Adviesnota AB 10sep2025 e250073642

Adviesnotitie Algemeen bestuur Agendapunt:

06

Overlegdatum:

10 september 2025

Portefeuillehouder:

G.I. Timmer

Onderwerp Bezuinigingsscenario’s GGD NOG

Voorstel 1. In 2026 niet te bezuinigen op de GGD. 2. Met gemeenten in gesprek te blijven en, afhankelijk van regionale en landelijke ontwikkelingen, te bezien of bezuinigen op de GGD voor de jaren 2027 en verder mogelijk en wenselijk is.

Inleiding In onder meer uw algemeen bestuur van november 2024 zijn door diverse gemeenten signalen afgegeven, dat de GGD moet bijdragen aan oplossingen voor de bezuinigingsopgave van de gemeenten in het ravijnjaar 2026. Wij hebben daarop een opdracht voor de GGD-organisatie geformuleerd. Hoofdpunten van deze opdracht: Stel scenario's op voor de taken die uit de inwonerbijdrage worden bekostigd met als financieel kader: 1. de nul-situatie, 2. een bezuiniging die het verschil tussen de index van het Gemeentefonds (3,6%) en die van de GGD compenseert (4,57%), en 3. een bezuiniging die de index de GGD geheel compenseert (4,57%). De GGD heeft deze scenario’s opgesteld. Wij hebben het overzicht met de aanduiding concept ter informatie en bespreking op 10 april 2025 aan uw algemeen bestuur voorgelegd. Daarna zijn technische sessies georganiseerd voor geïnteresseerde wethouders en ambtenaren van de gemeenten. Tijdens deze sessies is een toelichting op de verschillende scenario’s gegeven. De gemeenten is gevraagd hun reactie te geven op de opgestelde scenario’s. Sommige gemeenten hebben alleen ambtelijk gereageerd, anderen ambtelijk, maar in afstemming met de verantwoordelijk wethouder en vanuit sommige gemeenten is vanuit het college gereageerd. De van de gemeenten ontvangen reacties zijn besproken in het ambtelijk overleg Publieke Gezondheid van 17 juni 2025.

Dit ambtelijk overleg is gevraagd een advies voor het dagelijks

bestuur mee te geven. Mede op basis van dit advies leggen wij het onderhavige voorstel aan u voor.

Beoogd effect Een besluit over bezuinigingen op de GGD in 2026.

Argumenten 1.1 De meeste gemeenten zijn geen voorstander van bezuinigingen op de GGD in 2026 De reacties van de gemeenten zijn besproken in het ambtelijk overleg Publieke Gezondheid. Daar is geconcludeerd dat uit de reacties van de gemeenten opgemaakt kan worden dat het merendeel van de gemeenten geen voorstander is van bezuinigen op de GGD in 2026. (In het ambtelijk overleg gaven 18 gemeenten aan vooralsnog niet te willen bezuinigen en 3 gemeenten gaven aan wel te willen bezuinigen). Hiervoor worden een aantal argumenten genoemd: -

Er loopt een onderzoek naar een toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg in de regio. De uitkomst hiervan heeft grote impact op de GGD. Het is op dit moment nog niet duidelijk wat dit gaat betekenen voor de GGD. De GGD heeft ook te maken met diverse landelijke ontwikkelingen, die gevolgen kunnen hebben voor het werk en het saldo van de GGD. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in versterking van de GGD (GGD NOG Robuust). Nu bezuinigen op diverse onderdelen daarvan zorgt voor het teniet doen van deze verbeteringen. Bezuinigingen gaan ten koste van de dienstverlening aan de inwoners. De besparing die het een afzonderlijke gemeente oplevert is echter klein en weegt niet op tegen de negatieve gevolgen voor de dienstverlening. De taak Medische Arrestantenzorg (MAZ) is bij een landelijke aanbesteding niet gegund aan de GGD. Deze taak verdwijnt; daarmee is er verlies van opbrengsten en is er minder dekking voor de overhead. Gemeenten willen een meer inhoudelijke afweging maken bij het inventariseren en wegen van eventuele besparingen bij de GGD. Daarbij speelt nadrukkelijk de vraag wat voor type GGD-organisatie de gemeenten in de toekomst nodig achten. Deze afweging wordt gemaakt in de context van toenemende (inter)nationale spanningen. Deze ontwikkelingen raken ook de zorg aan inwoners en hun algehele gezondheid.

Daarbij speelt de GGD een belangrijke rol in het kader van crisisbestrijding en de voorbereiding hierop.

2.1 In 2026 is er meer duidelijkheid over de onder 1.1 genoemde ontwikkelingen. Het is goed mogelijk dat in 2027 en de jaren daarna gemeenten te maken hebben met vermindering van inkomsten. Tegelijkertijd mag verwacht worden dat er in 2026 meer duidelijk is over onder meer de organisatie van de Jeugdgezondheidszorg in de regio, over landelijke ontwikkelingen en wat er van de GGD gevraagd wordt aan investeringen in het bevorderen van de weerbaarheid in het licht van de (inter)nationale dreigingen. Dan is het ook beter mogelijk een meer inhoudelijke afweging te maken over de gewenste inzet van de GGD. Dat betekent dat het gesprek over eventuele bezuinigingen voortgezet moet worden. Wij leggen hierover een procesvoorstel voor aan uw algemeen bestuur.

