Gemeente Epe Accountantsverslag 2021 (was getekend)

Accountantsverslag Gemeente Epe Boekjaar 2021

1

Aan de Gemeenteraad van de gemeente Epe Postbus 600 8160 AP EPE Zwolle, 30 juni 2022

Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Epe te controleren. Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij hebben de gemeente Epe gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op het gebied van zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid op te nemen onder de overige gegevens in de jaarrekening 2021.

Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe.

Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Was getekend M.C.J.M. Bekker RA Externe accountant

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Rechtmatigheid

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Inhoudsopgave

1.

Bestuurlijke samenvatting

5

2.

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

9

3.

Rechtmatigheid

18

4.

Financiële positie

21

5.

Bevindingen interne beheersing

25

6.

Overige onderwerpen

28

Bijlagen

32

4

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

6

1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2021 een goedkeurende verklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.

De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd.

Uit onze controle blijken geen ongecorrigeerde getrouwheidsfouten. Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole uit hoofde van de controle op de aanbestedingen een rechtmatigheidsfout geconstateerd van totaal € 199.000. Deze fouten passen binnen de goedkeuringstoleranties.

7

1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten en zijn goed toegelicht.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken ongecorrigeerde onzekerheden. Inzake de kosten jeugdwet en de WMO nieuwe taken steunt de gemeente (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en WMO een onzekerheid van € 1.647.671.

Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat na bestemming van ruim € 2 miljoen voordelig. De totale vermogenspositie van de gemeente Epe bedraagt € 68 miljoen (2020: € 61 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 79% (2020: 76%) en is toegenomen met het resultaat voor bestemming van € 7 miljoen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandsratio als ‘uitstekend” is te kwalificeren.

Wij hebben geen ongecorrigeerde verschillen in de SiSa-verantwoording geconstateerd in overeenstemming met bijlage A. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Epe voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

8

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening; - bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 15 oktober 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het op bijlage D door ons uitgebrachte controleplan. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.057.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.057.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 3.171.000

Op basis van de gemeentelijke verordening 10% van de goedkeuringstolerantie

€ 105.700

Goedkeuringstolerantie fouten

Rapporteringstolerantie

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: ▪ schattingen en toelichtingen in de jaarrekening; ▪ nauwkeurigheid van de voorzieningen; ▪ waardering van de grondexploitaties; ▪ rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen; ▪ Covid-19 aspecten; ▪ WNT-verantwoording; ▪ onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd.

Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.

10

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Waardering van de grondexploitaties Grondexploitatie Uw gemeente kent een in omvang beperkte balanspost met betrekking tot onderhanden projecten, dit betreft de voorraden (grondexploitatie). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. Om te schatten wat de waarde van een complex is, is een aantal risico’s c.q. schattingen van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: ▪ Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? ▪ Programmering: Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? ▪ Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd? ▪ Parameters: Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen verwacht de gemeente in de komende jaren? ▪ Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen ontwikkelen?

Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een risico in onze controleaanpak, vanwege een bepaalde mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Ten opzichte van 31 december 2020 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 0,3 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2021

2020

Boekwaarde per 1 januari

-564

-393

Investeringen

161

132

Grondverkopen

-6

-247

246

233

-6

-288

-170

-564

Tussentijdse winstneming Afwaarderingen Boekwaarde per 31 december

Het college heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitatie geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend. Het college heeft beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen of er tussentijds winst moet worden genomen.

11

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Sociaal domein Algemeen De gemeente Epe voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Gemeente Apeldoorn

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Tozo

Gemeente Apeldoorn

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

WMO

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2019 kan als volgt worden weergegeven: 10.000.000

2019

8.000.000 2020 6.000.000 2021

4.000.000

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2021 € 337.511 verstrekt in het kader van de Tozo. Er zijn in 2021 68 besluiten genomen. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.

De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik gedurende 2021 konden worden opgepakt en de consequenties hiervan in de administratie van 2021 te verwerken. U hebt de geplande controle uitbesteed aan de gemeente Apeldoorn en uit de voortgang komt naar voren dat de signalen rondom Tozo 5 nog in zijn geheel moeten worden opgepakt. Derhalve hebben wij een inschatting gemaakt van de waarde van de onderhanden werkprocessen om een materieel risico uit te sluiten.

