20230713 Concept Milieueffectrapport WP Horst en Telgt v5 0

Milieueffectrapport Windpark Horst en Telgt Prowind 721080 | Concept v5.0 13-7-2023

Colofon Pondera Soort document Hoofdvestiging Nederland Amsterdamseweg 13 6814 CM Arnhem 088 – pondera (088-7663372) info@ponderaconsult.com

Postadres Postbus 919 6800 AX Arnhem

Vestiging South East Asia Jl. Mampang Prapatan XV no 18 Mampang Jakarta Selatan 12790 Indonesia

Milieueffectrapport

Projectnaam Windpark Horst en Telgt

Versienummer Concept v5.0

Datum 13-7-2023

Project nummer 721080

Opdrachtgever Prowind

Auteurs Vestiging North East Asia Suite 1718, Officia Building 92 Saemunan-ro, Jongno-gu Seoul Province Republic of Korea

Annemarie Kristen, Jorick Amsman en Lisa Meissl Hoofdstuk Natuur: Michelle de Groot (Witteveen en Bos) Hoofdstuk Landschap: Joeri de Bekker (Oog Voor Schoonheid Landschap)

Nagekeken door Sergej van de Bilt en Marjolein Pigge

Disclaimer In het onderzoek is gebruik gemaakt van algemeen geaccepteerde uitgangspunten, modellen en informatie die ten tijde van het opstellen van dit rapport ter beschikking stonden. Aanpassingen in de uitgangspunten, modellen of gebruikte gegevens kunnen leiden tot andere uitkomsten. De aard en de nauwkeurigheid van de gebruikte gegevens voor het onderzoek bepalen in belangrijke mate de nauwkeurigheid en de onzekerheden van de berekende uitkomsten. Pondera is niet aansprakelijk voor gederfde inkomsten of schade die wordt geleden door opdrachtgever(s) en/of derden uit conclusies die gebaseerd zijn op gegevens die niet van Pondera afkomstig zijn. Deze rapportage is opgesteld met de intentie dat deze alleen gebruikt wordt door de opdrachtgever en slechts voor het doel waarvoor de rapportage is opgesteld. Er mag geen beroep worden gedaan op de informatie uit deze rapportage voor andere doeleinden zonder schriftelijke toestemming van Pondera. Pondera is niet verantwoordelijk voor de consequenties die kunnen voortvloeien uit het oneigenlijk gebruik van de rapportage. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van (de analyse, resultaten en bevindingen in) de rapportage blijft bij de opdrachtgever.

De Rechtsverhouding opdrachtgevers – architect, ingenieur en adviseur conform DNR 2011 is te allen tijde van toepassing.Pondera werkt met een kwaliteitsmanagementsysteem dat door EIK gecertificeerd is volgens de ISO 9001:2015 norm.

Samenvatting. Dit volgt later.

MilieueffectrapportWindpark Horst en Telgt 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 1 van 5

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

2

Beleidskader 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8

3

4

5

6

77

Inleiding________________________________________________________________ 77 Beoordelingskader _______________________________________________________ 77 Cumulatieve effecten _____________________________________________________ 79 Mitigerende maatregelen __________________________________________________ 80 Leemten in kennis en evaluatie ______________________________________________ 80

Gezondheid 6.1 6.2 6.3 6.4

58

Voornemen _____________________________________________________________ 58 Inrichtingsalternatieven ____________________________________________________ 63 Referentiesituatie ________________________________________________________ 68

Werkwijze en milieubeoordeling 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

30

Stappenplan ____________________________________________________________ 30 Afbakening studiegebied planMER: RES-regio__________________________________ 31 Bepalen vergelijkbare locaties in de RES-regio _________________________________ 32 Selectie te onderzoeken locaties ____________________________________________ 34 Beoordelingskader locaties _________________________________________________ 39 Beoordeling locaties ______________________________________________________ 42 Conclusie ______________________________________________________________ 56

Voornemen en alternatieven 4.1 4.2 4.3

14

Inleiding________________________________________________________________ 14 Mondiaal en Europees beleid _______________________________________________ 14 Rijksbeleid______________________________________________________________ 15 Provinciaal beleid ________________________________________________________ 17 Regionaal beleid _________________________________________________________ 22 Beleid gemeente Ermelo ___________________________________________________ 24 Beleid gemeente Putten ___________________________________________________ 26 Conclusie beleid _________________________________________________________ 28

Locatieonderbouwing 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

1

Aanleiding _______________________________________________________________ 1 Doel voornemen __________________________________________________________ 2 Milieueffectrapportage______________________________________________________ 3 Procedure en besluitvorming ________________________________________________ 7 Initiatiefnemer en bevoegd gezag _____________________________________________ 8 Omgevingswet ___________________________________________________________ 9 Leeswijzer ______________________________________________________________ 13

81

Inleiding________________________________________________________________ 81 Onderzoek _____________________________________________________________ 81 Advies van de GGD Noord- en Oost-Gelderland ________________________________ 96 Conclusie _____________________________________________________________ 104

MilieueffectrapportWindpark Horst en Telgt 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 2 van 5

7

Normenkaders voor geluid, slagschaduw en externe veiligheid 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8

8

Aanleiding _____________________________________________________________ 106 Advies Commissie MER __________________________________________________ 107 Proces vaststelling lokale projectspecifieke normen _____________________________ 107 Onderzoek passende toetsingskaders _______________________________________ 108 Toetsingskaders voor de normering windturbinegeluid ___________________________ 110 Toetsingskaders voor de normering slagschaduw ______________________________ 118 Toetsingskaders voor de normering Externe veiligheid __________________________ 120 Welke toetsingskaders zijn passend voor het plangebied? ________________________ 121

Geluid 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8

9

Slagschaduw

152

Beleid, wetgeving en beoordelingskader _____________________________________ 152 Referentiesituatie _______________________________________________________ 155 Effectenbeoordeling _____________________________________________________ 155 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 158 Mitigerende maatregelen _________________________________________________ 158 Optimalisatiemogelijkheden _______________________________________________ 159 Slagschaduw ter plaatse van campings en mogelijke locatie hotel __________________ 159 Samenvatting effectscores ________________________________________________ 161

Externe veiligheid 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6

11

130

Beleid, wetgeving en beoordelingskader _____________________________________ 130 Referentiesituatie _______________________________________________________ 137 Effectenbeoordeling _____________________________________________________ 137 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 147 Cumulatie _____________________________________________________________ 148 Mitigerende maatregelen _________________________________________________ 149 Optimalisatiemogelijkheden _______________________________________________ 150 Samenvatting effectscores ________________________________________________ 151

9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8

10

106

Beleid, wetgeving en beoordelingskader _____________________________________ 162 Effectbeoordeling _______________________________________________________ 168 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 173 Cumulatie _____________________________________________________________ 173 Mitigerende maatregelen en mogelijke optimalisatie ____________________________ 174 Vergelijking alternatieven _________________________________________________ 175

Landschap 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 11.6 11.7 11.8 11.9

162

176

Beleid, wetgeving en beoordelingskader _____________________________________ 176 Referentiesituatie _______________________________________________________ 181 Effectenbeoordeling _____________________________________________________ 184 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 191 Cumulatie _____________________________________________________________ 191 Mitigerende maatregelen _________________________________________________ 191 Optimalisatiemogelijkheden _______________________________________________ 192 Effecten van de optimalisatie op landschap en op de overige milieuaspecten _________ 193 Samenvatting effectscores hoofdalternatieven _________________________________ 196

MilieueffectrapportWindpark Horst en Telgt 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 3 van 5

