Bijlage 6 - 1426182 5.1 Nota verstrekken leningen en garanties gemeente Epe 2027 9 juni 2026def

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Gemeente Epe Versie 4.0 – na bespreking commissie P&C Datum: 9 juni 2026

Inhoudsopgave 1. INLEIDING................................................................................................................ 2 1.1 Belang van het onderwerp.......................................................................................2 1.2 Het wettelijk kader....................................................................................................2 1.3 Afbakening............................................................................................................... 2 1.4 Leeswijzer................................................................................................................ 2 1.5 Inwerkingtreding.......................................................................................................2 2. SAMENVATTING.....................................................................................................3 3. Buiten scope............................................................................................................ 5 3.1 Indirecte leningen.....................................................................................................5 3.2 Achtervang garantstellingen.....................................................................................5 3.3 Gemeenschappelijke regelingen..............................................................................5 4.

VISIE OP VERSTREKKEN VAN LENINGEN EN GARANTIES...............................6 5. BELEIDSKADER......................................................................................................7 5.1 Beleidskader gemeente Epe....................................................................................7 5.2 Doelgroepen..........................................................................................................11 6. HET PROCES.........................................................................................................12 6.1 Het proces in hoofdlijn............................................................................................12 6.2 De verschillende onderdelen van de beoordeling...................................................12 6.3 De weging en besluitvorming.................................................................................13 7. INFORMATIEVOORZIENING IN- EN EXTERN.......................................................15 7.1 Informatievoorziening door de aanvrager...............................................................15 7.2 Informatievoorziening in de P&C – documenten....................................................15

BIJLAGEN BIJLAGE A:

BEGRIPPENLIJST

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 1 van 17

1. Inleiding 1.1. Belang van het onderwerp De gemeente Epe streeft maatschappelijke effecten na door activiteiten uit te voeren, zelf, samen met of volledig door andere organisaties. In dat laatste geval heeft de gemeente diverse instrumenten beschikbaar om die organisaties daarbij te faciliteren zoals het verstrekken van een financiële bijdrage of subsidie, vergunningverlening of beschikbaar stellen van kennis en informatie. Ook kan de gemeente ervoor kiezen om een lening of garantie te verstrekken om daarmee een bepaalde ontwikkeling mogelijk te maken. Bijvoorbeeld als een sportclub een clubhuis dat in eigendom is, wil vernieuwen. Maar een gemeente is geen bank en aan het verstrekken van leningen en garanties zijn risico’s verbonden. Daarom is het belangrijk om daarvoor heldere spelregels vast te leggen. Dat gebeurt in deze nota. 1.2. Het wettelijk kader De Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido) geeft aan decentrale overheden de mogelijkheid leningen en garanties te verstrekken aan organisaties als hiermee een publiek belang gediend is. Wat het publiek belang (exact) is, staat in de wet niet nader omschreven. De gemeenteraad heeft de ruimte om zelf te bepalen wat hij een publiek belang acht. De gemeentewet bepaalt dat het college bevoegd is tot het verstrekken van een geldlening of het verlenen van een garantie. Het betreft een privaatrechtelijke rechtshandeling (art.

160 Gw). Op grond van artikel 169 lid 4 Gemeentewet wordt een besluit over het verstrekken van leningen en garanties voor wensen en bedenkingen aan de raad voorgelegd. Het Besluit begroting en verantwoording gemeenten (BBV) is het kader voor de regelgeving over de gemeentelijke financiën. In het BBV zijn de regels opgenomen voor het financiële beleid, het financieel beheer en de planning en control. Artikel 36, 50 en 57 van het BBV verlangen bij begroting en jaarrekening een volledige opgave van alle verstrekte leningen en garanties en de bijbehorende risico’s. Verder gelden ook regels over staatssteun en vanuit de Wet Markt en Overheid. Die zijn met name van toepassing als leningen en garanties worden verstrekt aan ondernemers. 1.3. Afbakening Dit document is van toepassing op de directe leningen en garanties die de gemeente Epe verstrekt. In hoofdstuk drie is nader uitgewerkt welke type leningen en garanties daarmee buiten scope zijn. 1.4. Leeswijzer Na deze inleiding volgt eerst een samenvatting Hoofdstuk drie beschrijft vervolgens de scope van dit document. In hoofdstuk vier volgt de visie op het verstrekken van leningen en garanties. Hoofdstuk vijf geeft het beleidskader weer waarna de hoofdstukken zes en zeven ingaan op de uitvoering en informatievoorziening. 1.6 Inwerkingtreding De nota treedt in werking vanaf 1 januari 2027.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 2 van 17

2. Samenvatting Wat is het?

Regelgeving

Visie op verstrekken leningen en garanties

Beleid reserves en voorzieningen



Organisaties voeren binnen de gemeentegrenzen activiteiten uit die bijdragen aan de doelen van de gemeente en/of die ten gunste komen van de inwoners van de gemeente. Soms moet zo’n organisatie een grote investering doen om de activiteiten te kunnen (blijven) uitvoeren. Als de organisatie daarvoor ontoereikende eigen middelen heeft, kan de gemeente door middel van het verstrekken van een lening of garantie de gewenste ontwikkeling binnen de gemeente mogelijk maken.



Bij een lening verstrekt de gemeente zelf middelen aan een organisatie en loopt daarmee direct het risico op het niet ontvangen van rente en aflossing. Bij een garantie verstrekt een derde partij de lening en wordt de gemeente aangesproken als de rente en aflossing door de derde partij niet wordt ontvangen. Daarmee is in principe het risico voor de gemeente gelijk, behalve in situaties van een gedeelde garantie.



We verstrekken als gemeente ook indirecte leningen via het stimuleringsfonds Volkshuisvesting (Svn). Ook hebben we een achtervangpositie voor leningen/garanties die worden vertrekt door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw en het Waarborgfonds Eigen Woningen. Deze indirecte vormen van verstrekken van leningen en garanties vallen buiten de scope van deze beleidsnota.