2.000.000 0 Uitkeringen

Tozo

Jeugdwet

Wmo

PGB

12

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Sociaal domein Jeugdwet/ WMO De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom afgesproken dat zij op basis van het controleprotocol van Ketenbureau i-Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het boekjaar. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd en gefactureerd, voor de juiste prijs is gefactureerd en aan een inwoner van de gemeente is verstrekt. Hieruit vloeit een nog te betalen post voort van € 291.514, waarvoor grotendeels een schattingspost was opgenomen. Het verschil van € 72.943 is opgenomen in bijlage C. Er worden geen accountantsverklaringen verlangd van aanbieders met minder dan € 125.000 omzet.

Daarbij komt ook dat er accountantsverklaringen zijn ontvangen die niet goedkeurend zijn of met een beperking. Het voorgaande zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van de ZIN - jeugd en WMO van € 883.877 respectievelijk € 386.075. Deze onzekerheid wegen wij ons oordeel bij de jaarrekening van de gemeente.

Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is.

Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. Deze toelichting is toereikend opgenomen in de jaarrekening. PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. De gemeente Epe heeft de bewuste keuze gemaakt om geen aanvullende werkzaamheden te verrichten om vaste te stellen of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Hiermee concluderen we dat de kosten PGB van € 377.719 als onzeker zijn aangemerkt in de jaarrekening 2021.

13

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Covid-19 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Uitvoeren Tozo regeling; • Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot Covid-19; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening.

−

−

Uit de controle aangaande “specifieke” Covid-19 items komen de volgende bevindingen voort: − −

−

De gemeente Epe heeft de aanbeveling van de commissie BBV om een aparte paragraaf "effecten Covid-19" op te nemen overgenomen. We herkennen de genoemde zaken vanuit onze jaarrekeningcontrole 2021. De aard van de crisis bracht snelle besluitvorming met zich mee en door de gemeente is op periodieke basis geacteerd op de uitdagingen die vanuit Covid19 naar voren zijn gekomen. Aangezien de rechtmatigheid van financiële transacties een belangrijk aspect van de jaarstukken en de daarin opgenomen bijlagen is, zijn de financieel relevante stukken in de jaarrekening opgenomen en toegelicht.

Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021. Ten aanzien van het sociaal domein zijn aangaande de toetsing op prestatielevering bij zorgaanbieders geen bijzonderheden naar voren gekomen. Gedurende de COVID-19 periode waarin niet de afgesproken zorg geleverd kon worden hebben de zorgaanbieders in afstemming met de gemeente in een vorm van “continuïteitsbijdrage” gekeken welke zorg wel geleverd kon worden en wanneer dit niet kon zijn alternatieven aangeboden. De gemeente Epe is hiermee akkoord gegaan en is hier in de toetsing van de geleverde prestatie coulant mee om gegaan. Uit onze nadere detailcontroles en onderzoek op de Tozo op de rapportages van de gemeente Apeldoorn zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. De terugvorderingen zijn door gemeente Epe nauwkeurig en volledig verantwoord in de jaarrekening.

14

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Overige bevindingen Voorziening debiteuren Soza In het bijzonder vragen wij aandacht voor de voorziening debiteuren sociale zaken, die wordt berekend op basis van de systematiek van de gemeente Apeldoorn. Wellicht ten overvloede merken wij op dat het van belang is om jaarlijks een confrontatie tussen de gehanteerde systematiek en de realisatie te documenteren als onderbouwing voor de volledigheid van de voorziening. Over 2021 is de systematiek van vorig jaar abusievelijk foutief toegepast, waardoor de voorziening dubieuze debiteuren Soza onvolledig was verantwoord. Hierop is een correctie van € 130.000 (hogere voorziening) doorgevoerd. BTW suppleties Onder de post te vorderen BTW zijn BTW suppleties over de jaren 2017 tot en met 2021 aanwezig. Gezien de ouderdom van de openstaande suppleties loopt de gemeente Epe mogelijk het risico dat eventueel te vorderen BTW over jaren ouder dan 5 jaar komen te vervallen. De oudste suppletie betreft 2017 van € 61.000, wij adviseren u om de afwikkeling van de suppleties tijdig te beoordelen. Toeristenbelasting Bij het afronden van de werkzaamheden is door de gemeente een vordering inzake toeristenbelasting opgenomen van € 114.000. Dit betreft een herziene inschatting vanuit Tribuut voor nog op te leggen aanslagen.

