D66 Algemene beschouwingen 2023-2026

BEGROTING: EEN RUIMERE JAS VOOR IEDEREEN? Voorzitter, leden van de raad, leden van het college, mensen op de tribune en de mensen die ons thuis volgen, ondersteuners van de ambtelijke organisatie, Ik begin met drie positieve zaken en met twee zorgen en zal vervolgens aan de hand van een aantal thema’s vragen stellen en enkele voorstellen doen. Drie positieve zaken voor onze gemeente 1. Wij zien met een nieuwe raad ook een grotendeels nieuw college. Dat maakt een frisse wind in deze gemeente mogelijk en dat was ook nodig. We hebben de uiterst slechte beoordeling door onze inwoners begin vorig jaar nog scherp op het netvlies. Een nieuwe raad, een nieuw college, een raadsprogramma, een coalitieprogramma en nu met deze begroting ook een collegeprogramma. Het is nu weliswaar feitelijk volop herfst: maar met een knipoog naar de heer van Nuijs zien we hier ‘een nieuwe lente’. 2. De nieuwe begroting laat veel positiefs zien. We kunnen structureel - elk jaar - 3,8 miljoen extra uitgeven en we hebben eenmalig 19 miljoen om te investeren. Een fantastische start voor deze nieuwe raad en het nieuwe college. Dat is een ongekende start voor een nieuw bestuur. 23 miljoen op de plank! Wat gaan we daarmee doen? Onder andere onze schoolgebouwen moeten worden uitgebreid, vernieuwd, aangepast en verduurzaamd om er weer dertig jaar tegenaan te kunnen.

Onze kinderen, leerlingen en studenten, verdienen dat. Dat is investeren in de toekomst. 3. Ik heb bij het handen boksen en handen geven extra goed opgelet. Ik zag en voelde geen schubben. Ik heb ook eens goed om mij heen gekeken en zag ook nergens een kronkelende staart tussen de stoelen en tafels weg schieten. Volgens mij geen reptielen in onze raad en in ons college. Maar ik ben benieuwd naar het beeld dat de heer Vermaas van Forum heeft van ons gemeentebestuur. Hij kan daar in zijn termijn op reageren. Drie positieve zaken dus: een nieuw en fris gemeentebestuur, een goed gevulde portemonnee en mijns inzien geen reptielen. Wij hebben nog wel een wens wat betreft de begroting: Wij stellen voor om de Raad financiele ruimte te geven bij de begroting zonder dat het vinden van financiële dekking steeds een zoektocht is.

➢ MOTIE INITIATIEVEN VAN DE RAAD<

We zien tenminste twee zorgelijke ontwikkelingen waar ook onze inwoners en ons gemeentebestuur mee te maken hebben 1. De Coronacrisis die veel te weeg heeft gebracht. En onder andere voor onze jongeren grote gevolgen heeft. In hun ontwikkeling, in hun zorgen, in de hulpvragen die daardoor zijn ontstaan. En een crisis die voor veel bedrijven nog een jarenlange financiële nasleep zal hebben. 2. En momenteel de ongekende stijgingen van energieprijzen, andere prijzen en een ongekende inflatie. Dat hakt er in bij al onze inwoners. Niet alleen bij mensen met bijstand of tot 130% bijstandsnorm.

DE FINANCIELE SITUATIE VAN ONZE INWONERS 130% Voorstel van het nieuwe college is om de mensen die het nu het moeilijkst hebben wat meer armslag te geven. Mensen met een inkomen tot 130% van het bijstandsniveau kunnen ondersteuning krijgen. Dat was 120%. Uiteraard erg triest dat dit nodig is, maar fijn dat we in onze gemeente de ruimte hebben om dit te kunnen budgetteren. D66 heeft hier nog wel vragen over: waarom gaan we bijvoorbeeld niet naar 140%? Of kunnen we de bedragen van de regelingen binnen die 130% maximaal benutten? En kunnen we niet voor al onze inwoners komend jaar eenmalig de lasten verlagen? Tenslotte moet bijna iedereen de financiën voor energie en boodschappen extra goed in de gaten houden in deze tijd. We hebben dat in het verleden ook gedaan met de teruggaven van een deel van de precariogelden. Hier zou het gaan om de lasten minder te verhogen, onze inwoners minder extra te belasten. Er zijn veel meer mensen dan 130% bijstand die in de problemen komen en zijn gekomen. We horen graag hoe de andere fracties hier tegenaan kijken. Maar voor de groep die het het zwaarst heeft moeten we het maximale doen. En zeker voor de kinderen binnen onze gemeente. Kinderen die de toekomst voor onze gemeente als geheel zijn. Daarom pleit mijn fractie voor ondersteuning van de Stichting Stop Kinderarmoede. U bent daar onlangs nog over geïnformeerd via de Griffel.

