Evaluatierapport e250010475 (Geanonimiseerd)

Evaluatie samenwerkingsagenda 2023-2024

Evaluatie regionale samenwerkingsagenda Noord-Veluwe CO2-reductie Energietransitie 2023-2024

Colofon Projectgegevens

Evaluatie

Datum

11

publicatie

regionale samenwerkingsagenda

Noord-Veluwe

2023/2024

februari 2025

Programmaregisseur

(geanonimiseerd)

Opdrachtgever

Gemeente

Oldebroek,

Beerd

Flier

Pagina | 1

Inhoud Colofon

.. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. .. . .. .. . .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. .. . .. . .. .. . .. .. .. . .. .. . .. . .. .. .. . .. . .. .. .

Introductie

. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. . .. .. . .. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .

Resultaten 2023

4

.. . .. .. .. . .. . .. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .

8

.. .. . .. .. . .. .. . .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. . .. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. . .. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. . .. .. .. . .. .

9

Financiële paragraaf Conclusies

3

. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .. . .. .

–

2024

1

Pagina | 2

Introductie Sinds 2018 wordt invulling gegeven aan de regionale samenwerking tussen de gemeenten Putten Ermelo Harderwijk Nunspeet Elburg Oldebroek en Hattem. Deze Noord-Veluwse gemeenten werken samen op het gebied van duurzaamheid in de vorm van een samenwerkingsagenda. ,

,

,

,

,

Begin 2023 hebben de samenwerkende gemeenten de Regionale samenwerkingsagenda Noord-Veluwe CO2-reductie I Energietransitie 2023-2024 vastgesteld. In deze Regionale samenwerkingsagenda van 2023-2024 is als bedoeling van de regionale samenwerking geformuleerd: “een doelmatige en professionele regionale samenwerking met daadwerkelijk CO2-impact in de gemeente en/of het gemeentelijk beleid. En als resultante daarvan een duurzame regio om daarmee ook de gemeentelijke en regionale doelstellingen te bereiken”.

In de Regionale samenwerkingsagenda een top 5 opgaven benoemd om gezamenlijk aan te werken. Dit zijn: 1. Warmteopgave in de gebouwde omgeving 2. Energieverbruik bedrijven 3. Specialistische ondersteuningsbehoefte 4. (Regionale) positionering voor gemeenten 5. Voortgang lopende samenwerking

en

In deze evaluatie over 2023 en 2024 worden op hoofdlijnen de resultaten binnen deze opgaven gerapporteerd. De inhoudelijke rapportage gaat met name over wat is geleerd welke vragen zijn beantwoord en welke resultaten zijn bereikt. ,

Pagina | 3

Resultaten 2023 1.

–

2024

Warmteopgave in de gebouwde omgeving Voor deze opgave zagen de gemeenten vooral samenwerkingskansen vanuit het nationaal isolatieprogramma en de contigenten aanpak. o Nationaal isolatieprogramma en contigenten aanpak In samenwerking met het Expertteam Warmte van Provincie Gelderland is onder de Noord-Veluwse gemeenten onderzocht of er gezamenlijke animo is voor een contingentenaanpak. De contigentenaanpak leek een interessante aanpak dit is verkend met het expertteam maar heeft niet geleid tot een gezamenlijke aanpak. Dit heeft dan ook geen vervolg gekregen. ,

Desalniettemin hebben de gemeenten onderling samenwerking gezocht in de uitvoering. De gemeenten ontvingen subsidie (SPUK energiearmoede) voor inwoners met een inkomen van 120 – 130% van het bijstandsniveau (afhankelijk per gemeente). Hiermee wordt per gemeente een structurele bijdrage geleverd om energiearmoede terug te dringen en verder te voorkomen. Vanuit het RAOD zijn verschillende bijeenkomsten geweest met het Expertteam Warmte van Provincie Gelderland. Daar is een tool uit voortgekomen waaruit duidelijk wordt wie er in de doelgroep thuishoort (zie figuur hieronder)

Daarnaast werkten de gemeenten samen om de subsidiemiddelen (SPUK-LAI) via het rijk aan te vragen om eigenaren van woningen met een laag energetisch label te helpen met subsidies om de woning te isoleren. Gemeenten hebben voor de uitvoering onderling informatie met elkaar gedeeld om goed gebruik te maken van capaciteit van tijd en middelen. Deze middelen zijn gezamenlijk € 3.413.480 waarmee 2. 338 woningen geisoleerd kunnen worden. ,

2.

