Bijlage Lokaal beleid suïcidepreventie 2026

Wat gaat er veranderen?

Nieuw per 1 januari 2026:

Gemeenten medeverantwoordelijk voor suïcidepreventie. Hoe neem je dat op in je verkiezingsprogramma?

• • • •

Per 1 januari 2026 wijzigt de Wet publieke gezondheid. 86% van de gemeenten heeft nog geen suïcidepreventiebeleid. Er ligt een bewezen effectief en goed uitvoerbaar model klaar. Van tijdelijk naar structureel gefinancierd: suïcides voorkom je met lange termijn beleid.

De drie pijlers voor suïcidepreventie in de nieuwe wet

Landelijk

Mei 2025 Betreft: Zet lokaal suïcidepreventiebeleid in uw

verkiezingsprogramma

Geachte lezer, twoordelijkheid. Gemeenten Suïcidepreventie wordt ook een gemeentelijke veran , met structureel budget vanuit de kunnen dit suïcidepreventiebeleid zelf vormgeven Rijksbegroting.

Ministers maken beleid om suïcides en suïcidepogingen te voorkomen (met VWS voorop)

Gemeentelijk Gemeenten maken beleid om suïcides en suïcidepogingen te voorkomen

effectief en goed uitvoerbaar model voor Positieve ervaringen zijn er al met een bewezen ien van een stappenplan. lokale suïcidepreventie. 113 heeft dit model voorz

Elke 4 jaar stelt de gemeente al het regionaal gezondheidsbeleid op. Suïcidepreventie wordt daar onderdeel van.

de gemeenteraadsverkiezingen. Zodat Neem suïcidepreventie op in uw programma voor lijk invulling aan wordt gegeven. het in zicht blijft tijdens de formatie en er daadwerke . Want alleen samen kunnen we suïcides voorkomen

Van alle mensen die overlijden door suïcide, was 60% niet in zicht van de zorg. Zij zijn wel in zicht van de wijk.

Neem bijvoorbeeld op: geven aan suïcidepreventie, [Partij] wil zo snel en goed mogelijk invulling toegesneden op onze lokale situatie. Hierna – en via

gemeenten verandert. deze link – meer over wat er door deze wet voor

Monique Kavelaars Bestuurder 113 Zelfmoordpreventie +31 (0)20 3113 883 info@113.nl 113.nl

€10

miljoen p/j

Gemeenten mogen dit beleid zelf vormgeven.

beschikbaar

Alle gemeenten aan de slag met lokaal suïcidepreventie beleid

Met vriendelijk groet,

113 Zelfmoordpreventie e AHTC, B toren 5 verdieping Paasheuvelweg 25 1105 BP Amsterdam

Er zijn al voorzieningen in de wijk op tal van risicofactoren, zoals eenzaamheid, schuldenproblematiek. Daarmee kan de gemeente een doorslaggevende rol spelen. Met een actieve benadering van risicogroepen, trainen van sleutelfiguren en publiekscampagnes.

KvK IBAN

17 23 75 27 NL40 RABO 0136 0505 65

Individueel Een gratis en anonieme 24/7 beschikbare hulplijn wordt geborgd

Het model voor suïcidepreventie bij gemeenten Huisarts Van Niekerk over Sumona

De bewezen effectieve methode waar meer dan 50 gemeenten al mee werken Stap 1:

In kaart brengen lokale situatie

Stap 2:

Zorg voor leiderschap en bestuurlijk draagvlak

Stap 3:

Stel een lokale coördinator aan

Breng het aantal suïcides en de kenmerken van de betrokkenen (zoals geslacht, leeftijd, inkomen en burgerlijke staat) in kaart en maak een analyse van de belangrijkste risicogroepen en risicofactoren: 113.nl/wat-kan-ik-doen/gemeenten/voorbereidingsstappen

Installeer een stuurgroep met lokale bestuurders, met een wethouder als ambassadeur: 113.nl/wat-kan-ik-doen/gemeenten/voorbereidingsstappen/stap-2

