750532 Beleidskader herstel- en stimuleringsagenda energiecrisis

Herstel- en stimuleringsagenda energiecrisis Beleidskader

Herstel- en stimuleringsagenda energiecrisis Beleidskader

Inhoud 1 Inleiding............................................................................................................................................................ 4 1.1 Algemeen................................................................................................................................................. 4 2

1.2 Insteek van de aanpak........................................................................................................................ 4 1.2.1 Focus en inzicht in beelden van de impact........................................................................4 1.2.2 Richten op (1) acuut en overbrugging, en (2) herstel en stimulering....................4 1.2.3 Richting vanuit het raadsakkoord en collegeprogramma...........................................5 2 Doel en uitgangspunten............................................................................................................................. 6 2.1 Doel............................................................................................................................................................ 6 2.2 Afbakening.............................................................................................................................................. 6 2.3 Uitgangspunten..................................................................................................................................... 6 3 Beleidskeuzes voor maatregelen korte en (middel)lange termijn...........................................8 3.1 Sociaalmaatschappelijk perspectief..............................................................................................

8 3.1.1 Globaal beeld................................................................................................................................. 8 3.1.2 De richting...................................................................................................................................... 8 3.2 Economisch perspectief..................................................................................................................... 8 3.2.1 Globaal beeld................................................................................................................................. 8 3.2.2 De richting...................................................................................................................................... 9 4 FINANCIËN................................................................................................................................................... 10 4.1 2023........................................................................................................................................................ 10 4.2 Perspectief 2024 en verder........................................................................................................... 10

3

1

INLEIDING

1.1

Algemeen De energiecrisis in combinatie met de hoge inflatie heeft een grote impact op de (Eper) samenleving. Temeer omdat we net uit een periode komen waarin onze gezondheid, ons welzijn en de kwaliteit van leven al sterk onder druk stond (covid-19).Voor inwoners en huishoudens hebben we aanvullend op de regelingen vanuit het Rijk inmiddels al diverse maatregelen genomen. De gevolgen van de energiecrisis gaan echter verder dan inwoners en huishoudens. Uit een ambtelijke uitvraag (januari 2023) – de periode dat de energieprijzen extreem hoog waren – onder ondernemers en het maatschappelijk middenveld kwam naar voren dat de Rijksregelingen onvoldoende zijn om het huidige niveau van leefbaarheid in onze dorpen in stand te houden. Ondernemers hebben stevige zorgen over hun bestaansrecht in de toekomst, met op den duur negatieve gevolgen voor de bezetting van het centrum, afnemende werkgelegenheid en de aantrekkelijke uitstraling voor onze inwoners en toeristen. Ook verenigingen en stichtingen op het gebied van welzijn, sport, kunst en cultuur ondervinden bijna allemaal negatieve gevolgen van de gestegen energieprijzen. Hoewel de meeste verenigingen / stichtingen – met uitzondering van de dorpshuizen en de Koekoek – het vooralsnog redden, hadden ze vrijwel allemaal onderbouwde zorgen over 2024 en verder.

Voor beide groepen geldt dat de dalende energieprijzen op dit moment zorgen voor enige verlichting. Dit biedt echter geen garanties voor de toekomst. De verwachting in de markt is dat de stroom- en gasprijzen de komende jaren hoog blijven en sterk fluctueren. Bovendien is onzeker of de compensatiemaatregelen vanuit het Rijk in 2024 worden voortgezet. In de begroting 2023-2026 is gedeeltelijk rekening gehouden met de verwachte hogere uitgaven als gevolg van de energiecrisis: er is steeds gerekend met 5% inflatie. Op basis van een ambtelijke uitvraag is dit zeer waarschijnlijk onvoldoende om de effecten van de energiecrisis voldoende te beperken dan wel tegen te gaan. Dit beleidskader geeft de hoofdlijn aan van de gemeentelijk inzet voor de Eper samenleving om de lokale gevolgen van de energiecrisis voor ondernemers, verenigingen, stichtingen en maatschappelijke accommodaties te dempen. Hierbij laten we niet de fluctuerende energieprijzen leidend zijn, maar kiezen we een strategie om zowel organisaties bij te staan die dreigen om te vallen als maatregelen te treffen om het energieverbruik om (middel)lange termijn structureel te verminderen, zodat financiële steun op termijn niet meer nodig is. Hiermee dragen we gelijktijdig bij aan het reduceren van de CO2 uitstoot (programma energie en warmte) en de visie op toekomstbestendige maatschappelijke accommodaties.