Energieverbruik bedrijven o (Onderdeel RES) energy hubs Er is een regionale projectleider zon-op-dak en smart energy hubs ingeschakeld die bij verschillende bedrijventerreinen aan de slag is geweest. Na een inventarisatieronde door een projectleider in de regio Noord-Veluwe is er in Harderwijk Elburg Oldebroek en Ermelo ingezet op EnergyHubs en de organisatorische mogelijkheden hiervan. Via de werkgroep RES is hier kennis op gedeeld met de andere gemeenten om hiervan te leren. ,

,

,

Pagina | 4

o

3.

Aanpak bedrijventerreinen Vanuit gemeente Ermelo is de aanpak voor bedrijventerreinen gedeeld. Andere gemeenten zijn hier vervolgens ook mee aan de slag gegaan en/of hebben deze aanpak uitgerold.

Specialistische ondersteuningsbehoefte Via samenwerking werd veel tijd gewonnen met de opgave specialistische ondersteuningsbehoefte. o Soorten management plan (SMP) Onder begeleiding van een programmaregisseur hebben de gemeenten gezamenlijke voorverkenning gedaan wat de nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van het soortenmanagementplan behelst zoals het pre-SMP en het natuurvriendelijk isoleren (NVI). Hiervoor is ook gebruikgemaakt expertise van de omgevingsdienst Veluwe. Uiteindelijk pakken de gemeenten het opstellen van het SMP zelf op of in andere verbanden. Informatie wordt onderling gedeeld. ,

Nationaal programma lokale warmte (NPLW) Binnen het NPLW zijn middelen beschikbaar gesteld om regionale samenwerking te bevorderen. Deze middelen zijn aangevraagd en worden benut voor de (regionale) positionering van de gemeenten. De programmaregisseur heeft hierbij de verbinding tussen het NPLW en de regio versterkt. o

o

Diverse ondersteuning Daarnaast is er ondersteuning geweest op het gebied van aanbestedingsstrategieën inkoop communicatie en een regionale programmaregisseur. ,

4.

,

(Regionale) positionering voor de gemeenten De gemeenten vonden samenwerking ten aanzien van deze opgave van belang om met onder andere kennisdelen de lokale gemeentelijke programma's te versterken. Er zijn structureel regionale ambtelijke overleggen geweest. Daar heeft ook uitwisseling plaatsgevonden over de (programmatische) aanpakken die de gemeenten hanteren en het uitvoeren van de diverse gemeentelijk projecten. Een voorbeeld hiervan is kennisdeling over Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). ,

5.

Voortgang op diverse onderdelen Deze opgave gaat over de lopende (wettelijke) samenwerkingen die er de afgelopen jaren al waren. o RES RAS GO-RAL In juli 2021 is in regioverband de RES Regio Noord-Veluwe (RES 1. 0) vastgesteld. In juli 2023 is in regioverband de RES Noord-Veluwe voortgangsdocument 2023 vastgesteld en aangeboden aan NPRES. In het voortgangsdocument is de volgende samenvatting opgenomen over het behaalde resultaat. “Sinds 2021 is het aantal gerealiseerde energieprojecten (windparken zonneparken en grote zonnedaken) hard gegroeid in de RES-regio Noord-Veluwe. In 2021 waren er 140 ,

,

,

Pagina | 5

gerealiseerde energieprojecten inmiddels zijn dat er 757. Dat heeft geleid tot een stijging in opwek van duurzame elektriciteit van 265%: in 2021 werd er 00314 TWh duurzame elektriciteit opgewekt inmiddels is dat 01147 TWh. ” (bron: voortgangsdocument RES 2023). De Noord-Veluwe verwacht in 2030 053 TWh aan duurzame elektriciteit grootschalig op te wekken. Hiermee verlaagt de regio de uitstoot van broeikasgassen (CO)2 met 49%. Op welke manier dit mogelijk is is uitgewerkt in verschillende plannen. Elk plan beschrijft een aantal locaties waar in de regio grootschalige opwek van duurzame elektriciteit (onder voorwaarden) mogelijk kan zijn. In 2022 is het traject gestart om maximaal acht windturbines te realiseren bij Horst en Telgt (Ermelo en Putten). De voortgang van de RES-doelstellingen zijn onder druk komen te staan door netcon,

