Concept verslag Raad 2022-06-07

NOTULEN VAN DE RAADSVERGADERING VAN GEMEENTE EPE d.d. 7 juni 2022, 19:30 uur, raadzaal gemeentehuis

Aanwezig: Voorzitter: T.C.M. Horn Griffier: J. Kattenberg Nieuwe lijn: K. Aldemir, A. Vos, A.H.L. Rodijk, M.G.J. Zweekhorst CDA: B. Hendriks, H. van Elst-van den Esschert A.H. Oortgiesen, P. Siwabessij, Z. van der Weerd VVD: M. Tibben, L. Halkers E. de Vries SGP/CU: C.M. de Waard, H. Boon, F. de Ruiter D66: H. de Goede, A.H.M. van Loon, N.H.B.A. Doorn GroenLinks: W. Baltus Forum voor Democratie: P. Vermaas PvdA: J.N. van Nuijs Gemeentebelangen: V. Griep-Pont. G.J.J van Limburg

Verder aanwezig: Wethouders: de heren Aalbers en Visser en mevrouw de Waard-Oudesluijs

Gemeentesecretaris: B. Marinussen

Met kennisgeving afwezig: P. Siwabessij (CDA) tot agendapunt 3

1. Opening en mededelingen De voorzitter: Dames en heren, met bijzonder genoegen open ik ook deze bijzondere vergadering van de gemeenteraad van Epe. Welkom aan de raadsleden. Welkom aan de collegeleden. Welkom aan de publieke tribune. Uiteraard ook aan alle mensen thuis, want ik ga ervan uit dat er toch een aantal mensen deze bijzondere raadsvergadering zullen volgen. Er is een mededeling gekomen dat de heer Siwabessij wat later ter vergadering komt. Hij zit nog vast in het verkeer. Die komt straks ook binnengelopen. Dan zijn we verder compleet. Klopt dat? Ja. 2. Vaststelling agenda De voorzitter: Dan gaan we in deze bijzondere raadsvergadering eerst maar even kijken wat de agenda inhoudt. U weet dat we daar ook altijd een vaststelling van de agenda doen. De agenda gaat over het raadsakkoord, over het coalitieakkoord en uiteindelijk de benoeming en beëdiging van de nieuwe wethouders. De wethouders moet ik zeggen. Of ze nieuw zijn, dat mag u bepalen. Daarna nog een toelating en beëdiging van nieuwe raadsleden, als gevolg van het feit dat er een verschuiving plaatsvindt. Als laatste nog de vervulling van de diverse vacatures. Kortom, we gaan het 1

vooral hebben over de komende vier jaar. Dat is mooi, omdat met elkaar te delen. Dan wil ik deze agenda graag vaststellen. Dat gaan we weer even via een stemming doen. Dan ga ik u een keer ... Want ik zie heel veel leden van de raad ingewikkeld doen, maar er zit aan de linkerkant van uw geluidsinstallatie ook een speaker. U moet het gewoon een keer ... Dan is hij aangekondigd. En als u dat twee keer doet, waar ik net ook deed, dan gaat hij weer uit. Dat is niet de bedoeling. Het lampje moet blijven branden en niet knipperen. Ja? Dan kijk ik even of iedereen ingelogd is. Ja, iedereen is ingelogd. Dan breng ik graag in stemming of u akkoord kan gaan met de u toegekomen agenda. De stemming is gesloten. Iedereen heeft gestemd en verrassend bent u er allemaal mee akkoord. Uiteraard geen verrassing. We zijn blij dat we deze avond met elkaar kunnen beleven. 3. Raadsakkoord 2022-2026 De voorzitter: Dan zijn we toegekomen aan punt 3 van de agenda. Dat is het raadsakkoord 20222026. De raad wordt voorgesteld om het raadsakkoord 2022-2026 vast te stellen, met daarin opgenomen de ambities en onderwerpen waarop de raad zich wil focussen. Met als vijf centrale thema’s inwoners en bestuur, wonen en leefomgeving, maatschappelijke voorzieningen en zorg en ondersteuning, duurzaamheid en lokale economie.

Alvorens ik het stuk voor debat openstel, wil ik toch graag onze formateur, de heer Dick van Hemmen, bedanken voor het vele werk wat hij heeft gedaan. Ik ben ook blij dat hij hier vanavond aanwezig is, zodat hij ook zelf kennis kan nemen van dat deze raad ook echt grotendeels zich achter dit akkoord gaat scharen. Want dat zou natuurlijk het mooiste resultaat zijn en niet alleen het mooie boekwerkje wat eruit verschenen is. Om hem te bedanken, wil ik hem graag namens de raad een bos bloemen aanbieden. Dan, u heeft allen het coalitieakkoord 2022-2026 toegestuurd gekregen. Sorry, het raadsakkoord. Ik moet wel de goede dingen beginnen. Raadsakkoord. Coalitieakkoord komt straks. Het raadsakkoord 2022-2026. Die stel ik nu open voor debat. Wie wil er in eerste termijn het woord voeren? Mevrouw Baltus, GroenLinks. Mevrouw Baltus: Dank u wel, voorzitter. Een kleine drie maanden na de gemeenteraadsverkiezingen ligt er nu een raadsakkoord om de volgende vier jaar mee aan het werk te gaan. Voordelen voor een raadsakkoord zijn er natuurlijk, waaronder bijvoorbeeld de toename van onze gezamenlijke ambitie om iets te bereiken. Iedereen kan meedoen. Het levert vaak minder geneuzel op. Er zijn tig voorbeelden ... Dit zijn tig voorbeelden die met naam genoemd worden door inmiddels al ervaringsdeskundigen uit andere gemeenten. Maar er zijn natuurlijk ook nadelen. Dat is altijd zo.

Hier lees je vooral dat het lastig is om het vol te houden met elkaar. Onderhandelingen moeten namelijk niet alleen plaatsvinden zoals we nu hebben gedaan aan de voorkant, maar gedurende de hele vier jaar. We zullen elkaar met ons 23-en binnen de raad in ieder geval scherp moeten houden. Maar ook de vragen als, wie neemt welke rol op zich? Hoe gaat het college om met verschillende rollen? Daarvan hopen we dat dat de komende periode zich gaat ontwikkelen. Dat betekent dat we samen duidelijke afspraken moeten gaan maken hoe we dit allemaal samen vorm gaan geven, om het uiteindelijk tot een succes te maken. Onze fractie hoopt dan ook dat ook echt iedereen zijn best gaat doen. GroenLinks hoopt dan ook dat het spannend is en blijft, want vernieuwen, veranderen en verbeteren is spannend. Gezien het verkiezingsresultaat van onze fractie zijn we ons bewust dat we niet altijd als eerste aan zet zijn, maar we zullen natuurlijk wel een positieve, kritische, constructieve rol nemen, zoals u dat van ons gewend bent. Onze inzet voor het raadsakkoord zal natuurlijk gericht zijn op het bereiken van zoveel mogelijk punten uit ons verkiezingsprogramma. Daarbij is het GroenLinks bereid om ook verantwoordelijkheid te dragen, waarbij inclusief, eerlijk delen en klimaat altijd voorop staan.

We zullen ruimte zoeken en nemen in het raadsakkoord en inzetten op balans en ontwikkeling voor onze mooie gemeente. Ondanks onze teruggang in zetels ervaren wij toch nog steeds een groot draagvlak van onze inwoners voor onze ideeën. Zullen we onze verkiezingspunten, zoals ik al noemde, inbrengen. We zullen onze teleurstelling dan ook omzetten in motivatie, om samen met, bij voorkeur, alle andere fracties onze gemeente Epe verder te brengen. Tot slot,

2

voorzitter, willen wij, wil ik ook nogmaals mijn dank uitspreken aan de heer Van Hemmen voor de begeleiding van het tot stand komen van ons raadsakkoord. Dank u wel. De voorzitter: Dank. Ik zag daarna een hand van mevrouw Hendriks, volgens mij, CDA. Aan u het woord. Pasje meenemen. Mijn moeder zei altijd, wat het hoofd vergeet, moeten de benen ontgelden. Mevrouw Hendriks: Dank u wel, voorzitter. De benen kunnen gelukkig wat aan. Geen probleem. Beste raadsleden, mensen op de tribune, mensen thuis, het college van B&W en alle andere betrokkenen, ik sta hier namens de fractie van het lokaal CDA toch wel met enige trots. Dat het met elkaar gelukt is om een begin te maken aan de nieuwe bestuurscultuur binnen onze gemeente. We realiseren ons allemaal dat het daar nu echt tijd voor is. Wat is er veel gebeurd de afgelopen maanden binnen ons gemeentebestuur, maar ook, wat is er veel voor het eerst gebeurd de afgelopen maanden binnen ons gemeentebestuur. Toen ik deze raadsavond aan het voorbereiden was, viel het me pas op hoeveel we nu al anders doen ten opzichte van de vorige periodes. Dat zijn alleen nog maar de punten die wij vanuit de raad geïnitieerd hebben. Het nieuwe college, met nieuwe ideeën, moet nog aangesteld worden. Ik neem me even mee met alle punten die de afgelopen maanden voor het eerst plaatsgevonden hebben in de gemeente Epe.