Daarnaast nemen we deel in gemeenschappelijke regelingen waarbij soms garanties of leningen worden verstrekt. Ook deze vallen buiten dit beleidskader vanwege o.a. de specifieke regelgeving die daarvoor geldt, afwijkende procedures en een ander risicoprofiel



Hogere regelgeving staat gemeenten toe om leningen en/of garanties te verstrekken als dit in het kader van de publieke taak is. Wat die publieke taak is, bepaalt de gemeenteraad. De uitvoering is een privaatrechtelijke bevoegdheid die de Gemeentewet toekent aan het college waarbij bij “ingrijpende gevolgen” de raad in ieder geval in staat moet zijn gesteld om bedenkingen te uiten.



Naast enkele regels m.b.t. verslaglegging, bevat de hogere regelgeving weinig inhoudelijke bepalingen die het beleid van de gemeenten voor het verstrekken van leningen en garanties begrenzen.



Leningen en garanties aan ondernemingen vallen onder de staatssteunregels. Hiervoor gelden strikte voorwaarden.



De gemeente Epe is geen bank. Verantwoordelijkheid voor een passende financiering ligt bij de inwoners en organisaties zelf. De gemeenten fungeert hier alleen als uiterst vangnet. Financiering is niet mogelijk zonder gemeentelijke bemoeienis en de ontwikkeling die daarmee mogelijk wordt gemaakt is zeer gewenst voor de gemeente Epe en haar inwoners. Het beleid is daarmee Nee, tenzij…



Het beleid is transparant en navolgbaar: gelijke gevallen worden gelijk gewogen en helder is welke criteria daarbij worden gehanteerd.



Risico’s op verstrekte leningen en garanties worden door middel van adequate beheersmaatregelen zo beperkt mogelijk gehouden. ] Voor het verstrekken van leningen of garanties geldt een ‘nee, tenzij’ – beleid. Dat wil zeggen dat de gemeente Epe alleen een lening of garantie verstrekt wanneer banken/kredietverstrekkers dit niet willen doen óf alleen tegen een rentepercentage dat 2,5 procentpunt hoger ligt op moment van aanvragen dan de gemiddelde marktrente voor een soortgelijk product en een lening of garantie de beste manier is om een publiek belang te behartigen

1.

2.

Het publieke belang blijkt in ieder geval uit het feit dat de activiteit waarvoor een lening of garantie wordt verstrekt aantoonbaar bijdraagt aan gemeentelijke doelen zoals vastgelegd in (beleids)documenten en ten gunste komt van inwoners van de gemeente Epe.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 3 van 17

3.

We verstrekken geen leningen en garanties voor marktactiviteiten met een winstdoelstelling en/of aan ondernemingen met winstdoelstellingen.

4.

De activiteiten mogen geen besloten karakter en geen partijpolitieke doelstelling hebben en organisaties moeten volledige rechtspersoonlijkheid bezitten.

5.

Een instelling die een aanvraag wil indienen moet zich altijd eerst wenden tot één van de waarborgfondsen als voorliggende voorziening. Een afwijzing door een waarborgfonds om financiële redenen gevolgd door een aanvraag bij de gemeente weegt in de gemeentelijke beoordeling zwaar mee.

6.

Er wordt geen garantie of lening verstrekt als andere instrumenten (bijvoorbeeld subsidies) meer passend zijn.

7.

Er wordt geen garantie of lening verstrekt als de aanvrager zich niet aantoonbaar heeft ingespannen ook eigen middelen te verwerven.

8.

Voor een lening brengen we een rente in rekening waarvan de basisrente de rente is die gemeente voor het product op moment van aanvraag zou betalen met een standaard opslag voor marktconformiteit en uitvoeringskosten van één procentpunt. Een risicoanalyse bepaalt of een aanvullende opslag van 1,0 procentpunt of 2,0 procentpunt wordt toegepast.

9.

Bij het verstrekken van leningen en garanties bedingen we ter verkleining van risico’s zo veel als mogelijk zekerheden. Bij leningen voor vastgoed of roerende zaken kan dat bijvoorbeeld in de vorm van hypotheekrecht of pand. De mate waarin zekerheden worden verkregen, weegt mee in het risicoprofiel.

10. Bij een lening voor vastgoed is de eerste insteek dat er recht van 1e hypotheek kan worden gevestigd waarbij de waarde op moment van afsluiten blijkend uit een taxatie niet ouder dan drie maanden minimaal gelijk is aan het leningsbedrag. Indien recht van 1e hypotheek niet mogelijk is, wordt gekeken naar alternatieve zekerheden. 11. Per situatie wordt de voorkeur voor een lening of garantie beoordeeld. 12. We verstrekken alleen annuïtaire of lineaire leningen en staan alleen garant voor leningen met een periodieke aflossing. De looptijd is afgestemd op de levensduur van het object dat daarmee gefinancierd wordt en bedraagt maximaal 25 jaar. 13. Voor het aanvragen van een lening of garantie geldt een minimumbedrag van € 50.000 en een maximumbedrag van € 2.500.000 per lening. 14. Bij aanvragen voor een lening of garantie tot en met € 500.000 ligt het besluit bij het college waarbij de raad in de gelegenheid wordt gesteld om wensen en bedenkingen te uiten. Het college neemt pas een besluit nadat de raad in de gelegenheid is gesteld om wensen en bedenkingen te uiten. Bij leningen en garanties > € 500.000 ligt het besluit bij de raad.

Informatievoorziening in- en extern



De aanvrager levert alle benodigde documenten aan die ter beoordeling van de aanvraag noodzakelijk zijn. Na verstrekking van de lening of garantie levert de aanvrager jaarlijks de jaarrekening met minimaal een samenstellingsverklaring aan. De aanvrager stelt het college per direct in kennis als er belangrijke financiële ontwikkelingen zijn die de betaling van aflossing en rente in gevaar brengen. Het college rapporteert de raad hierover als dit tot een groot financieel risico leidt



Jaarlijks wordt in de begroting en jaarrekening van de gemeente in de toelichting op de balans een specificatie gegeven van de verstrekte leningen en garanties. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt expliciet aandacht gegeven aan het risicoprofiel van de verstrekte leningen en garanties.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 4 van 17

