Memo Verslag 2-op-1 interviews Uitwerkingskader Epe (3)

- MEMO Memo

DATUM KENMERK VAN AAN CC

20 juli 2022 20220409/24183/LdJ Linda de Jong dd dd

PROJECT OPDRACHTGEVER AANWEZIG AFWEZIG BIJLAGE(N)

20220409 Uitwerkingskader Zon en WInd Gemeente Epe dd dd

VERSLAG 2-OP-1 INTERVIEWS UITWERKINGSKADER EPE In het Uitwerkingskader Zon en Wind willen we zo goed mogelijk inspelen op de huidige en toekomstige ontwikkelingen en uitdagingen. Die kennis heeft de gemeente Epe niet allemaal zelf in huis. Daarom betrekt de gemeente specialisten en ketenpartners bij de inhoud van het Uitwerkingskader. Om dieper op bepaalde onderwerpen in te kunnen gaan zijn interviews afgenomen met aangewezen specialisten en ketenpartners. In grote lijnen zijn met iedere deelnemer de volgende onderwerpen besproken: ervaringen, uitdagingen, kansen, innovaties en tips. De geïnterviewde bedrijven waren: 1. Energie coöperatie Epe 2. Liander 3. Taskforce Zon - Solarcarports 4. Waterschap Vallei en Veluwe 5. Statkraft 6. Green IPP 7. LTO

1. ERVARINGEN 1.1 ● ● ●

●

●

● ●

●

1.2 ●

1.3 ● ●

● ●

2/8

Schaal en maat Energie coöperatie Epe heeft een eerste project gerealiseerd met 540 panelen zon op dak. Ze moeten nog veel leren, maar zouden graag grotere zon op land projecten gaan uitvoeren, vanwege de efficiency voordelen. SECE ziet weinig winst op basis van financieel, technisch en ruimtelijke winst bij een versnippering van parken. Energie coöperatie Epe voert veel zon op dak projecten uit. Ze onderzoeken momenteel de interesse bij agrariërs voor Zon op dak en erfmolens. Indien wij een rol kunnen spelen in de realisatie van zon op dak of erfmolens staan wij daar voor open. Voor zonnevelden zijn wij nu bezig met invulling geven aan lokaal eigendom bij een zonneproject van 12 ha. dat door een ontwikkelaar wordt ontwikkeld. Waterschap Vallei & Veluwe is al vanaf circa 2014 bezig met energie- en grondstoffenfabrieken. In deze fabrieken wordt struviet en cellulose teruggewonnen (oa. via RWZI’s in Apeldoorn en Amersfoort). De fabrieken worden dus ingezet als hub. Overal waar mogelijk wordt zon opgewekt. In Apeldoorn wordt al warmte geleverd aan Zuidbroek en ook aan kantoor. Voor Statkraft spelen 2 onderwerpen een belangrijke rol om te bepalen welke schaal en omvang een project krijgt: Vooral de netaansluiting (afstand tot onderstation en type station: onder- of schakelstation). Landschap is een tweede belangrijk aspect. Gaan we grootschalig of kleinschalig aan de slag.

Grootschalig meer impact, kleinschalig past beter maar meer vesnippering. Voorbeelden Statkraft: De Horst sluit goed aan bij omgeving en de netaansluiting. (12 ha). Afwegingen Statkraft: 3 á 4 hectare is in principe te klein. Aansluiting 1 tot 2 mva. Minder dan km van onderstation dan zou 5 á 6 ha misschien passend zijn (uiteraard afhankelijk van de grondkosten). 10 mva aansluiting is in principe de voorkeur. Bijna net zo duur als 3 mva. Green IP ziet 10 hectare of groter voor Epe. Dit heeft ook met de realisatiekosten te maken, de netaansluiting en andere investeringen. De hoogte van de zonnepaneel tafels is ook heel relevant.

Opstelling De afweging is afhankelijk van de grondprijs v.s. het investeringsbedrag. Bij een zuidopstelling een hoger specifiek rendement Oostwest als panelen goedkoper zijn en grond duur.

Participatie Statkraft heeft een methodiek voor het onderzoeken van pijnpunten. Ze gebruiken zowel bilaterale en plenaire sessies. Ook maken ze gebruik van VR. Statkraft selecteert belanghebbende o.b.v. thema’s. Lokaal eigendom is een van de thema’s. Zorgen omtrent planschade / waardedaling woningen. Bij de Horst is een splitsing gemaakt tussen omwonendenregeling en lokaal eigendom. 50% lokaal eigendom, 10 ha is 10 miljoen investering. Kunnen coöperaties dat wel aan? Project Baak (zonnepanelen delen) is een mooie vorm met crowdfunding, prioritair voor lokale bewoners / omwonenden. LTO gaat zelf een visie schrijven. Wat heeft het voor zin om inwoners uit de kernen mee te laten denken over randvoorwaarden.