Kern van dit kader betreft het doel, de uitgangspunten en de beleidsterreinen om maatregelen op in te zetten. Op basis van dit kader vindt uitwerking plaats naar concrete maatregelen.

1.2

Insteek van de aanpak

1.2.1 Focus en inzicht in beelden van de impact Het beleidskader bevat de focus voor een uitwerkingspakket. Hiertoe zijn het doel en algemene uitgangspunten geformuleerd, alsmede de richting voor een uitwerkingspakket. Hiertoe is een gedegen onderzoek van de impact van de energiecrisis in onze gemeente uitgevoerd en zijn de gemeentelijke ondersteuningsmogelijkheden onderzocht. 1.2.2 Richten op (1) acuut en overbrugging, en (2) herstel en stimulering In deze energiecrisis zijn twee fasen te onderscheiden: (1) acuut en overbrugging, en (2) herstel en stimulering. Hoewel er enige volgordelijkheid qua tijd in de fasen zit, is er in werkelijkheid een overlap. Ondanks hun verbondenheid, behandelen we beide fasen in dit beleidskader zoveel mogelijk als gescheiden entiteiten om zo het overzicht te behouden. Acuut en overbrugging is de fase waarin we naar schatting de komende twee jaar zitten. Direct handelen en aanpassen aan de nieuwe situatie staat centraal. Het gaat dan om tijdelijke en specifieke steunmaatregelen of om een basisniveau van voorzieningen in stand te houden voor herstel. Na deze fase gaat de herstel- en stimuleringsfase meer naar maatregelen gericht op energietransitie. Hierbij ligt een koppeling met de ‘Transitievisie Energie en Warmte’, de Visie op toekomstbestendige maatschappelijke accommodaties en het Integraal huisvestingsplan voor het onderwijs voor de hand. 4

1.2.3 Richting vanuit het raadsakkoord en collegeprogramma Het raadsakkoord zet in op een leefbare lokale samenleving. Hiertoe zijn o.a. goede maatschappelijke voorzieningen en accommodaties nodig en een bloeiende lokale economie met aantrekkelijke en vitale dorpscentra en toekomstbestendige bedrijventerreinen. Zowel nu als in de toekomst. Hiertoe is onder meer een verduurzamingstraject noodzakelijk.

5

2

DOEL EN UITGANGSPUNTEN De effecten van de energiecrisis overstijgen het lokale niveau. Organisaties in onze gemeente en wijzelf krijgen te maken met stijgende kosten, en, in sommige gevallen, daling van inkomsten waarvan zij en wij de gevolgen niet alleen kunnen dragen. Het Rijk heeft diverse compensatieregelingen bekend gemaakt en reeds ingezet (bijvoorbeeld: verlaging BTW op energie en het energieplafond). Ook zijn er nog compensatiemaatregelen aangekondigd maar nog niet in werking (bijvoorbeeld voor verenigingen en het midden- en kleinbedrijf). Partijen hebben of krijgen nu scherper in beeld wat de impact van deze crisis bij hen is. Belangrijk is richting te geven in de gemeentelijke aanpak van de ongewenste maatschappelijke effecten. De komende tijd blijft de impact van de energiecrisis op de lokale situatie met daarbij nog onvoorspelbare ontwikkelingen. De scope blijft vooralsnog de middellange termijn, zijnde de jaren 2023 tot en met 2027.

2.1

Doel 1. Investeren om de ongewenste maatschappelijke effecten van de energiecrisis op lokale activiteiten te beperken dan wel tegen te gaan. 2. Daartoe in 2023-2027 maatregelen in te zetten gericht op de fase van overbruggen en herstel, en de eerste stappen in de fase van herstel en stimuleren.