Ten eerste hebben we als oude raad ingestemd met het aanstellen van een informateur. Dat is al genoemd vanavond. Of dat helemaal nooit is gedaan, durf ik niet met zekerheid te zeggen, maar het gebruik was wel, in ieder geval de afgelopen twee verkiezingen, dat de lijsttrekker van de grootste partij na de verkiezingen altijd direct als formateur aan het werk ging. Direct op zoek naar partners voor in het college. Niet eerst met alle partijen in gesprek gaan. Dit jaar is dat wel gebeurd. Mijnheer Van Hemmen heeft met alle partijen twee keer gesproken om de wensen en verwachtingen te bespreken. Daar is een advies uitgekomen waar we unaniem als raad hebben vastgesteld. We hebben voor het eerst een advies van een informateur waaraan alle partijen uit de gemeenteraad hebben bijgedragen en die ook door iedereen is vastgesteld. Een tweede punt wat dit jaar voor het eerst is gebeurd, ik wil het toch even noemen, is dat het lokaal CDA de grootste partij is geworden in de gemeenteraad. Wij hebben het nagezocht en inderdaad, het is de eerste keer. We hebben een hoop oude leden, die kunnen zich dat allemaal nog herinneren. De laatste maanden heb ik meegemaakt dat dat ook de nodige verantwoordelijkheden met zich meedraagt. Als grootste partij moet je toch het voortouw nemen. Dat waren we niet gewend. Gelukkig is dat goed gegaan.

Natuurlijk met behulp van mijnheer Van Hemmen en zijn kundige ambtenaren. Ook namens lokaal CDA hartelijk dank. Het derde punt, wat dit jaar voor het eerst is, is dat we met de raad een raadsakkoord hebben opgesteld. Het werken met een raadsakkoord komt voort uit het advies van de informateur. Daar staat, en het staat er letterlijk, ik citeer: “Er is behoefte aan een raadsakkoord op hoofdlijnen, waarmee de raad op deze hoofdlijnen van beleid richting kan geven aan het college. Dat vervolgens met concrete voorstellen kan komen.” Als raad hebben we met elkaar aan dit raadsakkoord gewerkt. Nu ligt het voor ons. We hebben ons gebogen over vijf thema’s, die veel tijdens de informatiegesprekken zijn benoemd door de verschillende fracties. Ook voor het eerst een raadsakkoord. Ik wil hiermee heel graag markeren dat we met elkaar allang begonnen zijn aan het realiseren van de nieuwe bestuurscultuur. We hebben al een aantal stappen gezet. Mijn wens is dan ook dat we hiermee door kunnen gaan als gemeenteraad. De verbeterpunten die we als raad hebben opgesteld, naar aanleiding van de Quick Scan Lokale Democratie, zijn hierbij heel belangrijk en blijft voor ons een leidraad in het verbeteren van de cultuur. Dit heb ik ook al eerder gezegd, toen we het advies van de informateur besproken. Dan nu de inhoud van het raadsakkoord.

Het is een akkoord op hoofdlijnen, onderverdeeld in vijf thema’s. Volgens ons zijn dit de belangrijkste thema’s voor de komende vier jaar. Het raadsakkoord wordt uitgewerkt door het nieuwe college. Als lokaal CDA willen we graag een aantal punten uitlichten die voor ons heel belangrijk zijn, maar te gedetailleerd zijn voor het raadsakkoord en ook voor het coalitieakkoord. Vandaar dat we ze mee willen geven in het college. Heel kort. De relatie tussen inwoners en de gemeente kan verbeterd worden. Daarover staat al het een en ander beschreven in het raadsakkoord. Voor ons is het ook heel belangrijk dat inwoners tijdig betrokken worden bij zaken die hun leefomgeving aangaan. Dat 3

kennis en kunde uit samenleving wordt gebruikt. Dat de raad, het college en ambtenaren hun blikken naar buiten richten. Voor ons wordt hierbij ook het betrekken van meer jongeren bij het werk van de gemeente. Het instellen bijvoorbeeld van een jongerenraad, die mee kan denken met raadsleden, zou wat ons betreft heel waardevol zijn. Dat er behoefte is aan meer woningen, met name voor starters en senioren, is duidelijk. Hier wordt ook hard aan gewerkt. Wat het lokaal CDA betreft mag hier wel iets creatiever mee omgegaan worden, zodat de invloed van de gemeente op wat er daadwerkelijk gebouwd wordt, dan heb ik het met name over sociale huurwoningen, groter wordt. Zo denken wij aan het inzetten van actief grondbeleid. Het laatste punt waar we graag willen markeren is, tijdens de vorige periode hebben we al veel aandacht gevraagd voor de speeltuintjes in onze gemeente. Het beleid is nu dat de speeltoestellen worden verwijderd als ze kapot zijn en er worden geen nieuwen voor geplaatst. Dat moet natuurlijk anders, zeker als we willen dat meer kinderen buiten spelen. Een jeugdhonk in Epe hoort hier, wat ons betreft, ook bij, want ook voor de jonge jeugd is er geen ruimte om samen te komen. Graag zien we de komende tijd voorstellen van het college op deze onderwerpen. Voor ons is het een prima raadsakkoord waar we volmondig ja op zeggen.

Het raadsakkoord is samen met alle raadsleden opgesteld en markeert voor ons het verschil tussen de oude bestuurscultuur en de nieuwe bestuurscultuur. De woorden die volgens ons deze cultuurkenmerken zijn samen, luisteren, betrekken van de inwoners en openheid. Wat ons betreft gaan we vier mooie jaren tegemoet, waarin wij als lokaal CDA ons best gaan doen om onze gemeente nog prettiger te maken voor onze inwoners, verenigingen, ondernemers en bezoekers. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk in het rond wie de volgende spreker is. De heer Van Limburg, Gemeentebelangen en daarna mevrouw Tibben, VVD. De heer Van Limburg: Dank u wel, voorzitter. Dit gaat beter zo. Het raadsakkoord. We hebben het al eerder gezegd, het raadsakkoord is dusdanig algemeen dat we dit raadsakkoord zullen gaan ondertekenen. Het raadsakkoord kan de uitkomst zijn voor gemeenten waar vele politieke versplintering is. Er kan alleen met een raadsakkoord gewerkt worden, er zijn verschillende varianten, als alle fracties akkoord zullen gaan en in zullen stemmen met het raadsakkoord. Dat is volgens mij en volgens onze partij, onze fractie, in onze gemeente niet het geval.

Vallen we niet gewoon weer terug in de coalitie-oppositie? Ik weet eigenlijk niet, voorzitter, aan wie ik deze vraag moet stellen, maar ik ben eigenlijk wel benieuwd van hoe we dat moeten zien, nu niet alle fracties het raadsakkoord ondertekenen. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Als je een vraag stelt, stelt u het natuurlijk aan uw collega’s, want het is een debat in de raad. Mevrouw Tibben, VVD, aan u het woord. Mevrouw Tibben: Dank u wel, voorzitter. Inmiddels hebben we de verkiezingen al tweeënhalve maand achter de rug. In die tijd hebben wij als raad niet stilgezeten. Na het aanstellen van de informateur, de heer Van Hemmen, bedankt, zijn de eerste gesprekken gevoerd. Naar aanleiding van het verslag van de informateur hebben we met de hele raad een start gemaakt met het raadsakkoord. Samen zetten we onder andere in op de volgende onderwerpen. Een open en transparante bestuursstijl, een verantwoord financieel beleid, een toegankelijke dienstverlening met menselijke maat, toegankelijke zorg en ondersteuning voor wie dat nodig heeft, het actief en tijdig betrekken van onze inwoners en voldoende betaalbare woningen. Voor ons ligt een akkoord waaruit blijkt dat wij hart hebben voor onze inwoners. Wij willen ze zien, wij willen ze horen. Daarbij wachten we niet tot zij bij ons aankloppen.

