Document · PDF

Bijlage 17 - Onderzoek lichthinder

Gemeenteraad 9 juli 2026, gemeente EpeBij agendapunt: Vaststelling wijziging omgevingsplan 003: Kerkenland6.582 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Kerkenland Epe datum vestiging ons kenmerk 2e lezer/secr.

26 februari 2026 Arnhem M.2026.0137.00.N001 JPO|PZW

project betreft versie auteur contactpersoon e-mail/telefoon

Kerkenland Epe Onderzoek lichthinder 001 R. (Rick) Idema MSc R. (Rick) Idema MSc RID@dgmr.nl/088 346 78 13

Onderzoek lichthinder 1. Inleiding De Gemeente Epe heeft het voornemen om het gebied tussen de Laan van Fasna en de Pastoorsweg in Vaassen te transformeren naar een woongebied. Ten zuiden van het plangebied heeft Tennisvereniging De Kouwenaar enkele tennisbanen. De tennisvereniging wil een extra tennisbaan aanleggen, die mogelijk ook van verlichting wordt voorzien. De verlichtingsinstallaties bij de tennisbanen zouden lichthinder kunnen veroorzaken bij het beoogde woongebied. Om dit inzichtelijk te maken, is een onderzoek lichthinder uitgevoerd. Deze notitie omschrijft het onderzoek lichthinder dat wij voor de planlocatie hebben uitgevoerd.

2. Situatie Het plan omvat een woongebied met maximaal 181 woningen. In onderstaande figuur staan de locaties van de nieuwe woningen (geel) en tennisbanen (paarse omlijning) aangegeven ten opzichte van de omgeving. In de figuur is ook de locatie van de nieuwe tennisbaan opgenomen. Voor de locaties van de woningen is aangesloten bij de bouwvlakken uit de plankaart. De plankaart is weergegeven in figuur 2.

figuur 1: locatie tennisbanen (geel) en tennisbanen (paarse omlijning)

Kerkenland Epe

k:\doc\m\2026\0137\m2026013700n001 onderzoek lichthinder kerkenland epe.docx 26-02-2026

figuur 2: plankaart

3. Wettelijk kader In het Omgevingsplan van de Gemeente Epe zijn geen normen opgenomen voor lichthinder. Ook het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) kent geen normstelling. Uit jurisprudentie blijkt dat voor het beoordelen van lichthinder aangesloten mag worden bij de Richtlijn Lichthinder. Richtlijn Lichthinder De Commissie Lichthinder van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft in 2020 de derde druk van de Richtlijn lichthinder uitgegeven. In deze richtlijn zijn grenswaarden opgenomen. De grenswaarden voor de verschillende parameters zijn afhankelijk van de soort van verlichting. In deze situatie betreft het terreinverlichting. Grenswaarden zijn opgenomen voor de verticale verlichtingssterkte, de richtingsafhankelijke lichtsterkte per armatuur en de relatieve opwaartse lichtstroom. De verticale verlichtingssterkte is een maat voor de hoeveelheid licht die in het verticale vlak invalt (bijvoorbeeld het raam van een woning), uitgedrukt in lux. De lichtsterkte is een maat voor de hoeveelheid licht die in een bepaalde richting door een lichtbron wordt uitgestraald, uitgedrukt in candela. De relatieve opwaartse lichtstroom is een maat voor de hoeveelheid strooilicht die door een armatuur rechtstreeks naar boven wordt uitgestraald.

