Evaluatie e250062386

Evaluatie - Eén jaar noodopvang in de Heerlickheijd

Inhoudsopgave

1. Inleiding ........................................................................................................................... 2 2. Ontwikkeling in de opvang en actuele stand van zaken .............................................. 3 2.1 Doelgroep.................................................................................................................. 3 2.2. Doorstroom .............................................................................................................. 3 2.3 Begeleiding van het COA .......................................................................................... 3 2.4. Lokale samenwerkingsverbanden ............................................................................ 4 Maatschappelijke initiatieven ..................................................................................... 4 Scholen ..................................................................................................................... 4 Hotel de Heerlickheijd................................................................................................ 5 3. Opvolging tussentijdse evaluatie .................................................................................. 6 4. Resultaten jaarevaluatie .................................................................................................

7 4.1 Klankbordgroep ......................................................................................................... 7 4.2 Enquête ..................................................................................................................... 7 5. Conclusie ....................................................................................................................... 10

1

1. Inleiding In september 2024 diende het Centraal Orgaan Asielzoekers (hierna COA) een aanvraag in bij de gemeente Ermelo voor de opvang van 70 asielzoekers in hotel De Heerlickheijd. Na een positieve beoordeling van deze aanvraag is in november 2024 hiervoor een tijdelijke vergunning verleend. Bij het verlenen van de vergunning is een mogelijkheid voor verlenging opgenomen voor een periode van 6 maanden. Voorafgaand aan de start van de opvang werd op 3 oktober 2024 een informatieavond georganiseerd voor omwonenden. Hier waren het COA, een multidisciplinair team vanuit de gemeente, de burgemeester, wethouders en de politie aanwezig. Aan verschillende tafels werd uitleg gegeven over de plannen met de locatie en werden ook vragen van bewoners beantwoord. De inwoners van Ermelo die dicht bij de voorgenomen opvang woonden, zijn gedurende het jaar meerdere keren per brief op de hoogte gesteld van ontwikkelingen van de locatie. Ook op de gemeentelijke website is er regelmatig aandacht besteed aan de totstandkoming van de locatie. Op 25 november 2024 ontving hotel de Heerlickheijd in een aparte vleugel van het hotel de eerste asielzoekers. De vleugel is aangepast zodat asielzoekers hier een sobere noodopvang kunnen krijgen. Van de mogelijkheid van verlenging is door middel van een besluit van het college van Burgemeester en Wethouders gebruik gemaakt.

Dit betekent dat de opvang in de Heerlickheijd bijna een jaar draait. Op 22 mei 2025 heeft het COA een formeel verzoek ingediend om de noodopvang nogmaals te verlengen. Dit keer voor de periode van een jaar. Met het college van B&W is afgesproken om voorafgaand aan een besluit over een mogelijke verlenging een evaluatie uit te voeren naar (bijna) een jaar lang noodopvang in de Heerlickheijd. Dit rapport bevat de resultaten van de evaluatie die is uitgevoerd. Voor de evaluatie is een enquête gestuurd naar 255 omwonenden. Daarnaast zijn er individuele gesprekken gevoerd met samenwerkingspartners zoals scholen, de welzijnsorganisatie, de politie, etc. Ook de klankbordgroep van omwonenden, die sinds de start van de noodopvang actief is, is gesproken. Het rapport gaat als eerste in op actuele ontwikkelingen sinds de start van de noodopvang. Vervolgens wordt gekeken naar de resultaten van de huidige evaluatie en worden er conclusies getrokken.

2

2. Ontwikkeling in de opvang en actuele stand van zaken 2.1 Doelgroep Bij het verlenen van de vergunning voor de noodopvang is geen specifieke doelgroep voor de Heerlickheijd met het COA afgesproken. Wel is in de bestuursovereenkomst het volgende afgesproken: ‘Het COA spant zich in voor een evenwichtige samenstelling van de asielzoekers voor wat betreft herkomst, geslacht, leeftijd en gezinssituatie.’ Bij de start van de opvang werd voor het COA al snel duidelijk dat de opvang, gezien de constructie van het gebouw, vooral geschikt is voor gezinnen. De kamers bieden niet genoeg privacy voor de opvang van meerdere mensen die niet tot een gezinsverband behoren. Op basis van deze constatering heeft het COA besloten om in de Heerlickheijd vooral gezinnen met al een toegekende status te laten verblijven. Het gaat vooral om nareizigers, die hier kunnen verblijven totdat zij opgenomen kunnen worden door de gemeenten waaraan zij gekoppeld zijn. (Bijna) een jaar na de start van de noodopvang richt de locatie zich nog steeds voornamelijk op de opvang van gezinnen.