3. Buiten scope 3.1 Indirecte leningen De gemeente Epe neemt, via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn), deel in zogeheten revolverende fondsen voor het verstrekken van startersleningen en duurzaamheidsleningen. Er is o.a. een stimuleringslening voor maatschappelijke organisaties, scholen en verenigingen die willen verduurzamen. Voor particulieren zijn er verschillende vormen van de Toekomstbestendig wonen lening en is er een starterlening. Door de aflossing komt het uitgeleende geld weer terug in het gemeentelijke fonds en is dan opnieuw beschikbaar voor het verstrekken van nieuwe leningen. Op deze wijze blijven de middelen tot in lengte van jaren inzetbaar. Het SVn doet de risicobeoordeling, sluit de leningovereenkomst, betaalt de lening uit en volgt de aflossingsverplichting op. De gemeente is hierin verder geen partij. Het financiële risico voor de gemeente betreft het bedrag dat in het revolverende fonds is gestort en de renteverplichting. Leningen via het SVn vallen buiten de scope van dit beleidskader. 3.2 Achtervangpositie garantstellingen woning(bouw) De gemeente heeft diverse waarborgen verstrekt voor geldleningen. Dit betekent dat de gemeente als achtervang borg staat op het moment dat de instantie of persoon waaraan de lening verstrekt is, niet aan zijn verplichtingen kan voldoen.

De grootste waarborgen die de gemeente heeft verstrekt zijn (1) Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) voor woningstichtingen en (2) Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW). Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) bevordert via borgstellingen de toegang tot de kapitaalmarkt voor deelnemende woningbouwcorporaties, tegen zo optimaal mogelijke financieringskosten. Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen verstrekt de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). De stichting heeft als doel het bevorderen van het eigenwoningbezit en is verantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering van de NHG. Het risico bij de WSW en de WEW is klein door de structuur. Voordat de waarborgfondsen een beroep doen op de achtervang wordt eerst het vermogen van het Waarborgfonds zelf aangesproken. Is het daarna noodzakelijk om de achtervang aan te spreken dan bestaat er een garantieverdeling van 50% Rijk / 50% gemeenten, in de vorm van een lening. Daarbij vervult het Rijk voor het WEW een volledige achtervang positie voor garantstellingen afgegeven vanaf 1 januari 2011. Dit type achtervangconstructies met een zeer beperkt risico vallen niet onder dit beleidskader. 3.3 Gemeenschappelijke regelingen Dit is een bijzondere doelgroep omdat het in feite om verlengd lokaal bestuur gaat. Deelnemende gemeenten staan garant voor alle financiering aangetrokken door de gemeenschappelijke regeling.

De betreffende deelnemer is op grond van de Wet Gemeenschappelijke regelingen altijd mede-risicodrager. Een gemeenschappelijke regeling mag slechts financieringen afsluiten voor de aan haar toegewezen taken en doelen. Vanwege de afwijkende bepalingen, verplichtingen vanuit de wet gemeenschappelijke regelingen én het afwijkende risicoprofiel (meer en gedeelde waarborgen) vallen leningen en garanties aan gemeenschappelijke regelingen buiten dit beleidskader.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 5 van 17

4. Visie op verstrekken leningen en garanties De gemeente Epe is geen bank: beleid is nee tenzij De gemeente is geen bank. Daarom is het uitgangspunt dat instellingen zelf hun financiering verzorgen. Dat lenen via de gemeente goedkoper kan zijn, is geen argument. Alleen als een instelling geen lening kan krijgen bij een bank of alleen tegen een sterk afwijkend rentepercentage én de ontwikkeling voor de gemeente Epe en haar inwoners belangrijk is, kan de gemeente Epe onder voorwaarden een rol spelen. Waarbij we dan zo min mogelijk financieel risico willen lopen. Hierbij maken we een afweging tussen het financieel risico en het maatschappelijk belang. Kortom, we stellen ons terughoudend op bij aanvragen voor een gemeentelijke lening of garantie. Ons beleid is: Nee, tenzij… Publiek belang staat altijd voorop De gemeente Epe verstrekt alleen geldleningen en verleent garanties als het aantoonbaar in het publiek belang is. De relatie naar gemeentelijke doelen én de inwoners van de gemeente Epe moet helder zijn. Gelijke gevallen worden gelijk behandeld Via heldere en navolgbare criteria borgen wij dat aanvragen op een identieke wijze gewogen worden. Die rechtszekerheid en transparantie mogen inwoners van ons verwachten.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 6 van 17

5. Beleidskader 5.1 Beleidskader gemeente Epe Nee - tenzij We zijn terughoudend met het verstrekken van leningen en garanties vanwege een aantal redenen: • • •

De gemeente wil marktverstoring voorkomen (de gemeente is geen bank) en staatssteun is (op uitzonderingen na) niet toegestaan; Het risicoprofiel van verstrekte leningen en garanties kan relatief hoog zijn; Het verstrekken van leningen kan tot gevolg hebben dat de gemeentelijke schuld stijgt.

Uitgangspunt 1: Voor het verstrekken van leningen of garanties geldt een ‘nee, tenzij’ – beleid. Dat wil zeggen dat de gemeente Epe alleen een lening of garantie verstrekt wanneer banken/kredietverstrekkers dit niet willen doen óf alleen tegen een rentepercentage dat 2,5 procentpunt hoger ligt op moment van aanvragen dan de gemiddelde marktrente voor een soortgelijk product en een lening of garantie de beste manier is om een publiek belang te behartigen. Er zijn kredietverstrekkers die een lening willen verstrekken maar daarvoor een (buitensporig) hoog rentepercentage rekenen. Om te voorkomen dat ook in die gevallen een gemeentelijke lening of garantie niet van toepassing is, is de bepaling van de 2,5 procentpunt opgenomen. Draagt bij aan gemeentelijke doelen en komt ten gunste van inwoners van de gemeente Epe Het verstrekken van geldleningen en garanties is vanuit hogere regelgeving alleen toegestaan vanuit het “publiek belang”. Het moet bijdragen aan inhoudelijke doelen van de gemeente zoals die in (beleids)documenten zijn vastgelegd. Handvatten voor die bepaling zijn o.a.: • • •

Als de gemeente hiervoor een beleidsvormende en/of stimulerende taak heeft; Als de raad van mening is dat het doel van de lening/garantie past bij het geformuleerde gemeentelijk beleid; Als het in het belang van de eigen inwoners van de gemeente is.