Kerkenland Epe

De grenswaarden voor de verschillende parameters zijn afhankelijk van het omgevingstype. Daarbij worden vijf omgevingszones onderscheiden, afhankelijk van de oorspronkelijke al aanwezige mate van verlichting. De gebiedstypen zijn: • E0 – Intrinsiek duistere gebieden. In het algemeen UNESCO sterrenlicht reservaten, IDA-duisternisgebieden en belangrijke optische astronomische observatoria. • E1 – Gebieden met een zeer lage omgevingshelderheid. In het algemeen natuurgebieden en landelijke gebieden ver van woonkernen. • E2 – Gebieden met een lage omgevingshelderheid. In het algemeen buitenstedelijke en landelijke (woon)gebieden. • E3 – Gebieden met een gemiddelde omgevingshelderheid. In het algemeen stedelijke (woon)gebieden. • E4 – Gebieden met een hoge omgevingshelderheid. In het algemeen stedelijke gebieden met nachtelijke activiteiten, zoals uitgaanscentra en industriegebieden. Voor de grenswaarden wordt onderscheid gemaakt in de dag- (07.00 tot 19.00 uur), avond- (19.00 tot 23.00 uur) en nachtperiode (23.00 tot 07.00 uur). In tabel 1 staan voor elke zone de grenswaarden voor de verticale verlichtingssterkte (E v). tabel 1: zone-indeling en grenswaarden voor de verticale verlichtingssterkte Parameter Verticale verlichtingssterkte Ev [lux]

Periode

E0 duisternis-gebied

E1 natuurgebied

Dag en avond Nacht

N.v.t. N.v.t.

2 lux 0,1 lux

E2 landelijk gebied 5 lux 1 lux

E3 stedelijk gebied 10 lux 2 lux

E4 stadscentrum/ industriegebied 25 lux 5 lux

k:\doc\m\2026\0137\m2026013700n001 onderzoek lichthinder kerkenland epe.docx 26-02-2026

De grenswaarden voor de lichtsterkte per armatuur (I) zijn afhankelijk van het oppervlak van de armatuur. De grenswaarden zijn in tabel 2 weergegeven. tabel 2: zone-indeling en grenswaarden per tijdsperiode voor de lichtsterkte per armatuur op basis van oppervlakte van het armatuur Ap Parameter

Ap [m2]

Periode

Lichtsterkte per armatuur I [cd]

0 < Ap ≤ 0,002

Dag en avond

0,002 < Ap ≤ 0,01

0,01 < Ap ≤ 0,03

0,03 < Ap ≤ 0,13

0,13 < Ap ≤ 0,5

E0 duisternisgebied 0

E1 natuurgebied

Nacht

Dag en avond

500 < 0,82d < 2.500

Nacht

Dag en avond

500 < 1,69d < 2.500

Nacht

Dag en avond

500 < 3,25d < 2.500

Nacht

Dag en avond

500 < 6,63d < 2.500

500 < 0,38d < 2.500

E2 landelijk gebied 2.500 < 0,74d < 7.500 500 2.500 < 1,69d < 7.500 500 2.500 < 3,25d < 7.500 500 2.500 < 6,50d < 7.500 500 2.500 < 13d < 7.500

E3 stedelijk gebied 2.500 < 1,12d < 10.000 600 < 0,38d < 1.000 2.500 < 2,47d < 10.000 600 < 0,82d < 1.000 2.500 < 4,94d < 10.000 600 < 1,69d < 1.000 2.500 < 9,75d < 10.000 600 < 3,25d < 1.000 2.500 < 19,50d < 10.000

E4 stadscentrum/ industriegebied 5.000 < 1,82d < 25.000 1.000 < 0,38d < 2.500 5.000 < 4,03d < 25.000 1.000 < 0,82d < 2.500 5.000 < 8,19d < 25.000 1.000 < 1,69d < 2.500 5.000 < 16,90d < 25.000 1.000 < 3,25d < 2.500 5.000 < 33,80d < 25.000

Kerkenland Epe Parameter

Ap [m2]

Periode Nacht

Ap > 0,5

E0 duisternisgebied 0

E1 natuurgebied 0

E2 landelijk gebied 500

2.500

Dag en avond Nacht

E4 stadscentrum/ industriegebied 1.000 < 6,63d < 2.500

7.500

E3 stedelijk gebied 600 < 6,63d < 1.000 10.000

500

1.000

2.500

25.000

Toetsingswaarden De tennisbanen worden alleen gebruikt in de dag- en avondperiode. In de nachtperiode vinden er geen activiteiten plaats en zullen de armaturen uitgeschakeld zijn. Wij toetsen in dit onderzoek daarom aan de grenswaarden voor de dag en avond uit de Richtlijn Lichthinder. Woningen Voor beoordeling bij de beoogde woningen is aangesloten bij de toetsingswaarden voor gebiedstype E2 (gebieden met een lage omgevingshelderheid). Dit komt neer op een grenswaarde van 5 lux voor de verticale verlichtingssterkte en een grenswaarde tussen 2.500 en 7.500 cd voor de lichtsterkte per armatuur. De grenswaarde voor de lichtsterkte per armatuur is afhankelijk van het schijnbare oppervlak van het armatuur.