2.2. Doorstroom Het aantal opvangplaatsen zoals afgesproken in de overeenkomst tussen de gemeente en COA is bijna altijd volledig bezet. De afspraak met COA dat zij zich inzetten om gezinnen van statushouders, die aan Ermelo of de directe omgeving gekoppeld zijn naar deze locatie te halen, blijft van kracht. Ondertussen zijn meerdere gezinnen volgens deze wens uitgestroomd. Er is een veel grotere doorstroom van statushouders naar de gemeenten van hun bestemming dan oorspronkelijk verwacht door het COA. Doordat het grootste deel van de bewoners in de Heerlickheijd al gewend is aan de structuur, regelmaat, de veiligheid, hygiëne en zorg nemen zij nieuwkomers hierin mee. Dit helpt de beheersbaarheid en rust van het centrum te bewaren

2.3 Begeleiding van het COA Er vinden op alle werkdagen begeleiding - en toekomstgerichte gesprekken plaats met de asielzoekers in de opvanglocatie. De volwassen asielzoekers volgen meerdere dagen per week training en intensieve taallessen, gegeven door gediplomeerde NT2-docenten in Harderwijk. Verder worden zij intensief begeleid door het COA in hun asielprocedure en volgen zij (voor inburgerings)trainingen om hun integratie te bespoedigen. Voor medische en andere diensten gaan zij veelal naar het AZC in Harderwijk. Zij kunnen voor gezondheidsvragen terecht bij een door het COA aangestelde arts en praktijkondersteuner.

3

Op verzoek van de buurt heeft het COA extra trainingen gefaciliteerd, zoals verkeersveiligheidstrainingen. Ervaring leert dat dit een aandachtspunt blijft, ook door de vlotte doorstroom van mensen in de noodopvang.

2.4. Lokale samenwerkingsverbanden Maatschappelijke initiatieven Maatschappelijke organisaties zoals Welzijn Ermelo, Diaconaal Platform Ermelo, Present en individuele initiatieven bieden effectieve steun aan de opvanglocatie. Gedurende het hele jaar door vonden er structurele ontmoetingen plaats tussen de partijen, het COA en de gemeente. De insteek hiervan is steeds om samen te kijken hoe de kwaliteit van de opvang de participatie en integratie van mensen in de noodopvang te waarborgen. Er is sprake van een echt netwerk van betrokkenen die meedenkt en meedoet in het begeleiden van de opvang. Een goed voorbeeld zijn de taalmaatjes die op (soms meer dan) wekelijkse basis met mensen uit de noodopvang aan de slag gaan om spreekvaardigheden te oefenen. Zij ondernemen vaak ook andere activiteiten zoals buiten de opvang het dorp ingaan om de mensen, al taallerend, wegwijs te maken in Ermelo. Een ander mooi voorbeeld is de klankbordgroep bestaande uit omwonenden, die regelmatig bij elkaar komt en zelfstandig activiteiten organiseert voor de mensen uit de noodopvang om de integratie en de bekendheid met elkaar te stimuleren. Een WhatsApp-groep verbindt 17+ buurtbewoners voor praktische hulp en communicatie met elkaar.

Er worden activiteiten door omwonenden zelf in het leven geroepen en gesteund door COA zoals wekelijkse spelavonden voor en met bewoners, een vrouwenmiddag en fietslessen. De bewoners van de noodopvang maken dankbaar gebruik van mogelijkheden om wekelijks bij de voetbalvereniging DVS 033 te voetballen en tennis en handbal te spelen bij de tennisvereniging Irminloo. Meestal spelen zij onder elkaar. Een enkele keer spelen zij met leeftijdsgenoten van de club. Dit laatste wordt als erg leuk ervaren door de bewoners uit de noodopvang en een groeimogelijkheid in hun integratieproces.

