningen Binnen de kolom gesorteerd van vaak naar minst genoemd.

41

Bijlagen Bijlage 3: Verkeer en veiligheid In willekeurige volgorde

42

Bijlagen Bijlage 4: Eigendommen TBO’s Speuld

43

Bijlagen Bijlage 5: Thema’s omgevingsvisie Ermelo

44

Bijlagen Bijlage 6: IDeekaart Buitengebied Oost (omgevingsvisie Ermelo)

45