4. Uitgangspunten

k:\doc\m\2026\0137\m2026013700n001 onderzoek lichthinder kerkenland epe.docx 26-02-2026

De omgeving en de verlichtingsinstallaties van de nabijgelegen padelbanen zijn ingevoerd in een rekenmodel in CalcuLuX. De opdrachtgever heeft informatie aangeleverd over de aanwezige armaturen en lichtmasten. De bestaande lichtmasten zijn 15 meter hoog. Wij hebben de situatie onderzocht met extra baan. Aangezien uit de resultaten blijkt dat deze situatie voldoet, is geen nader onderzoek gedaan naar de bestaande situatie zonder extra baan. Die situatie voldoet in dit geval per definitie ook aan de grenswaarden. Voor de nieuwe baan zijn wij uitgegaan van vergelijkbare moderne armaturen, eveneens op masten van 15 meter hoog. In tabel 3 staan de gehanteerde uitgangspunten voor de veldverlichting. Het gaat hier om het totaal aantal armaturen. In figuur 3 is een figuur opgenomen met de locaties van de bestaande (rode cirkel) en nieuwe (oranje cirkel) lichtmasten. Bij de lichtmasten staat aangegeven hoeveel armaturen aanwezig zijn per lichtmast. tabel 3: overzicht uitgangspunten armaturen en lampen Omschrijving

Armatuurtype

Bestaande lichtmasten Nieuwe lichtmasten

Optivision BVP528 T35-MB LO Optivision BVP528 T35-MB LTM

Aantal Armaturen 8 2

Lamptype LED2590 LED2590

Lichtstroom [lumen] 259.000 259.000

Hoogte [m] 15 15

Kerkenland Epe

k:\doc\m\2026\0137\m2026013700n001 onderzoek lichthinder kerkenland epe.docx 26-02-2026

figuur 3: locaties lichtmasten

De nieuwe woningen zijn meegenomen en er zijn rekenpunten geplaatst bij de gevels van de eerstelijnsbebouwing. In bijlage 1 zijn alle uitgangspunten zoals ingevoerd in het rekenmodel opgenomen.

5. Resultaten Uit de lichthinderberekening komen de onderstaande resultaten. De resultaten zijn getoetst aan de grenswaarden uit de NSVV-richtlijn. • De maximale verticale lichtsterkte is ten hoogste 2,25 lux ter hoogte van de beoogde woningen. De berekende verticale lichtsterkte voldoet aan de grenswaarde van 5 lux. • De maximale lichtsterkte per armatuur is ten hoogste 1.820 cd. De berekende maximale lichtsterkte per armatuur voldoet aan de minimale grenswaarde voor de lichtsterkte per armatuur van 2.500 cd. In bijlage 1 zijn alle rekenresultaten opgenomen.

Kerkenland Epe

6. Conclusie De Gemeente Epe heeft het voornemen om het gebied tussen de Laan van Fasna en de Pastoorsweg in Vaassen te transformeren naar een woongebied. Ten zuiden van het plangebied heeft Tennisvereniging De Kouwenaar enkele tennisbanen. Zij willen daarnaast een extra tennisbaan aanleggen. De verlichtingsinstallaties bij de tennisbanen zouden lichthinder kunnen veroorzaken bij het beoogde woongebied. Om de kans op lichthinder inzichtelijk te maken, is een lichthinderonderzoek uitgevoerd. In dit onderzoek zijn de verticale verlichtingssterkte en de lichtsterkte per armatuur bepaald. Deze zijn getoetst aan de grenswaarden uit de Richtlijn Lichthinder van de NSVV. Hieruit volgt dat voor de verschillende parameters de berekende waarden voldoen aan de grenswaarden uit de Richtlijn Lichthinder. Hieruit volgt dat bij de beoogde woningen geen lichthinder te verwachten is als gevolg van bestaande en nieuwe tennisbanen.

k:\doc\m\2026\0137\m2026013700n001 onderzoek lichthinder kerkenland epe.docx 26-02-2026

ing. J.D. (Jasper) Pondman DGMR Industrie, Verkeer en Milieu B.V.