Daar waar de activiteiten het gemeentelijk publiek belang niet dienen, verstrekken we geen leningen en garanties. Zo voorkomen we dat we onnodig financiële risico’s lopen en ons buiten het taakveld begeven. Uitgangspunt 2: Het publieke belang blijkt in ieder geval uit het feit dat de activiteit waarvoor een lening of garantie wordt verstrekt aantoonbaar bijdraagt aan gemeentelijke doelen zoals vastgelegd in (beleids)documenten en ten gunste komt van inwoners van de gemeente Epe. Niet voor commerciële activiteiten en partijen We verstrekken geen leningen en garanties die (mede) risico’s afdekken van marktactiviteiten met een winstdoelstelling. Dit is per definitie geen gemeentelijk publiek belang. Een onderneming met een winstdoelstelling komt niet in aanmerking voor een lening of garantie. Uitgangspunt 3: We verstrekken geen leningen en garanties voor marktactiviteiten met een winstdoelstelling en/of aan ondernemingen met winstdoelstellingen. Geen besloten karakter Het inzetten van gemeenschapsgeld vergt openbaarheid van de activiteiten en geen verweving met politieke belangen. Uitgangspunt 4: De activiteiten mogen geen besloten karakter en geen partijpolitieke doelstelling hebben en de organisaties moeten volledige rechtspersoonlijkheid bezitten.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 7 van 17

Niet als er een voorliggende voorziening is Voor het stimuleren van maatschappelijk gewenste ontwikkelingen bestaan ook waarborgmaatschappijen. Zij zijn door hun schaalgrootte, professionaliteit en kennis van de markt de aangewezen partij voor het verstrekken van leningen en inzet van garanties. Een waarborgfonds houdt uit hoofde van zijn doelstelling een risicokas aan. Daarmee kan hij in zijn rol als verzekeraar de door hem te lopen risico’s spreiden in de tijd en naar plaats. Naast deze aspecten wordt door de waarborgfondsen gedegen onderzoek gedaan naar de achtergrond van de aanvragende instelling (rechtspersoon) of particulier (privaatpersoon) om de financiële risico’s te minimaliseren. Onderdelen van onderzoek zijn o.a. de haalbaarheid van het project (investering), de financiële positie van de aanvrager, de wijze waarop de organisatie wordt bestuurd (management), de rentabiliteit van de instelling of de inkomenspositie van een particulier, de meerjarenbegroting etc. De waarborgfondsen kunnen daarbij bouwen op hun specifieke ervaring van een bepaalde doelgroep en hebben daarover veel informatie en voorbeelden beschikbaar. Daarom zien we dit als belangrijke voorliggende voorzieningen: •

• • •

In het kader van het bevorderen van Volkshuisvesting (publiek belang) zijn er het al eerdergenoemde Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en Waarborgfonds Eigen Woningbouw (WEW). Stichting Waarborgfonds Kinderopvang Stichting Waarborgfonds voor de Zorgsector Stichting Waarborgfonds Sport.

Voor de Stichting Waarborgmaatschappij Sport (SWS) geldt dat deze stichting aan het verlenen van een garantie de voorwaarde stelt dat tegelijkertijd een gemeentegarantie voor 50% van het te lenen bedrag wordt verkregen. We zien in dat geval de SWS als voorliggende voorziening waarbij de gemeente aanvullend garant kan staan. Uitgangspunt 5: Een instelling die een aanvraag wil indienen moet zich altijd eerst wenden tot één van de waarborgfondsen als voorliggende voorziening. Een afwijzing door een waarborgfonds om financiële redenen gevolgd door een aanvraag bij de gemeente weegt in de gemeentelijke beoordeling zwaar mee. Niet als een andere wijze van ondersteuning meer passend is We hebben in veel gevallen de mogelijkheid om via regelgeving (bijvoorbeeld bestemmingsplannen), subsidies (volgens het geldende subsidiebeleid) of opdrachtgeverschap het publiek belang te dienen. Het verstrekken van geldleningen en garanties is alleen van toepassing als die andere instrumenten niet ingezet kunnen worden. Uitgangspunt 6: We verstrekken geen garantie of lening als andere instrumenten (bijvoorbeeld subsidies) meer passend zijn.

In aanvulling op financiële inspanningen die de aanvrager zelf levert We verstrekken alleen een lening of garantie als de aanvrager zich aantoonbaar heeft ingespannen om deels op andere wijze in de financiering te voorzien, bijvoorbeeld door zelfwerkzaamheden, eigen middelen, sponsorbijdragen of crowdfunding. Hiermee wordt ook de gedragenheid voor het project helder Uitgangspunt 7: We verstrekken geen garantie of lening als de aanvrager zich niet aantoonbaar heeft ingespannen ook eigen middelen te verwerven.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 8 van 17

Tegen gelijke en uitlegbare condities Bij het toekennen van een geldlening brengen we een marktconform rentepercentage bij de aanvrager in rekening. Dit om staatssteun te voorkomen. Rente is een vergoeding voor het ter beschikking stellen van geld voor een bepaalde periode. Eén van de componenten binnen de rentevergoeding heeft betrekking op het risico dat de geldgever loopt op wanbetaling door de geldnemer. Er geldt één vorm van tariefbepaling voor iedere deelnemer waarmee discussie over ongelijke behandeling wordt voorkomen (bestendige gedragslijn). Deze berekening maken we als volgt: 



Basisrente: de berekening daarvan is als volgt: rente die de gemeente zou moeten betalen voor een soortgelijk product op moment van aanvraag met een vaste opslag van 1,0 procentpunt voor marktconformiteit en uitvoeringskosten; Opslag van 1,0 procentpunt tot 2,0 procentpunt afhankelijk van risicoprofiel.

Door deze renteberekening is de basisrente hoger dan waarvoor we zelf moeten lenen. Hiermee hanteren we een meer marktconform tarief en worden de administratieve kosten gedekt. Of er sprake is van een aanvullende risico-opslag, is afhankelijk van het risicoprofiel. Onderstaande tabel laat zien welke aspecten in het risicoprofiel worden meegewogen en welke aanvullende risico-opslag dan van toepassing is.