Kanttekeningen 1.1 Dat houdt in dat de GGD in 2026 niet bijdraagt aan de bezuinigingsopgave van de gemeenten. De GGD is gevraagd bij te dragen aan oplossingen voor de bezuinigingsopgave van de gemeenten in het ravijnjaar 2026. Door in 2026 niet te bezuinigen op de GGD, levert de GGD hieraan geen bijdrage. Een bezuiniging op dit moment, in combinatie met de overige genoemde ontwikkelingen die gevolgen hebben voor het kunnen functioneren van de GGD, kan het voortbestaan van de GGD als zelfstandige organisatie in gevaar brengen. Dit geldt zeker voor de besluitvorming naar aanleiding van het onderzoek naar een toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg. Het is echter wenselijk om het gesprek over bezuinigen op de GGD te blijven voeren. Het ravijnjaar is enkele jaren uitgesteld, dus is het op dit moment (nog) niet nodig om bij te dragen aan de bezuinigingen. De GGD moet zich echter wel voorbereiden om op een later moment bij te dragen aan bezuinigingen. Vandaar dat het belangrijk is de ontwikkelingen af te wachten en op basis van inhoudelijke overwegingen een afweging te maken over het al dan niet opleggen van bezuinigingen. Nu er minder een tijdsdruk op zit, is er meer gelegenheid een gesprek op inhoud te houden. Bij ‘Vervolg’ wordt aangegeven dat hiertoe een procesvoorstel aan het algemeen bestuur wordt voorgelegd, waarin op het proces en de tijdplanning nader wordt ingegaan.

1.2 Enkele gemeenten geven aan wél te willen bezuinigen. In het ambtelijk overleg Publieke Gezondheid is door drie aanwezige gemeenten (Hattem, Oude IJsselstreek en Berkelland) aangegeven in 2026 wel te willen bezuinigen op de GGD. Bezuinigingen waar deze gemeenten mee kunnen instemmen hebben voornamelijk betrekking op de groene scenario’s, die als haalbaar worden gezien en kunnen worden uitgevoerd. Deze besparingen zitten met name op het terrein van de overhead. Het betreft een gering aantal gemeenten dat hiermee instemt. Bovendien gaat een bezuiniging op de bedrijfsvoering op dit moment weer ten koste van datgene wat via GGD NOG Robuust is opgebouwd. De meeste gemeenten zijn hier op dit moment geen voorstander van. 1.3 Veel gemeenten zien wel mogelijkheden door over te gaan naar één JGZ-dossier. Eén van de bezuinigingsscenario’s is over te gaan naar één dossier voor de Jeugdgezondheidszorg. De gemeenten op de Noord-Veluwe zijn hier geen voorstander van. Deze gemeenten geven aan dat destijds weloverwogen voor het betreffende jeugddossier is gekozen – in goed overleg tussen de betrokken partijen, waaronder de GGD – omdat het nadrukkelijk een integrale manier van werken faciliteert (JGZ en jeugdhulp werken er beide in), positieve gezondheid bevordert en de regie bij ouders legt/laat liggen. Preventie en normalisatie worden hiermee ondersteund.

Daarnaast is voor hen van belang, dat het overgaan naar één dossier voor hen aanzienlijk hogere kosten met zich meebrengt. Ook zijn zij het niet eens met de berekening van de besparingsmogelijkheid en geven zij aan dat de GGD hier al extra kosten voor in rekening kan brengen. Gelet echter op de lopende discussie over de toekomstbestendige JGZ vinden ook de gemeenten op de Noord-Veluwe het echter niet opportuun op dit moment hierover beslissingen te nemen. 2.1 Gemeenten moeten dan duidelijkheid hebben over de taken en rollen van de GGD. Wanneer opnieuw gesproken wordt over eventuele bezuinigingen op de GGD voor de jaren

2027 en verder, dan is belangrijk dat er een gedeelde visie van de gemeenten is over wat zij van de GGD willen. Wat zijn de rollen en taken van de GGD? Hoe kijken gemeenten tegen de GGD aan? Dan kan een meer brede en inhoudelijke afweging over de taken van de GGD worden gemaakt. Het moet niet een herhaling van stappen zijn die dit jaar al gezet zijn. Gemeenten moet daarom met elkaar en de GGD in gesprek blijven om hieraan invulling te geven.

Financiën Niet van toepassing.

Vervolg -

Met uw algemeen bestuur bespreken wij hoe gemeenteraden hierover geïnformeerd worden. Gemeenten blijven met elkaar en de GGD in gesprek over het ontwikkelen van een visie op de GGD in het licht van de ontwikkelingen en op basis hiervan inhoudelijke afwegingen maken over eventuele bezuinigingen op de GGD. Aan het algemeen bestuur wordt hiervoor een procesvoorstel voorgelegd met de vervolgstappen in dit traject.

Communicatie Het voorstel is de raden van de gemeenten gemotiveerd te informeren over uw besluit.

Warnsveld, 20 augustus 2025 Het dagelijks bestuur,

J.J. Baardman, directeur publieke gezondheid

A.J. Prins, voorzitter

Bijlagen 1. Reacties op bezuinigingsscenario’s – gecomprimeerde versie 2. Overzicht reacties gemeenten op bezuinigingsscenario's GGD - definitieve versie