Dit akkoord stuurt aan op een proactieve en transparante communicatie vanuit een open en mensgerichte grondhouding. Het raadsakkoord biedt ruimte voor invulling vanuit de gehele raad. Zowel oppositie als coalitie kan met mooie ideeën komen, zodat we aan het eind van deze vier jaar niet een klein bosje gele tulpen hebben gekweekt, maar een kleurrijk en divers boeket waarin iedereen de schoonheid kan zien. Onze fractie wordt hier enthousiast van en is dan ook 4

enorm blij met dit resultaat. Wij kijken ernaar uit om hier de komende jaren gezamenlijk invulling aan te geven. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk even om me heen. De heer Vermaas, Forum voor Democratie. Daarna de heer De Goede, D66. De heer Vermaas: Dank u wel, voorzitter. Forum voor Democratie zal dit raadsakkoord niet steunen. Daarvoor zijn eigenlijk twee redenen. Een inhoudelijke reden. Er staat gewoon veel te veel duurzaamheid in. Niet alleen maar onder het kopje duurzaamheid, maar eigenlijk bij alle afdelingen of andere hoofdstukken. Tegenstrijdigheden als duurzaam en betaalbaar, horen we net ook al eventjes. Maar als het allemaal zo betaalbaar is, waarom steken we er dan zoveel miljarden belastinggeld in. Of duurzaam en circulair. Juist die obsessieve duurzaamheidsapparaten, zoals windmolens en zonnepanelen, die zijn juist niet circulair. Die kun je helemaal niet recyclen. Forum voor Democratie hecht veel waarde aan natuur en milieu en zal zich altijd blijven verzetten tegen deze duurzaamheidsobsessie. Een andere reden waarom wij dit niet steunen, is omdat het veel te vaag, algemeen is. Net ook al even genoemd door Gemeentebelangen.

Er wordt gesproken over een duidelijke focus, maar waar kiest de raad dan voor met dit akkoord? Bouwen, boeren of stikstof? Duurzaam, milieu of financieel duurzaam? Dat zijn dingen waar eigenlijk helemaal geen duidelijke keuze in wordt gemaakt. Er staan mooie kreten in. Goed en toegankelijk onderwijs. Maar wat betekent dit? Hebben we het dan over onderwijs met veel World Economic Forum propaganda of hebben we het juist over onderwijs ... Dat we juist bijvoorbeeld kleinschalige B3-scholen, zoals de school in Zuuk, ondersteunen? Voor Forum voor Democratie is dat eerste een ramp en dat laatste een mooie kans. Of perspectief voor de agrarische sector. Daar ging het tijdens een van de sessies over. Voor de een betekent dat, dat we die boeren allemaal steunen en dat we eerst voorkomen dat allerlei regels die boeren het leven onmogelijk maken. En voor de ander betekent het, dat we die boeren juist moeten gaan onteigenen en al die dingen meer. Als het zo multi-interpretabel is, dan leidt dit akkoord alleen maar tot misverstanden in de samenleving, tot misverstanden in de gemeente. Dan moeten we dat gewoon niet doen. Vandaar geen steun. Dank u wel. De voorzitter: Dank. U krijgt een interruptie van mevrouw Hendriks van het CDA. Mevrouw Hendriks: Dank u wel, voorzitter. Dank u wel, mijnheer Vermaas, voor uw betoog. Ieder zijn mening, alle respect, prima. Wij hebben een vraag.

Kunt u aangeven hoe uw houding zal zijn de komende vier jaar in de gemeenteraad? U zegt, wij steunen het raadsakkoord niet. Maar kunt u wel zeggen van hoe u zich zal opstellen de komende vier jaar in de gemeenteraad? De voorzitter: De heer Vermaas. De heer Vermaas: Voorzitter, uiteraard zullen wij ons constructief opstellen en zijn er heel veel onderwerpen, denk ik, waar we het wel met elkaar eens zijn. Want uiteindelijk ben ik ervan overtuigd dat wij allen, allemaal het belang van Epe voor ons zien. Op sommige punten denken we heel erg anders in de raad. Maar ik heb er vertrouwen in dat we op heel veel punten wel kunnen samenwerken. Wat dat betreft, dat neemt voor mij niet weg als je het niet steunt, dat we dan overal tegen zijn. Absoluut niet. Maar bepaalde onderwerpen, die heel dominant aanwezig zijn, die duurzaamheid zit in alles, in wonen, in economie. In alles wordt dat erbij gehaald. Daar zullen we kritisch blijven. De voorzitter: Mevrouw Hendriks. Mevrouw Hendriks: Helder. Dank u wel. We zijn blij met het antwoord. Dank u.

5

De voorzitter: Dank. U was klaar met uw betoog? Ja. Dank. Dan gaan we naar de heer De Goede, D66. Aan u het woord. Daarna de heer De Ruiter van SGP-ChristenUnie. De heer De Goede: Dank u, voorzitter. Raadsakkoord. Het was een wens van D66, maar we hebben hem niet zo hard durven opschrijven in ons verkiezingsprogramma, want we dachten, dat is nog te vroeg. Dan komt de informateur met het voorstel, zullen we een raadsakkoord gaan maken? Dat was voor ons een verrassing, een welkome verrassing. Daar zijn we inderdaad met alle negen fracties mee aan de gang gegaan. Dat het misschien toch nog een beetje vroeg is, blijkt dat het nog geen raadsbreed akkoord zal worden. Maar het is wel een mooie stap de goede kant op, wat ons betreft. Onze fractie kan zich vinden in de hoofdlijnen, de vijf thema’s die tijdens de twee avonden, met inbreng van al uw negen fracties, zijn benoemd. Het is goed dat Gemeentebelangen enkele punten toevoegt en wel kritisch zegt, het is wel heel erg op hoofdlijnen. Maar misschien is dat ook onontkoombaar met negen fracties. Maar misschien dat we over vier jaar een stapje verder kunnen komen. Het is goed dat GroenLinks verder wil met verduurzaming. Dat zal u niet verbazen. Wij zullen elkaar daar ongetwijfeld nog wel een aantal keren vinden, de komende vier jaar. Het is niet onverwacht dat Forum juist vanwege de duurzaamheid niet mee ondertekend.

Dat is niet onverwacht. De PvdA. Ik heb nog niet begrepen wat de opstelling van de PvdA is ten aanzien van het raadsakkoord. Ik proefde eigenlijk nog twee tonen binnen de fractie. Ik ben benieuwd welke toon straks de overhand gaat krijgen. Nieuwe Lijn, dat verrast ons nog wel. Want we hebben toch inderdaad, dat is toch ook iets waar ik naar alle negen fracties, ook mijn eigen fractie, zeg, die twee avonden met elkaar geïnvesteerd, onder de bezielende leiding van mijnheer Van Hemmen, maar ook onze eigen bezielende inbreng. Ondersteund met de ambtelijke staf. Als u dan zegt, het is te veel op hoofdlijnen, dan hadden we dat op die twee avonden graag gehoord. Dan hadden we dat misschien nog wat kunnen aanpunten met elkaar. Ik ben heel benieuwd wat Nieuwe Lijn zo meteen naar voren gaat brengen van wat hun reden is om niet te tekenen, want dat hebben ze wel alvast aangegeven. Daar zijn we straks benieuwd naar. De voorzitter: De heer De Goede, u wordt op uw wenken bediend, denk ik. De heer Vos, Nieuwe Lijn. De heer Vos: Dank u wel, voorzitter. Wij hebben tijdens die avonden zeker wel aangegeven wat wij graag zouden willen. Het is inderdaad een wollig verhaal. Ik snap niet waarom u denkt dat wij dat niet aangegeven hebben. We hebben zeker aangegeven wat wij daar niet goed aan vonden. Zeker waar we graag anders hadden willen zien. Dank je wel. De voorzitter: De heer De Goede.

De heer De Goede: Ik dank de heer Vos voor zijn inbreng. Maar ik denk dat alle negen fracties punten hebben ingebracht die zij niet zullen terugvinden. Want als je met zijn negenen iets maakt, dan mist het wat aan scherpte en dan zijn het hoofdlijnen. Ik heb niet gehoord op die avonden van fracties dat ze zeiden van, dit gaat te veel op hoofdlijnen worden en dat is voor ons de reden om straks niet te gaan steunen. Heb ik op die avonden niet gehoord. Goede vraag ook van de heer Van Limburg net van, hoe zit dat nou? Vallen we straks weer terug in coalitie en oppositie? Ik wil hem het voorbeeld geven van mijn fractie van vier jaar geleden. Er was toen een coalitie met vier partijen die het coalitieakkoord ter handtekening aan een aantal andere partijen voorlegde. Een aantal hebben toen, in uw woorden, getekend bij het kruisje. Er zijn toen ook drie fracties die niet mee getekend hebben. Maar wij vonden het wel een coalitieakkoord op hoofdlijnen. We hebben in de stemming voor gestemd. Wij beschouwden ons niet van de coalitie, we hebben niet getekend. We beschouwen ons ook niet als oppositie, want we hebben meegedaan, voor gestemd. Wij beschouwden ons als, zo hebben wij het steeds vier jaar geprobeerd te ventileren, compositie. Wij zoeken de verbinding en zoeken daar de kracht in.

