bijlage 9 Eerste doorkijk financieel perspectief 2027-2030

Financieel Perspectief 2027-2030 Een eerste doorkijk

Doel en inhoud • Schetsen van eerste beeld financiële positie • Voorlopige / indicatieve cijfers • Dekkingsbronnen / knoppen om aan te draaien • Welke zijn er? • Mogelijke impact?

Startpositie

Vertrekpunt: begroting 2026 – 2029

Openstaande taakstelling • Taakstelling van € 362.500 in 2027 en oplopend naar € 662.500 in 2029 en verder • Lijn van invulling: • Actualisatie financieel beleid / verruiming mogelijkheden financieel beleid • Minder structurele waardecorrectie reserves • Toerekening directe kosten aan investeringen • Mogelijk stelpost achterblijvende kapitaallasten • Verhoging kostendekking leges • Verkoop vastgoed • Kritisch accounthouderschap • “Geparkeerd”: doorlichting beleid / subsidies

Verwachting: voldoende opbrengst om de taakstelling in te vullen

Begroting 2026: geen nieuw beleid

Wel intensiveren bestaand beleid

Balanspositie (* € 1.000) ACTIVA Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Vaste activa Voorraden Uitzettingen Liquide middelen Overlopende activa Vlottende activa Totaal

BALANS PER 31 DECEMBER 2025 PASSIVA 583 Eigen vermogen 85.384 Voorzieningen 7.617 Vaste schulden 93.584 Vaste passiva 370 26.815 6 19.893

Netto vlottende schuld Overlopende passiva

102.163 13.603 0 115.766 6.146 18.756

47.084

Vlottende passiva

24.902

140.668

Totaal

140.668

Eigen vermogen (* € 1.000) Omschrijving Algemene reserve

• XX

Dekking kapitaallasten Huisvesting vluchtelingen c.a. Huisvesting onderwijs/maatschappelijke accommodaties Hervorming jeugdzorg en WMO Verkoop aandelen / achtergestelde leningen Restantbudgetten 2025 Risico's sociaal domein Incidentele dekkingsmiddelen Onderhoud wegen ICT investeringen BUIG - middelen Overige

Bedrag 31- Bedrag 3112-2025 12-2026

13.700

vrijval + inzet Bedrag 1-1- Bedrag 1-1begroting 2026 2026 2026 -9.600

4.100

13.700 28.995 9.053 6.797 5.850 4.818 3.854 3.400 3.265 2.667 2.317 2.027 11.970

vrij?

risicobuffer

4.100

-3.000 11.063

1.131

-400 691

28.995 6.053 17.860 5.850 4.818 3.854 3.400 4.396 2.667 2.317 1.627 12.661

geblokkeerd geblokkeerd geblokkeerd geblokkeerd functie vervalt geblokkeerd risicobuffer geblokkeerd geblokkeerd geblokkeerd risicobuffer divers

85.013

94.498

98.713

98.598

Langlopende financiering (* € 1.000) • Langlopende financiering in begroting 2026-2029 • Geraamde rente loopt op naar € 700.000 in 2029

Hoe komen we tot concept begroting? • Stap 1: begroting bestaand beleid • Extrapoleren nieuwe jaarschijf (2030) • Indexcijfers, algemene uitkering, rentepercentage et cetera

• Stap 2: autonome ontwikkelingen • Gewijzigde regelgeving, volumegroei •

Stap 3: nieuwe wensen • • • •

Voortzetten incidenteel toegekend beleid? Invullen PM-posten Wensen “regulier” Wensen coalitieakkoord

Risico’s / PM / te maken keuzes

Risico’s/keuzes voor nieuwe bestuursperiode

(Mogelijke) ontwikkelingen (* € 1.000) Onderwerp Deels autonoom / deels ambitie Integraal Beheer Openbare Ruimte Te realiseren ombuiging jeugdzorg Integrale groenvisie Economische visie Weerbaarheid Opvang ontheemden en vluchtelingen Aanpassing raadzaal Fietspad F50 Gemeentewerf Maatschappelijke accommodaties Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Tijdelijk beschikbare middelen Agrarisch accountmanager Toekomst bestendige accommodaties Pilot opladers