Onderwerp Continuïteit

Toelichting Ledenontwikkeling afgelopen drie jaar en toekomstverwachting. Grondslag voor contributie en bestaansrecht

Risicoprofiel GEMIDDELD > opslag HOOG > niet verstrekken 2,0 procentpunt

LAAG > opslag 1,0 procentpunt

Daling aantal leden

Aantal leden stabiel

Groei aantal leden

Solvabiliteit

Verhouding eigen en vreemd vermogen. Percentage afhankelijk van sector

Geen eigen vermogen, langlopende schulden

Beperkt eigen vermogen, beperkte langlopende schulden

Stevig eigen vermogen, geen langlopende schuld

Multifunctionaliteit

Mogelijkheid om accommodatie (indien van toepassing) ook voor andere doeleinden te gebruiken en inkomsten te genereren.

Potentie gebruik derden laag

Potentie gebruik derden beperkt

Potentie gebruik derden hoog

Zekerheden

Te vestigen opeisbare zekerheden

Geen onderpand

2e recht op hypotheek

1e recht op hypotheek

Geen gedeelde borg

gedeeltelijk pandrecht

pandrecht

Geen gedeelde borg

Gedeelde borgstelling

> 1,0 - 1,25

> 1,25

Debt Service Coverage Ratio

Ruimte in de kasstroom om aflossing en rente te betalen

Organisatie

Zittingsduur bestuur. Geschiedenis en leeftijd Veel wisselingen in bestuur organisatie. Afhankelijkheid van vrijwilligers.

< 1,0 - 1,0

Tekort aan vrijwilligers maakt functioneren bijna niet mogelijk

Stabiliteit financiën

Afhankelijkheid sponsoren, aandeel kantineOnzeker, veel fluctuerende inkomsten, aandeel en type energiekosten. inkomsten en uitgaven Hoogte contributie,

Vastgoed

Eigendom, staat van onderhoud

Huur opstallen en ondergrond Staat van onderhoud slecht

Wisselingen in bestuur

Stabiel bestuur

Enige kwetsbaarheid bij een tekort aan vrijwilligers

Niet / nauwelijks kwetsbaar bij tekort aan vrijwillgers

Enkele fluctuerende inkomsten en uitgaven

Grote mate van zekerheid, vrijwel geen fluctuerende inkomsten en uitgaven

Bezit opstallen Staat van onderhoud gemiddeld

Bezit opstallen en ondergrond Staat van onderhoud goed

Uitgangspunt 8: Voor een lening brengen we een rente in rekening waarvan de basisrente de rente is die gemeente voor het product op moment van aanvraag zou betalen met een standaard opslag voor marktconformiteit en uitvoeringskosten van één procentpunt. Een risicoanalyse bepaalt of een aanvullende opslag van 1,0 procentpunt of 2,0 procentpunt wordt toegepast. Financiële risico’s worden geminimaliseerd Van belang bij het bepalen van de ‘tenzij’ is de verhouding tussen het publieke belang en de met de garantie of geldlening gepaard gaande financiële risico’s. Als het publieke belang gaat prevaleren boven de financiële risico’s wordt uitgegaan van risicominimalisatie. Dit betekent dat alle mogelijke beheersmaatregelen worden genomen om het financiële risico te reduceren. In het geval de kredietnemer niet langer aan haar verplichtingen (kan) voldoen, hebben we de mogelijkheid ons verlies te beperken, wanneer zekerheid, zoals onderpand of hypotheekrecht, is gevestigd. Hoe hoger de waarde van de zekerheid die is gevestigd, hoe lager het restrisico. Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 9 van 17

Ook de aflossingsstructuur en looptijd zijn van invloed op het risico van de lening. Des te sneller de lening wordt afgelost, des te sneller zal het risico voor de gemeente dalen. Uitgangspunt 9: Bij het verstrekken van leningen en garanties bedingen we ter verkleining van risico’s zekerheden. Bij leningen voor vastgoed of roerende zaken kan dat bijvoorbeeld in de van hypotheekrecht of pand. De mate waarin zekerheden worden verkregen, weegt mee in het risicoprofiel. Als de lening of garantie bedoeld is voor vastgoed (aankoop/verbouwing), is eerste inzet dat we recht van 1e hypotheek kunnen vestigen. Daarbij geldt dat de waarde van het onderpand, blijkend uit een taxatie niet ouder dan drie maanden, de waarde van de lening op het moment van afsluiten voor 100% moet afdekken. Er kunnen situaties zijn waarin het recht van 1 e hypotheek niet mogelijk is. Op dat moment wordt gekeken naar alternatieve zekerheden. Uitgangspunt 10: Bij een lening voor vastgoed is de eerste insteek dat er recht van 1 e hypotheek kan worden gevestigd waarbij de waarde op moment van afsluiten blijkend uit een taxatie niet ouder dan drie maanden minimaal gelijk is aan het leningsbedrag. Indien recht van 1 e hypotheek niet mogelijk is, wordt gekeken naar alternatieve zekerheden.

Per situatie wordt voorkeur lening of garantie afgewogen Het verstrekken van een garantie heeft in eerste instantie geen effect op de hoogte van de gemeentelijke schuld (in tegenstelling tot het verstrekken van een lening). De gemeente zal, alleen in het geval dat aanspraak wordt gemaakt op de verstrekte garantie, het gegarandeerde bedrag moeten betalen. Garanties raken daarmee niet de financiële kengetallen zoals solvabiliteit of schuldquote. Sommige gemeenten geven daarom ook de voorkeur aan garanties i.p.v. leningen. Garanties hebben echter ook nadelen ten opzichte van het verstrekken van een lening. • Met een garantie is er nauwelijks een prikkel voor een bank om het kredietrisico te onderzoeken, te beheersen en indien nodig bij te sturen; • De gemeente loopt het risico, terwijl de bank een rentevergoeding ontvangt; • Bij een garantie heeft de gemeente weinig invloed op de vorm en voorwaarden van de lening; • Daarnaast is het beheer van een garantie lastiger dan van een lening, omdat de gemeente geen (directe) relatie heeft met de kredietnemer. De gemeente Epe weegt per situatie af of een lening of garantie het meest passend is. Daarbij heeft een lening de voorkeur boven de garantie, behalve in situaties waarin de gemeente Epe de garantstelling kan delen (bijvoorbeeld met het waarborgfonds Sport).