1.4 ● ●

1.5 ●

● ●

3/8

Innovatie Op dit moment is opslag economisch nog niet haalbaar voor Statkraft. Ze hebben nu als gedachte om dat marketingtechnisch misschien te doen. Groene waterstof wordt ook door Statkraft onderzocht.

Erfmolens LTO kan zo een aantal geïnteresseerde agrariërs opnoemen voor boerderijmolens. Als een agrariër al zonnepanelen heeft liggen, kan een kleine windmolen een mooie aanvulling zijn in winter en in de avond. Kan ook goede combinatie zijn met voortzetting agrarisch gebruik. Minimale as hoogte van 35m nodig. Iedereen zou zijn eigen erfmolen mogen hebben. Wel afspraken maken over afstanden. Buiten bouwblokken.

2. UITDAGINGEN 2.1 ● ● ● ● ●

2.2 ● ● ● ● ● ●

2.3 ● ● ●

2.4 ●

2.5 ●

4/8

Ruimte Beschikbaarheid voldoende daken. Zon op dak is ook lastig om afspraken over te maken Hekwerken en beveiliging is wel een beperking (harde grens), bijvoorbeeld voor de fauna (herten / reeën). LTO: Gras onder zonnepanelen groeit niet / neemt geen CO2 op? Je verliest veel CO2. Praktisch lukt een groot zonneveld waarschijnlijk niet. 32 ha grond.

Financieel Businesscase Zon op dak is moeilijk rond te krijgen. Grondprijzen zijn erg hoog. Zon op dak is eigenlijk niet of beperkt mogelijk zonder SDE. Zonnepark moet in eerste instantie zelf goed haalbaar zijn. Erfmolens leveren weinig op. Verzekerbaarheid van panelen of van het vastgoed.

Netcongestie Voor heel Gelderland capaciteitsprobleem grootschalige opwek (Tennet). Liander kan de schaalsprong in de opwek van zonne-energie niet aan. Liander mag zelf niet innoveren. Ze zijn op zoek naar innovatie, opslag en conversie. Netcapaciteit middenspanning is echt een probleem. LTO citeert: ‘Als ik de zonnestroom niet kwijt kan, vind ik het zonde van de investering’ ‘Staat wel in de planning, ook in combinatie met een erfmolen’ ‘Ik ben bang voor brandgevaar op mijn kippenschuur’

Waterberging Meer zon op land zorgt voor een toename van verhard oppervlak, uitlogin en verrommeling.

Afval Vervoer en afval aan het einde van de looptijd is een belangrijk aandachtspunt. Statkraft werkt aan second life programma’s.

3. KANSEN 3.1 ●

● ● ●

●

● ●

● ● ● ●

3.2 ● ● ● ●

3.3 ● ● ● ● ●

3.4 ● ●

5/8

Koppelkansen De Energie coöperatie Epe ziet mogelijkheden voor meekoppelkansen, maar dit wel sterk afhankelijk van het verdienmodel. De coöperatie houdt niet vast aan minimaal 25% onbedekt van een park als dit de businesscase onhaalbaar maakt. Het is acceptabel om dit percentage te laten zakken om een park financieel te laten renderen. Het maken van een energiehub. Bij zon op dak weinig koppelkansen, dit is vooral een installatietechnische opgave. Voor het waterschap gaat het voornamelijk over het infiltreren wat hemelwater. Wat zijn plekken waar dat goed kan? Als je percelen met o.a. lely- en sierteelt en kerstbomen ‘uit productie haalt’, dan kun je winst boeken op water- en bodemkwaliteit. Beter hangwaterprofiel met op termijn natuurinclusieve landbouw. Klimaat Vallei & Veluwe » Atlas (klimaatvalleienveluwe.nl). Mogelijkheden in beeld voor infiltratie. Waterschapsambities realiseren: bij de Horst was dat een ecologische verbinding. Daarnaast foerageergebied voor de das. Programma ecocertified (universiteit Wageningen) Houten en Apeldoorn -> operationele zonneparken monitoren. Niet zozeer 1 meekoppelkans, hangt ook af van het omgevingsproces. Voorbeeld: Zonnepark in Berg en Dal: natuurinclusieve (VNCL) ontwikkeling in verhouding 50-50. Heeft te maken met de schaal van het park. Bruto oppervlak is 120 hectare.