,

,

,

,

,

,

gestie en het realiseren van minder windmolens dan gepland. Zo heeft in 2024 het bestemmingsplan voor drie windturbines in Harderwijk geen standgehouden bij de Raad van State. Gemeente Harderwijk onderzoekt nog een mogelijke doorstart. Daarnaast heeft Provinciale Staten van Gelderland het windpark Horst en Telgt vastgesteld met vijf in plaats van de beoogde zeven windturbines. In de FGU regio (Flevoland Gelderland en Utrecht) speelt netcongestie een grote rol. De capaciteit van het elektriciteitsnetwerk wordt bijna volledig benut. Netcongestie speelt een rol bij zowel het terug leveren van energie over het elektriciteitsnetwerk als het afnemen van energie. Bij de realisatie van opwek bestaat daardoor een hogere kans op netcongestie voor terug leveren aan het regionale of landelijke net. Het verhogen van de transportcapaciteit is een oplossing maar het kan nog enkele jaren duren voordat dit (deels) wordt opgelost. Binnen de regio wordt gesproken over de verschillende mogelijkheden om de doelstellingen voor opwek woningbouwopgaven en opschaling van transportcapaciteit op elkaar aan te laten sluiten. Voor de Gelderland-Overijssel Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (GO-RAL) wordt ingezet op onderlinge kennisdeling bij vraagstukken over dit onderwerp om ambtelijke capaciteit goed te benutten. ,

,

,

,

,

,

Duurzaamheidsloket De zeven Noord-Veluwse gemeenten hebben gezamenlijk één duurzaamheidsloket (Duurzaamheidsloket Noord-Veluwe) met een eigen huisstijl ontwikkeld. Naast diverse o

bijeenkomsten voor de coaches kunnen inwoners hier terecht voor vragen en advies. Bijvoorbeeld via webinars markten en inloopavonden. Er zijn meer dan 1. 000 bezoeken afgelegd door coaches en meer dan 350 adviesgesprekken geweest in de periode 2023 – 2024. Bij de overgang naar een andere aanbieder voor de invulling van het duurzaamheidsloket kwamen veel juridische vraagstukken naar boven. Door de begeleiding van de regionale projectleider zijn deze vragen geïnventariseerd en juridisch afgehandeld. Door dit gezamenlijk op te pakken is er veel capaciteit per gemeente bespaard. De gemeenten hebben gezamenlijk een aantal activiteiten georganiseerd tijdens de week van duurzaamheid in 2023 en de klimaatweek in 2024. ,

,

Pagina | 6

Het contract met de huidige uitvoerder van het Duurzaamheidsloket Noord-Veluwe; het regionaal energieloket (REL) is niet verlengd vanwege onder andere juridische en systeemtechnische uitdagingen. De zeven Noord-Veluwse gemeenten verkennen hoe het duurzaamheidsloket (per gemeente) verder vorm krijgt na 1 maart 2025. ,

o

Energyhubs Zie hiervoor het resultaat onder 2. Energieverbruik bedrijven.

o

Zon op dak De bedoeling was om in RES-verband een aanpak/strategie voor zonnepanelen op grote daken (bedrijfsterreinen dorpen en buitengebied) vast te stellen. De huidige ,

problematiek van de netcongestie zou hier een bepalend onderdeel van zijn waardoor een deel van de aanpak zich daarom ook kon richten op de opslag van energie. De voorbereiding voor een aanpak/strategie is in 2023 gestart. Dit is gedaan met ondersteuning van de landelijke Helpdesk Zonopwek. Gelet op de ontwikkelingen van de netcongestie - en de beperkingen die dat geeft voor ontwikkelingen van zonnepanelen op grote daken kon daar de afgelopen twee jaar niet goed verder uitvoering aan worden gegeven. ,

o

Energielandgoederen Begin 2023 is een opdracht verleend aan Oversticht voor de voorbereiding van een derde Proeftuin Opgewekt in de Noord-Veluwe als vervolg op de twee proeftuinen in Overijssel. Provincie Gelderland neemt hier ook aan deel. De opdracht is om de resultaten van de twee proeftuinen uit Overijssel te delen en te helpen bij het opzetten van een proeftuin in de landgoederenzone van de Noord-Veluwe. In 2024 is Oversticht bezig geweest met het opzetten van de twee proeftuinen in Overijssel. Deze resultaten zijn gedeeld. ,

o

Programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) In het OER programma is verkend waar en hoe grootschalig energie opgewekt kan worden op rijksgronden. Het programma treft de voorbereidingen voor daadwerkelijke realisatie van energieprojecten door ontwikkelaars. Het doel van programma OER is om de uitvoering van de Regionale Energie Strategieën (RES) te ondersteunen en meters te maken om de klimaatdoelen te halen. Hiervoor is een sessie geweest en zijn projecten ingediend voor opwek op rijksgronden en –gebouwen.