Een garantie mag daarbij niet meer dan 80% van het uitstaande lening bedrag of andere financiële verplichting dekken. Een belangrijke voorwaarde voor een ‘geen staatssteun- oordeel’. Uitgangspunt 11: Per situatie wegen we af of een garantie of lening het meest passende middel is. Als er gekozen wordt voor een lening, is dit altijd in de vorm van een lening met periodieke aflossing (annuïteit of lineair). Ook bij garantstelling geldt dat alleen garant wordt gestaan voor leningen met periodieke aflossing. Door die periodieke aflossing wordt het risicoprofiel gedurende de looptijd van de lening voor de gemeente lager. De looptijd van de lening is afgestemd op de levensduur van het object dat daarmee gefinancierd wordt en nooit meer dan 25 jaar. Uitgangspunt 12: We verstrekken alleen annuïtaire of lineaire leningen en staan alleen garant voor leningen met een periodieke aflossing. De looptijd is afgestemd op de levensduur van het object dat daarmee gefinancierd wordt en bedraagt maximaal 25 jaar. Voor het aanvragen van een lening of garantie geldt een minimumbedrag van € 50.000. Dit om administratieve lasten te voorkomen. Daarnaast geldt, in het kader van het vermijden van te grote risico’s, een maximum bedrag voor het verstrekken van een lening of garantie van € 2.500.000.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 10 van 17

Uitgangspunt 13: Voor het aanvragen van een lening of garantie geldt een minimumbedrag van € 50.000 en een maximumbedrag van € 2.500.000 per lening. 5.2 Doelgroepen Om duidelijke kaders te stellen aan dit beleid én om duidelijkheid te geven aan de aanvragers, staan onderstaand de doelgroepen die in aanmerking kunnen komen voor een garantie of lening. Amateur sportverenigingen Het publieke belang is het voorzien in sportieve behoeften/stimuleren van gezondheid en het creëren van ontmoeting via in de gemeente Epe gevestigde sportaccommodaties op niet-commerciële basis. Externe leningen zijn voor sportverenigingen soms lastig aan te trekken vanwege de onmogelijkheid zekerheden aan bijvoorbeeld een bank te verstrekken. Voor de sportsector is er een waarborgfonds voor de sport. Dit fonds stelt onder andere hypotheekrecht als eis waardoor de vraag is of deze voorliggende voorziening voor iedere amateur sportvereniging bereikbaar is. Sportverenigingen kunnen financiering nodig hebben voor aanleg/renovatie van de sportvoorzieningen (velden/banen) of clubaccommodaties. (Beheers)stichtingen maatschappelijke accommodaties Maatschappelijke accommodaties dragen bij aan o.a. ontmoeting en gezondheid. In de gemeente Epe zijn diverse stichtingen actief die het beheer van een maatschappelijke accommodatie verzorgen. Hieronder liggen verschillende constructies qua eigendom en gebruik.

Dergelijke stichtingen kunnen voor groot onderhoudswerkzaamheden en verduurzaming voor een lening of garantie in aanmerking komen, Welzijns- en culturele instellingen Cultuur en welzijn zijn belangrijk voor een gezonde samenleving, omdat ze mentaal welzijn verbeteren, eenzaamheid verminderen en sociale cohesie versterken. Bibliotheekwerk Bibliotheekwerk is van belang omdat het fungeert als een onmisbare, laagdrempelige maatschappelijke voorziening. Het vervult een belangrijke rol op het gebied van educatie, ontwikkeling, leesbevordering en sociale cohesie. Bibliotheekwerk is gebaat bij goede, toekomstbestendige gebouwen die goed onderhouden worden. In de huidige situatie is de bibliotheek geen eigenaar van het gebouw en daarmee niet verantwoordelijk voor bijvoorbeeld groot onderhoud. Mocht dat in de toekomst wijzigen, dan kan ook bibliotheekwerk een beroep op deze regeling doen.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 11 van 17

6. Het proces 6.1 Het proces in hoofdlijn Bij de beoordeling of een lening of garantie wordt verstrekt, doorlopen we gestructureerd de navolgende stappen.

6.2 De verschillende onderdelen van de beoordeling Onderstaand staan in hoofdlijn de verschillende aspecten van de beoordeling. Zo is duidelijk op welke aspecten een aanvraag getoetst wordt. Bepaalde criteria vormen een harde eis. Op overige criteria kan op de diverse aspecten onvoldoende, voldoende of goed gescoord worden. Daaruit volgt uiteindelijk een weging tussen impact op maatschappelijk belang en het financiële risico. Beoordeling of voldaan wordt aan de eisen zoals die gelden voor de organisatie Als eerste wordt gekeken of de aanvrager voldoet aan de eisen zoals opgenomen in het beleid. Dit zijn harde eisen. Getoetst wordt aan de volgende aspecten:   

Aanvragen is een organisatie zonder winstoogmerk; De aanvrager is een rechtspersoon; De aanvrager heeft geen besloten karakter en geen partijpolitieke of religieuze insteek.

Beoordeling of de investering binnen de gemeente Epe ligt Ingeval van vastgoed of roerende zaak wordt bekeken of de het object of roerende zaak fysiek ligt binnen de gemeente Epe c.q. voor meer dan 90% wordt gebruikt binnen de gemeente Epe. Beoordeling of gebruik is gemaakt van voorliggende voorzieningen Vervolgens is de vraag of er geen voorliggende voorzieningen zijn. Weigert een bank een lening te verstrekken of alleen tegen een rente met een hoog risicopercentage? Zijn er geen waarborgfondsen beschikbaar? Wederom gaat het hierbij om harde eisen:  

Een bank weigert financiering te verstrekken, blijkend uit minimaal twee afgewezen aanvragen of verstrekt alleen financiering tegen een rentepercentage dat 2,5 procentpunt hoger is dan de gemiddelde marktrente voor een soortgelijk product; Er is geen waarborgfonds beschikbaar c.q. het waarborgfonds heeft de aanvraag geweigerd.

