Concept zienswijze Ermelo e250033603

Aantekenen Directie Materieel, Vastgoed, Leefomgeving en Duurzaamheid Ministerie van Defensie O.v.v. Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Zienswijze ontwerpprogramma Postbus 20701 2500 ES Den Haag

Raadhuisplein 2 Postbus 500 3850 AM Ermelo t 0341 56 73 21 f 085 110 8515 e gemeente@ermelo.nl i www.ermelo.nl NL92 BNGH 0285 0024 49

9 juli 2025 onderwerp Zienswijze ontwerp NPRD onze ref. 02330000287183 zaaknr. 02330000059037 behandeld door K.I. de Graaf telefoon direct 0341 56 74 64 datum

Geachte heer, mevrouw

Met deze brief deelt de gemeente Ermelo haar zienswijze op de ontwerpbeleidsvisie van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) en het bijbehorende plan-MER, die van 28 mei tot en met 9 juli ter inzage liggen. Positieve grondhouding ten aanzien van de ruimtevraag van Defensie met oog voor balans De gemeente Ermelo erkent de urgentie en legitimiteit van een toekomstbestendige krijgsmacht. Gegeven de actuele geopolitieke context en toegenomen veiligheidsdreigingen, achten wij het van maatschappelijk belang dat overheden bijdragen aan de versterking van de nationale defensiecapaciteit. Ook bij eerdere consultatie – waaronder onze zienswijze op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) in 2024 – hebben wij deze positieve grondhouding expliciet kenbaar gemaakt. In dit kader waarderen wij de wijze waarop Defensie het gesprek is aangegaan met onze gemeente en andere betrokken regionale partners. De gevoerde gesprekken kenmerken zich door openheid en bereidheid tot samenwerking. Het feit dat Defensie ons verzoek heeft overgenomen om de uitbreiding van de kazerne in Ermelo niet verder te onderzoeken maar te kijken naar intensivering van bestaande locaties, getuigt van respect voor lokale belangen. Wij onderschrijven in grote lijnen de contouren van het ruimtelijk beleid zoals opgenomen in de ontwerpbeleidsvisie en het plan-MER.

Tegelijkertijd constateren wij dat de in de visie neergelegde keuzes gevolgen kunnen hebben voor de ruimtelijke, ecologische en maatschappelijke context van onze gemeente en omliggende regio. Het gebied ervaart nu al druk door het huidige intensieve gebruik. Dit wordt mede benadrukt door een signaal van VERON (Vereniging Ermelose Recreatie Ondernemers, zie bijlage) Er moet een balans worden gevonden tussen de stapeling van gewenst ruimtegebruik in dit gebied. Dit kan door te zoeken naar slimme combinaties en koppelkansen en door de opgaven van Defensie als een vliegwiel te laten zijn voor het aanpakken van lokale en regionale opgaven. Daarom achten wij het noodzakelijk om in deze zienswijze een aantal zorgen en randvoorwaarden onder de aandacht te brengen die onvoldoende in de stukken zijn meegewogen.

bijlage(n)

-

Zienswijze ontwerp NPRD 02330000287183 pagina 2 van 6

onderwerp onze ref.

Behoefte 1: versterken en concentreren van ondersteunende eenheden (nieuwe centrale kazerne) + intensivering Stroe en Ermelo Bij uw zoektocht naar een locatie voor een centrale kazerne om de toekomstige groei van uw krijgsmacht te waarborgen, heeft u in de ontwerpbeleidsvisie NPRD gekozen voor de locatie aan de Spiekweg in de gemeente Zeewolde.