2.2

Afbakening Dit beleidskader en de afgeleide maatregelen hieruit richt zich op ondernemers, maatschappelijke accommodaties / organisaties op het gebied van welzijn, sport en cultuur. Het gaat hier om sportverenigingen, wijkgebouwen (bijv. Kulturhus EGW Triton) en culturele verenigingen / stichtingen (bijv. bibliotheek, musea, muziekverenigingen). Scholen, zorginstellingen, het zwembad en inwoners vallen in eerste instantie buiten de scope van dit beleidskader en de afgeleide maatregelen. De reden is dat zij op andere wijze gecompenseerd (kunnen) worden door andere gemeentelijke maatregelen of compensatiemaatregelen vanuit het Rijk. Indien deze compensatiemaatregelen onvoldoende blijken te zijn, kan worden overwogen om dit beleidskader (inclusief de daaruit voortvloeiende maatregelen en beschikbare financiële middelen) ook van toepassing te laten zijn op één of meerdere van deze uitgesloten doelgroepen. In eerste instantie richten we ons op de jaren 2023-2027.

2.3

Uitgangspunten Het zal niet mogelijk zijn om als gemeente in te gaan op alle effecten van deze crisis. Er zullen de komende maanden en jaren wellicht bedrijven failliet gaan, organisaties en verenigingen zullen mogelijk stoppen en wijkgebouwen hun deuren sluiten. Dit kunnen we als gemeente niet voorkomen. Vanuit de gemeente zullen daarom ook keuzes gemaakt moeten worden waar ondersteuning te bieden (welke organisaties en doelgroepen) en welke ondersteuning wordt geboden. Dit rekening houdend met wat voor de gemeente is te dragen. Daarnaast zorgt deze energiecrisis ook voor een versnelling van de duurzaamheidsopgave, en legt het dus ook een focus op toekomstgerichte oplossingen en maatregelen. Om helderheid te scheppen onder welke voorwaarden de gemeente ondersteuning kan bieden, is het noodzakelijk om vooraf enkele uitgangspunten te formuleren waarop het beleid is gebaseerd: 1. De maatregelen zijn aanvullend op regelingen en maatregelen van het Rijk en andere regelingen. 2. Eventuele compensatiebudgetten vanuit het Rijk worden ingezet conform het doel met daar waar mogelijk en wenselijk een lokale invulling. 3. De maatregelen richten zich in eerste instantie op de middellange termijn, zijnde de jaren 2023 tot en met 2027. De maatregelen bieden geen zekerheid, garantie of doorkijk voor daarna. 4.

De maatregelen richten zich op specifieke doelgroepen en organisaties en niet op het totaal aan organisaties in de gemeente.

6

5. Per doelgroep gelden niet alleen de regelingen van het Rijk, maar ook wat andere partijen (kunnen) doen zoals de provincie, banken, vastgoedeigenaren en de bedrijven, organisaties en instellingen zelf. 6. De maatregelen zijn tijdelijk, direct uitvoerbaar, geven op korte termijn effect. 7. Maatregelen en investeringen sluiten zoveel als mogelijk aan bij het collegeprogramma en actueel bestaand beleid.

7

3

BELEIDSKEUZES VOOR MAATREGELEN KORTE EN (MIDDEL)LANGE TERMIJN Dit beleidskader richt zich, zoals in het doel geformuleerd, enerzijds op de fase van overbruggen en anderzijds op de fase van herstel / stimuleren. De impact is met name te zien op het economisch en sociaal-maatschappelijk domein. Dit zijn de twee kerndomeinen in dit beleidskader. Op basis van deze hoofdindeling vindt later de uitwerking naar concrete maatregelen plaats. Er is nu een globaal beeld van de impact van de crisis in onze gemeente (zie bijlage 1). Dit beeld vormt samen met de hiervoor vermelde algemene uitgangspunten de basis voor de keuze van de beleidsterreinen om maatregelen op in te zetten.