Beoordeling van de mate waarin wordt bijgedragen aan gemeentelijke doelstellingen Niet iedere ontwikkeling die ten gunste komt van de inwoners van de gemeente Epe draagt in dezelfde mate bij aan het realiseren van doelen van de gemeente.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 12 van 17

Een verdiepende weging vindt plaats om te bepalen in welke mate aan gemeentelijke doelen wordt bijgedragen. Dit zijn geen harde eisen maar geven een weging aan het maatschappelijk belang dat met de realisatie gediend wordt. Dit om te bepalen hoe de balans is tussen het te realiseren publieke belang en de financiële risico’s die de gemeente daarmee loopt. Het inzichtelijk maken van de “omvang” van het publiek belang dat wordt gediend, gebeurt op basis van de onderstaande criteria:       

De mate waarin de activiteiten maatschappelijke meerwaarde opleveren in impact maken; De mate waarin het activiteitenaanbod uniek is/toegevoegde waarde heeft; De mate waarin deelnemers uit de gemeente Epe komen; De mate waarin de georganiseerde activiteit(en) (fysiek) toegankelijk zijn voor de beoogde doelgroepen; De mate waarin er gebruik wordt gemaakt van het vastgoedobject/het roerende object (gebruikersgraad afgezet tegen normen); Indien vastgoed: de investering is gebaseerd op het afwerkingsniveau “sober en doelmatig”; De mate waarin samenwerking plaatsvindt met andere maatschappelijke organisaties.

Beoordeling of de investering past binnen flankerend gemeentelijk beleid Wij hebben beleid opgesteld die o.a. duurzaamheidseisen voor vastgoed bevatten. Daarnaast zijn er ook eisen rond multifunctioneel gebruik. Ingeval van vastgoed wordt beoordeeld in welke mate aan die eisen wordt voldaan (geen harde eisen, wel weging):   

De aanvraag is, zover van toepassing, in lijn met het vastgoedbeleid van de gemeente Epe; Indien vastgoed: het vastgoedobject voldoet of gaat met de aanvraag voldoen aan de duurzaamheidseisen van de Visie op Toekomstbestendige Maatschappelijke accommodaties Indien vastgoed: de mate waarin het vastgoedobject wordt ingezet volgens de eisen van de Visie op Toekomstbestendige Maatschappelijke accommodaties

Financiële, vitaliteits- en risicobeoordeling Dan volgt de financiële en risicobeoordeling. Daarin komen de onderstaande aspecten aan bod die vooral bestaan uit harde eisen:          

De aanvrager is, op moment van aanvragen, financieel gezond. Dit blijkt uit de meest recente jaarrekening met minimaal een samenstellingsverklaring die niet ouder mag zijn dan één jaar; De aanvrager heeft zich aantoonbaar ingespannen om zelf te zorgen voor (een deel van) de financiering; De aanvrager heeft een sluitende exploitatie die toekomstbestendig is. Dit blijkt uit een meerjarenbegroting voor vier jaar; De aanvrager heeft een positieve kasstroom, zowel in de twee jaar voor de investering als blijkend uit een meerjarenplan; De sluitende exploitatie laat zien dat er dekking is voor rente en aflossing van de af te sluiten lening; De aanvrager heeft een ledenaantal (indien van toepassing) dat voldoende is om als vitaal te worden aangemerkt met een gezonde leeftijdsspreiding; Er is sprake van proportionaliteit: de aangevraagde financiering staat in verhouding tot de aanvrager/de activiteiten; Het aangevraagde is het meest kostenefficiënt Er is sprake van een stabiel en duurzaam bestuur; Er is voldoende potentieel aan vrijwilligers of de afhankelijkheid van de vrijwilligers is juist beperkt.

Te treffen beheersmaatregelen Inzichtelijk wordt gemaakt welke zekerheden de gemeente kan verkrijgen. Bijvoorbeeld het treffen van een hypotheekrecht of het verkrijgen van onderpand. Bij deze zekerheden is een belangrijke beoordeling of deze daadwerkelijk kunnen worden ingewonnen mocht het nodig zijn. 6.3 De weging en besluitvorming Vervolgens vindt een afweging plaats op de diverse criteria en wordt het risicoprofiel zoals beschreven in hoofdstuk vijf opgesteld: 1. Bij het niet voldoen aan harde eisen, volgt een negatief advies; 2. De overige wegingscriteria worden voorzien van een totaalscore. Deze wordt afgezet tegen het financiële risico en eventuele beheersmaatregelen.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 13 van 17

3. Dit risico wordt afgezet tegen de gemeentelijke ratio’s voor het weerstandsvermogen en de solvabiliteit; 4. Op basis daarvan wordt het risicoprofiel bepaald en een advies geformuleerd. De keuze voor een lening of garantie ligt bij het college. Het college beslist bij leningen of garanties tot en met € 500.000 die passen binnen de kaders van deze beleidsnota maar altijd pas nadat de raad in de gelegenheid is gesteld om wensen en bedenkingen te uiten. Bij leningen en garanties > € 500.000 ligt het besluit bij de raad. Het college maakt het besluit om al dan niet lening of garantie te verstrekken door middel van een brief bekend aan de aanvrager. Bij verstrekking van een lening of garantie worden voorwaarden in een af te sluiten overeenkomst opgenomen. Uitgangspunt 14 Bij aanvragen voor een lening of garantie tot en met € 500.000 ligt het besluit bij het college waarbij de raad in de gelegenheid wordt gesteld om wensen en bedenkingen te uiten. Het college neemt pas een besluit nadat de raad in de gelegenheid is gesteld om wensen en bedenkingen te uiten. Bij leningen en garanties > € 500.000 ligt het besluit bij de raad.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 14 van 17

7. Informatievoorziening in- en extern 7.1 Informatie die de aanvrager moet aanleveren Aanvragen moeten vóór het aangaan van verplichtingen met betrekking tot de gevraagde lening volledig en schriftelijk worden ingediend bij het college, voorzien van NAW-gegevens en schriftelijk ondertekend door de aanvrager. Aanvragen moeten daarbij zijn voorzien van: a. een exemplaar van de statuten; b. een opgave van de samenstelling van het dagelijks bestuur en inzicht in de stabiliteit van dat bestuur door een overzicht van bestuurswisselingen in de drie jaar voorafgaand aan de aanvraag; c. tekeningen en een technische omschrijving voor de aankoop of verbouwing van een onroerende zaak of de aanschaf van een roerende zaken waaruit o.a. de duurzaamheidsaspecten blijken; d. raming van de bouw- of aanschafkosten; e. een document waaruit blijkt dat het onderpand vrij is van hypotheek (of van pand wanneer het om roerende zaken gaat); f. de laatst WOZ-waarde voor het onderpand wanneer het om een bestaande onroerende zaak gaat; g. de jaarrekeningen met balans van de laatste twee boekjaren; h. een exploitatiebegroting waarin rente en aflossing van de geldlening zijn verwerkt voor de komende 4 jaren; i. Een kasstroomoverzicht over de afgelopen twee jaar en komende vier jaar; j. een gespecificeerde opstelling van de wijze van financiering van de voorgenomen investering; k.

