Bijlage 22 - Bureau- en inventariserend veldonderzoek archeologie

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 19

RD-coördinaten: 195398/478558

-mv (m) NAP(m) 0

11,45

0,25

11,2

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin/ zwart, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

45

10,95 60 65

0,75

1

10,7

10,45

RD-coördinaten: 195377/478515

-mv (m) NAP(m)

35

0,5

Boring 20

zand, matig fijn, matig siltig, bruin, onscherpe ondergrens, B-horizont, gevlekt/ verstoord zand, matig grof, zwak siltig, beige/ bruin/ geel, scherpe ondergrens, BC-horizont zand, matig grof, zwak siltig, geel/ beige/ oranje, matig roesthoudend, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

zand, matig grof, matig siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, 100 fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

0

11,43

0,25

11,18

zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

40

0,5

10,93

50

65 70

0,75

10,68

90

zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, bruin/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, matig siltig, lichtbruin/ grijs/ bruin, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, erg rommelig zand, zeer fijn, matig siltig, matig gesorteerd, geel/ beige/ geel, zwak roesthoudend, onscherpe ondergrens, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen zand, zeer fijn, matig siltig, lichtgrijs, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 21

RD-coördinaten: 195240/478605

-mv (m) NAP(m) 0

11,88

0,25

11,63

0,5

11,38

Boring 22

RD-coördinaten: 195280/478607

-mv (m) NAP(m) zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin/ zwart, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

0

12,08

0,25

11,83

0,5

11,58

zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

55

0,75

11,13

75

zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, donkergrijs/ bruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

zand, matig kleiig, bruin, onscherpe ondergrens, C-horizont, 100 fluvioperiglaciale afzettingen

60

70

0,75

11,33

90

1

10,88

zand, matig fijn, sterk siltig, zwak grindig, geel/ bruin, onscherpe 120 ondergrens zand, matig fijn, zwak siltig, geel/ bruin, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

90

1

11,08

zand, matig fijn, matig siltig, bruin, onscherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, bruin/ beige, scherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, 120 zwak grindig, geel, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 23

RD-coördinaten: 195256/478563

-mv (m) NAP(m) 0

11,78

0,25

11,53

0,5

11,28

RD-coördinaten: 195291/478560

-mv (m) NAP(m) zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord 25

50

65

0,75

Boring 24

11,03 80

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, BC-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, geel, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

0

12,28

0,25

12,03

40 43

0,5

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

11,78 55

0,75

11,53 80

1

Projectnummer

zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergrijs/ grijs, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

11,28

zand, matig fijn, zwak siltig, donkergeel/ bruin, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ bruin/ grijs, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, geel/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, BC-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, geel, 110 C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 25

RD-coördinaten: 195272/478513

-mv (m) NAP(m)

0

12,1

0,25

11,85

0,75

11,6

RD-coördinaten: 195307/478515

-mv (m) NAP(m)

0

11,98

zand, matig fijn, matig siltig, matig grindig, lichtgeel/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, C-horizont, gevlekt/ verstoord

0,25

11,73

zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, matig grindig, geel, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

0,5

zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

40

0,5

Boring 26

50

11,35

30

11,48

11,23

10,98

zand, matig fijn, zwak siltig, matig grindig, geel, weinig kiezelstenen, C-horizont, fluvioperiglaciale 100 afzettingen

70

0,75

1

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

50

zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin/ bruin, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, bruin/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

80

Projectnummer

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ grijs/ bruin, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 27

RD-coördinaten: 195296/478477

-mv (m) NAP(m) 0

11,85

0,25

11,6

Boring 28

RD-coördinaten: 195186/478560

-mv (m) NAP(m) zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ grijs, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord

0

12,07

0,25

11,82

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord 25

40

0,5

11,35

0,5

11,57 60

65

0,75

1

11,1

10,85

75

zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, bruin/ geel/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, rommelig

zand, matig fijn, matig siltig, beige/ grijs, 100 C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

70

0,75

11,32

1

11,07

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

zand, matig fijn, zwak siltig, geel/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs/ geel/ bruin, BC-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen 100

zand, zeer fijn, sterk siltig, matig grindig, 120 lichtbruin/ grijs/ oranje, matig roesthoudend, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ bruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Boring 29

RD-coördinaten: 195219/478562

-mv (m) NAP(m) 0

12,03

0,25

11,78

0,75

1

11,03

0

12,26

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

0,25

12,01

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkerbruin/ bruin/ grijs, weinig kiezelstenen, onscherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen, homogeen

0,5

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs, scherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord 25

11,53

11,28

RD-coördinaten: 195170/478517

-mv (m) NAP(m)

45

0,5

Boring 30

75

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord 25

45

11,76 55

0,75

11,51 80

zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, geel/ beige/ geel, zwak roesthoudend, 100 C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand0,3, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, plaggendek, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, bruin/ geel, onscherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Boring 31