12 13

Natuur Cultuurhistorie en Archeologie 13.1 13.2 13.3 13.4 13.5 13.6 13.7 13.8

14

228

Beleid en wetgeving _____________________________________________________ 228 Bepaling effecten en beoordelingskader ______________________________________ 228 Referentiesituatie _______________________________________________________ 232 Effectbeoordeling _______________________________________________________ 234 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 240 Cumulatie _____________________________________________________________ 240 Mitigerende maatregelen en optimalisatiemogelijkheden _________________________ 240 Vergelijking en samenvatting effectbeoordeling ________________________________ 241

Elektriciteitsopbrengst en vermeden emissies 16.1 16.2 16.3 16.4 16.5 16.6 16.7 16.8

17

212

Beleid, wetgeving en beoordelingskader _____________________________________ 212 Referentiesituatie _______________________________________________________ 216 Effectbeoordeling _______________________________________________________ 220 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 225 Cumulatie _____________________________________________________________ 226 Mitigerende maatregelen _________________________________________________ 226 Vergelijking alternatieven _________________________________________________ 227

Ruimtegebruik 15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 15.6 15.7 15.8

16

Beleid, wetgeving en beoordelingskader _____________________________________ 199 Referentiesituatie _______________________________________________________ 203 Effectbeoordeling _______________________________________________________ 208 Effecten aanlegfasen en ontmanteling _______________________________________ 210 Effecten netaansluiting ___________________________________________________ 210 Cumulatie _____________________________________________________________ 210 Mitigerende maatregelen _________________________________________________ 210 Vergelijking alternatieven _________________________________________________ 210

Bodem en water 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7

15

198 199

242

Beleid en wetgeving _____________________________________________________ 242 Referentiesituatie _______________________________________________________ 249 Beoordelingskader ______________________________________________________ 250 Effectbeoordeling _______________________________________________________ 251 Effecten aanlegfase en netaansluiting _______________________________________ 255 Cumulatie _____________________________________________________________ 256 Mitigerende maatregelen _________________________________________________ 257 Optimalisatiemogelijkheden _______________________________________________ 258

Vergelijking alternatieven, afweging en totstandkoming VKA 17.1 17.2 17.3 17.4 17.5

259

Inleiding_______________________________________________________________ 259 Afweging alternatieven ___________________________________________________ 261 Bespreking optimalisaties _________________________________________________ 266 Vergelijking hoofdalternatieven en uitvoerbare optimalisatie ______________________ 278 Totstandkoming voorkeursalternatief ________________________________________ 280

MilieueffectrapportWindpark Horst en Telgt 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 4 van 5

18

Voorkeursalternatief

285

18.1 Inleiding_______________________________________________________________ 285 18.2 Geluid ________________________________________________________________ 288 18.3 Slagschaduw___________________________________________________________ 290 18.4 Externe Veiligheid _______________________________________________________ 291 18.5 Landschap ____________________________________________________________ 293 18.6 Natuur ________________________________________________________________ 297 18.7 Cultuurhistorie en archeologie _____________________________________________ 298 18.8 Bodem en water ________________________________________________________ 299 18.9 Ruimtegebruik __________________________________________________________ 302 18.10 Elektriciteitsopbrengst en vermeden emissies (pm) _____________________________ 304 18.11 Samenvatting en conclusie VKA ____________________________________________ 306

19

Leemten in kennis & monitoring

310

MilieueffectrapportWindpark Horst en Telgt 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 5 van 5

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Prowind BV heeft samen met de energiecoöperatie Veluwe-Energie (hierna: de initiatiefnemers) het voornemen om het windpark Horst en Telgt te ontwikkelen. Het grootste deel van het plangebied ligt in de gemeente Ermelo, een kleiner deel ligt in de gemeente Putten (zie ook Figuur 1.1). Figuur 1.1 Ligging projectgebied Windpark Horst en Telgt

Bron: Pondera Consult Het initiatief bestaat uit een windpark met maximaal acht windturbines, met bijbehorende civiele en elektrische infra, langs en nabij de A28. De meeste windturbines zijn voorzien in de gemeente Ermelo. Binnen het initiatief van Prowind is mogelijk ruimte voor één turbine in de gemeente Putten. Het beoogde opgesteld vermogen ligt globaal tussen de 31,5 en 56 MW. De verwachte elektriciteitsproductie ligt hiermee globaal tussen 115.000 - 175.000 MWh. Daarmee kunnen 33.000 tot 50.000 huishoudens van stroom worden voorzien. De RES-regio Noord-Veluwe, waar Ermelo en Putten beide toe behoren, heeft in juli 2021 haar RES 1.0 gepresenteerd. De locatie van Windpark Horst en Telgt ligt in het noordelijk deel van één van de zoekgebieden van de RES 1.0, die voor windenergie zijn aangewezen (zie ook Figuur 1.2). De RES 1.0 is vastgesteld door de gemeenten Ermelo en Putten en de provincie Gelderland. Het initiatief is bovendien bottom-up met betrokkenheid van lokale grondeigenaren en omwonenden ontstaan.

MilieueffectrapportWindpark Horst en Telgt 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 1

Figuur 1.2 Ligging zoekgebied Nuldernauwkust

Bron: Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe

In 2020 hebben de initiatiefnemers een principeverzoek1 ingediend bij de gemeenten Ermelo en Putten. Naar aanleiding daarvan hebben beide gemeenten de initiatiefnemers laten weten dat ze, met inachtneming van algemene, ruimtelijke en maatschappelijke uitgangspunten, open staan voor de ontwikkeling van windenergie en in principe bereid zijn om (planologische) medewerking te verlenen (zie ook paragraaf 2.6.4 en paragraaf 2.7.3). De provincie Gelderland heeft in april 2022 op verzoek van beide gemeenten en de initiatiefnemers besloten om het bevoegd gezag te behouden en een ruimtelijke procedure voor het windpark voor te bereiden.

1.2 Doel voornemen Het doel van het voornemen is de realisatie en exploitatie van een windpark in de gemeenten Ermelo en Putten, dat bestaat uit: •

5 tot 8 windturbines met een opgesteld vermogen van maximaal circa 56 MW;

•

Alle bijbehorende civiele, elektrische en overige voorzieningen.

De (vergunningen)procedure(s) voor het realiseren van Windpark Horst en Telgt moet(en) nog worden doorlopen. Het streven is om in eind 2023 de herroepelijke omgevingsvergunning te hebben verkregen. De start van de bouw van het windpark is vooralsnog gepland voor eind 2025. Het beoogde windpark ligt in één van de zoekgebieden van de RES Noord Veluwe (zie Figuur 2.3 op pagina 23).

1

Het principeverzoek staat genoemd in de RES1.0 Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 2

1.3 Milieueffectrapportage 1.3.1 M.e.r.-plicht Voor het Windpark Horst en Telgt wordt een procedure van milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen. Het doel van de m.e.r.-procedure is om milieubelangen naast andere belangen een volwaardige rol te laten spelen bij de besluitvorming. De procedure van de m.e.r. is voorgeschreven op grond van nationale en Europese wetgeving, indien sprake is van activiteiten met potentieel aanzienlijke milieueffecten. Deze activiteiten zijn opgenomen in het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.), dat een amvb (algemene maatregel van bestuur) is bij de Wet milieubeheer. Voor de oprichting van windpark Horst en Telgt is categorie D, onderdeel D 22.2 van de bijlage bij het Besluit m.e.r. van toepassing. Er is sprake van een windpark bestaande uit 10 windturbines of meer (maar minder dan 20 windturbines) of een gezamenlijk vermogen van 15 MW waardoor er sprake is van een m.e.r.-beoordelingsplicht. Dat betekent dat voor windpark Horst en Telgt (mogelijke) belangrijke milieugevolgen inzichtelijk moeten worden gemaakt en geoordeeld moet worden of er een m.e.r. doorlopen moet worden. De initiatiefnemers en het bevoegd gezag2 hebben besloten om de stap van de m.e.r.-beoordeling over te slaan en direct een project-m.e.r. te doorlopen, omdat een windpark van deze omvang mogelijk nadelige milieugevolgen heeft.