Dan zijn er veel mogelijkheden voor dubbelgebruik, zoals AgriPV, Zonvolgende systemen. Rij afstand van 11m is bepalend voor een casus. Het park is nog niet operationeel. Waterberging is een mooie kans. Green IPP doet dat bij een project in een uiterwaarde. Koppelen van natuurgebied. Gekeken naar elektrische sjofels, is nog geen optie. Nog tekort aan capaciteit. Eventueel waterstof zou kunnen. Eigen warmte via warmtepompen.

Innovatie Cable pooling erg belangrijk (zon en wind samen dus). Green IPP is serieus naar batterij / opslag aan het kijken. Hier moet wel ruimte voor worden gelaten in de vergunningsaanvraag. Zet in op opslag, maar hier vaart mee. Rol van overheid: Gemeente neemt regie: waar kan bijvoorbeeld een energiehub, een zonnecarport en zonnepanelen. Zet ook in op slimme energiesystemen.

Zon op Land Wordt wel ondersteund, grootschalig is echt nodig. Rol energiecoöperatie bij zon op land moet nog wel aan de slag met de structurering van het project, de financiering en de juridische vorm. Waterschap Vallei & Veluwe: zorg in ieder geval voor een kwaliteitsverbetering van de waterberging. Strook tussen kanaal en A50 kansrijk. Zon op land kan wel vanaf wat groter oppervlak. Alleen rechtstreekse levering aan bedrijven is nog wel kansrijk (PPA). Lokale grootverbruiker als kans. Mogelijkheid in de oksel van de snelweg.

Netcongestie In Eekterveld zou een batterij een oplossing kunnen zijn, dit wordt nu onderzocht. Meerdere partijen, Liander, provincie werken samen aan netbalans en meer aansluitcapaciteit.

● ● ●

3.5 ●

●

3.6 ●

6/8

Onderstation bij Vaassen wordt uitgebreid. Bij bedrijven met >1MW wordt de prognose voor de lange termijn in beeld gebracht. Dit wordt vanaf nu ook geïnventariseerd voor kleinere bedrijven inventariseren. Op de website van de RES 1.0 staat de aansluitcapaciteit o.b.v. de impactrapportage. Hier staat ook de verruiming van capaciteit op termijn. Dit geldt voor zowel klein (zon op dak - laagspanning), middel (1-2 ha middenspanning), of >10ha (hoogspanning).

Energiewinning Volgens het Waterschap Vallei & Veluwe liggen er kansen in conversie en buffering van energie. De toekomst van de zuivering in Epe moet nog wel duidelijk worden. Ze denken na over verdere energie winnen uit riool- en oppervlaktewater. In de toekomst zullen ze zich nog meer op kleine kringlopen oriënteren, meer decentraal. Ook verwachten ze nieuwe zuiveringstechnieken. Er gaat nog veel veranderen. Bij droogte zouden ze misschien wel (beperkt gezuiverd) afvalwater kunnen infiltreren in de bodem, maar dit is echt nog niet concreet. LTO: Monovergisting.

Wind LTO: Grote windmolens zijn wel een optie. De wespendief verpest het voor ons. We zouden het wel graag willen.

4. TIPS 4.1 ● ● ● ● ●

4.2 ● ● ● ●

●

●

4.3 ● ● ● ●

4.4 ●

● ● ● ●

7/8

Lokaal eigendom Leg het lokaal eigendom vast of benoemen het. Voor lokaal eigendom is momenteel partnership met de gemeente nodig. Benoem heel expliciet randvoorwaarden voor sociaal maatschappelijke bijdrage. Betrek dit bij de ruimtelijke toetsing. Of voer een maatschappelijke tender uit. Het nadeel is dan wel dat de uitkomst sterk afhankelijk is van het aantal projecten dat er binnenkomen. Het is ook mogelijk om een door de Raad vastgestelde criterialijst te hebben waaraan een zonnepark/windmolen minimaal aan moet voldoen. Zoveel mogelijk in eigendom van de coöperatie (bij voordeur betalen mensen voor lidmaatschap 50 euro). Er worden ook certificaten verkocht (hier zit een vast afgesproken % rendement op). De leden profiteren allemaal mee van de overige opbrengst.