Kerkenland Epe

Bijlage 1 Titel

Lichtberekening

Z Y

B B

BB BB

C B B

A A

240 190 140 90

-110 -160 -210 -260

Y(m)

-60

-10

-460

-410

-360

-310

-260

-210

-160

-110

-60

-10

X(m)

140

190

240

290

340

390

440

490

17 12 2

338

327

312

298

289

346

388

387

369

347

324

308

374

419

421

406

386

365

354

370

420

428

430

432

427

424

345

415

459

477

478

469

463

367

452

483

492

491

481

474

378

455

484

492

491

483

476

367

452

483

492

491

481

474

345

415

459

477

478

469

463

370

420

428

430

432

427

424

374

419

421

406

386

365

354

346

388

387

369

347

324

308

296

334

338

327

312

298

289

-3

334

-13

-8

-18

Y(m)

296

-80

-75

-70

-65

-60

-55

-50

-45

-40

X(m)

-35

-30

-25

-20

-15

-10

-5

22 17 12

450

2 -3

350

-8

-13

300

-18

Y(m)

400

-70

-65

-60

-55

-50

-45

-40

X(m)

-35

-30

-25

-20

-15

22 17 12 2

312

328

340

337

307

308

324

347

370

389

392

360

354

365

387

407

423

424

389

424

428

433

431

429

424

386

463

470

479

478

461

419

359

474

482

491

493

485

455

379

476

484

491

493

486

459

388

474

482

491

493

485

455

379

463

470

479

478

461

419

359

424

428

433

431

429

424

386

354

365

387

407

423

424

389

308

324

347

370

389

392

360

289

298

312

328

340

337

307

-3

298

-13

-8

-18

Y(m)

289

-64

-59

-54

-49

-44

-39

-34

-29

-24

X(m)

-19

-14

-9

-4

22 17 12

450

2 -3

350

-8

-13

300

-18

Y(m)

400

-54

-49

-44

-39

-34

-29

-24

X(m)

-19

-14

-9

-4

22 17 12

158

240

262

266

262

255

252

255

262

267

264

244

171

201

304

320

312

298

284

280

284

298

313

322

309

218

242

365

376

356

332

308

301

309

332

357

378

372

263

267

405

417

397

370

345

337

346

371

398

419

414

289

B 409

427

424

422

414

413

415

423

425

430

417

293

252

388

449

473

474

463

459

463

474

451

395

274

250

423

480

492

488

476

473

476

489

493

482

428

271

277

431

481

492

490

479

475

479

490

493

482

436

297

250

423

480

492

488

476

473

476

489

493

482

428

271

252

388

449

473

474

463

459

463

474

451

395

274

270

409

427

424

422

414

413

415

423

425

430

417

293

B 267

405

417

397

370

345

337

346

371

398

419

414

289

242

365

376

356

332

308

301

309

332

357

378

372

263

201

304

320

312

298

284

280

284

298

313

322

309

218

158

240

262

266

262

255

252

255

262

267

264

244

171

-13

-8

-3

-18

Y(m)

270

-72

-67

-62

-57

-52

-47

-42

-37

-32

X(m)

-27

-22

-17

-12

-7

-2

22 17 12

450 B

350

-3

300

250

-8

-13

200

-18

Y(m)

400

-62

-57

-52

-47

-42

-37

-32

X(m)