De spin in het web voor de netwerksamenstelling, secretaris van de stuurgroep en met aansturende rol voor het actieplan: 113.nl/wat-kan-ik-doen/gemeenten/voorbereidingsstappen/stap-3

Stap 4:

Start samenwerking op

Stap 5:

Ontwikkel een actieplan suïcidepreventie

Stel een kerngroep op van lokale partners om beleid en een actieplan te maken en uit te voeren: 113.nl/wat-kan-ik-doen/gemeenten/voorbereidingsstappen/stap-4

Ontwerp acties op ieder component van het EAAD model (zie ook volgende pagina) tot een samenhangend lokaal suïcidepreventiebeleid: 113.nl/wat-kan-ik-doen/gemeenten/voorbereidingsstappen/stap-5

Meer informatie Met het stappenplan en informatie op de website van 113 komt een nieuwe regio snel uit de startblokken. Via de website van 113 is veel informatie te vinden over beschikbare gatekeeperstrainingen. Ook vind je informatie over risicogroepen en specifieke handvatten. Hier vindt u de Uitvoeringstoets van de VNG. Het is mogelijk om lokaal aan te sluiten bij onze landelijke campagnes. 113 heeft als nationale organisatie voor suïcidepreventie veel ervaring opgebouwd en staat voor iedereen klaar met raad en daad op maat.

(SUïcidepreventie, MOnitoring en NAzorg): ‘Ik heb regelmatig slechte nachten gehad, omdat ik vreesde dat een patiënt er na het weekend niet meer zou zijn. Wat je zoekt op zo’n moment, is iemand die je vertrouwt en die snel inzetbaar is, zodat je de verantwoordelijkheid over je patiënt kunt delen. Sumona biedt dat alternatief, waardoor ik als huisarts het gevoel heb er niet alleen voor te staan.’

Achter een hoge bloeddruk kan een hele wereld schuil gaan Met de lokale sportvereniging, GGZ, Sociaal Wijkteam én gemeente heeft Arnhem de module suïcidepreventie toegevoegd aan de bestaande gezondheidscheck in achterstandswijken. Naast een lichamelijke check screent Arnhem ook op eenzaamheid én suïcidaliteit. Een laagdrempelige manier voor alle inwoners (met name mannen van middelbare leeftijd) om te weten hoe het nou echt met ze gaat en wat er schuilgaat achter “die zeurende rugpijn” of “hoge bloeddruk”. In gemeente Arnhem is bovendien het centrum voor Levensvragen en Suïcidepreventie geopend.

Leren door evalueren Suïcidepreventie vraagt om maatschappelijke verandering. Daartoe wordt suïcidepreventiebeleid elke vier jaar op- dan wel bijgesteld. Over de voortgang verantwoorden gemeenten aan hun gemeenteraad en de Staatssecretaris aan de Kamer. Dat vraagt monitoring die inzichtelijk maakt of we de juiste dingen, op de juiste manier doen. Maatschappelijk baten- / impactmanagement kan antwoord geven op die vragen. Je vertaalt de impactdoelstellingen in concrete, meetbate indicatoren. Zoveel mogelijk op basis van bestaande data. Zo weet je of je goed op weg bent en bepaal je de doelen voor de komende periode. Denk niet alleen aan het aantal suïcides, maar ook aan het aantal getrainde sleutelfiguren rondom risicogroepen en bij Sumona aangesloten huisartsen.

Lokaal suïcides voorkomen kan alleen samen Onderstaand bewezen effectief preventiemodel* wordt wereldwijd uitgevoerd en vormt een vangnet in de regio.

TOEGANG TOT DODELIJKE MIDDELEN BEPERKEN PUBLIEKSCAMPAGNE Taboe rondom het praten over zelfdoding doorbreken en durven vragen naar suïcidale gedachten. Mediarichtlijnen.

GATEKEEPERSTRAINING

Sleutelfiguren in het netwerk equiperen om signalen te herkennen, bespreekbaar te maken en mensen naar hulp te leiden.