RD-coördinaten: 195205/478516

-mv (m) NAP(m) 0

12,05

0,25

11,8

Boring 32

RD-coördinaten: 195240/478517

-mv (m) NAP(m) zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

0

12,09

0,25

11,84

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

45

0,5

11,55

0,5

11,59 55

60

0,75

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

11,3

95

1

11,05

zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

65

0,75

11,34

90

120

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, bruin/ geel, scherpe ondergrens, B-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, matig roesthoudend, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Boring 33

RD-coördinaten: 195163/478463

-mv (m) NAP(m) 0

11,6

0,25

11,35

11,1

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

50

65

0,75

RD-coördinaten: 195192/478481

-mv (m) NAP(m)

40

0,5

Boring 34

10,85 80

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, donkergeel/ oranje/ beige, sterk roesthoudend, scherpe ondergrens, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

0

11,94

0,25

11,69

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, matig grindig, donkergrijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

45

0,5

11,44

65

0,75

11,19

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs/ bruin, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

zand, matig fijn, matig siltig, lichtbruin/ grijs/ oranje, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, C-horizont, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, lichtbruin/ geel, onscherpe ondergrens, BC-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

zand, matig fijn, matig siltig, zwak grindig, 90 donkergeel/ oranje, sterk roesthoudend, onscherpe ondergrens, C-horizont, 100 fluvioperiglaciale afzettingen 85

1

10,94

zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, donkergeel/ bruin/ beige, sterk roesthoudend, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 35

RD-coördinaten: 195236/478484

-mv (m) NAP(m) 0

11,81

0,25

11,56

11,31

0

11,65

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, lichtbruin/ grijs/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

0,25

11,4

zand, matig fijn, matig siltig, matig gesorteerd, geel/ bruin/ grijs, zwak roesthoudend, onscherpe ondergrens, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

0,5

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ bruin, ondergrens diffuus, plaggendek, gevlekt/ verstoord

50

60

0,75

RD-coördinaten: 195256/478471

-mv (m) NAP(m)

40

0,5

Boring 36

11,06 80

25

40 45

11,15

70

zand, matig fijn, matig siltig, zwak grindig, lichtgrijs/ beige/ geel, zwak roesthoudend, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, weinig kiezelstenen, zwak baksteenhoudend, onscherpe ondergrens, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, geel/ grijs/ oranje, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ bruin/ grijs, zwak roesthoudend, C-horizont, gevlekt/ verstoord zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs/ geel/ geel, zwak roesthoudend, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 37

Boring 38

RD-coördinaten: 195414/478465 -mv (m) NAP(m)

-mv (m) NAP(m)

0

11,37

10,75

0,25

11,12

10,5

0,5

10,87

0

11

0,25

0,5

RD-coördinaten: 195422/478427

zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord

60

0,75

10,25

0,75

10,62 80

1

10 110

1,25

9,75

zand, matig grof, matig siltig, sterk grindig, beige/ grijs, C-horizont, 125 fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

zand, matig grof, matig siltig, slecht gesorteerd, sterk grindig, geel/ bruin/ grijs, veel kiezelstenen, C-horizont, fluvioperiglaciale afzettingen

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Projectnummer

Locatie-adres

VAPA241-EB

Pastoorsweg - Laan van Fasna

Boormeester

Plaats

Erwin Brouwer

Vaassen

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

BIJLAGE 10VERKLARENDE WOORDENLIJST AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek, vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bronstijd - In de Bronstijd (2.000 – 800 voor Chr.) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt, hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet, waaronder aanvankelijk het gebruik overledenen in grafheuvels bij te zetten. Later, rond 1.200 voor Chr. werd begraving vervangen door crematies, die in urnenvelden en soms ook in oudere grafheuvels werden bijgezet. Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen.

Fluvioperiglaciaal – door stromend water afgezet onder periglaciale omstandigheden Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude, periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn afgezet (eolische afzettingen), niet-eolische afzettingen zoals löss, kleinschalige fluviatiele afzettingen, hellingafzettingen, en lacustriene afzettingen. Bodemhorizont – een bodemhorizont is een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming. Een bodemhorizont onderscheidt zich van andere lagen door kleur, textuur, structuur en abiotische factoren. De aan- of afwezigheid van bodemhorizonten in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten. De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont. De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water, waardoor klei, humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd. De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd.

De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag van B- naar C-horizont. De kleur is meestal donkergeel, bruingeel of geelbruin De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd.