Kleding, een warme jas, goede schoenen. Daar moet elk kind over kunnen beschikken. Dit voorstel hebben we gecombineerd met het vormen van een noodfonds. SGP/CU heeft dat voorstel reeds mede namens ons ingediend. ➢ Amendement Noodfonds en Stichting Stop Kinderarmoede<

WONEN EN VERKEER, DUURZAAMHEID Wonen en verkeer We zien ontwikkelingen en initiatieven in onze gemeente als het gaat om wonen. Bijvoorbeeld ’t Slath in Epe, het Sprenghenparc in Vaassen en er volgt zogezegd nog meer.

Maar hoe zit het met onze jongerenhuisvesting, de huisvesting van spoedzoekers, van Oekraïners. Over statushouders hebben we in de deze raad gesproken. Maar uit de laatste nota waren de spoedzoekers en Oekraïners, verdwenen. Door deze mensen niet meer op te nemen in een nota, zijn de mensen zelf niet verdwenen. Kan het college ons informeren wanneer we concrete stappen kunnen verwachten voor jongerenhuisvesting en voor spoedzoekers, voor flexibel wonen? Kan het college al aangeven welke aanpak zij hier voor ogen hebben? Als je het over wonen hebt heb je het onontkoombaar ook over verkeer. Dat gaat over ontsluiting van nieuwe woonwijken, over bereikbaarheid - overigens ook voor statushouders die ergens worden gehuisvest en willen deelnemen aan de samenleving - en ook over verkeersveiligheid.

Hoe zetten we verkeersveiligheid centraal, hoe zorgen we ervoor dat de auto op veel plaatsen ‘ te gast’ is en onze inwoners letterlijk en figuurlijk voorrang krijgen? Duurzaamheid, energie, water Hoe staat het met het verduurzamen van huurwoningen buiten het woningenbestand van Triada? Hoe staat het met de energieleningen? Gaan onze inwoners dat redden, zeker nu de situatie zo sterk is veranderd wat betreft energieprijzen en de noodzaak om te kunnen besparen groter is dan ooit? Gaan wij als gemeentebestuur dat redden? Zijn de budgetten voor de leningen voldoende op peil? Daarnaast vragen wij - een punt dat wij al vaker onder de aandacht hebben gebracht aandacht voor water. En dan met name het afkoppelen van regenwater in de bebouwde kom. Of juist het aankoppelen van regenwater om toiletten mee door te spoelen in plaats van ons drinkwater hiervoor te gebruiken. Waar krijgen deze ideeën een plek in alle nieuwbouwplannen in onze gemeente?

INCLUSIE, JONG, OUD Inclusie & diversiteit In het coalitieakkoord is opgenomen dat we graag meer inclusie en diversiteit zien en vragen het college om dit in te brengen op alle beleidsterreinen waar dit speelt. In de ontwerpbegroting komt dit vooral tot uiting in het opstellen van een inclusieagenda samen met inwoners en andere belanghebbenden. Ook heeft de wethouder inmiddels in de commissievergadering toegezegd dat deze inclusieagenda niet alléen inclusie zal behandelen, maar het totale palet van inclusie en diversiteit in zich zal hebben. Onze zorg werd gevoed door het feit dat het VN verdrag handicap als een duidelijk uitgangspunt word benoemd in de verklarende tekst van de ontwerp begroting. Graag brengen we onder de aandacht dat de Regenbooggids voor Gemeenten vorige maand nog een actuele update heeft gehad en daarmee ook een grote bron van inspiratie kan zijn voor een brede, omvattende inclusieagenda. Jong en oud Als we het over jongeren hebben, raken we ook aan het Subsidiebeleid: en aan de herijking daarvan. Veel verenigingen en organisaties gaan er in het nieuwe beleid op vooruit, er wordt

extra geld uitgetrokken. Chapeau! Maar wij willen graag nog enkele stappen maken. We vragen bijzondere aandacht voor de scouting. We hebben daar de afgelopen weken nog enkele brieven over ontvangen. Sport is als cement in de samenleving. Scouting blijkt nog veel meer te brengen dan sport. We willen graag dat de scouting er niet op achteruit gaat. Daarvoor zullen we in deze begroting een kleine extra dekking nodig hebben. ➢ Amendement scouting< Iets vergelijkbaars geldt voor Cavente. Een prachrige activiteit in onze gemeente, in Vaassen. En laten we dergelijk vrijwillgersorgaisaties niet opzadelen met extra paierhandel. Daarom Hebben wij onze eerdere motie gewizjigd in een amendement. ➢ Amendement Cavente<