Een beoordeling door het bevoegd gezag of inderdaad een project-m.e.r. noodzakelijk is, kan daarom achterwege blijven. Indien een ruimtelijk plan een activiteit mogelijk maakt waarvoor een m.e.r.-plicht of m.e.r.-beoordelingsplicht geldt, is het doorlopen van een plan-m.e.r. vereist. Als significante effecten op Natura 2000-gebieden op voorhand niet zijn uit te sluiten moet een zogenaamde ‘Passende Beoordeling’ (PB)3 worden opgesteld voor het inpassingsplan. (zie paragraaf 1.4.1). De plicht tot het opstellen van een PB leidt er ook toe dat een planMER moet worden opgesteld. Voor windpark Horst en Telgt geldt dat een provinciaal inpassingsplan wordt opgesteld. Omdat het ruimtelijk plan (inpassingsplan) dat wordt opgesteld een activiteit mogelijk maakt (het windpark) waarvoor een m.e.r. wordt doorlopen, is er (vrijwillig) voor gekozen tevens een planMER op te stellen. Voor windpark Horst en Telgt wordt om die reden een gecombineerd plan- en projectMER opgesteld.

1.3.2 M.e.r.-procedure Een m.e.r.-procedure bestaat uit verschillende onderdelen, waarvan het milieueffectrapport (MER) het belangrijkste is. Figuur 1.3 geeft de belangrijkste stappen weer in relatie tot het inpassingsplan en de vergunningen. De m.e.r.-procedure voor windpark Horst en Telgt startte in mei 2022 met de openbare kennisgeving en publicatie van de Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau. De Commissie voor de m.e.r. is in deze fase vrijwillig om advies gevraagd en bracht op 21 juli 2022 haar advies over de Reikwijdte en het Detailniveau van het milieueffectrapport windpark Horst en Telgt uit4. De inhoudelijke vereisten aan een m.e.r. zijn vastgelegd in hoofdstuk 7 van de Wet milieubeheer (Wm). Dat houdt samengevat in dat een milieueffectrapport wordt opgesteld om de (mogelijke) effecten van het windpark

2

Het bevoegd gezag is het bestuursorgaan dat verantwoordelijk is voor vergunningverlening, toezicht, handhaving, meldingen en het toestaan van afwijken van algemene regels. Dat kan een rijksorganisatie, een provincie, een waterschap, een gemeente of een vervoersregio zijn. 3 Een Passende beoordeling is een beoordeling van de effecten van een activiteit op de natuurdoelstellingen van een Natura 2000-gebied. 4 https://www.commissiemer.nl/docs/mer/p36/p3653/a3653rd.pdf Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 3

op de leefomgeving, natuur en landschap van het omliggende gebied voor de afweging daarvan bij besluitvorming in beeld te brengen. Figuur 1.3 Schematische weergave stappen milieueffectrapportage

Bron: Pondera

Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Van 19 mei t/m 29 juni 2022 heeft de concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) ter inzage gelegen voor de m.e.r.-procedure van Windpark Horst en Telgt. De concept-NRD is de eerste formele stap om tot een MER te komen. Het MER wordt een onderdeel van het Provinciaal Inpassingsplan (PIP). Het doel van het ter inzage leggen van de NRD is om betrokkenen en belanghebbenden te informeren en te raadplegen over de inhoud en diepgang, de Reikwijdte en het Detailniveau, van het op te stellen MER. Om dit goed te kunnen uitvoeren heeft de provincie in samenspraak met de gemeenten Ermelo en Putten een (concept)communicatie- en participatieplan eveneens voorgelegd aan de belanghebbenden.

Raadpleging adviseurs en betrokken bestuursorganen Het bevoegd gezag raadpleegt de overlegpartners en de overheidsorganen die bij de voorbereiding van het plan moeten worden betrokken over de reikwijdte en het detailniveau van het MER. Het raadplegen van de Commissie voor de m.e.r. is niet verplicht voor de NRD. Raadpleging gebeurt door de Conceptnotitie Reikwijdte en Detailniveau, waarin de reikwijdte en het detailniveau van het op te stellen MER wordt beschreven, naar de overlegpartners en betrokken bestuursorganen te verzenden en hen om advies te vragen.

Zienswijzen indienen De conceptnotitie Reikwijdte en Detailniveau Windpark Horst en Telgt heeft in het kader van de hiervoor beschreven openbare kennisgeving voor een periode van 8 weken ter inzage gelegen (van 19 mei t/m 29 Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 4

juni 2022) zodat iedere betrokkene zienswijzen in kon dienen over de Reikwijdte en het Detailniveau van dit MER. Tijdens de terinzagelegging zijn 140 zienswijzen en 8 adviezen ingediend.

Vaststellen Reikwijdte en Detailniveau van het MER Het bevoegd gezag heeft de Reactienota zienswijzen op de NRD Horst en Telgt op 6 september 2022 vastgesteld. Zienswijzen en adviezen vanuit de geraadpleegde bestuursorganen worden hierin meegenomen. In de Reactienota is beschreven op welke wijze de zienswijzen worden verwerkt in het MER. Dit vormt een toevoeging op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau. De Reactienota is gepubliceerd op de projectwebsite van de provincie Gelderland5.

Opstellen MER Op basis van de vastgestelde NRD worden onderzoeken uitgevoerd en wordt het MER opgesteld. De eisen waaraan het MER moet voldoen zijn beschreven in artikel 7.7 en artikel 7.23, eerste lid van de Wet milieubeheer. Samengevat moet het MER in elk geval bevatten/beschrijven: •

Het doel van het project;

•

Een beschrijving van het project en de ‘redelijkerwijs in beschouwing te nemen’ alternatieven, zowel (bijvoorbeeld) qua ligging als qua inrichting en van de monitoring van het gekozen alternatief;

•

Welke plannen er eerder voor deze activiteit zijn vastgesteld en welke alternatieven daarin waren opgenomen;

•

Voor welk besluit(en) het MER wordt gemaakt en welke besluiten over het project al aan het MER vooraf zijn gegaan;

•

Een beschrijving van de ‘bestaande toestand van het milieu en de autonome ontwikkeling’ in het plangebied;

•

Welke gevolgen het project en de alternatieven hebben voor het milieu en een motivering van de manier waarop deze gevolgen zijn bepaald en beschreven en een vergelijking van die gevolgen met de ‘autonome ontwikkeling’;

•

Effect beperkende c.q. mitigerende maatregelen;

•

Leemten in kennis;

•

Een publiekssamenvatting.

Openbaar maken van het MER en raadpleging Commissie voor de m.e.r. Het MER wordt gelijktijdig met de ter inzagelegging (6 weken) van het ontwerp-inpassingplan en de ontwerpvergunning voor een periode van 6 weken ter inzage gelegd. In diezelfde periode wordt de cieMER om advies gevraagd.

Zienswijzen indienen Eenieder kan zienswijzen indienen op het MER, het ontwerp-inpassingplan en de ontwerpvergunningen. De termijn is daarvoor zes weken vanaf het moment dat de stukken ter inzage worden gelegd.