- Centrale kazerne Zeewolde U heeft gekozen voor de locatie Spiekweg en niet voor de voorkeurslocatie van de gemeente Zeewolde, namelijk Oosterwold. Deze locatiekeuze roept vragen op over ruimtelijke spreiding, milieueffecten en integrale afweging. Deze locatie ligt namelijk nabij een Natura2000gebied en kent nu al infrastructurele beperkingen. De gemeente Ermelo maakt zich zorgen over de keuze van Defensie voor deze locatie aan de Spiekweg. En spreekt de steun uit naar de gemeente Zeewolde in hun voorkeur voor de locatie Oosterwold. In combinatie met de intensivering van de kazernes in Ermelo en Stroe ontstaat er namelijk een disproportionele belasting van onze regio met name op het gebied van mobiliteit, bereikbaarheid, de energie-infrastructuur en de toenemende druk op de woningmarkt. Dit wringt met het uitgangspunt van een evenwichtige en integrale ontwikkeling. Ermelo werkt met vier gemeenten vanuit de EHPZ (Ermelo, Harderwijk, Putten en Zeewolde), samen met twee provincies en waterschappen aan grensoverstijgendende opgaven in deze regio, zoals woningbouw, mobiliteit, natuur, recreatie en duurzaamheid. Zo werken we aan een zo goed mogelijke indeling van de beperkte ruimte in deze regio.

Defensie legt met de keuze voor de Spiekweg in combinatie met de intensivering van Ermelo en Stroe, een grote claim op die beperkte ruimte, met grote gevolgen voor deze opgaven in onze regio. >> Wij verzoeken u in nauw overleg met onze regio EHZP met doordachte integrale oplossingen te komen, waarbij de consequenties voor de ontwikkeling van een nieuwe kazerne in Zeewolde én de intensivering van kazernes op de Veluwe en met name de kazerne in Ermelo zo beperkt mogelijk worden gehouden. Hierin dienen o.a. het mobiliteitsvraagstuk op Rijks ( A28) - en N-wegen, de energievoorziening, de druk op de woningbouw, de stikstofproblematiek in samenhang te worden bekeken.

-Intensivering kazernes Ermelo en Stroe Als reactie op onze zienswijze op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) in 2024, heeft u laten weten dat het onderzoek naar de uitbreiding van de kazerne Ermelo en Stroe niet als kansrijk wordt gezien en niet is meegenomen als alternatief in de verdere uitwerking van het planMER zoals dat nu ter inzage ligt en dat intensivering van de bestaande locaties parallel wordt onderzocht. In de ontwerpbeleidsvisie NPRD geeft u aan dat het realiseren van een volledig nieuwe kazerne op de locatie aan de Spiekweg in Zeewolde aanzienlijk tijd zal vergen. Intensivering van de bestaande locaties in Ermelo en Stroe in de tussenliggende periode maar ook voor de langere termijn, is volgens u dan ook noodzakelijk. Wij zijn met u in goed overleg, samen met Barneveld, Apeldoorn (BEA) en de provincie Gelderland, om hierover separate afspraken te maken voor de nadere uitwerking van dit scenario.

Zienswijze ontwerp NPRD 02330000287183 pagina 3 van 6

onderwerp onze ref.

Uw keuze voor zowel een centrale kazerne, zijnde de locatie Spiekweg Zeewolde, als voor de intensivering van de bestaande kazernelocaties, hangt echter onlosmakelijk met elkaar samen en betreffen een majeure ontwikkeling voor dit deel van de provincie Gelderland. Met bovendien de vestiging van het korps Mariniers in Nieuw Milligen komen er duizenden militairen bij in dit gebied. >>Wij staan hier in beginsel en onder randvoorwaarden positief tegenover, maar vinden het essentieel om beide ontwikkelingen in onderlinge samenhang te bezien en die zien we op verschillende vlakken nog onvoldoende terug in uw stukken. Er is nog onduidelijkheid over het programma van eisen per kazerneterreinen (welke eenheden, activiteiten, mobiliteitseffecten en welke woonbehoefte brengt dit mee?) Hierdoor kunnen wij de effecten op het omliggende gebied onvoldoende beoordelen. >>Wij verzoeken u dit concreet te maken en te komen met doordachte integrale oplossingen voor de effecten die dit met zich mee zal brengen. Wij constateren bovendien dat in het plan-MER de effecten van de locatie Spiekweg voornamelijk zijn beschouwd in relatie tot Flevoland. De impact op het ‘oude land’ – met name de regio West Gelderland – blijft onderbelicht.

Er is geen sprake van een integrale analyse waarin cumulatieve effecten, onderlinge samenhang tussen de locaties (Ermelo, Stroe, Apeldoorn en Zeewolde), intensiever gebruik van oefengebieden en ruimtelijke druk in bredere zin expliciet worden meegenomen. Ook is onduidelijk wat de stapeling van deze ontwikkelingen betekent voor onze gemeente. >>Wij verzoeken u dit alles alsnog in kaart te brengen in het planMer en in de definitieve beleidsvisie.