Als ik over jong en oud, sport en spel, samenwerking tussen buurt en verenigingen, toezicht door buurtbewoners en jongeren, mogelijk zelfs stageplekken heb, heb ik het ook over de SOF. SportOntmoetingsFaciliteit. Een prachtig initiatief van vrijwilligers en de buurt die zelf inmiddels twee ton bij elkaar hebben gebracht. Nu de gemeente nog….. ➢ Amendement Sport OntmoetingsFaciliteit<

Jongerenraad, jeugdzorg, cultuur D66 is voorstander van een jongerenraad. Doel is onder meer om de jongere inwoners actief te betrekken bij de lokale politiek, van elkaar te leren en daarmee het beleid toekomstbestendig te maken. Enkele fracties in deze raad nemen daartoe al initiatieven. We hopen dat een jongerenraad uiteindelijk gedragen kan worden door de hele raad. Voor de jeugdzorg is in onze gemeente voldoende geld voorhanden en wordt dit voor ons correct begroot. We gaan in de toekomst ook weer investeren in cultuur: een bekende wens van D66.

INTERNE ORGANISATIE In de ontwerpbegroting heeft het college veel geld kunnen uittrekken voor aanwerving van nieuw personeel, zowel tijdelijk als structureel, als ook diverse programma’s op het gebied van HR. Een andere fractie stelde in de commissievergadering dat de gemeente als eerste aan de eigen ambtenaren denkt en dan pas aan de inwoners. Dat is natuurlijk onzin. Je kunt pas iets voor en met inwoners doen als je de medewerkers hebt om dit dan ook feitelijk te bewerkstelligen, zowel in kwaliteit als kwantiteit. Aan beide kanten van die medaille wordt in de ontwerpbegroting duidelijk werk gemaakt. Wel willen we het college vragen om op het gebied van HR niet het wiel opnieuw te willen uitvinden. We zijn niet de enige gemeente in de regio. Waar kunnen we op inhoud samenwerken? Als de gemeente Heerde net een nieuw functiewaarderingssysteem heeft,

wat kan onze HR afdeling daar dan van leren/gebruiken? Zou je zelfs zo ver kunnen gaan om krachten te bundelen bijvoorbeeld als het gaat om een recruitment team/afdeling? ONZE INWONERS Communicatie en participatie Communicatie is tweerichtingsverkeer. Vaak is overheidscommunicatie nog ‘hoe informeer ik onze inwoners, hoe zend ik iets uit, hoe verantwoord ik mijn eigen handelen?’ Onze vraag aan het college is hoe dit college kijkt naar communicatie en hoe ze daar vorm aan gaat geven. We zien dit als voorbeeld vaak op de sociale media van de gemeente. Er wordt veel geplaatst en daarmee “gezonden” – als er vervolgens vragen worden gesteld of opmerkingen worden gemaakt, volgt er geen tot zeer weinig interactie, geen verduidelijking, geen antwoord op vragen, terwijl het gesprek aangegaan kan worden. Juist op sociale media. Uiteraard wel met een duidelijke keuze in “tone of voice” en manier van interactie. Onze suggestie: respectvol, duidelijk en eerlijk met een vleugje humor op zijn tijd lijkt altijd goed te werken. In het verlengde hiervan: bij participatie denkt een overheid nog al eens: hoe faciliteer ik mijn inwoners zodat zij iets kunnen inbrengen. Eigenlijk zou het zo moeten zijn dat de inwoners het gemeentebestuur faciliteren. Met hun kennis, met hun inbreng met hun inzichten en ideeën. De alwetende en alles kunnende overheid is een fabeltje uit het verleden.

Hoe kijkt het college naar participatie? Wat wordt gefaciliteerd? Wij zijn benieuwd naar de reactie van dit college. Verbeteragenda Last but not least. Het is een jaar geleden. Dramatische rapportcijfers van onze inwoners. Die verdwijnen niet vanzelf als sneeuw voor de zon. Er is een Verbeteragenda door de vorige raad opgesteld. Nu is er een nieuwe raad om het vervolg op te pakken. Inmiddels worden de eerste stappen gezet in het presidium en kunnen er vervolgens voorstellen naar de raad komen. D66 is stellig van plan om dit met elkaar echt te verbeteren.

AFSLUITING Dit nieuwe college heeft een ambitieuze en mooie begroting neergelegd. Vandaag en donderdag a.s. spreken en besluiten we daarover als gemeenteraad. Als D66 gemeente Epe hopen we dat we als voltallige raad willen onderzoeken of we deze mooie begroting nog iets mooier kunnen maken. Voor onze inwoners. Dank u.