-27

-22

-17

-12

-7

22 17 12

340

328

313

298

290

360

392

389

370

348

324

308

389

424

423

407

387

366

355

386

424

430

431

434

428

425

359

419

462

479

470

464

379

456

486

494

492

482

475

388

459

486

493

492

484

477

379

456

486

494

492

482

475

359

419

462

479

470

464

386

424

430

431

434

428

425

389

424

423

407

387

366

355

360

392

389

370

348

324

308

307

337

340

328

313

298

290

-3

337

-13

-8

-18

Y(m)

307

-44

-39

-34

-29

-24

-19

-14

-9

-4

X(m)

22 17 12

450

2 -3

350

-8

-13

300

-18

Y(m)

400

-34

-29

-24

-19

-14

-9

-4

X(m)

22 17 12

313

329

341

339

307

309

325

348

371

390

393

358

355

366

387

407

424

425

387

425

429

434

432

430

424

383

464

471

480

479

462

420

357

475

483

492

494

486

457

381

478

485

493

494

487

460

393

475

483

492

494

486

457

381

464

471

480

479

462

420

357

425

429

434

432

430

424

383

355

366

387

407

424

425

387

309

325

348

371

390

393

358

290

299

313

329

341

339

307

-3

299

-13

-8

-18

Y(m)

290

-28

-23

-18

-13

-8

-3

X(m)

22 17 12

450

2 -3

350

-8

-13

300

-18

Y(m)

400

-18

-13

-8

-3

X(m)

22 17 12

264

267

263

255

253

255

263

268

265

246

178

218

309

322

313

298

285

281

285

299

314

323

311

226

263

372

378

358

333

309

302

309

333

358

379

372

268

289

414

419

398

371

346

338

346

372

399

419

412

292

293

418

430

425

424

415

414

416

424

425

430

415

296

274

395

451

474

475

464

460

464

475

451

395

282

271

429

483

493

489

477

474

478

490

494

483

431

281

297

437

483

493

491

480

476

480

491

494

484

438

310

271

429

483

493

489

477

474

478

490

494

483

431

281

274

395

451

474

475

464

460

464

475

451

395

282

293

418

430

425

424

415

414

416

424

425

430

415

296

B 289

414

419

398

371

346

338

346

372

399

419

412

292

263

372

378

358

333

309

302

309

333

358

379

372

268

218

309

322

313

298

285

281

285

299

314

323

311

226

171

244

264

267

263

255

253

255

263

268

265

246

178

-3

-13

-8

-18

Y(m)

244

171

-36

-31

-26

-21

-16

-11

-6

-1

X(m)

22 17 12

450 B

350

-3

300

250

-8

-13

200

-18

Y(m)

400

-26

-21

-16

-11

-6

-1

X(m)

22 17 12 2

248

249

258

274

282

304

292

286

290

304

325

335

330

317

312

319

337

359

373

352

338

331

335

350

371

383

369

354

343

342

352

369

373

382

366

352

346

349

357

355

383

366

352

345

347

354

355

382

366

352

346

349

357

355

369

354

343

342

352

369

373

352

338

331

335

350

371

383

330

317

312

319

337

359

373

304

292

286

290

304

325

335

267

256

248

249

258

274

282

-3

256

-13

-8

-18

Y(m)

267

-2

X(m)

22 17 12

375 B

325

-3

300

275

-8

-13

250

-18

Y(m)

350

X(m)

22 17 12

211

205

195

191

194

199

190

254

247

236

234

245

261

254

295

288

277

279

296

318

312

325

316

307

313

335

362

356

339

328

332

352

378

373

367

358

344

342

356

374

362

379

372

354

346

351

359

341

382

373

355

345

348

356

337

379

372

354

346

351

359

341

367

358

344

342

356

374

362

349

339

328

332

352

378

373

325

316

307

313

335

362

356

295

288

277

279

296

318

312

254

247

236

234

245

261

254

211

205

195

191

194

199

190

-3

349

-13

-8

-18

Y(m)

-2

X(m)

22 17 12

350

2 -3

250

-8

-13

200

-18

Y(m)

300

X(m)

8 7 6 5 4

0.02

0.03

0.02

0.03

0.04

0.05

0.03

0.04

0.06

0.08

2 1 0 -4

-3

-2

-1

-5

AC(m)