Misschien dat dat een mooie opsteker is om daar ook met dit raadsakkoord, met de negen fracties, zoveel mogelijk naar te gaan kijken. Er is ons ook gevraagd om

6

nog wat klankkleur zelf in te brengen. Dan wil ik naast alle goede dingen die in het raadsakkoord op hoofdlijnen staan toch even drie dingen noemen. Participatie en communicatie. Mevrouw Hendriks gaf het ook al aan. We hebben het afgelopen half jaar met de verbeteragenda, met het aanstellen van een informateur, met het werken aan een raadsakkoord, wat nog niet raadsbreed is, met een coalitieakkoord wat daarop voorbereid, zijn we al bezig met een andere cultuur neer te zetten, waarbij we zoeken naar participatie, in ieder geval van de raadsleden, maar straks ook onze inwoners bij moeten gaan betrekken. Daar ligt ook een mooie en flinke, zware taak voor het nieuwe college om daar straks handen en voeten aan te geven. Tweede punt, duurzaamheid. Daar staat heel veel in. Energie, klimaat, wonen. Maar het is niet alleen klimaat en energie, er gaat veel meer om als het om duurzaamheid gaat. Het gaat dan ook om de sluipende chemiciring van onze samenleving, van bestrijdingsmiddelen, hormonen, ontsmettingsmiddelen. Allerlei zaken die in ons grondwater terechtkomen, in ons oppervlaktewater, in ons drinkwater en we het ook weer uit moeten gaan halen. Ik denk dat daar ook een taak ligt, niet alleen voor de gemeente, maar ook voor het Rijk en voor de waterschappen en de provincies om daar een grote slag in te gaan maken.

Want we hebben de afgelopen weken ook regelmatig in de krant kunnen lezen dat het slecht gaat met ons water. Niet alleen de kwaliteit, maar ook de hoeveelheid. Soms te veel, maar vaak ook tegenwoordig te weinig. Ook waar kunnen wij als gemeente daarin bijdragen om dat beter te maken? Derde punt. Dorpskernen levendig maken, recreatie, toerisme, onze eigen inwoners daar ... We hebben de afgelopen twee jaar kunnen zien dat ondanks corona je daar heel veel levendigheid in kan brengen. Ik denk dat we moeten gaan kijken hoe we dat de komende periode kunnen gaan versterken. Dan kunnen we dat hopelijk ook versterken met een mooie wandeling en een groene slinger door de kern in Epe. In Vaassen zien we al een hele mooie verbinding met water. Misschien dat we ook in Epe de Beek naar boven kunnen gaan halen en dat we daar een onderzoek naar zullen gaan doen. Hebben we in ieder geval als een van de kersen op de taart met elkaar afgesproken. Ik wilde het hier even bij laten. Nog twee opmerkingen. Even een correctie op wat we vorige week hier bij de presentatie hebben gezegd. Het is voor ons nieuw dat wij op deze manier in het college komen. Voor D66 is dit een mijlpaal. We zijn tussen ’96 en ’98 ook wel een keer anderhalf jaar in het college geweest. Dat was toen het college was gevallen en er behoefte was aan continuïteit.

Toen heeft onze fractie, met in de persoon van Marijke Visser, die steun gegeven en mogelijk gemaakt dat er voldoende draagvlak was in het college. Maar dit is voor ons de eerste keer dat we vanaf de coalitieonderhandelingen daarover mee kunnen praten en in komen. Een tweede correctie of aanvulling op vorige week. Dit is niet de eerste keer dat er twee vrouwelijke wethouders zijn in het college. Want in ‘96-’98, ik zie mevrouw Bertie Hendriks ook al even kijken, wat gaat er gebeuren, zat Marijke Visser namens ons er en Teunie Kok namens het CDA. Er hebben al anderhalf jaar twee dames in het college gezeten. Ik vind het mooi dat we die draad nu weer oppakken. Ik kijk ook met genoegen naar de samenstelling van de raad. Want twee periodes en drie periodes geleden was de samenstelling wel heel erg mannelijk. In de afgelopen periode hadden we er acht. We hebben er deze periode negen. In het college en in de relatie ik een fantastische ontwikkeling. Daar laat ik het even bij. De voorzitter: Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer De Ruiter, SGP-ChristenUnie. De heer De Ruiter: Dank u, voorzitter. Geachte aanwezigen, raad, college, belangstellenden op de tribune, ambtenaren, inwoners die live met ons mee kijken via het internet, u houdt vast niet van al te lange betogen. Ondergetekende ook niet. Dat komt even mooi uit.

Voorzitter, mijn betoog ligt een andere kant van de akkoorden toe. Ik wil graag de samenwerking benadrukken. Raadsleden, college, samenwerken is nodig, maar ook mogelijk. U hoeft het niet alleen te doen, u kunt het ook alleen niet doen. U hoeft het trouwens ook niet alleen te doen. Daarvoor hebben we elkaar veel te hard nodig. Samenwerking is wat onze fractie en ook de coalitiepartijen, ik hoop ook de overige raadspartijen, nodig. Ambtenaren, college en raad, een drievoudig snoer. Volgens mij heb ik dat al eens vaker aangehaald. Een drievoudig snoer is niet makkelijk te verbreken. Voorzitter, ik heb op de voorbereiding van deze avond zitten nadenken. Op welke wijze kan ik die samenwerking ins even 7

goed naar buiten brengen, in een beeld? Ik kwam uit bij de human being, oftewel de mens. Ik heb Wikipedia er even op nageslagen. Daar citeer ik het volgende: “Mensen zijn intelligente primaten door hun rechtopstaande houding, tweevoetige voortbeweging, hun fijne motoriek en gebruik van ledematen, hun complexe taalgebruik, soms hier ook in de raad, en geavanceerde en zeer georganiseerde samenlevingen.” Einde citaat. Hoe bijzonder is de mens? Uniek in zijn soort. In de bijbel wordt de mens zelfs het kroonjuweel op de schepping bedoeld. Het beeld van de mens met zijn hoofd, zijn lichaam, zijn ledematen, moet u even goed vasthouden. Dit komt steeds weer terug in mijn betoog. Dit beeld met hoofd, zintuigen, ledematen kon ik goed gebruiken in de beeldspraak om de gewenste samenwerking tussen ambtenaren, raad, college te kunnen omschrijven. De ledematen, te weten de armen en de benen, zouden goed het ambtelijk apparaat als uitvoerend orgaan kunnen betekenen. Het lichaam met het kloppend hart als aanstuurder van de ledematen zou het college kunnen voorstellen. Dan blijft natuurlijk het hoofd over. De raad als hoogste orgaan binnen de gemeente. Met zijn controlerende functies voor het hele lichaam weer. In het hoofd zit in onze ogen onder andere onze oren en we hebben een mond. Een bijzondere ... Deze beeldspraak heb ik ... Wacht even.

Deze ogen, oren en mond hebben een bijzondere taak in mijn beeldspraak. Want wat horen wij als raadsleden van onze inwoners? Wat zien wij en wat bemerken wij in de samenleving? In het eindverslag van de informateur van mijnheer Van Hemmen kwam dat ook al naar voren. Raad, ga erop uit. De samenleving in. Haal daar de informatie op. Ga luisteren naar onze inwoners. Vervolgens kunnen we onze mond weer gebruiken, hier in dit huis, tijdens de commissie en de raadsvergaderingen. Voorzitter, bij deze doe ik een beroep op ons allen, in navolging op het genoemde van het mensbeeld. Laten wij de komende periode de ambtenaren, het college en wij als raad elkaar als een hand en een voet zijn. Niet als gemeentebestuur met ons hoofd in de wolken gaan lopen. Indien nodig, nu komt er iets bijzonders, hetgeen ik ook weer uit de bijbel ontleen, indien nodig elkaars voeten wassen. Figuurlijk bedoeld natuurlijk. Niet elkaar de oren wassen. Want het gaat ons mensen soms o zo makkelijk af. Ik spreek de hoop dan ook uit dat we niet met hete hoofden en koude harten tegenover elkaar komen te staan de komende periode. Dat we beide debatten elkaar op de inhoud gaan bevragen en niet op de persoon gaan spelen. Vanaf nu kunt u het mensbeeld weer even loslaten. Voorzitter, er ligt voor ons voor de komende periode 2022-2026 een mooi raadsakkoord. Breed gesteund.