2027

2028

2029

2030 Korte toelichting

0

1.000

1.500

300 50 pm

300 50 pm

300 50 pm

35 25

35 50 165 125 250

1.500 Nieuwe aanbesteding / handhaven kwaliteitsniveau 1.000 Reserve uitgeput 300 Herplantplicht / vervanging groen / ambities nieuw beleid 50 Uitvoeringsbudget nieuwe visie pm Omvang nog niet in te schatten 275 Vervallen dekking > aanname 50% formatie is structureel nodig 35 Bouwkundig en opstelling, investering € 0,5 mln. 50 Geen dekking mobiliteitsfonds € 0,8 mln. 330 Inschatting investering minimaal € 6 mln. 250 In reserve/budget € 21 mln. Beschikbaar, aanname + € 5 mln? 500 Eerste inschatting € 10 mln. (€ 5 mln. benoemd bij IKC)

45

60 200 45

60 200 45

Subtotaal

395

1.715

2.780

0

75

75

395

1.790

2.855

Risico Aanpak huiselijk geweld Subtotaal

60 Middelen opgenomen t/m 2027 200 Middelen opgenomen t/m 2027 45 Middelen opgenomen t/m 2026 4.595 75 Veilig Thuis / Centrum voor sexueel geweld 4.670

Jaarrekening 2025 •

Saldi voortgangsrapportages (grotendeels) al verwerkt in begroting 2026

•

Nieuwe reserve realisatiestimulans (woningbouw) > voeding € 2 mln.

•

Na bestemmingsvoorstel € 0,7 mln. ter vrije besteding

•

Sociaal domein: € 0,5 mln. nadeel (S)

•

Voordeel leges € 0,5 mln. > gestort in reserve

•

Voordelige effect CAO/AU werkt deels door

•

Meenemen bij knoppen om aan te draaien: •

Rente / kapitaallasten (€ 1,1 mln. voordeel)

Beeld na effect jaarrekening 2025 Onderwerp

2027

2028

2029

2030

25

20

11

11

-395

-1.715

-2.780

-4.595

0

-75

-75

-75

Jaarrekening 2025 Sociaal domein Indexatie loonsom Leges omgevingsvergunning

-500 500 250

-500 500 250

-500 500 250

-500 500 250

Subtotaal jaarrekening 2025

250

250

250

250

-120

-1.520

-2.594

-4.409

Saldo 2026 - 2029 Subtotaal autonoom / keuzes Subtotaal risico

Toezicht provincie: repressief toezicht als: • Begroting (nu = 2027) moet structureel en reëel in evenwicht zijn • Structurele lasten gedekt met structurele baten • Lasten en baten zijn realistisch, juist en volledig • Indien niet sluitend, meerjarenraming moet aantonen dat het sluitend wordt

Dekkingsbronnen / knoppen om aan te draaien? Inkomsten / baten 1.Algemene uitkering Rijk 2.Inzetten op extra subsidies / bijdragen derden / specifieke uitkeringen 3.Verhogen kostendekking 4.Verhogen belastingen 5.Genereren incidentele inkomsten 6.Inzet van reserves 7.Grondexploitaties

Uitgaven / lasten 1.Doorlichting bestaand beleid en subsidies (minder / anders / niet) 2.Ombuigingen delen met derden Overig

• Actualisatie financieel beleid

1. Baten

Baten

1.1 Algemene uitkering gemeentefonds •

Groei gemeentefonds “vastgeklikt” > geen verrassingen in accres meer

•

Uitname WMO landelijk € 1 miljard > realisatie gemeente?

•

Geen structurele oplossing financiële problematiek jeugdzorg

•

Loon- en prijscompensatie onvoldoende voor WMO en Jeugd

•

Onzekerheid over herverdeling gemeentefonds

Meicirculaire 2026 geeft (mogelijk) meer duidelijkheid!