3.1

Sociaalmaatschappelijk perspectief

3.1.1 Globaal beeld Het globale beeld is dat er bij diverse organisaties op het terrein van welzijn, sport en cultuur financiële zorgen bestaan over het betalen van huur, doorlopende kosten en teruglopende inkomsten. Het sluiten van maatschappelijke accommodaties of stoppen van verenigingen heeft negatieve gevolgen voor de kwaliteit van leven in onze dorpen. 3.1.2 De richting De primaire ondersteuning voor verenigingen, stichtingen en andere kleine maatschappelijke organisaties levert de rijksoverheid (prijsplafond energie). Aanvullend op het rijksbeleid willen we organisaties faciliteren. De gemeentelijke inzet is vooral gericht op het voortbestaan en de continuïteit van een organisatie of van sociaal-maatschappelijke structuren, die onmisbaar zijn in onze gemeente. Het gaat daarbij om het behoud van werkgelegenheid bij en het voorbestaan van organisaties, buurthuizen, verenigingen en instellingen. Het behoud van subsidie is voor diverse organisaties en verenigingen belangrijk voor het voortbestaan, maar soms onvoldoende als gevolg van de gestegen energieprijzen. Subsidies worden waar nodig opgehoogd met specifieke afspraken als gevolg van de effecten van de energiecrisis. Toekomstbestendigheid, levensvatbaarheid en ondersteuning voor een korte periode (20232027) spelen ook een rol bij de gemeentelijke inzet.

De maatregelen richten zich op de beleidsterreinen welzijn, sport en cultuur. Hierbij worden de volgende maatregelen genomen: 1. Acuut en overbrugging: financieel bijdragen in de stijgende kosten als gevolg van de energiecrisis en inzetten op gedragsverandering. A) Verenigingen en stichtingen met een exploitatie / instandhoudingssubsidie (dorpshuizen, sportcentra, bibliotheek, et cetera) (gedeeltelijk) compenseren van de stijging van het exploitatie tekort. B) Overige verenigingen en stichtingen (gedeeltelijk) compenseren voor de stijgende energielasten indien faillissement / sluiting dreigt. C) Verenigingen en stichtingen met een eigen accommodatie alsook de accommodaties waarvan de gemeente eigenaar is krijgen gratis een energiecoach aangeboden. 2. Herstel en stimulering: terugdringen van de energiekosten en versnellen energietransitie. A) Verenigingen en stichtingen met een eigen accommodatie alsook de accommodaties waarvan de gemeente eigenaar is krijgen gratis een energiescan aangeboden. B) De duurzaamheidslening ‘overige doelgroepen’ wordt gepromoot en vergroot. C) Maatschappelijke accommodaties in eigendom van de gemeente worden waar mogelijk versneld verduurzaamd.

3.2

Economisch perspectief

3.2.1 Globaal beeld 8

De impact van de crisis op de lokale economie is divers. Ondernemers uit vrijwel alle sectoren hebben zich gemeld, denk aan de industrie, verblijfsrecreatie, retail, horeca, dagrecreatie. De sectoren die eruit springen, omdat zij tijdens de coronacrisis ook een behoorlijke klap hebben gehad zijn de winkeliers en de horecabedrijven. Door de stijgende prijzen in het algemeen (personeel, inkoop et c.) en de inhaalslag na corona zijn er zorgen over het bestaansrecht in de toekomst. Dit heeft op den duur negatieve gevolgen voor de bezetting van het centrum, afnemende werkgelegenheid en de aantrekkelijke uitstraling voor onze bewoners en toeristen. 3.2.2 De richting De primaire ondersteuning van ondernemers en bedrijven levert de Rijksoverheid (prijsplafond MKB, tegemoetkoming energiekosten-regeling, BMKB-groen voor verduurzaming, groene aftrekposten). Aanvullend op het rijksbeleid willen we ondernemers en bedrijven faciliteren. De maatregelen richten zich op het beleidsterrein lokale economie. Hierbij worden de volgende maatregelen genomen: 1. Acuut en overbrugging: inzetten op gedragsverandering. A) Ondernemers krijgen gratis een energiecoach aangeboden. B) Ondernemers die dat nodig hebben, komen in aanmerking voor een energietoeslag. 2. Herstel en stimulering: terugdringen van de energiekosten en versnellen energietransitie.