5

https://media.gelderland.nl/Reactienota_Notitie_Reikwijdte_en_Detailniveau_Participatieplan_windpark_Horst_en_Telg t_f3cfcc639c.pdf?updated_at=2022-09-08T15:27:36.535Z Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 5

Advies Commissie voor de m.e.r. De Commissie voor de m.e.r. geeft een toetsingsadvies op de inhoud van het MER waarbij zij –indien gewenst door het bevoegde gezag- de ingekomen zienswijzen betrekt. Eventueel geven de zienswijzen en het advies van de Commissie voor de m.e.r. aanleiding tot het maken van een aanvulling of correctie op het MER, bijvoorbeeld om een aantal zaken wat verder uit te diepen of nadere accenten te leggen.

Vaststellen inpassingsplan en vergunningen inclusief motivering De bevoegde gezagen stellen het definitieve inpassingsplan en de definitieve vergunningen vast. Daarbij geven zij aan hoe rekening is gehouden met de in het MER beschreven milieugevolgen en wat de overwegingen zijn met betrekking tot de in het MER beschreven alternatieven, de zienswijzen en het advies van de Commissie voor de m.e.r.

Bekendmaken inpassingsplan en besluiten De definitieve besluiten worden bekendgemaakt en ter inzage gelegd voor een periode van 6 weken. Tegen de definitieve besluiten kunnen belanghebbenden beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De Raad van State is de hoogste algemene bestuursrechter van het land. Dit betekent dat zij het hoogste rechterlijke college is dat een uitspraak kan doen over een geschil tussen burger en de overheid.

Evaluatie Het bevoegd gezag evalueert de werkelijk optredende milieugevolgen en neemt zo nodig maatregelen om de gevolgen voor het milieu te beperken.

1.3.3 Plan-m.e.r. en project-m.e.r. Een planMER is strategisch van aard en wordt opgesteld voor ruimtelijke plannen. In een planMER staat de vraag centraal ‘waarom deze activiteit op deze locatie?’ en worden verschillende alternatieve locaties tegen elkaar afgezet. De informatie is abstract, kwalitatief van aard en gebaseerd op vuistregels. Voor de locatie van windpark Horst en Telgt is in hoofdstuk 3 een locatieonderbouwing (planMER deel) opgenomen. Een projectMER wordt meestal voor één of meerdere vergunningen opgesteld. In een projectMER staat de inrichting van de locatie centraal en alternatieven/varianten gaan over verschillende opstellingen en verschillende windturbinetypen/afmetingen. Een projectMER kent een groter detailniveau dan een planMER en bevat vaak diepgaande onderzoeken en modelberekeningen voor de verschillende milieuthema’s, bijvoorbeeld voor geluid en slagschaduw. De planologische inpassing van het voornemen vindt plaats via een provinciaal inpassingsplan. Voor windpark Hort en Telgt wordt een gecombineerde plan- en projectMER opgesteld.

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 6

1.4 Procedure en besluitvorming Ter ondersteuning van de besluitvorming over windpark Horst en Telgt is er door de initiatiefnemers voor gekozen vrijwillig een m.e.r.-procedure te doorlopen.

1.4.1 Inpassingsplan In de Elektriciteitswet 19986 (Ew 1998) is bepaald dat bij windenergieprojecten met een opgesteld vermogen van 5 tot 100 MW de provincie een inpassingsplan opstelt en dat de provinciale coördinatieregeling (PCR) van toepassing is. Voor Windpark Horst en Telgt geldt dat het opgesteld vermogen naar verwachting tussen de 31,5 en 56 MW ligt. De provincie Gelderland is dus bevoegd een provinciaal inpassingsplan (PIP) op te stellen. De provincie heeft, op verzoek van de gemeenten Ermelo en Putten, mede vanwege de benodigde bovenregionale afstemming wat betreft de wespendief, besloten de planologische inpassing van onderliggend project op haar te nemen. In het inpassingsplan wordt de ruimte voor windturbines aangewezen en de voorwaarden waaronder de windturbines kunnen worden gerealiseerd en geëxploiteerd. De voorwaarden hebben vooral betrekking op de afmetingen van de windturbines en de bijbehorende voorzieningen, maar kunnen ook betrekking hebben op andere ruimtelijke inperkingen. Het onderhavige MER vormt een bijlage van het inpassingsplan. In het inpassingsplan worden de resultaten van het MER gemotiveerd meegewogen met alle andere relevante belangen die in het kader van de ruimtelijke ordening tegen elkaar dienen te worden afgewogen. De besluitvorming verloopt conform de procedure van de provinciale coördinatieregeling, deze is hierna toegelicht.

1.4.2 Provinciale coördinatieregeling Op grond van artikel 9f, lid 1 van de Ew 1998 coördineren Gedeputeerde Staten de voorbereiding en bekendmaking van de vergunningen voor de realisatie van het windpark. Op grond van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) zijn Provinciale Staten ook voornemens de provinciale coördinatieregeling, als bedoeld in paragraaf 3.6.2 Wro, van toepassing te verklaren om het inpassingsplan gecoördineerd te kunnen voorbereiden en bekendmaken samen met de besluiten die op grond van de Ew 1998 al gecoördineerd worden voorbereid en bekendgemaakt. Dit houdt in dat besluiten (voor zover zij vallen onder het coördinatiebesluit) voor het windpark een gelijktijdige voorbereiding en bekendmaking kennen en dat de ontwerpbesluiten gezamenlijk ter inzage worden gelegd. Op dat moment kan eenieder een zienswijze (reactie) geven. Het bevoegd gezag neemt vervolgens de definitieve besluiten, rekening houdend met de ontvangen adviezen en zienswijzen. Als een belanghebbende, of eenieder die zienswijze heeft ingediend, het niet eens is met één of meer van de besluiten, kan hij/zij direct beroep instellen bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Toepassen van de coördinatieregeling heeft het voordeel dat er voor eenieder één 'loket' is voor het indienen van zienswijzen tegen de verschillende gelijktijdig voor te bereiden besluiten, vervolgens is er ook één beroepsprocedure voor het project en één uitspraak.

6

Artikel 9e en 9f van de Elektriciteitswet 1998 Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 7

1.4.3 Vergunningen

Voor de realisatie en exploitatie van het windpark zijn diverse vergunningen benodigd. Dit betreft in elk geval de omgevingsvergunning op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) voor bouwen en milieu en mogelijk een vergunning of ontheffing op de grond van de Wet natuurbescherming (Wnb). De besluitvorming voor de Wnb kan gelijktijdig oplopen met de omgevingsvergunning (er wordt dan ook wel gesproken over ‘aanhaken’ bij de omgevingsvergunning). De provincie Gelderland is het bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning en de ontheffing op grond van de Wet natuurbescherming. Afhankelijk van de inrichting is mogelijk een aantal andere vergunningen nodig, zoals bijvoorbeeld een watervergunning. Hiervoor is het waterschap bevoegd gezag..

1.5 Initiatiefnemer en bevoegd gezag In deze paragraaf worden de taken en verantwoordelijkheden van de bij de provinciale coördinatieregeling (PCR) betrokken organisaties beschreven. In de PCR worden de verschillende besluiten (vergunningen en ontheffingen) die voor het project nodig zijn tegelijkertijd en in onderling overleg genomen. Het gaat naast vergunningen en ontheffingen ook om het inpassingsplan van de provincie.