0.02

-1.5

-0.5

0.5

1.5

2.5

3.5

4.5

5.5

6.5

7.5

8.5

9.5

10.5

11.5

12.5

AB(m)

13.5

14.5

15.5

16.5

17.5

18.5

19.5

20.5

21.5

22.5

23.5

24.5

25.5

26.5

0.02

0.04

0.06 0.05

0.07

2 1 -2

-1

-3

AC(m)

0.03

-1.5

-0.5

0.5

1.5

2.5

3.5

4.5

5.5

6.5

7.5

8.5

9.5

10.5

11.5

12.5

AB(m)

13.5

14.5

15.5

16.5

17.5

18.5

19.5

20.5

21.5

22.5

23.5

24.5

25.5

26.5

11 10 9 8 7 6 5 4

0.6

1.1

1.3

1.4

0.7

1.0

1.5

1.6

1.8

1.0

1.6

1.8

1.9

2.2

2 1 0 -6

-5

-4

-3

-2

-1

-7

AC(m)

0.4

-2

-1

AB(m)

0.5

1.5 2

2 1 -4

-3

-2

-1

-5

AC(m)

-2

-1

AB(m)

13 12 11 10 9 8 7 6 5 4

0.52

0.45

0.40

0.32

0.25

0.18

0.13

0.64

0.61

0.52

0.46

0.38

0.29

0.22

0.16

0.74

0.70

0.59

0.53

0.45

0.36

0.27

0.20

2 1 0 -9

-8

-7

-6

-5

-4

-3

-2

-1

-10

AC(m)

0.54

-5

-4

-3

-2

-1

AB(m)

0.2

0.4

0.6 0.5

0.7

2 1 -5

-4

-3

-2

-1

-6

AC(m)

0.3

-5

-4

-3

-2

-1

AB(m)

11 10 9 8 7 6 5 4

0.04

0.03

0.02

0.08

0.05

0.03

0.02

0.09

0.06

0.04

0.03

0.02

2 1 0 -6

-5

-4

-3

-2

-1

-7

AC(m)

0.06

-2

-1

AB(m)

0.02

0.06 0.08

2 1 -4

-3

-2

-1

-5

AC(m)

0.04

-2

-1

AB(m)

180 130 80 -20 -70 -120 -170

0 D0

0 B0

11 15 10

15 31 21

8 145 191 176 40 180 191 137 112 122 91

21 389 306 377 81 372 309 394 237 286 310 7

B 495 477 466B290 349 318 A 5 20B471 475 493 B 110

23 427 379 420 89 416 381 429 264 321 353 8

11 229 234 240 56 241 236 228 148 170 149 3

35 22 37 24 37 23 36 53 47 15

-220

Y(m)

-380

-330

-280

-230

-180

-130

-80

-30

X(m)

120

170

220

270

320

370

180 130 80

400

300

-20

-120

-70

200

-170

100

-220

Y(m)

-280

-230

-180

-130

-80

-30

X(m)

120

170

220

270

180 130 80 -20 -70 -120 -170

0 D0

0 B0

85 213 143 15 154 213 72 66 135 87

15 408 366 395 42 392 369 413 155 336 386 5

B 501 559 438B181 414 350 A 4 8B449 557 493 B 56

16 447 403 437 46 436 407 451 178 383 429 5

3 214 273 239 24 244 274 209 89 201 156 2

17 29 36

-220

Y(m)

-380

-330

-280

-230

-180

-130

-80

-30

X(m)

120

170

220

270

320

370

180 130 80

500

-20

-70

300

-120

200

-170

100

-220

Y(m)

400

-280

-230

-180

-130

-80

-30

X(m)

120

170

220

270

Lichtsterktediagram 120o 150o

180o

150o

[cd/1000lm] 120o

90o

60o

750

30o

C = 180o C = 270o

Lichtsterktediagram 120o 150o

30o C = 0o C = 90o

Imax

180o

150o

[cd/1000lm] 120o

90o

60o

500

30o

C = 180o C = 270o

0o Imax

30o C = 0o C = 90o

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/17067438/1