-Voorwaarden voor verantwoorde intensivering kazernes Ermelo en Stroe De gemeente Ermelo is bereid constructief bij te dragen aan het accommoderen van de nieuwe kazerne en de intensivering van de bestaande kazernes, mits deze ontwikkeling gepaard gaat met duidelijke waarborgen op het gebied van o.a. bereikbaarheid, woningmarkt, natuur en recreatie. Defensie is één van de ruimtevragers, maar niet de enige. >>Daarom is een zorgvuldige afweging en balans noodzakelijk en geven wij onderstaande randvoorwaarden voor de verdere uitwerking mee .

1.

Bereikbaarheid De regio ervaart reeds een aanzienlijke verkeersdruk. Wij benadrukken dat de volledige realisatie van het MIRT-project A28/A1 (knooppunt Hoevelaken) een randvoorwaarde is voor verdere groei. Ook zal nader onderzoek moeten worden gedaan naar het effect op het gehele wegennet in de provincie Gelderland, zijnde de snelwegen A1, A28, A30 en A50 en N-wegen en lokale wegen, indachtig de afspraken uit het ruimtelijk arrangement Provincie Gelderland. De door u voorgestelde verkeersmaatregelen in de stukken, zijn met name gericht op de gevolgen van de nieuwe locatie aan de Spiekweg in de richting van Nijkerk. Wij verzoeken u ook de gevolgen op de N302 en specifiek de overgang van het Aquaduct bij Harderwijk in uw onderzoek mee te nemen. Alsmede de toekomstige verkeersstromen tussen de verschillende kazernelocaties, oefenterreinen en Lelystad Airport in beeld te brengen en passende mitigerende maatregelen te treffen om knelpunten en negatieve effecten op de doorstroming en bereikbaarheid van onze gemeente en regio te waarborgen. Verder vragen wij aandacht voor het openbaar vervoer. Tevens zien wij kansen voor verbetering van het openbaar vervoer, waaronder de opwaardering van station Harderwijk en betere OVverbindingen naar kazernes.

Zienswijze ontwerp NPRD 02330000287183 pagina 4 van 6

onderwerp onze ref.

2.

Woningmarkt De verwachte toename van militair personeel in Ermelo en omliggende gebieden zal de druk op de regionale woningmarkt verder vergroten. De voorziene groei in Zeewolde vindt pas later plaats, waardoor een tijdelijke, maar significante piek in vraag naar (betaalbare) woningen wordt verwacht in het westelijk deel van Gelderland. Wij verzoeken u om in overleg met gemeenten en provincies maatregelen te treffen die zorgen voor voldoende en betaalbare woningen.

3.

Natuur& recreatie De groei van Defensie raakt het natuur en recreatiebelang in onze gemeente en omgeving. Deze elementen staan al onder druk en voor de Veluwe geldt bovendien een grote natuurherstelopgave. Die druk op deze gebieden en specifiek de Ermelosche Heide, mag door de defensieactiviteiten niet verder vergroot worden. De intensivering dient gepaard te gaan met de benodigde mitigerende en/of compenserende maatregelen opdat de bestaande natuuropgave niet verder wordt vergroot. We vinden het tevens van groot belang dat de groei van defensieactiviteiten in goede harmonie moet gaan met de vele recreatie op de Veluwe en specifiek op en rondom de Ermelosche Heide. De recreatieve waarde van dit gebied is essentieel voor de (be)leefbaarheid van onze gemeente en specifiek onze recreatiesector. Wij vinden dat dit belang thans onderbelicht is in de afweging van de verschillende ruimtebehoeften. Er moet gezocht worden naar een balans tussen defensieactiviteiten en het behoud van een aantrekkelijke omgeving voor onze bewoners en bezoekers. Wij verzoeken u dit aspect nadrukkelijker te betrekken in de planvorming en in afstemming met de gemeente en lokale partners.