1.5.1 Initiatiefnemer Windpark Horst en Telgt Prowind BV is samen met de energiecoöperatie Veluwe-Energie de initiatiefnemer van het Windpark Horst en Telgt. Nadere informatie over de initiatiefnemer is te vinden op de website https://windparkhorstentelgt.nl. Het ontwikkelen en realiseren van het windpark omvat technische, organisatorische en financiële afweging- en beslismomenten, waaronder het bepalen van opstellingsalternatieven, communicatie met de omgeving, het financieren van de bouw en het selecteren van een windturbineleverancier. De initiatiefnemers zijn verantwoordelijk voor het opstellen van het project-MER. In Tabel 1.1 zijn de contactgegevens van de initiatiefnemers opgenomen. Tabel 1.1 Contactgegevens initiatiefnemers Initiatiefnemer Naam

Consortium Prowind

Contactpersoon

Hans Kerkvliet (projectleider windpark Horst en Telgt)

E-mailadres

kerkvliet@prowind.com

1.5.2 Provincie Gelderland: bevoegd gezag en verantwoordelijke voor provinciaal inpassingsplan Voor de aanleg van een windpark met een omvang tussen de 5 en 100 MW zijn Provinciale Staten (PS) op basis van artikel 9 van de Elektriciteitswet 1998 in beginsel bevoegd gezag voor de ruimtelijke besluiten en omgevingsvergunning. Op verzoek van de gemeenten Ermelo en Putten heeft de provincie Gelderland, ondanks dat dit gebruikelijk is, besloten om haar bevoegdheid niet te delegeren aan beide gemeenten. De provincie Gelderland blijft daarom het bevoegd gezag voor het ruimtelijk besluit (PIP), de omgevingsvergunning en de m.e.r.-procedure. Namens Provinciale Staten bereiden Gedeputeerde Staten de procedure voor om te komen tot het MER. Deze keuze is gemaakt vanwege de benodigde

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 8

bovenregionale afstemming wat betreft de wespendief7. Daarnaast is Provinciale Staten ook bevoegd gezag op basis van de Wet natuurbescherming (Wnb). Een bijkomende motivatie om de bevoegdheid bij de provincie Gelderland te laten is het feit dat het plangebied gemeente overstijgend is. Omdat provincie Gelderland het provinciaal inpassingsplan (PIP) opstelt en vaststelt is zij ook verantwoordelijk voor het plan-MER.

Tabel 1.2 Contactgegevens bevoegd gezag en ook verantwoordelijk voor plan-MER Bevoegd gezag Provincie

Gelderland

Adres

Markt 11, 6811 CG Arnhem

Contactpersoon

Lisette Sipman

E-mailadres

post@gelderland.nl

Zoals hiervoor aangegeven zijn de Gedeputeerde Staten van Gelderland het bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning. Daarnaast zijn Gedeputeerde Staten van Gelderland het bevoegd gezag voor de eventueel noodzakelijke vergunning en ontheffing op grond van Wet natuurbescherming, Waterschap Vallei en Veluwe voor de vergunning(en) op grond van de Waterwet. Rijkswaterstaat beheert de rijksweg A28 die het plangebied voor Windpark Horst en Telgt begrenst. Of, en zo ja welke, vergunningen er (verder) nodig zijn voor dit windpark wordt vastgesteld gedurende de uitvoering van het m.e.r.

1.5.3 Provinciale coördinatieregeling Zoals onder 1.4.2 reeds genoemd geeft de provincie Gelderland toepassing aan de coördinatieregeling. Het bevoegde gezag neemt vervolgens de definitieve besluiten, rekening houdend met de ontvangen adviezen en zienswijzen, welke wederom gelijktijdig (gecoördineerd) ter inzage worden gelegd. Als een belanghebbende het niet eens is met één of meer van de besluiten, kan hij/zij beroep instellen bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. De provincie Gelderland is voornemens om het coördinatiebesluit na de VKA-keuze aan Provinciale Staten voor te leggen. Toepassing van de coördinatieregeling heeft geen invloed op de bevoegdheden voor het nemen van besluiten (ontheffingen en vergunningen).

1.6 Omgevingswet De Omgevingswet (Ow) treedt naar verwachting per 1 juli 2023 in werking. Onder de Ow is de provincie nog steeds primair bevoegd gezag voor windprojecten van 5-100 MW op basis van artikel 9e Ew,1998.8

7

De wespendief is een kwetsbare beschermde vogelsoort die is beschermd in het Natura 2000-gebied Veluwe. Windparken op en nabij de Veluwe vormen een potentieel gevaar voor deze vogelsoort. Om toch windturbines mogelijk te maken, is gekozen om oplossingen te zoeken op bovenregionaal (provinciaal) niveau. Voor meer informatie over het effect op de wespendief als gevolg van het windpark wordt verwezen naar paragraaf Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. 8 Herziening van de Elektriciteitswet 1998 door de Invoeringswet Omgevingswet Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 9

Belangrijk verschil is wel dat Gedeputeerde Staten (GS) onder de Ow het bevoegd gezag worden (artikel 5.44, lid 4 Ow) in plaats van Provinciale Staten onder de huidige wet. Volgens planning ligt het ontwerp PIP echter nog voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage en valt daarom naar verwachting nog onder de huidige wetgeving.

1.6.1 Projectbesluit De provincie neemt een projectbesluit als vervanger van het inpassingsplan onder de huidige wet. Een projectbesluit wijzigt in principe het gemeentelijke omgevingsplan (dat de vervanger is van het bestemmingsplan onder de Ow, maar een bredere reikwijdte kent). Zo lang het omgevingsplan van de gemeente nog het tijdelijk deel is, is het projectbesluit een buitenplanse afwijking van het omgevingsplan (zie Kader 1.1 voor nadere toelichting).

Kader 1.1 Overgangsfase projectbesluit: afwijking omgevingsplan in plaats van wijziging

Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet hebben gemeenten nog geen omgevingsplan volgens de regels van de Omgevingswet. Er ontstaat door het overgangsrecht een tijdelijk deel van het omgevingsplan. Het tijdelijk deel bestaat uit de op dat moment uit geldende bestemmingsplannen en daarmee vergelijkbare instrumenten (waaronder inpassingsplannen) en uit de Bruidsschat met rijksregels. Gemeenten hebben tot een bij Koninklijk Besluit te bepalen moment in 2029 de tijd om het tijdelijk deel van het omgevingsplan om te zetten naar een nieuw deel van het omgevingsplan. Dit nieuwe deel moet voldoen aan de regels over het omgevingsplan in de Omgevingswet. In deze overgangsfase hoeft de provincie het omgevingsplan niet met een projectbesluit te wijzigen (artikel 22.16, lid 1 Ow). Het projectbesluit geldt dan als omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (artikel 22.16, lid 1 Ow). De provincie hoeft wijzigingen in het omgevingsplan dan nog niet zelf aan te brengen. De gemeente moet er dan voor zorgen dat het nieuwe deel van het omgevingsplan wordt afgestemd op deze omgevingsvergunning. Dit moet uiterlijk aan het einde van de overgangsfase zijn gebeurd of binnen 5 jaar na het vaststellen van het projectbesluit.