Scholen Alle kinderen staan ingeschreven op basisschool de Vlieger (basisschool voor nieuwkomers) of voor voortgezet onderwijs op de ISK (internationale schakelklas). De aanwezigheid van de kinderen op de scholen wordt gemonitord via een verzuimexpert. Wanneer er aandacht nodig is voor verzuim, zijn de lijntjes kort tussen de onderwijsinstellingen, het COA, de projectleider opvang asielzoekers en de leerplichtambtenaar. Tot nu toe is er slechts driemaal een interventie nodig geweest. Ook met het wegvallen van het AZC in Harderwijk op 1 juli 2026 kan er blijvend gebruik worden gemaakt van de genoemde scholen voor personen onder de 18 effectief. Er is zelfs plaats voor uitbreiding van het aantal plaatsen op de scholen. Voor trainingen voor volwassenen (18+), zal voor vervangende training naar andere locaties uitgeweken moeten worden en mogelijk een mobiel team.

4

Hotel de Heerlickheijd Wekelijks zijn er vergaderingen tussen COA, het hotel en de aanwezige beveiliging. Omdat de lijntjes kort zijn kan er, wanneer nodig, direct op vragen gereageerd worden. De eigenaren van het hotel zijn erg betrokken bij de opvang. Zo maken zij regelmatig een praatje met de bewoners. Op eigen initiatief is er naast de ruimte waar kinderen buiten in het groen kunnen spelen door het hotel voor de veiligheid een klein hegje gebouwd. Ook worden kinderen na school verwelkomd met koekjes en wat te drinken. Het aantal opvangplaatsen zoals afgesproken in de overeenkomst tussen de gemeente en COA op de locatie is bijna altijd volledig bezet. De afspraak met COA dat zij zich inzetten om gezinnen van statushouders die aan Ermelo of de directe omgeving gekoppeld zijn naar Ermelo halen, blijft van kracht. Ondertussen zijn twee gezinnen volgens deze wens uitgestroomd.

5

3. Opvolging tussentijdse evaluatie In het eerste kwartaal van 2025 is het functioneren van de noodopvang in de Heerlickheijd voor de eerste keer geëvalueerd. De conclusie van de tussentijdse evaluatie was dat de opvang niet geleid heeft tot een verslechtering van de leefbaarheid in de omgeving en zelfs een lichte verbetering van de saamhorigheid. Het overgrote gedeelte van de buurtbewoners heeft geen hinder ondervonden van de noodopvanglocatie of heeft zelfs niets gemerkt van de opvang. Op basis van gesprekken met buurtbewoners zijn een aantal concrete maatregelen met betrekking tot verkeersveiligheid merendeels gerealiseerd. Hoewel de communicatie over de opvang vanuit het COA en de gemeente gewaardeerd wordt, werd behoefte geuit naar meer transparantie en frequente updates vanuit de gemeente en het COA. Mede door het goede verloop van de opvang en de gemeentelijke taakstelling van de Spreidingswet ͥ tegemoet te komen, werd overgegaan op het verlengen van de noodopvang met nog eens 6 maanden. Bovendien is op de aandachtspunten die voortkwamen uit de evaluatie, actie ondernomen. Zo heeft de gemeente borden geplaatst op de Jacob Catslaan om automobilisten tot snelheidsvermindering te manen.

De gemeente heeft een thematische pagina uitgebracht en gepubliceerd in het Ermelo’s Weekblad met meer informatie over de opvang in hotel de Heerlickheijd en deelt updates over relevante ontwikkelingen over de opvang. Het COA heeft een ontmoetingsavond georganiseerd speciaal voor omwonenden en bewoners van de opvanglocatie.

6

4. Resultaten jaarevaluatie De uitgevoerde evaluatie bestaat uit twee onderdelen, namelijk een schriftelijke enquête die in de buurt is uitgezet en gesprekken met betrokken organisaties en de klankbordgroep. In beide onderdelen is ingegaan op ervaringen uit het afgelopen jaar, maar ook op de mogelijkheid van een verlenging van de locatie.