Alle partijen, klein of groot, hebben hierin mee geparticipeerd. Onze dank. Een evenwichtig afgestemd en passend raadsakkoord. Ambitieus? Zeker. Maar voor ons zeer goed uitvoerbaar. Een raadsakkoord op hoofdlijnen. Inhoudelijk is er door de vorige sprekers al iets op ingegaan. Dat laat ik verder aan u over. Ik wil nog een ding noemen ook. Het proces tot deze akkoorden, ik noem dan ook het coalitieakkoord, is op een mooie wijze en in een goede harmonie, met respect voor een ieders profielpunt en/of visie tot stand gekomen. Als coalitiepartijen hebben we veel vertrouwen erin. De fractie van de SGP-ChristenUnie wenst de nieuwe raad en straks het nieuwe college de zegen van God toe in de komende periode. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik in de zaal of er nog anderen ... Mevrouw Zweekhorst namens Nieuwe Lijn. Mevrouw Zweekhorst: Blijft lastig. Ik word jaloers van al deze lange betogen, want die van mij is enigszins kort maar krachtig. Nieuwe Lijn wil allereerst haar complimenten uitspreken richting de heer Van Hemmen en de ambtenaar ... Sorry. Naar de ambtenaren die de wensen van de raadsleden zo goed als mogelijk hebben verwoord in het raadsakkoord. Zoals we al eerder kenbaar hebben gemaakt, ondertekenen wij dit raadsakkoord niet. Wat Nieuwe Lijn betreft is dit raadsakkoord te algemeen. Wij herkennen onze gemeente niet specifiek in dit raadsakkoord.

Het had wat ons betreft een kopie van een andere gemeente kunnen zijn. Het is daarnaast, wat ons betreft, een akkoord wat niet daadkrachtig genoeg is. Er wordt vaak gesproken over wij willen, maar wat Nieuwe Lijn betreft is het, wij doen. De voorzitter: Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Hendriks, CDA. 8

Mevrouw Zweekhorst: Dat mag niet, want dit is mijn maidenspeech. De voorzitter: Van harte gefeliciteerd, mevrouw Zweekhorst. Het is een bijzonder moment in een bijzondere raadsvergadering. Mevrouw Hendriks, dan denk ik dat u in tweede termijn nog iets over kunt zeggen. Dan kan er altijd nog een discussie plaatsvinden, als dat nodig is. Ik kijk even. De Partij van de Arbeid, de heer Van Nuijs. Aan u het woord. De heer Van Nuijs: Voorzitter, mooie beeldspraak van de heer De Ruiter ook. Dat deed me denken aan een keer dat ik een verhaal moest maken over een filosoof. Die had het over zintuigen. Hij zei, het minst egoïstisch zintuig, dat zijn de ogen, want als ik u aan kijk, dan kijkt u mij ook aan. Ik denk dat het goed is, ook in deze raad, dat we elkaar zo af en toe eens een keer echt in de ogen kijken om ervoor te zorgen dat we met elkaar het mooiste ervan maken voor onze gemeente en voor onze inwoners. Voorzitter, al draagt een aap een gouden ring, het is en het blijft een lelijk ding. Een mooie lay-out met gekleurde plaatjes helpen niet om het gebrek aan werkelijke inhoud van het voorliggend akkoord te verbloemen. Voorzitter, ik zal geen uitgebreide verhalen houden deze avond, daar zit niemand op te wachten. Maar een paar zaken moeten we wel van het hart. Allereerst het gebrek aan werkelijke focus in de akkoorden.

Over die belangrijke thema’s, daar zijn we het allemaal met elkaar eens. Niet alleen in Epe. Wellicht in heel Nederland. Maar alsjeblieft, overstijg dan het niveau van algemene uitspraken. Open deurbeleid. Ik weet niet hoe vaak de volgende zinsneden voorkomen. Het moet transparant, het moet menselijk, het moet doelgericht, het moet oplossingsgericht, het moet duurzaam, het moet veilig, het moet betaalbaar. Zie hoe nietszeggend deze zinnen zijn. Dat zie je pas wanneer je het omkeert. Het moet niet duurzaam, het moet niet veilig, enzovoort, niet betaalbaar. Niemand haalt het in zijn hoofd om dat neer te schrijven. De voorzitter: U krijgt een interruptie van de heer De Ruiter, SGP-ChristenUnie. Aan u het woord. De heer De Ruiter: Het begin van uw betoog, althans, ik neem aan dat het een betoog is ... Ik begrijp u, maar door de opstelling van de raad is het wat lastig om elkaar in de ogen te kijken. Dat doen we dan gewoon in de wandelgangen. Maar even inhoudelijk. U geeft aan, u vindt heel veel woorden terug. Te veel van dit, te veel van dat. Stel dat het er niet in had gestaan, ben ik bang dat u had gezegd, ik vind dit niet terug en ik vind dat niet terug, ik vind weinig terug. Heb ik dan de juiste conclusie getrokken? De voorzitter: De heer Van Nuijs. De heer Van Nuijs: Ik hoor wel de thema’s, maar zie de wijze waarop die thema’s dan zogenaamd uitgewerkt worden ...

Dat zie ik niet. Ik zie alleen maar algemene uitspraken. Met die algemene uitspraken komen we er niet. We moeten ons focussen. Dat is uiteindelijk mijn betoog. Focus je en zorg ervoor dat je ... Ik heb het ook aangegeven aan de heer Van Hemmen in het begin, of toen in het gesprek met de informateur, wij zullen pas ondertekenen op het moment dat er ook duidelijk gesteld wordt wat we gaan doen. Dat je dat ook kunt zien. Dat je weet wat er gaat gebeuren. Ik kom daar later nog op terug, dat er ook een budget bij aangegeven wordt. Zie, anders blijven het loze woorden. De voorzitter: De heer De Ruiter. De heer De Ruiter: Dit roept natuurlijk om een reactie. Bij deze krijgt u die ook. Ik begrijp u. Ik snap het ook waar het vandaan komt, als oppositiepartij. Dan daag ik u uit om straks in de raad het debat met ons te gaan voeren. De voorzitter: De heer Van Nuijs.

9

De heer Van Nuijs: Voorzitter, ik denk dat de heer De Ruiter daar niet bang voor hoeft te zijn. Maar als er iemand graag het debat voert, dan zal ik dat wel zijn. Ik hoop dat inderdaad. Dat we het dan ook daadwerkelijk over zaken kunnen hebben. De voorzitter: Gaat u door met uw eigen betoog. De heer Van Nuijs: Mijn conclusie over het raadsakkoord, veel te voor de hand liggend en te algemeen. Niet onderscheidend. Kan op elke gemeente van toepassing zijn. Te weinig focus. Voorzitter, mijn andere punt, ik zei het net al, geen financiële vertaling. Hoewel het coalitieakkoord iets mee focus heeft, valt ook hier weer op dat niet gesproken wordt over de verdeling van bepaalde budgetten over hoofdthema’s. Ik heb als voorwaarde voor ondertekening van deze akkoorden aan de formateur in een vroegtijdig stadium aangegeven dat voor mij een indicatie van het bedrag voor de uitvoering van een ambitie onlosmakelijk verbonden is met die ambitie. Wanneer er geen geldbedrag aan ambitie wordt gekoppeld, blijft het bij een heel mooi verhaal. Mooie woorden. Maar dat kan toch niet de bedoeling zijn. Het is het essentieel gemis in deze stukken. Bovendien doen uitspraken als verhoging van de gemeentelijke belastingen en het aantrekken van langlopende leningen ter dekking van uitgaven het ergste vermoeden voor de financiële positie van onze inwoners en van onze gemeentefinanciën.