Het projectbesluit kan naast het besluit tot afwijking/wijziging van het omgevingsplan ook andere besluiten bevatten zoals de omgevingsvergunning (onder meer voor bouw, milieu en natuur), maar bijvoorbeeld ook andere besluiten zoals maatwerkvoorschriften op grond van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) (vergelijkbaar met maatwerkvoorschriften op basis van Activiteitenbesluit onder huidige wet). Vergunningplichtige activiteiten kunnen meteen in het projectbesluit worden geregeld. Dit hoeft echter niet. De procedure die voor een projectbesluit gevolgd moet worden is de zogenoemd projectprocedure (afdeling 5.2 Omgevingswet). Een projectprocedure betekent de volgende procedurele stappen:

Kennisgeving voornemen Het bevoegd gezag geeft aan dat het een verkenning gaat uitvoeren naar een bestaande of toekomstige opgave in de fysieke leefomgeving en publiceert de kennisgeving in het publicatieblad voor het bestuursorgaan. In de kennisgeving staat onder ander hoe de verkenning wordt uitgevoerd en of er vóór het vaststellen van een projectbesluit een voorkeursbeslissing wordt genomen. Bij het voornemen stelt het Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 10

bevoegd gezag met het oog op de verkenning eenieder in de gelegenheid, binnen een door hem te stellen termijn, mogelijke oplossingen voor de opgave voor te dragen. Het bevoegd gezag geeft daarbij uitgangspunten aan voor het redelijkerwijs in beschouwing nemen van die oplossingen. Kennisgeving participatie In de kennisgeving staat wat de rol van het bevoegd gezag / van de initiatiefnemer bij het betrekken van partijen zoals burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen is. In de kennisgeving staat waarover partijen worden betrokken en op welk moment. Het bevoegd gezag moet de kennisgeving participatie op zijn laatst bij de start van de verkenning publiceren.

Verkenning De verkenning geeft inzicht in wat de opgave precies is, of er relevante ontwikkelingen zijn voor de fysieke leefomgeving en in mogelijke oplossingen voor die opgave. De verkenning moet uiteindelijk voldoende informatie bieden om een projectbesluit te kunnen opstellen of om een voorkeursbeslissing te kunnen nemen.

Voorkeursbeslissing (optioneel) Het bevoegd gezag neemt alleen een voorkeursbeslissing als dit in de kennisgeving voornemen staat aangekondigd. De voorkeursbeslissing is optioneel als afsluiting van de verkenning en kan bijvoorbeeld bevatten wat de resultaten zijn van de uitgevoerde verkenning en welke oplossing de voorkeur van het bevoegd gezag heeft. Voor de voorkeursbeslissing kan een plan-mer-plicht gelden.

Projectbesluit Het projectbesluit geeft uiteindelijk de toestemmingen voor het project (dat kan inclusief benodigde omgevingsvergunning zijn). Het bevoegd gezag volgt voor het projectbesluit de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (UOV) van afdeling 3.4 Awb. Als er een m.e.r.-plicht geldt voor een project, of wel wanneer het m.e.r. vrijwillig wordt doorlopen zoals bij windpark Horst en Telgt, dan wordt het ontwerp van het projectbesluit (inclusief omgevingsvergunning) samen met het MER voor 6 weken ter inzage gelegd. Iedereen kan zienswijzen naar voren brengen op het ontwerp-projectbesluit en het MER. Vervolgens nemen Gedeputeerde Staten een definitief projectbesluit en maken dit bekend. Tegen het projectbesluit staat beroep open bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het projectbesluit treedt in principe in werking 4 weken na het moment waarop het bevoegd gezag het heeft bekend gemaakt. In Tabel 1.3 is de procedure onder de Omgevingswet schematisch weergegeven.

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 11

Tabel 1.3 Projectprocedure en procedure milieueffectrapportage naast elkaar

1.6.2 Gecombineerde plan- en project-m.e.r. procedure onder de Omgevingswet De wetgeving rond de milieueffectrapportage (m.e.r.) is onder de nieuwe wet opgenomen in afdeling 16.4 van de Ow en in hoofdstuk 11 en bijlage V bij het Omgevingsbesluit (Ob). In bijlage V bij het Ob is 1 lijst met zowel de m.e.r.-plichtige als de m.e.r.-beoordelingsplichtige gevallen opgenomen en de daarvoor benodigde besluiten. Voor Windpark Horst en Telgt is er op basis van Bijlage V Ob sprake van een m.e.r.beoordelingsplicht voor het besluit (vermogen >15 MW) en kan in principe met een m.e.r.-beoordeling worden volstaan om te onderzoeken of significante milieugevolgen kunnen worden uitgesloten. Onder de Ow wordt de limitatieve aanwijzing van m.e.r.-plichtige plannen en programma’s, zoals we die kennen uit de Bijlage bij het Besluit m.e.r., verlaten. Artikel 16.34, tweede lid Ow stelt dat onder een plan of programma ‘in ieder geval’ wordt verstaan de Omgevingsvisie, een programma, een omgevingsplan en een voorkeursbeslissing. Een projectbesluit bij een tijdelijk omgevingsplan is een afwijking van dat omgevingsplan, geen wijziging en daarmee dus in beginsel niet plan-m.e.r. plichtig. Mocht de provincie besluiten tot een voorkeursbeslissing dan is er in ieder geval wel sprake van een plan-m.e.r.(beoordelings)plicht.

Er is in deze al besloten tot een vrijwillig plan- en projectMER, de in werking treding van de Ow verandert daar niets aan. De m.e.r.-procedure blijft onder de Ow grotendeels gelijk. De belangrijkste wijzigingen zijn: •

mededeling voornemen vervalt (maar wel noodzakelijk in het kader van de projectprocedure);

•

advies reikwijdte en detailniveau door de Commissie voor de m.e.r. is alleen op aanvraag van initiatiefnemer (maar is al ontvangen);

•

advies door de Commissie voor de m.e.r. over de MER is facultatief en wordt gevraagd door bevoegd gezag (deze wordt wel gevraagd).

1.6.3 Planning procedure en besluiten in relatie tot de Omgevingswet Procedure onder huidige recht (Wro/Wabo) De huidige planning van het project gaat uit van een ter inzagelegging van het MER, het ontwerpinpassingplan en de ontwerpvergunningen (de zogenaamde ontwerpbesluiten) vóór 1 januari 2023. Als Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 12

vóór inwerkingtreding van de Ow een ontwerp-inpassingsplan ter inzage is gelegd, geldt dat het oude recht van toepassing blijft tot het inpassingsplan van kracht is (artikel 4.6, lid 2 Invoeringswet). Voor de omgevingsvergunning geldt dat deze voor in werking treding van de Ow ingediend moet zijn om onder het oude recht afgehandeld te worden.

Procedure onder de Omgevingswet Wanneer er geen ontwerp-inpassingsplan voor inwerkingtreding van de Ow ter inzage wordt gelegd dient het instrument projectbesluit te worden toegepast en de projectprocedure te worden gevolgd (zie Tabel 1.3).

Door initiatiefnemer gekozen stappen vooruitlopend op de Omgevingswet Initiatiefnemer hebben er vrijwillig voor gekozen om, vooruitlopend op de Omgevingswet, tijdens de verkenning (opstellen MER) belanghebbenden, zoals natuurverenigingen, bij het proces te betrekken. Daarnaast heeft er een raadpleging van burgers (omwonenden) plaatsgevonden. Door belanghebbenden mee te nemen in het planproces wordt er invulling gegeven aan de in de projectprocedure vereiste participatie onder de nieuwe Omgevingswet. Hiervoor is ook een participatieplan opgesteld. Daarmee is dit MER Ow-proof.