Behoefte 8: Toename gebruik jachtvliegtuigcapaciteit Bij Defensie is de behoefte aan ruimte voor 2300 extra jachtvliegtuigsorties (start en landing). De voorkeurslocatie voor deze behoefte is Lelystad Airport. De behoefte aan extra jachtvliegtuigsorties op Lelystad Airport lijkt geen directe impact te hebben op onze gemeente. Dat kunnen wij onvoldoende uit de rapportages halen. Wij maken ons zorgen om een toename van vliegverkeer en de gevolgen hiervan voor onze gemeente op het gebied van geluid en mobiliteit. >>Wij verzoeken u om inzichtelijk te maken hoe deze behoefte zich verhoudt tot mobiliteitspatronen tussen bestaande kazernes en de luchthaven en een onderbouwing waarin het effect (geluid) hiervan op onze gemeente inzichtelijk wordt gemaakt.

Behoefte 11: Laagvlieggebieden helikopters & behoefte 12: Helikopterlandingsplaatsen U heeft aangegeven behoefte te hebben aan meer laagvlieggebieden en kiest daarom voor het toevoegen van 8 nieuwe laagvlieggebieden aan de 12 bestaande laagvlieggebieden. Over deze gebieden worden jaarlijks 2500 vlieguren verdeeld, dit is een toename van ruim 1.100 uren ten opzichte van de huidige situatie. Eén van de bestaande gebieden is gebied B6 dat over de gemeente Ermelo is gelegen. Alhoewel het totaal aantal laagvlieguren toeneemt zal ook het aantal potentiële laagvlieggebieden zowel landelijk als in Gelderland flink stijgen, wat leidt tot een “verdunning” en verspreiding van het gebruik. Deze inzet én

Zienswijze ontwerp NPRD 02330000287183 pagina 5 van 6

onderwerp onze ref.

het behoud van een licht planologische regime maakt deze invulling acceptabeler. Dit ervaren wij als een positieve ontwikkeling. Naar verwachting heeft dit een positief effect op de beleving van geluid en te ervaren overlast, al blijkt dat niet uit de onderzoeken. U geeft namelijk aan dat er geen vaste laagvliegroutes worden gehanteerd. Hierdoor hebben wij geen zicht of er sprake is van een toename van het aantal vliegbewegingen in B6 en specifiek boven ons grondgebied. De milieu- en ruimtelijke effecten (toename geluid en stikstof, verstoring natuur- en recreatieve waarden en habitattypen etc) kunnen hierdoor vooraf niet volledig worden berekend en zo kunnen wij de effecten voor onze gemeente niet beoordelen. >> Wij vragen om een nadere toelichting op de exacte routering, het aantal vliegbewegingen en de spreiding hiervan in de tijd. In de ontwerpbeleidsvisie geeft u daarnaast aan dat er meer behoefte is aan landingsmogelijkheden voor helikopters. Voor de helikopterlandingsplaats in Ermelo stelt u een verruiming van de vergunde 300 naar 1500 landingen voor. Deze verhoging achten wij disproportioneel. De veronderstelling dat de ecologische waarden reeds in zekere mate zijn verstoord en daarom niet verder worden aangetast, delen wij niet.

De Ermelosche Heide is gelegen binnen Natura2000 gebied en maakt onderdeel uit van een bijzonder natuurgebied met grote ecologische en archeologische waarde. Tevens heeft dit gebied een waardevolle functie voor recreatieve doeleinden. De toename van de militaire activiteiten staat haaks op het behoud van rust, biodiversiteit, landschappelijke kwaliteiten en de recreatieve beleving van het gebied. Dit laatste aspect wordt overigens onvoldoende belicht in de analyse. Het gebied ervaart nu al druk door het huidige intensieve gebruik. Er moet een balans worden gevonden tussen de stapeling van ruimtegebruik in dit gebied. >>Wij vragen u af te zien af te zien van deze intensivering zolang geen evenwichtige afweging van aanwezige waarden heeft plaatsgevonden.

Behoefte 44: Oefenterreinen met graafmogelijkheden In de ontwerpbeleidsvisie geeft u aan de behoefte te hebben om op meerdere oefenterreinen (uitbreiding van) graafwerkzaamheden uit te voeren. Het oefenterrein Ermelosche Heide is in de planMER nader onderzocht en laat zien dat nagenoeg het gehele terrein belast is met beperkingen en voor het overgrote deel is graven zelfs onverenigbaar met de aanwezige waarden (natura2000 en archeologisch) . Naast de hoge archeologische waarde (grafheuvels, urnenvelden etc) die een potentieel aan waardevol bodemarchief bevat, is de Ermelosche Heide ook een hotspot voor reptielen en andere habitattypen. Graven binnen deze aanwezige habitattypen zijn onverenigbaar met de aanwezige natuurwaarden en wordt daarmee onomkeerbare schade toegebracht. U geeft aan dat nader onderzoek dient uit te wijzen dat graven binnen het leefgebied geen negatief effect heeft op de instandhoudingsdoelstellingen. >>Wij verzoeken u deze locatie te schrappen als voorkeursoptie. Er is sprake van een stapeling van activiteiten op dit terrein. De optelsom van graafactiviteiten, helikopterbewegingen en intensief gebruik is niet in balans met de draagkracht van het gebied en leidt tot structurele overbelasting.

Wet op de gereedstelling Het kabinet heeft de Wet op de gereedstelling bekend gemaakt. Deze wet maakt het mogelijk om voor Defensie uitzondering te krijgen op de milieuregels en procedures te vergemakkelijken voor de krijgsmacht. Als gemeente erkennen wij het belang van een goed functionerende krijgsmacht, maar maken wij ons zorgen over de mogelijke gevolgen van deze wet voor onze eigen beleidsopgaven.

Zienswijze ontwerp NPRD 02330000287183 pagina 6 van 6

onderwerp onze ref.

>>Wij verzoeken u om meer duidelijkheid te verschaffen over de reikwijdte en toepassing van deze wet. Daarnaast vragen wij u om, waar nodig, aanvullende maatregelen te treffen die waarborgen dat wij als gemeente voldoende beleidsruimte behouden om onze maatschappelijke en ruimtelijke opgaven te kunnen realiseren.

Samenwerking Er ligt een forse zoekvraag op het grondgebied van Ermelo. Dit vraagt een nauwe samenwerking met ons als overheid. Het is van cruciaal belang dat de impact op lokale gemeenschappen zorgvuldig wordt overwogen voor maatschappelijk draagvlak. Daarnaast is het van belang om rekening te houden met opgaven die wij zelf hebben. Het is waardevol en noodzakelijk dat Defensie gebruik maakt van onze lokale kennis en expertise, om de plannen verder te ontwikkelen. Door gezamenlijk met u naar de opgaven te kijken, zien we meer kansen en mogelijkheden om opgaven gezamenlijk aan te kunnen pakken, koppelkansen te ontwikkelen en uiteindelijk maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak te creëren. Daarnaast hechten wij ook belang aan onze positie als regionale partner. Met een aantal Gelderse gemeenten en de provincie Gelderland hebben wij een gezamenlijke zienswijze opgesteld waarin een aantal gemeente overschrijdende thema’s nader worden beschouwd. >>Deze provinciale zienswijze wordt mede namens Ermelo door de provincie Gelderland ingediend en onderschrijven wij volledig. De realisatie van een nieuwe kazerne in Zeewolde en de intensivering van bestaande locaties in Gelderland vereisen een integrale, interbestuurlijke aanpak.

De reeds bestaande samenwerking met Defensie, de gemeenten Barneveld en Apeldoorn, en de provincie Gelderland – met een conceptbestuurlijk voornemen als eerste resultaat – juichen wij toe. >>Wij pleiten ervoor om deze aanpak ook toe te passen in het traject rondom de centrale kazerne in Zeewolde en een integrale interbestuurlijke aanpak met de EHPZ-regio aan te gaan. Gezien de korte reactietermijn behouden wij ons het recht voor deze zienswijze op een later moment aan te vullen. Wij rekenen erop dat u onze inbreng serieus weegt in het verdere besluitvormingsproces, en dat de gemeente Ermelo nauw betrokken blijft bij de vervolgfase van dit programma.

Het college van burgemeester en wethouders van Ermelo, M. Jacobs, P.J.T. van Daalen, secretaris, burgemeester,