Pagina | 7

Financiële paragraaf In dit hoofdstuk zijn de inkomsten en uitgaven die toebehoren aan de Samenwerkingsagenda 2023-2024 weergegeven. De gezamenlijke inbreng voor de Samenwerkingsagenda bedroeg € 260.000- per jaar. Tevens was er nog een restant aan middelen beschikbaar van de voorgaande regionale samenwerkingsagenda’s. De uitgaven waren vooral inzet van regiopersoneel zoals de inzet van de regionale programmaregisseur (financiële) ondersteuning en regionale communicatie adviseur. Al met al is er een batig saldo van € 290.000,

,

,

,

Tabel 1 Begroting en realisatie Samenwerkingsagenda 2023-2024 Post Bijdragen gemeenten Restant voorgaande Samenwerkingsagenda Personele inzet Extra kosten Duurzaamheidsloket Inschatting afrondingskosten 2025 Totaal

Inkomsten (€ x1000) 520 166

686

Uitgaven (€ x1000)

Restant (€ x1000)

311 59 26 396

290

De samenwerkende gemeenten hadden afgelopen twee jaar een contract met regionaal Energieloket voor het verzorgen van het Duurzaamheidsloket Noord-Veluwe. De kosten hiervan zijn apart in rekening gebracht bij de gemeenten en daarom niet opgenomen in bovenstaande tabel. Er zijn buiten het contract om wel extra kosten gemaakt ten behoeve van het Duurzaamheidsloket. Deze kosten zijn volgens afspraak wel ten laste gebracht van de Samenwerkingsagenda en daarom opgenomen in bovenstaande tabel. ,

Voor de afronding van de Samenwerkingsagenda 2023-2024 worden in het eerste kwartaal van 2025 ook nog (personele) kosten gemaakt. Een inschatting daarvan is opgenomen in bovenstaande tabel. De gemeenten hebben gezamenlijk voor zowel het jaar 2023 als 2024 subsidie aangevraagd en verkregen (in totaal € 491.39132-) voor Regionale structuur Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). Ook voor 2025 zal opnieuw subsidie worden aangevraagd. Vanwege de soort werkzaamheden van de regionale programmaregisseur en zijn ondersteuning zijn hun personele kosten voor dat deel (€ 111.930- voor beide jaren tezamen) conform de subsidieaanvraag ten laste gebracht van deze rijkssubsidie NPLW. Deze kosten zijn daarmee niet ten laste gekomen van de Samenwerkingsagenda. Omdat voor dit meerjarige traject een eigen financiering is wat niet ten laste komt van de Samenwerkingsagenda is deze niet opgenomen in bovenstaande tabel. ,

,

,

,

,

,

Taken met betrekking tot de Regionale energiestrategie (RES) zoals opstellen van voortgangsdocumenten worden gefinancierd met verkregen rijksuitkeringen. Omdat voor de RES een eigen financiering is was destijds in de begroting van de Samenwerkingsagenda geen post hiervoor opgenomen. De financiering van de RES is daarom niet opgenomen in bovenstaande tabel. ,

,

Niet alle middelen uit de Samenwerkingsagenda zijn gebruikt. In de DVO (artikel 1. 4) is opgenomen dat indien na uitvoering van een tweejaarlijkse Regionale samenwerkingsagenda sprake is van een batig saldo dan op basis van een voorstel aan de stuurgroep wordt besloten over de bestemming ervan. Aanbeveling is om het batig saldo te verdelen over de zeven deelnemende gemeenten. En dat te doen op basis van inwonertal zoals dat ook is gedaan met het verdelen van de inbreng. ,

,

Pagina | 8

Conclusies In de Regionale samenwerkingsagenda van 2023-2024 is als doel van de regionale samenwerking het volgende geformuleerd: “een doelmatige en professionele regionale samenwerking met daadwerkelijk CO2-impact in de gemeente en/of het gemeentelijk beleid. En als resultante daarvan een duurzame regio om daarmee ook de gemeentelijke en regionale doelstellingen te bereiken. ” Op basis van de evaluatie wordt geconcludeerd dat kennisdeling de rode draad is geweest in de samenwerking tussen de zeven Noord-Veluwse gemeenten al dan niet met andere organisaties. ,

Het contract met het Regionaal Energieloket als uitvoerder van het Duurzaamheidsloket NoordVeluwe is niet verlengd (zie 5. b. Duurzaamheidsloket). Na inventarisatie van de wensen en behoeftes per gemeente over de vorm en invulling van het duurzaamheidsloket blijken deze uiteen te lopen. Hierdoor hebben de gemeentes gekozen elk hun eigen pad te volgen voor de verdere invulling van het duurzaamheidsloket. ,

Pagina | 9