Locatie Koppel de minst aantrekkelijke gebieden aan zonneparken en windturbines. Zijn locaties op gemeentelijke grond mogelijk? Het zou helpen als de gemeente locaties zou aanwijzen. Realiseer zon op dak of zon op land in de buurt van een grote verbruiker, probeer het zelfs achter de meter te realiseren. Onder bepaalde voorwaarden mag dat. Kijk naar de draagkracht van het landschap (vooral ook in de Veluweflank). Denk na over het borgen van de situatie na het verdwijnen van het zonnepark, geldt ook voor het groen van de inpassing op lange termijn. Ook als er een bepaalde waterbergingscapaciteit is gerealiseerd, moet dat op langere termijn geborgd zijn. Waterschap Vallei & Veluwe wil voor zonnepanelen ook kijken naar Natura2000. Bij Heezerbergersluis is een test uitgevoerd met waterkracht. Dit zet niet echt zoden aan de dijk. Kleinschalig kan het natuurlijk wel een aardig knipoog zijn, bijvoorbeeld bij de historische kleine watermolens. Sprengenbeken gaan wel vaker droogvallen. Houd voldoende afstand tussen de zonneparken.

Financiering Het is lastig voor eigenaren en boeren om geld te lenen bij de bank. Garantstelling van de gemeente zou heel belangrijk kunnen zijn. Laat contractvorming voor zon op dak voeren door energie coöperaties. Het kan (denk aan PCR/SCE) maar het heeft wat voeten in de aarde. Stimulering middels groene leges. Wellicht oprekken van 85% naar 100% groene leges. Denk na over andere financieringsmogelijkheden om zon op dak te financieren. Voorbeeld: een vermogend persoon die voor zijn overburen zonnepanelen aanschaft en deelt in de opbrengt.

Proces Er moet in het uitwerkingskader wel ruimte voor opslag/innovatie worden geboden. Flexibiliteit inpassen in het kader is belangrijk om niet bij nieuwe ontwikkelingen weer een nieuw kader of aanpassing van het kader op te moeten stellen. Faciliteer de samenwerking tussen partijen / breng partijen bij elkaar. Zorg ervoor dat je in het stappenplan de formele procedure beschrijft, maar ook de invulling van de omgevingsdialoog. Houd vooral rekening in eerste inspiratie planning Tennet, het tijdsperspectief is cruciaal Wellicht WM3 betrekken bij innovatie atelier. Mogelijk ook Andre Simonse van Vieran (?)

● ● ● ● ●

● ● ● ● ●

4.5 ● ●

8/8

Procedure wel wat omslachtig met vele stakeholders / bestemmingswijziging. Je mag best van een initiatiefnemer eisen dat hij een 0-meting doet. Voorkom het verhandelen van projectrechten. Werk met een uitvoeringsplicht. Stok achter de deur voor de uitvoering: realisatieplicht. Streven en stimulans moet zijn dat bedrijven /verbruikers/ particulieren in ieder geval hun eigen verbruik opwekken en hier een installatie voor installeren. Gemeente moet flexibel zijn bij het wijzigen van bestemmingsplannen om veldopstellingen en eventueel windmolens mogelijk te maken. Omarm initiatieven van ondernemers/particulieren. Het lijkt of iedereen binnen de gemeentelijke organisatie er iets van moet vinden. Tuig niet iets op waardoor een ontwikkeling wordt vertraagd. Verlies niet het momentum/urgentie. Haal kennis van elders op (andere gemeenten/partijen) en zet deze in. Vind niet het wiel opnieuw uit. Onderzoek of je als gemeente, wanner landelijke regelingen voor verduurzaming ontoereikend zijn, zelf een regeling/garantiestelling optuigen. Als gemeente zet je in ieder geval in op voorlichtingscampagnes /bewustwording. Voorbeeld: project ondernemers dorpskernen verduurzamen. Maak het mensen/bedrijven makkelijk. Ontzorg hen door organiseren van zon op dak projecten. Geef het goede voorbeeld: pak je eigen vastgoed als eerste aan.

Dan kan je anderen makkelijker aanspreken/stimuleren ook werk van verduurzaming te maken.

Wind Houd rekening met de overheersende windrichting qua afstand aanhouden. Vergelijk 15 hectare met 1 windmolen, maak dat ook duidelijk op participatiebijeenkomsten. De kosten voor één E.A.Z.-molen bedragen een slordige 50.000 euro, een bedrag dat je in zeven tot tien jaar terugverdient. De windturbines hebben een vermogen van 10 kilowatt en leveren ongeveer 33.000 kilowattuur aan elektriciteit op jaarbasis op - het equivalent van ongeveer 10 huishoudens. Eén molen levert genoeg op om een melkveehouderij van 80 koeien volledig van energie te voorzien.