1.7 Leeswijzer Dit MER bestaat uit 19 hoofdstukken. Na dit inleidende hoofdstuk volgt in hoofdstuk 2 het beleidskader en wordt de nut en noodzaak van windenergie beschreven. Hoofdstuk 3 geeft de achtergrond van de locatie weer. Hoofdstuk 4 presenteert de inrichtingsalternatieven voor Windpark Horst en Telgt. Hoofdstuk 5 licht toe hoe effecten van de alternatieven in beeld worden gebracht en hoe de effecten worden beoordeeld (het beoordelingskader). In hoofdstuk 6 zijn de mogelijk negatieve effecten van windenergie op de directe leefomgeving en hieruit voortvloeiende hinder en hiermee samenhangende mogelijke gezondheidseffecten beschreven. In hoofdstuk 7, zijn vanwege de buitenwerking gestelde windturbinebepalingen uit het activiteitenbesluit, mogelijke normenstellingen voor geluid, slagschaduw en lichtschittering en externe veiligheid onderzocht. In dit hoofdstuk is toegelicht waarom welke normenstellingen in het MER zijn onderzocht Hoofdstuk 8 tot en met 16 beschrijven per milieuaspect de effecten die optreden. In hoofdstuk 17 worden de alternatieven met elkaar vergeleken, waarna in hoofdstuk 0 het voorkeursalternatief aan bod komt. Hoofdstuk 19 sluit af met het benoemen van leemten in kennis en informatie en geeft een voorzet voor evaluatie en monitoring van milieueffecten.

Dit MER is tot stand gekomen in samenwerking met Pondera (hoofdstukken 1-10 en 13-19), Oog voor Schoonheid Landschap (hoofdstuk 11) en Witteveen en Bos (hoofdstuk 12).

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 13

2 Beleidskader 2.1 Inleiding Dit hoofdstuk schetst eerst het beleidskader op mondiaal, Europees en Rijksniveau. Vervolgens wordt het beleid van de provincie Gelderland en de gemeenten Ermelo en Putten waarbinnen het initiatief wordt ontwikkeld besproken. Het beleidskader is relevant, aangezien dit enerzijds de achtergrond schetst van het klimaat- en windenergiebeleid in Nederland en anderzijds kaders bevat voor de concrete ruimtelijke ontwikkeling van windenergie op de beoogde locatie.

2.2 Mondiaal en Europees beleid 2.2.1 Klimaatconferentie Parijs en Europese doelstelling In december 2015 zijn (onder auspiciën van de Verenigde Naties) op de eenentwintigste klimaatconferentie in Parijs (COP21) 195 landen akkoord gegaan met een nieuw klimaatverdrag dat de uitstoot van broeikasgassen moet terugdringen. De Europese Unie heeft dit verdrag ook medeondertekend. Voor nu is de Europese ambitie gebaseerd op een politieke overeenstemming9 waarin een bindende doelstelling ten aanzien van duurzame energieopwekking is vastgelegd. In 2030 moet tenminste 32% van het energieverbruik van de Europese Unie duurzaam zijn opgewekt. De uitstoot van broeikasgassen dient in 2030 met ten minste 55% te zijn gereduceerd ten opzichte van het niveau van 1990. Dat doel was eerder op 49% gesteld. Een groot deel van het internationale klimaatbeleid is gebaseerd op de rapportages van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPPC). Hieruit blijkt de urgentie voor de aanpak van de klimaatproblemen.

2.2.2 Internationaal klimaatrapport IPCC Overal ter wereld vindt onderzoek plaats naar het klimaat en klimaatverandering. Om de beschikbare kennis op dit gebied in kaart te brengen en in rapporten samen te vatten, is in 1988 een wetenschappelijk klimaatpanel opgericht. Dit klimaatpanel heet het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Het IPCC brengt om de 6 à 8 jaar een klimaatrapport uit met daarin de laatste stand van zaken rondom het klimaat. In april 2022 is het tweede deel van het nieuwste – het zesde10 – rapport gepubliceerd. Voor dit rapport hebben wetenschappers 14.000 internationale klimaatonderzoeken geanalyseerd. In het rapport worden de gevolgen van klimaatverandering in kaart gebracht. De belangrijkste conclusies van het rapport zijn:

9

Energy topics European Commission, Geraadpleegd van: https://ec.europa.eu/energy/en/topics/renewableenergyCommissie (14 april 2021). Geraadpleegd van: http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-184155_en.htm 10 https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 14

•

Zonder onmiddellijke en diepgaande vermindering van de uitstoot van broeikasgassen is het onmogelijk om de opwarming van de aarde tot 1,5 graden te beperken. De komende paar jaren zijn daarin cruciaal.

•

Het aandeel van de mens in de huidige verandering van het klimaat staat buiten kijf.

•

Er zijn nu al grote veranderingen in de atmosfeer, in de oceanen, het gebied rond de noordpool en natuurgebieden.

•

In alle vijf onderzochte scenario’s zal de temperatuur de komende dertig jaar toenemen.

•

De beste schatting voor het opwarmende effect van de uitstoot van broeikasgassen door de mens is 3 graden, met minimaal 2 graden en maximaal 5 graden.

Door meer broeikasgassen in de atmosfeer warmt de aarde meer op. Hoeveel de aarde nog gaat opwarmen is afhankelijk van de mens en de hoeveelheid broeikasgassen die nog uitgestoten gaan worden. Om klimaatverandering te beperken, is het op z'n minst nodig om netto nul CO2 uit te stoten. Om de opwarming nog onder 1,5 graden te houden, moet dit voor 2050 gebeuren.

2.3 Rijksbeleid 2.3.1 Energieakkoord voor duurzame groei en Energieagenda Het Energieakkoord voor duurzame groei (2013) biedt een langetermijnperspectief voor een breed gedragen, robuust en toekomstbestendig energie- en klimaatbeleid. Ruim veertig organisaties, waaronder overheden, werkgevers, vakbewegingen en natuur- en milieuorganisaties hebben zich verbonden om afspraken te maken over duurzame groei. Het akkoord is erop gericht om de economische structuur te versterken en om de komende jaren miljarden aan investeringen los te maken in alle sectoren van de samenleving. Door de uitvoering van het Energieakkoord voor duurzame groei wordt er een sterke stijging beoogd in het aandeel duurzame energie van 4,5% in 2013 naar 14% in 2020 en 16% in 2023. Met de Energieagenda (2016) is het de bedoeling om invulling te geven aan de doelstellingen voor de lange termijn. Hiermee wordt een duidelijke koers aangegeven om perspectief en zekerheid te kunnen bieden aan bedrijven en inwoners. De Energieagenda beschrijft de te maken stappen om de transitie naar een CO2-arme energievoorziening in 2050 mogelijk te maken.

2.3.2 Nationaal Klimaatakkoord Om de doelen te halen die in het Klimaatakkoord van Parijs zijn afgesproken heeft Nederland gewerkt aan een nationaal Klimaatakkoord. In het Klimaatakkoord (2019), onder regie van het kabinet, maken bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden concrete afspraken over de maatregelen waarmee de CO2-uitstoot in Nederland gehalveerd kan worden. Het centrale doel van het Klimaatakkoord is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met ten minste 49% in 2030 ten opzichte van 1990, de verschillende sectoren (zoals gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, elektriciteit, landbouw en landgebruik) hebben hier hun eigen taak en rol in om dit gezamenlijk te bereiken. Aan de sectortafel 'elektriciteit' zijn afspraken geformuleerd die ertoe moeten leiden dat in 2030 meer dan 70% van de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen komt. Een belangrijk doel is derhalve het vergroten van de productie van hernieuwbare energie. De omschakeling heeft impact op onze leefomgeving. Gemeenten en provincies hebben hierin met de aanpak van de Regionale Energiestrategie