Dit bedrag is later bekend geworden, waardoor het geen onderdeel uitmaakt van de getekende controleverklaring en verantwoording voor belastingopbrengsten. De onderliggende reden in verhouding tot het totaalniveau van de toeristenbelasting kunnen wij volgen en achten de uitgangspunten acceptabel.

15

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV

Verenigbaar

Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Onze waarneming

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief

van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate

Informatiewaarde

analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

16

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage.

Momenteel zijn de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa regeling nog niet afgerond waardoor wij nog geen oordeel kunnen geven.

WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2021 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

17

Rechtmatigheid

3. Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijk inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 199.000 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen. Daarbij constateren wij dat uit onze werkzaamheden voor de Europese aanbestedingen diverse contracten naar voren komen die mogelijk in de toekomst onrechtmatig worden. Wij adviseren u een analyse op de verschillende contracten uit te voeren. Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd.

Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.

Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lastenoverschrijding programma

Programma 1. Opgroeien in Epe (totaal € 845 duizend)

Programma 4. Leefbaar en veilig (totaal € 24 duizend)

In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma.

Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid of worden gecompenseerd door hogere opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel. Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid of worden gecompenseerd door hogere opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel.

Programma 7. Duurzaamheid

Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid.

(totaal € 93 duizend)

Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel

Programma 8. Toezicht en handhaving

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV.

Begrotingsafwijking

(totaal € 275 duizend)

Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid of worden gecompenseerd door hogere opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel.

Programma 10. Weer aan het werk

Overschrijding wordt gecompenseerd met hogere opbrengsten.

(totaal € 731 duizend)

Onrechtmatig en telt niet mee in het oordeel

Programma 11. Bestuur en organisatie (totaal € 101 duizend)

Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid of worden

gecompenseerd door hogere opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel.

Algemene dekkingsmiddelen

Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid.

(totaal € 139 duizend)

Onrechtmatig en telt niet mee in het oordeel.

Overhead (totaal € 617 duizend)

Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel. 19

3. Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren een aantal overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten, echter tegenover de kredietoverschrijdingen zijn begrotingswijzigingen opgenomen. Hierdoor is er geen sprake van een onrechtmatigheid.

Financiering Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Epe zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

Mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd: (x € 1.000)

Gewijzigde begroting

Jaarrekening

Verschil

Dotaties

14.896

23.097

8.201

Onttrekkingen

16.379

17.688

1.309

Saldo mutaties in de reserves

-1.483

5.409

6.892

Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen. De mutatie wordt daarbij veroorzaakt door de wijzigingen in de algemene dekkingsmiddelen.

20

Financiële positie

4. Financiële positie Ontwikkelingen in de jaarcijfers 4.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 68 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

4.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 7 miljoen positief. In de begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 1,5 miljoen negatief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) 80.000

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 78 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000

0 2019

2020

2021

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 68 miljoen is € 2 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 1 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 5 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 7 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 2 miljoen.

22

4. Financiële positie 4.3 Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente

Het kengetal schuldquote is licht gedaald in 2021 (van -7% naar -10%). De solvabiliteit is 79% in 2021. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Epe ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 94%. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” wordt weergegeven wat de structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

Landelijk

2021

2020

2021*

2020

Netto schuldquote

-10%

-7%

73%

67%

Netto schuldquote gecorrigeerd

-16%

-13%

67%

60%

Solvabiliteit

79%

76%

31%

32%

Grondexploitaties

-0,2%

-0,7%

9%

10%

Belastingcapaciteit

84%

89%

105%

103%

Structurele exploitatieruimte

7%

6%

1%

0%

* Gebaseerd op de begroting 2021

23

4. Financiële positie 4.4 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio op basis van een algemeen gebruikelijk kwalificatiemodel. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: − Risico’s als gevolg van juridische risico’s en aansprakelijkheid; − Risico’s als gevolg van borg en garantiestellingen; − Risico op langdurige zieken; − Onderhoud openbare ruimte. X € 1.000