4.1 Klankbordgroep Op de vraag welke ontwikkelingen ervaren worden in de buurt vanaf het begin van de opvang tot nu, wordt door de leden van de klankbordgroep opgemerkt dat men geen overlast heeft ervaren. Wat betreft verkeersbewegingen wordt opgemerkt dat de bewoners nu meer gebruik maken van verschillende routes voor lopen en fietsen. De veiligheid op straat lijkt toegenomen te zijn door meer verkeersborden en door de loop instructies aan de bewoners van de opvang. Op de Staringlaan zelf is er nog behoefte aan een bord. Bewoners en omwonenden herkennen en begroeten elkaar op straat en dit wordt als prettig ervaren. De klankbordgroep staat positief ten opzichte van een verlenging van de opvang en ziet dit als een goed gebaar én maatschappelijke plicht: “Ik voel me er goed bij dat de gemeente deze gelegenheid heeft gepakt voor opvang.” Er is daarbij wel behoefte aan aanvullende communicatie. Hoewel de gemeente de belofte heeft gedaan dat de opvang slechts voor één jaar zou zijn en mensen het belangrijk vinden dat de gemeente zich aan zijn beloftes houdt, is er ook begrip als de gemeente naar een jaar tot een andere conclusie komt. Dit met name met het oog op het landelijk nijpende tekort aan opvangplekken en voortschrijdend inzicht. Er bestaat behoefte aan uitleg van het college van B&W, indien de opvang niet op het afgesproken moment eindigt.

De klankbordgroep geeft een aantal adviezen aan de gemeente en/of COA mee: • Zorg dat het COA bij een verlenging nogmaals een ontmoetingsbijeenkomst met bewoners en omwonenden organiseert om (nog) meer betrokkenheid te creëren vanuit de wijk. Die betrokkenheid is wenselijk, omdat dit zorgt voor veel verbinding en draagvlak voor het organiseren van activiteiten. • Spreek over een nieuwe vergunning in plaats van over een verlenging van een vergunning, vanuit het perspectief dat de vergunning voor 6 maanden afgegeven is met de optie éénmalig met 6 maanden te verlengen. Dit met het oog op de geloofwaardigheid van de gemeente. • Stel als gemeente de voorwaarde bij een nieuwe overeenkomst met het COA dat de huidige samenstelling van bewoners ongewijzigd blijft. De opvang verloopt nu succesvolg met name omdat de samenstelling bestaat uit statushouders, nareizigers en gezinnen.

7

4.2 Enquête Op de 255 brieven met enquêtes die zijn verstuurd naar omwonenden zijn 59 reacties ontvangen (respons 23%). Vanuit de meeste straten zijn één of meer reacties binnengekomen. Vanuit enkele straten is niet gereageerd. Dit zijn straten die verder van de locatie liggen. Verreweg de meeste respondenten beoordelen de opvang neutraal of positief. Veel respondenten benoemen dat de opvang ‘geruisloos’ verloopt. Een aantal antwoorden ter illustratie: ● ‘De aanwezigheid van de opvanglocatie was niet storend. Af en toe liepen er bewoners door de straat. Dat gaf geen overlast en er werd vriendelijk gegroet. Ik ben een keer op de locatie geweest tijdens een spelletjesavond/ kennismakingsavond. Ook dat verliep positief.’ ● ‘Ik heb geen contact met ze gehad. Ik geloof dat ik een paar mensen, twee gezinnen, eens voorbij heb zien lopen. Ik maak me geen zorgen. Ik ben ooit zelf vrijwilliger geweest bij een opvangcentrum voor asielzoekers. Ik hoop dat ze een goede tijd hier hebben en tot rust komen.’ ● ‘Nauwelijks iets van gemerkt. Af en toe groepjes donkere mensen lopend langs de J. Catslaan. Enkele keer vrolijk lachende kinderen die duidelijk aan het leren fietsen zijn. Heerlijk toch!’ De grote meerderheid van de respondenten voelt zich betrokken op een afstand.

Meer dan 70 % van de respondenten is wel positief over de opvang en wil periodiek geïnformeerd worden over de ontwikkelingen, maar heeft geen behoefte om persoonlijk betrokken te zijn. Een omwonende verwoordt dit als volgt: ‘Een snelle samenvatting is dat we er trots op zijn en dankbaar dat we in een gemeente wonen die asielzoekers zo goed opvangt. Never change a winning team!!’ Een veel terugkerend en dringend verzoek van omwonenden is om géén alleenstaande mannen en alleenreizende jongeren in de opvang als doelgroep aan te nemen. Dit wordt onderbouwd doordat men de rust en veiligheid die er nu is gecontinueerd wil zien. Ook verzoekt men het COA om weer trainingen over verkeersveiligheid aan te bieden aan de bewoners. Respondenten maken zich zorgen om de veiligheid van bewoners van de opvang wanneer zij niet direct aan de kant van de weg lopen. Ook auto’s en fietsen moeten de weg veilig kunnen gebruiken. Bij verschillende respondenten is er behoefte aan meer kennismakingsavonden, om gevoelens van verbinding van wijkbewoners te verstevigen. Meerdere respondenten zien de noodzaak voor verbreding van activiteiten voor kinderen en jeugdigen in de opvang. Een klein deel van de respondenten plaatst een opmerking over geluidsoverlast.