1.2 Extra subsidies / bijdragen / SPUK’s • Alert zijn op mogelijke subsidies en bijdragen •

Incidentele dekking

•

Vaak cofinanciering nodig

• Rijk streeft nog altijd naar afbouw SPUKS •

Overheveling naar algemene middelen met 10% korting

• Realisatiestimulans biedt kansen

1.2 SPUK AZWA • • • •

Aanvullend Zorg- en welzijnsakkoord (vervolg GALA / IZA) “Beweging naar de voorkant” Duidelijkheid over structurele voortzetting middelen Kansrijk opgroeien, gezonde leefstijl, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en gezondheidsachterstanden • Inschatting Epe > minder dan huidige SPUK GALA

Belastingen en retributies - Belasting: vrij besteedbaar, wettelijk geen maximale hoogte -

Wel wettelijk vastgelegd welke belastingen

- Retributies (rechten en leges): niet vrij besteedbaar, bekostiging van een bewezen dienst -

Maximaal 100% kostendekking

1.3 Verhogen kostendekking leges • In 2025 onderzoek (informatienota 1353927 – oktober 2025) • Uitkomst begroting 2026: •

Kostendekking 58%, € 1,1 miljoen aan kosten ongedekt

•

Met name door lage kostendekking omgevingsvergunning

•

Maar ook: huwelijken, evenementen, kapvergunning en GPK

•

Opslag toegerekende overhead hoog in de benchmark

•

In 2027 stijging kostendekking naar 65% (€ 0,9 mln. ongedekt)

1.3 Verhogen kostendekking leges

1.3 Kostendekking 2025: jaarstukken 2025 • Kostendekking 94% (€ 0,2 mln. niet gedekt) • Hogere opbrengst omgevingsvergunning bijna € 0,6 mln. • Lage dekking nog altijd zichtbaar op: • Huwelijken (50%, € 30.000 ongedekt) • Gehandicaptenparkeerkaart (30% € 25.000 ongedekt) • Evenementen (< 10%, € 150.000 ongedekt) • Kapvergunning (32%, € 42.000 ongedekt)

1.3 Kostendekking – lopende acties • Toerekening overhead • Verwachting: daalt door verschuiving in fte en aanscherping toerekening • Effect: percentage kostendekking stijgt • Opties in uitwerking voor aanpassing tarief • Huwelijken > generiek verhogen • Gehandicaptenparkeerkaart > onderscheid met/zonder keuring • Evenementen > differentiatie naar omvang? • Kapvergunning > gericht op verlagen kosten • Omgevingsvergunning • “wispelturig”: één grote aanvraag leidt tot fors hogere dekking • Nieuwe raming: hogere opbrengst 250K • Verwachting: rond € 0,5 miljoen niet gedekt • Opties: geen plafond, tarief voor omgevingstafel, geen teruggave principeverzoek

Opbrengst in eerste instantie voor invulling stelpost

1.3 Kostendekking – rechten • Rioolheffing: kostendekking 100% • Reinigingsheffingen: kostendekking 100% • Begraafrechten • Voorziening uitgeput m.i.v. 2028 • Ten laste van de algemene middelen € 100.000 (s) • Opvolging onderzoek kostendekking loopt • • •

Parkfunctie Natuurbegraven Tarieven meer eigentijds maken

1.4 Verhogen belastingen • Totale netto opbrengst € 8,5 miljoen • Belangrijkste knop ozb: 1% verhoging = € 75.000 •

Hondenbelasting

•

Parkeerbelasting

•

Reclamebelasting

1.5 Incidentele inkomsten • Doorlichting vastgoed (informatienota 1363976 - nov-2025) • Inventarisatie vastgoed • Maatschappelijke accommodaties

• Opvang • Strategisch • Overig

• Quickwins > eerste inventarisatie biedt zicht op potentieel • Brede opdracht: integraal beleid/visie op vastgoed • Maar ook: stevige verduurzamingsopgave

1.6 Inzet van reserves • Vrijval AR: € 1,5 miljoen • Doorlichting financieel beleid: € 5 - € 7,5 mln. (indicatie)

1.7 Grondexploitaties • Risico’s en kansen • Mogelijk Incidentele dekkingsmiddelen > 2030

Lasten

Lasten • Functionele kosten (programma’s, taakvelden) • Onderwijs, jeugdzorg, openbare orde en veiligheid et cetera