Weerstandscapaciteit Risico’s Weerstandsratio

2021

2020

2019

€ 4.767

€ 2.911

€ 3.367

€ 808

€ 1.012

€ 1.007

5,9

2,9

3,3

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

24

Bevindingen interne beheersing

5. Bevindingen interne beheersing 5.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 2 maart jl. een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening, waaronder: - Europese aanbestedingen; - Prestatielevering inkopen; - Onderhoudsvoorzieningen. Wij constateren dat er nog verbeterpunten zijn ten aanzien van de administratieve organisatie. De gemeente heeft in 2021 de interne beheersing met name binnen het sociaal domein op onderdelen verbeterd, zoals zichtbare toetspunten op de WMObesluiten. Daarnaast zijn op onderdelen de interne beheersingsmaatregelen in de processen nog onvoldoende verankerd dan wel onvoldoende zichtbaar.

In die laatste situatie kan achteraf niet vastgesteld worden of de afgesproken procedures en interne controles wel hebben bestaan en gewerkt. De verbijzonderde interne controlefunctie kan in beide gevallen niet systeemgericht controleren en wij als accountant ook niet. Dat laatste betekent dat een controle meer tijd kost voor zowel de gemeente als voor ons. Daarnaast neemt hierdoor ook het risico op fouten en onrechtmatigheden toe. Bovendien ontbreekt, doordat geen systeemgerichte controle kan plaatsvinden, een automatisch mechanisme waarbij de efficiency, doelmatigheid en effectiviteit van de processen en daarin opgenomen interne beheersingsmaatregelen tegen het licht wordt gehouden.

5.2 Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. 5.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken.

Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

26

5. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt.

Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Epe beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid. Zichtbare monitoring aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.

27

Overige onderwerpen

6. Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.

De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2023. Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Rechtmatigheidsverantwoording Op 25 mei 2022 is het wetsvoorstel versterking decentrale rekenkamers in de Tweede Kamer behandeld, waarvan de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording onderdeel van uitmaakt. Op 31 mei 2022 is het wetsvoorstel door de Tweede Kamer met een ruime meerderheid aangenomen. De vervolgstap is dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel zal behandelen, waarbij onderliggende regelgeving moet worden aangepast. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening 2023. In de Kadernota rechtmatigheid is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); het normenkader 2023 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële rechtmatigheid); beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; een controleplan opstellen; en de controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming.

Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid, is gebleken dat het geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig de werkzaamheden op te starten, niet alleen de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing. Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT.

29

6. Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: −

− − −

welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btwondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen brengen.

Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden.

30

6. Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.

Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.

In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is in paragraaf 21b vermeld: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: • het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; • de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; • tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’

Organisaties die bewust hun cultuur managen, zijn beter in het realiseren van doelen en het managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit drie invalshoeken: 1. Verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het gedrag van mensen niet genoeg verandert. 3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedragbeïnvloedende factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen van risico’s. 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit van de genomen interne beheersingsmaatregelen. In samenwerking met onze HR consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek.

Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.

31

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage (1/2) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd.

Nummer

Specifieke uitkering

A7

Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving

A12B

Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen

B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek

B1

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek

C1

Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

C43

Regeling reductie energiegebruik woningen

C62

Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire

D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

E20

Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021

F9

Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie

G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeente deel 2

G3

Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2019

G4

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeentedeel 2021

G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_ gemeentedeel 2022

Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/ onzekerheid

33

Bijlage A – SiSa-bijlage (2/2) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

H4

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

H8

Regeling Sportakkoord

H12

Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken

H16

Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden

L5B

Regiodeals 3e tranche

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/ onzekerheid

34

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd.

Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 2

G4

Tozo 3

G4

Tozo 4

G4

Tozo 5

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

35

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter onderstaande verschillen zijn niet te corrigeren. Voor nadere toelichting over deze verschillen verwijzen wij graag naar de uiteenzettingen van deze onderwerpen eerder in dit verslag ten aanzien van de rechtmatigheid en het sociaal domein. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen

Getrouwheid

Rechtmatigheid

EU Aanbestedingsrechtmatigheid

n.v.t.

199.000

Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening

n.v.t.

n.v.t.

0

199.000

Totaal

Onzekerheden

Aard van de controleverschillen

Getrouwheid

Rechtmatigheid

Prestatielevering jeugd

883.877

883.877

Prestatielevering WMO

386.075

386.075

Prestatielevering PGB

377.719

377.719

Totaal onzekerheden

1.647.671

1.647.671

36

Bijlage C – Gecorrigeerde controleverschillen Conform uw verordening is een rapporteringstolerantie van toepassing van € 105.700. In afwijking daarop is bij de jaarrekeningcontrole een lagere rapporteringstolerantie toegepast in overeenstemming met onze interne richtlijnen, om daarmee te kunnen aangeven dat de financiële informatie voor ten minste 95% betrouwbaar is. Hierdoor bevatten de opgenomen tabellen alle afzonderlijke correcties boven de door ons gehanteerde rapporteringstolerantie van € 52.850. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. De correcties hebben nauwelijks effect op het gerealiseerde resultaat, vanwege verrekening met de reserves.

Fouten Aard van de controleverschillen

€

Voorziening Soza debiteuren

(130.000)

Totaal gecorrigeerde controleverschillen

(130.000)

Nagekomen boekingen

Aard van de nagekomen boekingen

€

Afrekening leerlingenvervoer

(123.080)

Afrekening Lucrato

81.210

Coronacompensatie Stichting Dorpscentrum

(98.388)

Nog te betalen jeugd en wmo op basis van productieverantwoordingen

(72.943)

Afrekening MO/BW

265.439

Toeristenbelasting nog op te leggen

114.000

Totaal nagekomen boekingen

166.238

37

Bijlage D – Controleaanpak Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts. Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2021 onderkend, deze zijn weergegeven op pagina 9 van dit verslag. Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.

Verbonden partijen Ten aanzien van de verbonden partijen van gemeente Epe hebben wij vastgesteld dat: − de (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; − geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; − geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Significante uitdagingen/moeilijkheden tijdens de controle Er zijn geen significante uitdagingen/moeilijkheden geweest tijdens de controle. Significante schattingsposten De belangrijkste schattingsposten binnen de jaarrekening van gemeente Epe betreffen: − waardering van uw grondexploitatie; − waardering van uw materiële vaste activa; − nauwkeurigheid en volledigheid van de voorzieningen. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het maken van schattingen bij het opmaken van de jaarrekening. Als accountant van de gemeenteraad beoordelen wij deze door het college gemaakte schattingen. Op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden concluderen wij dat de gemaakte schattingen door het college aanvaardbaar zijn.

38

Bijlage E – Onafhankelijkheid Bevestiging van het management Wij hebben het college van burgemeester en wethouders ter confirmatie een schriftelijke bevestiging gevraagd en ontvangen aangaande haar verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving. Wij zijn onafhankelijk van gemeente Epe Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om zijn onafhankelijkheid en die van zijn medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: − voorschriften en procedures omtrent onafhankelijkheid. Deze voorschriften voor professioneel gedrag op het gebied van kwaliteit en onafhankelijkheid zijn opgenomen in de Gedragscode van Baker Tilly. Deze Gedragscode geldt voor iedere medewerker van Baker Tilly en wordt natuurlijk steeds geactualiseerd; − jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners en medewerkers van Baker Tilly en ondersteunende stafdiensten; − cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling, of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten; − intern en extern kwaliteitsonderzoek; − Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten − reviews door externe toetsers die niet bij de opdracht betrokken zijn, ter waarborging van een deugdelijke grondslag/deskundig oordeel; − roulatie van externe accountants op de opdracht.

Op grond van dit verslag zijn wij van mening dat wij in relatie tot uw organisatie, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming in het afgelopen jaar niet is aangetast.