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 15

(RES) een belangrijke rol. Daarbij steunt het kabinet de mogelijkheid voor bewoners om te kunnen participeren in lokale energieprojecten. De productie van hernieuwbare energie moet vervijfvoudigen. Concreet wordt hierbij gestreefd naar het opschalen van de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen tot 84 TWh (terawattuur). De productie van wind op zee moet worden uitgebreid, maar ook de productie van zon en wind op land. In de hoofdlijnen staat als doel beschreven dat in 2030 via windenergie en zonne-energie op land 35 TWh wordt gerealiseerd. Dit zijn namelijk bewezen technieken met technische en economische haalbaarheid. Ook wordt benadrukt dat de beschikbare ruimte zo efficiënt mogelijk benut moet worden door meervoudig ruimtegebruik. Vraag en aanbod dienen zoveel mogelijk bij elkaar gebracht te worden. Ten slotte is gesteld dat het belangrijk is om te zoeken naar functiecombinaties en aan te sluiten bij specifieke kwaliteiten van het gebied. Om deze opwekcapaciteit te realiseren is in het Klimaatakkoord opgenomen dat in dertig regio’s door gemeenten wordt samengewerkt aan een Regionale Energiestrategie (RES). In deze RES wordt opgenomen waar en op welke manier deze opwekcapaciteit moet worden gerealiseerd.

Windenergie is hierbij een van de belangrijkste opties, mede vanuit het oogpunt van het vermijden van netcongestie en lagere maatschappelijke kosten voor de benodigde aanpassingen van de netinfrastructuur.

2.3.3 Klimaatwet In de Klimaatwet zijn de Nederlandse klimaatdoelstellingen wettelijk vastgelegd. De Klimaatwet is op 1 september 2019 in werking getreden. In de Klimaatwet staan drie doelen: •

een vermindering van 49% (ten opzichte van 1990) van de broeikasgasuitstoot in 2030;

•

een vermindering van 95% (ten opzichte van 1990) van de broeikasgasuitstoot in 2050;

•

100% broeikasgas-neutrale elektriciteit in 2050.

Elke vijf jaar komt er een klimaatplan waarin het klimaatbeleid wordt vastgesteld. Dit klimaatplan past in de systematiek van de Integrale Nationale Energie-en Klimaatplannen die voor de EU moeten worden opgesteld en het klimaatakkoord van Parijs. Het eerste klimaatplan (Klimaatplan 2021-2030) is in april 2020 gepubliceerd11.

2.3.4 Klimaatplan 2021-2030 De inhoud van het klimaatplan wordt voor een belangrijk deel bepaald door de hoofdlijnen van het klimaatakkoord. Dit bevat maatregelen om tot het reductiedoel van 49% in 2030 te komen. Daarnaast bevat het klimaatplan beleid dat volgt uit Europese verplichtingen en ander lopend beleid. De volgende beleidslijnen worden ingezet binnen de sector elektriciteit: •

Het stimuleren van wind op zee (WOZ) tot 49 TWh in 2030;

•

Het stimuleren van hernieuwbare energie op land (WOL) tot 35 TWh in 2030;

•

Het stimuleren van kleinschalige hernieuwbare productie tot ongeveer 10 TWh in 2030;

•

Het waarborgen van leveringszekerheid;

“Klimaatplan 2021-2010”, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, april 2020. Geraadpleegd van: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsnotas/2020/04/24/klimaatplan-2021-2030 11

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 16

•

Investeren in voldoende elektriciteits-infrastructuur.

2.3.5 Klimaat- en Energieverkenning 2020 Volgens de tweede Klimaat en Energieverkenning12 (KEV) zijn er forse extra doelstellingen nodig om de nationale doelstelling van 49 procent op broeikasgasuitstoot voor 2030 te halen. Dat betekent een gemiddelde reductie van 6 megaton per jaar. Uit de KEV-raming blijkt dat in 2020 ongeveer de helft (3 megaton) per jaar wordt gereduceerd. Dat betekent dat er een behoorlijke opgave rest.

2.3.6 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Op nationaal niveau is het vigerend ruimtelijk beleid vastgelegd in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). De NOVI is een instrument van de nieuwe Omgevingswet en loopt vooruit op de inwerkingtreding van die wet. Met de NOVI geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Het gaat daarbij om het uitzetten van een koers om opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw, in goede banen te leiden. Het streven is daarbij de kwaliteit van de leefomgeving te behouden en zoveel mogelijk te versterken. Prioriteiten binnen de NOVI zijn: •

Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie;

•

Duurzaam economisch groeipotentieel;

•

Sterke en gezonde steden en regio’s;

•

Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de fysieke leefomgeving. Sommige belangen en opgaven overstijgen het lokale, regionale en provinciale niveau en vragen om nationale aandacht. Dit zijn 'nationale belangen'. Voor een aantal belangen is het Rijk zelf eindverantwoordelijk. Maar voor een groot aantal nationale belangen zijn dat de medeoverheden. De Nationale omgevingsvisie (NOVI) richt zich op die ontwikkelingen waarin meerdere nationale belangen bij elkaar komen, en keuzes in samenhang moeten worden gemaakt tussen die nationale belangen. De NOVI noemt duurzame energie inpassen met oog voor omgevingskwaliteit als een van de belangrijkste keuzes. Gesteld wordt dat er meer windturbines en meer zonnepanelen nodig zijn. Voor windturbines op land stelt de NOVI "De molens op land clusteren we zoveel mogelijk en passen we zo goed mogelijk in het landschap in. Bijvoorbeeld langs snelwegen. Hierbij zorgen we dat bewoners goed betrokken zijn en waar het kan meeprofiteren in de opbrengsten".

2.4 Provinciaal beleid Het vigerende beleid van de provincie Gelderland is voornamelijk vastgelegd in de provinciale Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. In deze paragraaf wordt het provinciaal ruimtelijk beleid besproken voor de aanleg van het energiepark (wind) op deze locatie. “Klimaat- en Energieverkenning 2020” Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), oktober 2020. Geraadpleegd van: https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2020-klimaat-en-energieverkenning2020-3995.pdf 12

Milieueffectrapport 721080 | Windpark Horst en Telgt | Concept v5.0 | 13-7-2023 Pagina 17

2.4.1 Omgevingsvisie Gelderland Provinciale Staten hebben in 2014 de Omgevingsvisie Gelderland (9 juli 2014) en de Omgevingsverordening Gelderland (24 september 2014) vastgesteld. Vervolgens is op 12 november 2014 de eerste actualisering van deze Omgevingsvisie vastgesteld: de Windvisie Gelderland. In de Windvisie is het Gelders beleid over windenergie nader gedetailleerd. De Windvisie is na vaststelling geïntegreerd in de Omgevingsvisie Gelderland. Er hebben verschillende actualisaties van de Omgevingsvisie enverordening plaatsgevonden. Op 19 december 2018 is de nieuwe Omgevingsvisie "Gaaf Gelderland" vastgesteld en daarmee ook een 6e herziening van de Omgevingsverordening (zie paragraaf 2.4.3). In de Omgevingsvisie wordt de toekomst van Gelderland geschetst, namelijk: een schoon, gezond, veilig en welvarend Gelderland. Ten aanzien van de energietransitie is het streven dat Gelderland in 2050 volledig klimaatneutraal is. Om dit te bereiken ziet de provincie mogelijkheden in grootschalige besparing en opwekking uit verschillende duurzame bronnen van energie, zoals wind, zon, waterkracht, biomassa en bodemenergie. Onderdeel van de Omgevingsvisie is de ‘Themakaart Ruimtelijk beleid’. Op deze kaart zijn de gebieden waar de opwek van zonne- en windenergie mogelijk is aangegeven.