A) Ondernemers krijgen gratis een energiescan aangeboden. B) De duurzaamheidslening ‘overige doelgroepen’ wordt gepromoot en vergroot.

9

4

FINANCIËN

4.1

2023 Voor 2023 verwachten we ongeveer € 670.000,- aan uitgaven voor de uitvoering van beleidskader (zie tabel hieronder). Deze uitgaven kunnen worden gedekt uit eenmalige middelen:  Winterfonds Provincie Gelderland: eenmalig € 156.571 (toegekend);  Vrijvallen middelen uit de coronareserve: naar schatting € 525.000 voor 2023.

2023

Inkomsten Provincie (Winterfonds) Coronareserve**

€ 156.517 € 525.000

Total inkomsten

€ 681.517

** Het betreft hier een onderbouwde schatting. Na het vaststellen van de jaarrekening is het definitieve bedrag bekend.

Uitgaven Acuut: financiële ondersteuning organisaties Acuut: compensatie exploitatie bijdrage Acuut: energietoeslag ondernemers Stim: energiecoach organisaties**** Stim: energiescan organisaties***** Stim: energiecoach ondernemers****** Stim: energiescan ondernemers******* Uitvoeringskosten

€ 150.000 € 150.000 € 25.000 € 18.750 € 50.000 € 150.000 € 80.000 € 50.000

Totaal uitgaven Saldo (Inkomsten - uitgaven)

€ 673.750 € 7.767

**** 25*750 per traject, waarbij we verwachten dat niet allle trajecten in 2023 worden uitgevoerd. *****25*2000 per scan, waarbij we verwachten dat niet allle trajecten in 2023 worden uitgevoerd. ******200*750 per traject, waarbij we verwachten dat niet allle trajecten in 2023 worden uitgevoerd. *******200*2000 per scan, waarbij we verwachten dat niet allle trajecten in 2023 worden uitgevoerd. N.B. Mocht op een post minder worden uitgegeven dan geraamd dan wordt op andere onderdelen versneld. Mocht op een post meer (moeten) worden uitgegeven dan geraamd dan wordt op andere onderdelen gekeken waar financiële ruimte zit.

4.2

Perspectief 2024 en verder Hoewel toekomstige ontwikkelingen ongewis zijn, en dit de nodige onzekerheid met zich meebrengt over het nut en de noodzaak van de maatregelen en de bijbehorende realistische uitgaven, heeft het beleidskader een meerjarige ambitie. Door niet alleen financiële ondersteuning en compensatie te bieden, maar ook maatregelen te nemen die bijdragen aan structureel minder energieverbruik, is ondersteuning en compensatie uiteindelijk niet meer nodig. Bovendien dragen we zo bij aan de doelstellingen uit het programma Energie & Warmte. Voor de periode 2024-2027 verwachten we de volgende noodzakelijke maatregelen:   

Financieel ondersteunen / compenseren van verenigingen en stichtingen; Aanbieden van gratis energiecoaches en -scans aan ondernemers en verenigingen / stichtingen met een eigen accommodatie; Het vergroten en promoten van de duurzaamheidslening ‘overige doelgroepen’; 10

 

Het versneld verduurzamen van maatschappelijke accommodaties in eigendom van de gemeente;. Uitvoeringskosten om bovenstaande te realiseren;

Omdat voor de maatregelen vanaf 2024 nog geen financiële dekking is, wordt dit betrokken bij de integrale afweging in het kader van de (meerjaren)begroting 2024-2027. Bij de integrale afweging betrekken we onder andere de extra middelen die het Rijk heeft aangekondigd (in de Najaarsnota van het Rijk). Dit betreffen extra financiële middelen voor een algemene prijsbijstelling vanwege de uitzonderlijke stijging van de prijzen voor het jaar 2022 sinds de meicirculaire 2022. Deze extra structurele middelen zullen de gemeenten nodig hebben om de stijging van de prijzen over de breedte van de hele begroting op te vangen. Gemeenten kunnen deze middelen dus o.a. (deels) inzetten om publieke en maatschappelijke voorzieningen te compenseren voor hoge kosten.

11