RISICOGROEPEN

Alleen door er naar te vragen worden suïcidale gedachtes zichtbaar Formele en informele hulpverleners bieden een vangnet om zelfdoding te voorkomen. Al hun acties vormen samen een groter geheel en hebben impact. Denk aan: Familie en vrienden Schuldhulpverlening

Vroeg signaleren en benaderen van groepen met een hoger risico op overlijden door zelfdoding.

NETWERKBREDE SAMENWERKING

Samenwerkingsafspraken zodat alle lokale partners binnen en buiten de zorg hun rol pakken. Bron: *European Alliance Against Depression (EAAD).

Verslavingszorg

113

Onderwijs

Politie

Huisarts

UWV

GGZ e.a. zorg

Sportvereniging

GGD

Sociale wijkteams

Ziekenhuizen en SEH’s

Religieuze gemeenschap

Wethouder Marjon van der Ven, gemeente Hoorn, VVD: “Als gemeente kun je het verschil maken door actief mee te helpen om dit taboeonderwerp op de kaart te zetten. Hoorn heeft hierin goede ervaringen opgedaan met steun van 113 Zelfmoordpreventie. Andere gemeenten kunnen hier hun voordeel mee doen.”

Oproep van 113

Facts en figures

Verkeersdoden vs. suïcides

Naar een land waar niemand eenzaam en radeloos sterft door suïcide

Verkeersdoden

Suïcides

30

Neem suïcidepreventie op in uw verkiezingsprogramma. Zodat het in zicht blijft tijdens de formatie en er daadwerkelijk invulling aan wordt gegeven. Voorbeeld: Suïcidepreventie is per 1 januari 2026 ook een gemeentelijke taak. [Partij] wil zo snel en goed mogelijk invulling geven aan suïcidepreventie, toegesneden op de lokale situatie.

25

Doodsoorzaak nummer 1 onder

Suïcidepreventie kan alleen samen. We zijn allemaal onderdeel van de oplossing! Kijk op Gemeenten | 113 Zelfmoordpreventie

15 - 64

jongeren

jaar

van 10 tot 30 jaar

Iedere zelfdoding raakt gemiddeld

meer suïcides dan verkeerdoden

20

135

15

mensen (per jaar meer dan 250.000)

5

10

0

1950

1960

1970

1980

1990

2000

2010

202202

60% suïcides niet in beeld van zorg

Achtergrond

184.515 hulpvragen bij 113 in 2023

Subsidie ijken op gem. groei 20% per jaar bij streven van 95% bereikbaarheid.

Bijna

Wat gaat jouw politieke partij doen?

Doodsoorzaak nummer 2 onder mensen van

Bron: CBS

2,5x

Per 100.000

25%

Elke dag overlijden gemiddeld 5 mensen eenzaam en radeloos suïcide in Nederland. Jaarlijks zijn dat bijna 1.900 mensen. Dat zijn 2,5x zoveel doden als bij verkeersongevallen. Suïcide is de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren van 10 tot 30 jaar. Het verdriet van een suïcide raakt zo’n 135 mensen, dat zijn per jaar meer dan 250.000 mensen, vergelijkbaar met het aantal inwoners van Eindhoven. Van alle mensen die overlijdt door zelfdoding was 60% niet in zicht van de geestelijke gezondheidszorg. Maar die zijn wel in beeld bij óns allemaal.

van de mensen die het afgelopen jaar een suïcidepoging deed, had problematische schulden

86% van de gemeenten heeft nog géén beleid voor suïcidepreventie

Ruim

700.000 Nederlandse huishoudens hebben problematische schulden

5

Mensen met schulden hebben

Gemiddeld

zelfdodingen per dag 1.862 in 2023 Bron: CBS

2x

1op de 2 heeft de huisarts nog gezien in hun laatste maand

4 op de 10 suïcides is door mannen tussen de 40 - 70 jaar

zo vaak suïcidale gedachten als mensen zonder schulden