Voorzitter, een andere voorwaarde die ik heb gesteld om aan te sluiten bij de coalitie, is dat het college met niet meer dan drie wethouders komt. De voorzitter: De heer Van Nuijs, u krijgt een interruptie van de heer De Goede, D66. De heer De Goede: Dank u wel, voorzitter. De heer Van Nuijs spreekt nu ook wel erg in globale teksten en hoofdlijnen. Kan de heer Van Nuijs wat concreter zijn waar hij zich zorgen over maakt, als u het over de financiën heeft van de gemeente en u kijkt naar het raadsakkoord en het coalitieakkoord. Want u spreekt uw zorg daarover uit, maar ik zie nog niet waar u de vinger op probeert te leggen. De voorzitter: De heer Van Nuijs. De heer Van Nuijs: Zie, er staat heel veel in, in algemene termen. Ik denk dat wanneer je je focust, dat je dan een beter beleidsstuk hebt dan nu. U heeft al gezegd, iedereen mag meer zijn ding inbrengen. U komt met de Dorpsbeek die boven water moet worden getild in het centrum, enzovoorts, enzovoorts. Ik wens u daarbij bovendien heel veel succes. Maar dat soort dingen verwatert in het hele akkoord. Het akkoord is al te algemeen. Er zijn geen budgetten aan gekoppeld. Ik denk, wat moet iemand hiermee? Wat moeten onze inwoners met een dergelijk raadsakkoord, met een dergelijk coalitieakkoord? Kunnen ze niks mee. De voorzitter: De heer De Goede. De heer De Goede: Dank u, voorzitter. De heer Van Nuijs draait er een beetje omheen.

Ik vroeg hem waar hij zich zorgen maakte over de financiën. Wij geven een paar hele duidelijk financiële kaders aan. Wij willen bij de goedkoopste helft van Nederland blijven als het over de OZB en de lasten voor de burger blijft. Wij willen geen schuldenpositie, met een uitzondering. We hebben namelijk een aantal investeringen in het onderwijs te doen. Die investeringen zijn niet minder geworden, de afgelopen jaren, met alle oplopende prijzen. We hebben een uitzondering gemaakt, dat we in het onderwijs wellicht wel een schuldenpositie willen innemen. Ik denk dat dat klinkklare taal is. We blijven bij de goedkoopste helft van Nederland. We maken voor onze toekomst, voor onze leerlingen, onze kinderen een uitzondering als het over studie en een schuldenpositie gaat in deze gemeente. Daar zijn we bijzonder mee in Nederland. De voorzitter: De heer Van Nuijs. 10

De heer Van Nuijs: Voorzitter, wat de heer De Goede niet zegt, is dat de financiële discipline die er was losgelaten wordt. Dat we voor zaken die we willen bereiken ... Dat daar bestemmingsreserves voor worden gemaakt. Dat er als het ware gespaard wordt. Wat er nu gaat gebeuren, dat er langlopende leningen worden afgesloten waarvan de structurele last in de begroting wordt opgenomen. Dat betekent dat voor volgende coalities in de toekomst er veel minder structurele ruimte zal zijn. Daar zijn heel veel gemeenten al mee de mist in gegaan. U begint daar nu mee. Ik denk dat dat een hele slechte zaak is. Daar doel ik op. Dan hebt u een antwoord op uw vraag, voorzitter. De voorzitter: De heer De Goede, laatste interruptie op dit onderwerp graag. De heer De Goede: Ik denk dat de heer Van Nuijs de plank toch flink misslaat. Misschien moet hij toch wel heel goed eventjes het raadsakkoord en het coalitieakkoord lezen, want dan vindt hij daar alle financiële bepalingen terug die ook de afgelopen acht en twaalf jaar gehanteerd zijn. Ik zou de heer Van Nuijs nog eens even willen adviseren om het heel goed te lezen, voordat hij zo’n antwoord en zo’n opstelling kiest. De voorzitter: De heer Van Nuijs en dan ronden we af. De heer Van Nuijs: Voorzitter, ik heb het heel goed gelezen.

Ik zal u nog vertellen ook dat ik vraag me af, weet de heer De Goede wel of is hij op de hoogte dat op het moment dat je zo’n langlopende lening afsluit, dat je dan ook de structurele ruimte gaat beperken binnen je gemeentebegroting? Dat moet u dan wel zeggen tegen de mensen. Ik wilde zeggen, dat zijn mooie woorden, maar wat u gaat doen, is de budgettaire ruimte voor in de toekomst beperken voor andere colleges. Dat hebben we nog nooit gedaan. Daarom kunt u hier nu zitten, kunt u mooie uitgaven gaan doen, maar dat zal dan wel een van de laatste keren zijn, denk ik. De voorzitter: De heer Van Nuijs, u krijgt een interruptie van mevrouw Baltus, GroenLinks. Mevrouw Baltus: Dank u wel, voorzitter. Mijnheer Van Nuijs, bedankt voor uw betoog tot zover. Een aantal dingen die u zegt, dat het raadsakkoord nog in grote lijnen en enige algemeenheid bevat, dat deel ik met u. Maar wij als fractie van GroenLinks ... De vraag is eigenlijk aan u of u dat als fractie van Partij van de Arbeid ook vindt, of het op deze manier juist niet u de mogelijkheid geeft om binnen dat raadsakkoord uw eigen ruimte te zoeken en te nemen, uw ideeën in te brengen en misschien wellicht dat we samen onze ideeën zouden kunnen inbrengen. Dank u wel. De voorzitter: Wacht u even, mijnheer Van Nuijs. De heer Van Nuijs: Sorry. De voorzitter: De heer De Goede, D66. De heer De Goede: Dank u, voorzitter.

Ik kan me eigenlijk alleen maar aansluiten bij de mooie woorden van mevrouw Baltus en de oproep die zij doet. Een correctie. Wij hebben in het verleden ongelofelijk vaak geld geleend in deze gemeente. Gelukkig de laatste twaalf jaar niet meer. Dik driehonderd andere gemeentes in Nederland doen dat ook. Dat moeten wij ook niet doen. Dat gaan we ook niet doen. Met een uitzondering. Wij willen onze kinderen goed onderwijs geven. De voorzitter: De heer Van Nuijs, aan u het woord. De heer Van Nuijs: De heer De Goede bedoelt dat hij onze kinderen goed wil huisvesten binnen het onderwijs. Dat is namelijk onze taak, voorzitter. We gaan niet over leermiddelen en dergelijke. Mevrouw Baltus, het is natuurlijk wel een dilemma. Voorzitter, ik kan natuurlijk zeggen van, het is zo 11

algemeen, we ondertekenen maar. Waarom niet? We kunnen alle kanten op. We kunnen meedenken. Van de andere kant, we kunnen ook gewoon meedenken terwijl we niet ondertekenen. Maar ik zet er een principiële zaak wel in. Ik onderteken liever niet iets waarvan ik niet weet waar het op uitkomt. Waar ik eigenlijk ook voorlopig geen invloed op kan uitoefenen. Ik zal dat gewoon wel proberen. Ik zal constructief meedenken met alle voorstellen die worden gedaan. Misschien zal ik zelf ook nog wel voorstellen indienen. Maar ondertekenen van een stuk wat zo algemeen is, dan weet je toch niet wat je ondertekent. Wat dat betreft, daar begin ik niet aan. Een andere voorwaarde, heb ik al gezegd, voorzitter, dat is om aan te sluiten bij de coalitie, is dat het college niet meer dan drie wethouders telt. Voor mij en voor de portemonnee van onze inwoners zijn vier fulltime collegeleden een voldoende bezetting voor een gemeente als Epe. Dat betekent uiteraard niet, voorzitter, dat we niet zullen instemmen met de door de fracties voorgedragen kandidaten. Daar is niets mis mee. We wensen hun veel succes in wat weleens wordt genoemd de meest fascinerende hondenbaan. Maar wat het raads- en coalitieakkoord betreft, dat heeft niet onze instemming. De voorzitter: U krijgt een interruptie van mevrouw Hendriks, CDA. Mevrouw Hendriks: Dank u wel, voorzitter.

Gelukkig weet ik dat dit niet uw maidenspeech is, mag ik u een vraag stellen. De heer Van Nuijs: Dat dacht ik van wel toch? Mevrouw Hendriks: U heeft al deels antwoord gegeven op de vraag die ik natuurlijk zou stellen, maar ik wil hem toch nog even extra onderstrepen. Kunt u aangeven wat uw houding zal zijn de komende vier jaar als raadslid voor de Partij van de Arbeid in deze raad en richting het college? De voorzitter: De heer Van Nuijs. De heer Van Nuijs: Voorzitter, dat mag heel duidelijk zijn. Wij zullen alles doen wat in het belang is van onze gemeente en de inwoners van onze gemeente. Dat zullen wij steunen en daar zullen we ook aan werken. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u voor uw bijdrage. Mevrouw Hendriks, wilt u nog wat zeggen? Mevrouw Hendriks: Ja, ik mijnheer Van Nuijs ook bedanken. De voorzitter: Dat mag u zeker. Dank u wel. Ondanks alle verschillen die ik heb gehoord in de inhoud en het proces, hoor ik toch ook een heel veel behartenswaardige woorden, waar ik het woord samen toch maar weer eventjes uitpak. Dat is mooi. Ik kijk even in het rond wie in tweede termijn, want we hebben de eerste termijn afgesloten, nog iets te berde wil brengen. De heer De Goede, D66. Daarna mevrouw Hendriks, CDA. De heer De Goede: Dank u, voorzitter. Ik heb weinig toe te voegen aan het debat en het gesprek wat we nu gehad hebben.