• Categoriale uitgaven (naar soort) • Loonkosten, subsidies, goederen & diensten

Lasten 2025: bijna € 140 miljoen

Lasten per economische categorie salarissen en sociale lasten Belastingen Aanschaf duurzame goederen Sociale uitkeringen in natura Ingeleend personeel Overige goederen en diensten Sociale uitkeringen in geld Subsidies / inkomensoverdrachten Subsidies / inkomensoverdrachten Rente Storting in reserve Voeding voorziening Afschrijvingen

22.555.463 249.982 383.288 19.657.219 387.000 35.215.972 8.077.798 287.761 22.915.527 318.539 24.412.070 1.022.574 3.819.000 139.302.194

Overhead • Omvang 2025: € 12 miljoen • Meeste gemeenten zitten tussen 10% - 15% • Overhead Epe is gemiddeld

ROB – rapport “Beleidsvrijheid geduid”

ROB – rapport – beleidsvrijheid geduid

Beïnvloedbaarheid lasten (indicatief) • Op langere termijn te beïnvloeden (> 4 jaar): • Afschrijvingen / rente > vervroegde afschrijving niet toegestaan • Bijdrage gemeenschappelijke regelingen (inkomensoverdrachten) • Open-einde regelingen sociaal domein (sociale uitkeringen in natura)

• Op middellange termijn te beïnvloeden (2 tot 4jaar): • Loonkosten ingevulde formatie / subsidies > afbouwtrajecten en wettelijke verplichtingen

• Op korte termijn te beïnvloeden (1 tot 2 jaar): • Overige goederen en diensten (wel letten op contractuele verplichtingen) • Loonkosten vrije formatie

2.1 Doorlichting beleid en subsidies • Financieel en inhoudelijke doorlichting begroting • Spoor 3: uitdagend en complex > voor een nieuwe bestuursperiode • Dragen al onze activiteiten / subsidies bij aan de gewenste doelen?

2.2 Ombuigingen delen met derden • Project kritisch accounthouderschap (informatienota 1316020) • Verbonden partijen - opbrengsten verwerkt in begroting 2026-2029 • Aanvullende mogelijkheden?

• Uitbestede diensten > vrijwel geen besparingspotentieel

Overig

Actualisatie financieel beleid • Balans buffer / besteden: solvabiliteit minimal 50% •

Biedt ruimte voor extra inzet vanuit reserves

• Geen generieke waardecorrectie reserves meer •

•

• Biedt meer structurele ruimte, minder incidentele vrijval Opheffen van een aantal kleinere reserves / reserves zonder bestedingsplan • Maakt nieuwe keuzes mogelijk Verruimen activeren • Groen / speelplaatsen > spreiding van lasten, incidenteel voordeel

Structurele opbrengst t.b.v. invulling taakstelling

Resumerend • Begroting 2026-2029 structureel sluitend via een taakstelling • Projecten genereren naar verwachting voldoende opbrengst voor invulling taakstelling • Aangekondigd: nieuw beleid, risico’s, verlengen tijdelijke budgetten • Begrotingsjaar 2027: opgave te overzien • Structurele tekorten: indicatief € 2 - € 5 miljoen

Resumerend • • • •

Verwachting: Rijk biedt hiervoor weinig soelaas Oplossingen moeten van de gemeente zelf komen Incidenteel: zicht op vrijval reserves tussen € 5 en € 7,5 miljoen Structureel: • inkomsten verhogen • Uitgaven verlagen, oud inruilen voor nieuw

Specifieke onderwerpen

Armoedebudget breed • Onderbesteding in 2025 (ook in 2024 overigens) • Onderbesteding verdeeld over vrijwel alle regelingen

• Rekenkameronderzoek

Meedoenregeling / schoolfonds • Onderbesteding in 2024 en 2025 •

Gemiddeld 900 aanvragen (650 meedoen, 250 schoolfonds)

• Aanpassingen m.i.v. 2026: •

Verruiming doelgroep (naar 130% bijstandsnorm)

•

Verhoging bedrag van € 75,-- naar € 100,-- > meerkosten € 23.000

•

Verwachte kosten 2026: € 267.000 (1e kwartaal was € 90.000)