Dit betreft onder andere ‘honden reageren op het hardhandig weggooien van glas in de container’ hetgeen weer als geluidsoverlast wordt ervaren, ‘hangende mensen in bushokje’ en mensen die te veel naar het midden van de weg lopen, waardoor de verkeerssituatie gevaarlijk kan zijn).

8

In de enquête is omwonenden gevraagd hoe zij aankijken tegen een verlenging van de opvang. Het overgrote deel van de respondenten staat daar niet negatief tegenover. Een enkeling heeft behoefte aan een duidelijke eindstreep, Een enkeling geeft aan in het algemeen tegen opvang te zijn. Er wordt veelvuldig en nadrukkelijk gesteld dat men dezelfde doelgroep wil ontvangen: gezinnen, daarna statushouders als onderdeel van gezinnen. Bovendien vinden de respondenten dat het COA voldoende bezigheden en een nuttige dagbesteding voor bewoners blijft verzorgen. Naast verlenging van de opvang is ook gevraagd naar hoe omwonenden aankijken tegen een uitbreiding van de opvangcapaciteit (van 70 naar 100). Hier komt geen eenduidig beeld uit naar voren. Over het algemeen heerst de stemming, zoals één respondent verwoordt: ‘Zoals de opvang nu verloopt, gaat het naar wens. Hopelijk zijn de bewoners ook tevreden en daar doen we het voor.’ Slechts vijf respondenten gaan echt in op het ophogen. Deze reacties variëren van: ● ● ● ●

Uitbreiding naar 100 ligt voor de hand en is noodzakelijk; Geen verlenging omdat dit niet conform de afspraak is; Slecht voor het aanzien van het hotel; Verlenging is ok, maar hopen dat er binnenkort een goedkopere locatie gevonden wordt.

9

5. Conclusie Op basis van de evaluatie zijn er een aantal conclusies te trekken: ●

●

●

●

Maatschappelijke organisaties en individuele initiatieven bieden effectieve steun aan de opvanglocatie. De opvanglocatie ontvangt veel lof over de manier hoe deze nu als een rustige en soepele lopende organisatie wordt gemanaged. Er wordt nadrukkelijk benoemd dat men vrijwel geen overlast ervaart door de aanwezigheid van de opvang en dat deze kleinschalige opvang een passende vorm is binnen het maatschappelijk landschap van Ermelo. Er is onder veel respondenten van de enquête begrip voor de noodzaak de opvang langer in te zetten. Er is zelfs een positieve stemming om met deze tot nu toe stabiele opvang bij te dragen aan het oplossen van de landelijke uitdaging om asielzoekers te helpen een nieuw bestaan op te bouwen. De enkele inwoners die bezwaar hebben tegen de opvang, uiten hun bezwaar wanneer hier ruimte voor gegeven wordt. Hoewel er weinig weerstand lijkt te zijn over het verlengen van de opvang, lijkt er geen overeenstemming te zijn over een ophoging van capaciteit. Overheersend is de stemming dat, nu de locatie goed lijkt te draaien, het beter is dit zo te laten. Er klinken ook maar in veel mindere mate geluiden dat, wanneer de capaciteit van 70 naar 100 opvangplaatsen gaat, dit Ermelo zal helpen tegemoet te komen aan de taakstelling voor de opvang van asielzoekers. Communicatie rondom de opvang blijft belangrijk.

Het gaat hierbij, als gekozen wordt voor een verlenging van de opvang, om een toelichting van het college van B&W op de gekozen richting. Maar ook blijvende communicatie vanuit het COA wordt belangrijk gevonden.

ͥ Volgens de Spreidingswet (1 februari 2024), heeft Ermelo 160 asielzoekers op te vangen. Volgens het Verdeelbesluit (2 juli 2024), een tijdelijk instrument om de Spreidingswet uit te rollen, werd dit teruggebracht naar 43. Op 5 september is de wettelijke taakstelling weer teruggegaan naar de initiële telling, nl 160.

10