Inzicht in het ledenbestand, de ontwikkeling daarvan in de drie jaren voorafgaand aan de aanvraag en de toekomstige verwachting; l. Motivatie welke inspanningen zijn verricht om eigen middelen te genereren; m. Motivatie in welke mate de activiteiten (fysiek) toegankelijk zijn; n. Afwijzing van de aanvraag voor een lening bij minimaal twee banken of een offerte waaruit blijkt dat het percentage 2,5 procentpunt hoger ligt dan de gemiddelde marktrente voor een dergelijk product; o. Bewijs van (opstal en inboedel) verzekering voor een vastgoedobject of verzekering van de roerende zaak tegen diefstal en schade waarvoor de lening of garantie wordt aangevraagd; p. Bij verbouw- of nieuwbouwproject: bewijs van adequate verzekering (CAR) tijdens de bouwperiode. De aanvrager moeten verklaren handelingen na te laten, welke de zekerheid van de waarde van de objecten vermindert. Voor o.a. de volgende handelingen is dan ook toestemming van het college van burgemeester en wethouders vereist: -

Het geven van een andere bestemming aan de betreffende objecten; Het bezwaren of vervreemden van de betreffende objecten; Het wijzigen van de statuten van de aanvrager; Het cederen of in zekerheid overdragen van vorderingen, het zich borg stellen dan wel als hoofdelijk schuldenaar verbinden, evenals het afsluiten van enige overeenkomst over het aangaan of verstrekken van geldleningen.

Tijdens de bouwperiode is de aanvrager verplicht om: - De gemeente per kwartaal te informeren of de inhoudelijke en financiële voortgang; Daarnaast is de aanvrager jaarlijks verplicht om: -

Een jaarrekening te verstrekken, inclusief minimaal een samenstellingsverklaring binnen drie maanden na afloop van het boekjaar; De jaarlijkse afschrijvingen op de objecten, welke met door de gemeente gegarandeerde geldlening(en) zijn gefinancierd, gelijk te laten lopen met de jaarlijkse aflossing;

Het college direct in kennis te stellen als zich belangrijke financiële tegenvallers voordoen. 7.2 Informatievoorziening in de P&C – cyclus Jaarlijks staat in de toelichting bij de balans, zowel in de begroting als in de jaarstukken, een specificatie van de verstrekte leningen en garanties.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 15 van 17

In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt expliciete aandacht gegeven aan het risicoprofiel van de leningen en garanties. Het college stelt de raad direct in kennis als een risico op een verstrekte lening of garantie zich voordoet en een probleem is ontstaan met de terugbetaling daarvan.

BIJLAGE A: BEGRIPPENLIJST Begrip

Borgtocht

Debt Service Coverage Ratio (DSCR)

Dekkingswaarde

Financiering Financiële instelling

Toelichting

In deze nota wordt het begrip ‘garantie’ gehanteerd. Formeel gezien moet de terminologie van het burgerlijk Wetboek worden gehanteerd en dit is de term ‘borgtocht’. In artikel 850 – Burgerlijk wetboek boek 7 wordt gesteld: Borgtocht is de overeenkomst waarbij de ene partij, de borg, zich tegenover de andere partij, de schuldeiser, verbindt tot nakoming van een verbintenis, die een derde, de hoofdschuldenaar, tegenover de schuldeiser heeft of zal krijgen. Waar in deze nota garantie wordt gebruikt wordt borgtocht bedoeld. De DSCR is een belangrijke graadmeter voor banken. Het vertelt de financier of de aanvrager genoeg geld overhoudt om de lening (rente + aflossing) te betalen én een veilige buffer heeft. Meestal wordt een minimale ratio van 1,25 aangehouden. Eenvoudig gezegd: voor elke euro die de organisatie aan de bank moet betalen, moet er € 1,25 aan vrije kasstroom beschikbaar zijn. Dit om het risico van tegenvallende inkomsten of hogere uitgaven te beperken. De dekkingswaarde betreft de executiewaarde van een zekerheid (bij voorbeeld hypotheek of verpanding). In geval van een hypotheek is dit de verwachte verkoopopbrengst van een pand bij executie. Het aantrekken van benodigde financiële middelen. Deze middelen kunnen bestaan uit zowel eigen spaargeld en aan te trekken leningen.

Instellingen zoals banken, pensioenfondsen, leasemaatschappijen en waarborgfondsen die hypothecaire leningen, onderhandse leningen, kredieten, garanties en borgstellingen of financial lease kunnen verstrekken;

Garantie

Garantie: een borgstelling van de gemeente ten behoeve van een door de aanvrager bij een financiële instelling aan te trekken geldlening en de daaruit voortvloeiende verplichtingen;

Lening

Een geldbedrag dat door de gemeente Epe kan worden verstrekt in de vorm van een hypothecaire lening of in de vorm van een onderhandse lening (afhankelijk van de gestelde zekerheden) voor roerende en onroerende zaken

Hoofdsom

Bij een lening, waaronder een garantie, het bedrag dat ontvangen wordt en vervolgens via aflossing terugbetaald dient te worden, exclusief de rente en dergelijke.

Liquiditeit

De mate waarin een organisatie op korte termijn aan de vervallen of opeisbare verplichtingen kan voldoen.

Nota verstrekken leningen en garanties 2027

Financieel beleid

Pagina 16 van 17