Maar ik wil er eentje toevoegen die we bij de aanbieding van het informatieverslag hebben gehad en wat door de heer De Ruiter is genoemd en door u is genoemd en door de heer Van Hemmen is genoemd en wat mij al heel lang een doorn in het oog is. Dat is dat we in deze raadzaal geen gesprek met elkaar kunnen hebben. Hopelijk dat we daar in deze raadsperiode nog een aanzet toe gaan leveren om een andere opstelling mogelijk te gaan maken, zodat we wel het gesprek met elkaar kunnen gaan hebben. Dat wilde ik nog als toevoeging in de tweede termijn geven. De voorzitter: Dank u wel. U begrijpt dat ik daar niks meer over zeg. Mevrouw Hendriks, CDA.

12

Mevrouw Hendriks: Voorzitter, dank u wel. Technisch gezien kan ik deze vraag alleen maar op deze manier stellen. Ik kijk toch ook even Nieuwe Lijn aan. U kunt de vraag natuurlijk verwachten. De vraag is, die ik ook natuurlijk gesteld heb aan mijnheer Van Nuijs en mijnheer Vermaas, zou u willen aangeven wat uw houding is de komende vier jaar als fractie van Nieuwe Lijn in het college, of in de raad, sorry. De voorzitter: Mevrouw Zweekhorst, er is u een vraag gesteld. Mevrouw Zweekhorst: Die vraag was nog wel te doen. Volgens mij hebben we allemaal hetzelfde doel, zoals we hier als raadsleden bij elkaar zitten. Dat is, onze gemeente nog mooier maken. Als we elkaar daarin kunnen vinden en samenwerken, natuurlijk, dat is ons doel en onze houding ook. Antwoord op uw vraag? De voorzitter: Mevrouw Hendriks. Mevrouw Hendriks: Zeker. Dank u wel. De voorzitter: Dank voor deze heldere vraag en toelichting. Nog iemand in tweede termijn? Zo niet, dan gaan wij over tot de feitelijke stemming over het raadsakkoord 2022-2026. U had voorgesteld het raadsakkoord vast te stellen, met daarin opgenomen de ambities en de onderwerpen waarop de raad zich wil focussen. Degenen die gesproken hebben, moeten zich even opnieuw aanmelden, inclusief de heer Siwabessij die gelukkig ter vergadering is. Fijn dat u er bent. Dan is de stemming ... De stemming wordt gestart. De stemming is klaar, is gestopt.

Dan kijken we naar de uitslag. Daar zien we dat zeventien raadsleden voor en zes raadsleden tegen ... U kunt ook zien welke raadsleden tegen hebben gestemd. Dat is in ieder geval de fractie van Nieuwe Lijn, de fractie van de Partij van de Arbeid en de fractie van Forum voor Democratie. Dank. Daarmee is het raadsakkoord 2022-2026 aangenomen en wens ik u allen daar heel veel succes bij om het ook uit te voeren. 4. Coalitieakkoord 2022-2026 De voorzitter: Dan zijn wij gekomen aan punt 4. Dat is het coalitieakkoord 2022-2026. De raad wordt voorgesteld om in te stemmen met het coalitieakkoord 2022-2026, waarin opgenomen de aanvullende inhoudelijke onderwerpen op het raadsakkoord, de financiële uitgangspunten en de globale portefeuilleverdeling voor het nieuwe college. Er zijn een aantal van u die al een voorschot hadden genomen in het vorige debat, maar wie mag ik het woord geven? Eerst mevrouw Hendriks uiteraard, die een toelichting zal geven ook op het tot stand komen van het coalitieakkoord. Mevrouw Hendriks: Voorzitter, dank u wel. Maar zoals ik in mijn bijdrage over het raadsakkoord al aangaf, komen er af en toe taken op ons af waar we even aan moeten wennen. Dit is een van die taken, dat ik hier mag staan om dit voorstel in te leiden. Want voor u ligt het coalitieakkoord. Dit akkoord is opgesteld door de fracties van de VVD, D66, ChristenUnie-SGP en lokaal CDA.

Met elkaar hebben we een aantal onderwerpen benoemd die wat ons betreft niet voldoende zijn genoemd in het raadsakkoord en daarom nog wat extra aandacht nodig hebben in het coalitieakkoord. U heeft het coalitieakkoord allemaal kunnen lezen. Wij denken dat dit een hele mooie aanvulling is op het raadsakkoord. Want dat raadsakkoord, gelukkig is het aangenomen, is de basis. Zoals de heer De Goede vorige week al zei, is het coalitieakkoord een kers op de taart. Het is een beperkte aanvulling op het raadsakkoord, aangevuld met financiële kaders en portefeuilleverdelingen. De belangrijkste opdracht die het college dan ook krijgt, is het uitvoeren van het raadsakkoord. Inhoudelijk wil ik niet te veel op het coalitieakkoord ingaan. Dat laat ik wellicht nog over in debat, of misschien is het allemaal heel duidelijk, dat kan ook. Wel wil ik graag nog wat extra aandacht vestigen op de bijlage bij het coalitieakkoord. Dat is het document over hoe we willen samenwerken in de coalitie. Dit stuk hebben wij als coalitie opgesteld. Toen het klaar was, vroegen we aan elkaar, wat gaan we hier eigenlijk mee 13

doen? Dit zijn afspraken tussen ons hoe we met elkaar om willen gaan, maar is het niet zo dat iedereen mag weten hoe wij met elkaar om willen gaan? Is dat niet juist een teken van een nieuwe bestuurscultuur, die we allemaal zo graag willen? Juist dat, hier is het bruggetje naar mijn inbreng tijdens het raadsakkoord, is voor ons als lokale CDA-fractie zo belangrijk. Niet alleen hier in de raadzaal, maar overal willen we die openheid. We willen open zijn en eerlijk zijn naar iedereen. We willen altijd kunnen uitleggen waarom we bepaalde keuzes maken. We willen er ook graag op aangesproken worden als mensen niet snappen waarom we bepaalde keuzes maken. Dat betekent dat wij geen woorden verdraaien, dat de zaken niet mooier maken op social media dan dat het is en dat we eerlijk zijn. Dat past bij ons en bij onze waarden. Vandaar dat we heel graag dit document, hoe gaan we samenwerken in coalitieverband, openbaar willen maken. We zijn blij dat de andere coalitiepartners dit ook wilden, dat we dit met elkaar hebben kunnen besluiten. Lees het alstublieft nog eens en spreek ons erop aan op het moment dat ik denk dat het anders kan. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik de zaal rond. Wie? De heer Vermaas, Forum voor Democratie. Dan de heer De Goede, D66. De heer Vermaas: Voorzitter, dank u wel.

Dit coalitieakkoord is een aanvulling op het raadsakkoord, waar wij al niet heel erg enthousiast over waren. We hebben bij het vorige punt gezien dat er al een beetje over gesproken werd. Dat vinden we ook niet zo verrassend, want wat ons betreft is het een beetje een pot nat. Sommige aanvullingen trouwens zijn helemaal niet zo verkeerd. Er staat bijvoorbeeld in dat de gemeente geen leningen zal verstrekken. Daar gaan wij ook de coalitie aan houden op het moment dat de gemeentes worden benaderd om allemaal leningen voor warmtepompen en zo te gaan verstrekken. Dat gaan we niet doen. Dat is mooi. Alleen helaas is de kern echt van dit akkoord gebaseerd op internationale verdragen en organisaties, zoals het Klimaatakkoord en de Agenda 2030 van het World Economic Forum. Dat zijn zaken die ook gewoon echt ernstige gevolgen voor de inwoners hebben. Er wordt ook in dit document al voorgesorteerd op een belastingverhoging. We hoorden het net ook al iemand zeggen, volgens mij de PvdA. Een belastingverhoging in deze tijden, waar mensen het al zo ontzettend zwaar hebben, dat vinden wij echt heel erg ongepast. Wat ons betreft moeten we gewoon bezuinigen op linkse hobby’s. Dan is er geen belastingverhoging nodig. Wij zijn tegen dit akkoord. Dank u wel. De voorzitter: Ik denk dat er een ... Interruptie van de heer De Ruiter, SGP-ChristenUnie. Aan u het woord.

De heer De Ruiter: Dank u, voorzitter. Mijnheer Vermaas, u had het over internationale verdragen et cetera. Het kleine gemeentetje Epe, ondanks dat we best een grote gemeente zijn in oppervlakte, maar op de wereldbol zijn we maar een heel klein postzegelstukje. De klimaatcrisis, de coronacrisis en nu ook de vluchtelingencrisis stoppen niet bij de grens van de gemeente Epe. Heel graag zouden wij in onze gemeente die problemen, die buiten onze landsgrenzen zich afspelen, ook hier het hoofd bieden. Zou het jammer zijn als u dan vanwege de internationale situaties die u dan nu noemt, dat wij in Epe op een eilandje leven. Dat leven we echt niet. Dank u. De voorzitter: De heer Vermaas. De heer Vermaas: Voorzitter, ik denk ook helemaal niet dat wij op een eiland leven. Ik denk dat de heer De Ruiter het ook heel goed zegt. Wij zijn als Epe een hele kleine gemeente ten opzichte van die hele wereld. Wij kunnen toch ook niet die problemen van de wereld oplossen? Als je ziet dat heel Nederland, als het gaat over die klimaatdoelstellingen, voor 1.000 miljard euro, 0,00007 graden minder opwarming zorgt, volgens het IPCC-akkoord, waar u dan fan van bent. Dan moet je nagaan dat Epe nog eens een keer misschien ongeveer 2 promille van dat getal doet. Het is volstrekt verwaarloosbaar. Daarom heeft het ook geen enkele zin. Het is puur symbolisch, dat soort dingen. Ik

14

denk dat we niet met symboliek bezig moeten zijn, maar met de feiten en de realiteit. Daarom moeten we niet met dat soort dingen meedoen. De voorzitter: Er is een interruptie van de heer De Goede, D66. De heer De Goede: Dank u, voorzitter. Ik word nog even een beetje getriggerd door de redenering van de heer Vermaas. Want je kan alles terugbrengen tot 17 miljoen Nederlanders of 33 duizend Epenaren of een paar mensen in de kern Emst of in de kern Oene. Dan kun je alles verdunnen en onbelangrijk maken. Mag ik nu ook concluderen dat de belasting die de heer Vermaas naar Den Haag overmaakt elk jaar en de belasting die hij hier naar de gemeente overmaakt, dat dat er eigenlijk ook niet toe doet en dat hij dat beter niet kan doen en zich kan onttrekken aan het Nederlander zijn en het Epenaar zijn? De voorzitter: De heer Vermaas. De heer Vermaas: Voorzitter, volgens mij zijn die opties er niet. Maar Forum voor Democratie vindt inderdaad dat de belasting een stuk omlaag kan. Dat kan ook heel makkelijk als we een aantal van die linkse hobby’s schrappen en ons meer richten op de realiteit. Goed, daar zijn wij voorstander van. Tot slot wil ik uiteraard nog natuurlijk wel de coalitie en ook de toekomstige wethouders heel veel succes en wijsheid toewensen, want we gaan er met zijn allen wat moois van maken. Dank u. De voorzitter: Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer De Goede, D66.

De heer De Goede: Dank u. Ik denk dat mevrouw Hendriks een aantal zaken al uitstekend onder woorden heeft gebracht. Ik zou er hoogstens nog twee woorden aan willen toevoegen. Dat is de manier waarop wij de coalitiebesprekingen hebben gevoerd. Dat hebben we vorige week ook al even aangehaald en misschien is het ook wel een gruwel voor de heer Van Nuijs van de PvdA dat wij coalitiebesprekingen hebben gevoerd en geen coalitieonderhandelingen. Maar we hebben het gesprek met elkaar gevoerd en zijn tot een goed resultaat gekomen. Dat hebben we gedaan op basis van vier termen. Vertrouwen, teamvorming, verbinding en elkaar dingen gunnen. In die context hebben we in de weken samengewerkt als fractievoorzitters en andere onderhandelaars, waaronder wethouderskandidaten, en hopen wij en verwachten wij dat we ook op die manier deze raadsperiode en deze collegeperiode en in de raad en in het college in kunnen gaan. Vertrouwen, team, verbinden en gunnen. Dat komt in een woordje samen wat de heer De Ruiter noemde, samen. De voorzitter: Dank u wel. Ik zag ook een hand van de heer Van Limburg, Gemeentebelangen. Daarna mevrouw Tibben, VVD. De heer Van Limburg: Dank u wel, voorzitter. Ik word er helemaal confuus van. Coalitie, geen oppositie, wat is het nou allemaal? Wat hebben we nou allemaal ... Het wordt weer gezegd, coalitie. Maar goed, misschien is het de leeftijd dan van mij.

Ik weet het niet. Maar wij, als Gemeentebelangen ... Misschien heb ik wat gemist, mijnheer De Goede. Dat u zegt van, we hebben als coalitie, dan neem ik aan de vier fracties die de wethouders hebben geleverd. Het coalitieakkoord was misschien beter ... De benaming gehad van, het akkoord van de fracties die de wethouders leveren. Want de coalitie, denk ik dan toch weer in de vorige periode, maar ... Ik zie een interruptie. Gaat uw gang. De voorzitter: U ziet zeker een interruptie van de heer De Goede, D66. Aan u het woord. De heer De Goede: Ik luister heel goed naar de heer Van Limburg. De heer Van Limburg: Dat begrijp ik.

15

De heer De Goede: Net zoals ik zei van, misschien dat we over vier jaar verder kunnen zijn met het raadsakkoord. Het voorstel wat u nu doet, niet over coalitiepartijen, maar over fracties die wethouders leveren, ik vind dat een hele mooie formulering om straks over te nemen. De voorzitter: Ik wijs u erop dat de raad wethouders aanwijst. De heer Van Limburg. De heer Van Limburg: De wethouders voorstelt dan, voorzitter. Maar goed, dank u wel. Dank u wel, mijnheer De Goede. Wij als Gemeentebelangen Epe zijn toch wel een beetje teleurgesteld in de totale gang van zaken. We hebben nog steeds het gevoel als vier jaar geleden te tekenen bij het kruisje, zonder ergens actief bij betrokken te zijn. Mijnheer De Goede zei ook al, misschien verandert dat nog in de komende jaren, maar we zullen zien. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Tibben. Ik dacht even dat de heer Visser een interruptie wilde plegen, maar de heer Visser neemt vervroegd afscheid. Mevrouw Tibben, VVD. Mevrouw Tibben: Dank u wel, voorzitter. Ik hou het kort dit keer. Echt. Sinds 2008 heeft de VVD geen onderdeel uitgemaakt van de coalitie. We zijn dan ook enorm trots dat we hier nu wel aan deel kunnen nemen. Wat de VVD-fractie kenmerkt, is dat we altijd oog hebben gehad voor alle mensen in de gemeente Epe of het nu gaat om onze inwoners, onze ondernemers of gasten op onze vakantieparken.

De boodschap die de VVD afgelopen termijnen en in de campagne heeft uitgedragen, is dat we het goede gesprek met onze inwoners willen blijven voeren. De VVD is blij te horen dat dit voor de andere coalitiepartijen ook belangrijk is. Het is al eerder gezegd, coalitieonderhandelingen hebben we niet gehad, wel coalitiebesprekingen. Dit nuanceverschil is groot. Het zegt namelijk veel over de warme verbinding en samenwerking die tijdens de bespreking is ontstaan. Wij, de fractie VVD, kijk ernaar uit om deze samenwerking de komende jaren voort te zetten. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk. De heer De Ruiter, SGP-ChristenUnie. Aan u het woord. De heer De Ruiter: Dank u, voorzitter. Als laatste fractie, coalitiefractie, partij, mijnheer Van Limburg, een partij die ook een wethouder levert, wil ik ook even het woord nog nemen. De oppositie, die een aantal kritische noten hebben gegeven, terecht, er moet altijd een macht en een tegenmacht zijn, dat is heel gezond. Wij hopen ook dat de oppositiepartijen, mijnheer Van Limburg, dat zijn de partijen die geen wethouder leveren, voor alle duidelijkheid ... Ik zie een interruptie, voorzitter. De voorzitter: Als u midden in uw zin ophoudt, dan krijgt u een interruptie van de heer Van Limburg, Gemeentebelangen. De heer Van Limburg: Dank u wel, voorzitter. Nogmaals, ik word alleen maar meer confuus. Coalitie, oppositie.