IJzertijd - In de IJzertijd (800 – 12 voor Chr.) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. IJzer was harder dan brons en ijzererts was veel breder beschikbaar dan de grondstoffen voor brons (koper en tin). Het winnen en smeden van ijzer vereiste echter veel kunde en kennis. Naast aardewerk worden vanaf deze periode soms resten van ijzeroventjes gevonden of afval dat is ontstaan bij ijzerwinning. Op de hogere zandgronden kwamen celtic fields (raatakkers) tot ontwikkeling. Dit waren akkercomplexen die zich soms tot over een groot gebied konden uitstrekken en gekenmerkt werden door relatief kleine akkertjes die omgeven werden door raatvormige wallen. Men woonde temidden van de akkers. Ten opzichte van de voorgaande en latere perioden werden vaak nattere gronden opgezocht. Vanaf de IJzertijd ook werden de zeekleigebieden in gebruik genomen. Kampontginning – kampontginningen zijn veelal kleinschalige, meestal vrij late ontginningen die vanuit een of een beperkt aantal personen zijn opgezet (eenmanses). Vaak zijn diverse kampontginningen op den duur samengegroeid tot een grotere es. Laagpakket van Wierden - (Boxtelformatie). Tot dit laagpakket worden de dekzanden gerekend.

Dekzand is gedurende het laat-Weichselien – vroeg-Holoceen gevormd onder invloed van de wind Loodzand - In een plaggendek wordt regelmatig loodzand aangetroffen: bij het winnen van plaggen werd eerst de natuurlijke toplaag afgestoken. In deze toplaag was een Ehorizont (uitspoelingslaag) aanwezig met een kenmerkende grijze kleur. Loodzand wordt meestal aangetroffen in de onderzijde van het plaggendek. Marke - een middeleeuwse term die vooral in Drenthe, Twente, Salland, op de Veluwe, rond Zutphen, in Het Gooi en op de Utrechtse Heuvelrug, in het oosten op de Saksische zandgronden dus, veel gebruikt werd als een benaming voor een agrarische bestuursvorm. Markes waren collectieve gronden van grotere boeren, die samen het beheer en gebruik van hun gemeenschappelijke (landbouw)gronden regelden. Verder werd het begrip gebruikt om de woeste gronden, hooilanden en velden die bij een dorp hoorden mee aan te duiden. Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen.

Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos. Moedermateriaal – ook wel het uitgangsmateriaal genoemd, is het materiaal waaruit de bodem is gevormd, het verse sediment vóór de verandering door de bodem vorming. Neolithicum - Het Neolithicum (5.300 – 2.000 voor Chr.) wordt gekenmerkt door een overschakeling van jagen/verzamelen naar landbouw en veeteelt. De mens ging zich op een min of meer vaste locatie vestigen. Aanvankelijk werd daarnaast nog gejaagd en verzameld, maar meer en meer werd de mens agrariër. Doordat men zich op een locatie kon vestigen, namen de materiële bezittingen sterk toe. Men bouwde boerderijen en andere constructies en creëerde voorwerpen van aardewerk en geslepen steen. De bevolking kon groeien en de samenlevingen werden complexer. Uit deze periode zijn hunebedden en grafvelden/-heuvels bekend. Paleolithicum - Gedurende het Paleolithicum (300.000 – 8.800 voor Chr.) is Nederland wel bezocht door de mens (Homo Sapiens Sapiens en Homo Sapiens Neanderthalensis) gedurende de warmere perioden. Sporen zijn echter schaars en vaak verstoord. De mens trok destijds als jager/verzamelaar rond in kleine groepen.

Afhankelijk van het seizoen en aanwezige voedselbronnen werden steeds wisselende, tijdelijke kampementen bewoond. Permafrost - er heersen permafrostcondities als de bodem over een lange periode een temperatuur heeft onder de 0 °C. Als er zich water in de vorm van ijs in de bodem bevindt

is deze vrijwel ondoorlatend voor infiltrerende neerslag of smeltwater waardoor het terrein zomers zeer drassig kan zijn. Omdat er minder water naar het grondwater kan infiltreren, zal er meer water via het oppervlak moeten worden afgevoerd bij dooi of regen in het zomerseizoen. Programma van Eisen (PvE) – een PvE is een document waarin het doel, de vraagstelling en de uitvoeringswijze van archeologisch veldonderzoek en eventueel specialistisch onderzoek is aangegeven, samen met de randvoorwaarden. Het PvE beschermt enerzijds de belangen van de opdrachtgever en anderzijds de archeologischwetenschappelijke belangen van aanwezige archeologische resten. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit, ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten, landschap & omgeving, archeologie en roerend erfgoed. Saalien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 236 – 126 duizend jaar geleden. Het Saalien was de voorlaatste ijstijd (voorlaatste glaciaal). Gedurende deze periode kwam het landijs tot in Midden-Nederland. Stuwwallen - de stuwwallen zijn in de loop van de voorlaatste ijstijd (Saalien, 238 – 126 duizend jaar geleden) gevormd. Gedurende deze ijstijd waren grote delen van Nederland bedekt met landijs.

Het gewicht van het ijspakket, dat vele honderden meters dik kon zijn, perste oudere afzettingen onder het ijs weg. Aan de voor- en zijkanten van gletsjertongen ontstonden hierdoor opgestuwde heuvels. De stuwwal kenmerkt zich door een patroon van min of meer evenwijdig lopende dagzomen, die soms door een overschuivingsvlak worden gescheiden. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 11,7 duizend jaar geleden. Het Weichselien is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet, maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost).