741292 Expertjudgement alternatieven VE sessie

Expertjudgement Convergeren van de Value Engineering varianten voor de kruisingen Laan van Fasna, Deventerstraat en Eekterweg.

Inleiding In de initiatieffase en voorontwerpfase van de hoogwaardige fietsroute Epe – Apeldoorn zijn veel alternatieven afgewogen en is een eerste fase van divergeren en convergeren doorlopen. De gemeenteraad van Epe heeft in februari 2022 besloten om door te gaan met de verdere ontwikkeling van de hoogwaardige fietsroute. De gemeenteraad van Apeldoorn heeft echter in februari 2022 besloten om te stoppen met de ambitie voor een hoogwaardige fietsroute. Om de mogelijkheden van een doorfietsroute te onderzoeken heeft de gemeente Epe gekozen om met de methodiek van Value Engineering (VE) samen met stakeholders alternatieven voor de meer complexe en dure knelpunten te onderzoeken. In de VE-sessie (augustus en september 2022) zijn voor de kruisingen: Laan van Fasna, Deventerstraat en de Eekterweg, naast de verkeerskundige oplossing zoals opgenomen in het Voorlopig Ontwerp (VO), mogelijke alternatieven door de aanwezigen ingebracht. Aansluitend hierop zijn per kruising de ingebrachte alternatieven en de haalbaarheid daarvan nader besproken. Per kruising zijn tijdens de VEsessie op basis van een verder verdiepende exercitie enkele alternatieven als niet wenselijk/ongeschikt bevonden. Dit bezien vanuit o.a. verkeersveiligheid, functionaliteit en inpasbaarheid.

De hieruit over gebleven alternatieven zijn, aansluitend op de VE-sessie, op een later moment nader onder de loep genomen door een team van experts. In deze exercitie zijn de kansrijke alternatieven geselecteerd. De uitkomsten van deze exercitie worden hieronder uiteengezet. Per kruising worden de verschillende alternatieven kort toegelicht en wordt onderbouwd waarom bepaalde alternatieven afvallen en welke alternatieven we gaan uitwerken naar een VO- niveau. Laan van Fasna (LvF): LvF 1 Tunnel (met aandachtspunt) Vanaf de linker zuidkant zou dan nog een omleiding komen om de tunnel in te fietsen. LvF 2 Fietsrotonde LvF 3 Tunnel, maar met een verhoogde weg. Helling minder diep en betere zichtlijnen LvF 4 Voorrangskruispunt (inclusief haaientanden, stoplichten of stopborden) LvF 5 Fietsbrug (i.c.m. verlaagde ligging van de Laan van Fasna) LvF 6 Rotonde bij Poelweg

De Laan van Fasna is een gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 50 km/uur. De werkelijk gereden snelheid (V85) die is gemeten in 2018 tussen Deventerstraat en Boxhofstede bedraagt 46 km/uur. Volgens deze telling maken ongeveer 8.300 motorvoertuigen per etmaal gebruik van deze weg. De drukste uurintensiteit is 750 motorvoertuigen in de avondspits. Ten westen van de oversteek zijn fietsstroken op de rijbaan aanwezig. Op het gedeelte van de Laan van Fasna ten noordoosten van de oversteek rijden fietsers op een vrijliggend fietspad. Ten aanzien van een gelijkvloerse kruising uit de voorrang wordt uitgelegd waarom deze ook ongewenst is. Dit heeft in de eerste plaats met de oversteekbaarheid te maken. De kwaliteit van de oversteekbaarheid wordt bepaald door de wachttijd van de fietsers. Die is afhankelijk van de hoeveelheid verkeer op de kruisende weg en de oversteeklengte. De richtlijnen geven hiervoor als vuistregels aan dat een rijbaan van 2x1 rijstrook bij een uurintensiteit tot 800 motorvoertuigen nog redelijk kan worden overgestoken (binnen de bebouwde kom).[1] Hoewel de oversteekbaarheid met de huidige verkeersintensiteit als ‘redelijk’ kan worden beschouwd, blijft de kans aanwezig dat de fietsers op de fietsroute moeten stoppen. De intensiteit op het wegvak ligt dichtbij de grens van het acceptabele (750 vs 800 voertuigen/uur).

Bij een mogelijke groei van verkeer in de toekomst, kan de oversteekbaarheid tot problemen leiden, waarbij onveiligheid en te lange wachttijden kunnen ontstaan. Echter naast de oversteekbaarheid spelen uiteraard ook bij deze variant de ligging in de bocht en daarmee is ook de beperkte zichtbaarheid een cruciale factor. [1] CROW Ontwerpwijzer fietsverkeer

LvF 1: Tunnel: Alternatief zoals in het VO ontwerp handhaven met een paar aandachtspunten: -

Fietsinfrastructuur op maaiveld nader uitwerken; Tunnel zo pragmatisch mogelijk inpassen; Verticaal alignement optimaliseren fietsroute Nader inzicht in kabels & leidingen en riolering Bouwfasering uitwerken

LvF 2: Fietsrotonde Deze variant lost het gelijkvloers kruisen niet op. Het punt vanwege het slechte zicht en de ligging in de bocht maken deze variant onacceptabel. Voor het gemotoriseerde verkeer op de Laan van Fasna ontstaat ook een ongewenste oplossing welke tot verkeersonveiligheid kan leiden en een slechte invloed heeft op de doorstroming van de Laan van Fasna (gebiedsontsluitingsweg). Voor de verkeerskundige specialisten en de civieltechnische specialisten een ongewenste oplossing. Daarnaast zijn er mogelijk nog issues m.b.t. grondverwerving. Hiermee komt deze variant te vervallen.

LvF 3: Tunnel met een verhoogde weg Op zich een prima oplossing. Deze oplossing is ook gekozen voor de fietstunnel in de Laan van Fasna tussen het huidige knelpunt en de Deventerstraat. Echter ligt deze verhoging van de weg precies in een bocht. Een verhoging in een bocht is zeer ongewenst voor de verkeersveiligheid voor het doorgaande verkeer op de Laan van Fasna. Het al beperkte doorzicht, wordt daarmee nog verder beperkt. Technisch mogelijk maar verkeerskundig niet gewenst. Bij uitwerking van de tunnel bij variant 1 gaan we wel het verticaal alignement optimaliseren. Hiermee komt deze variant te vervallen.

LvF 4: Voorrangskruispunt (inclusief haaientanden, stoplichten of stopborden) Verkeerskundig zeer ongewenst. Omdat de oversteek in een bocht ligt én omdat het zicht op het fietspad en dus op de naderende fietsers beperkt is, leidt een oversteek met fietsers in de voorrang tot verkeersonveiligheid. Automobilisten kunnen de oversteek en de overstekende fietsers niet op tijd waarnemen om op een veilige wijze af te remmen en de fietsers voorrang te verlenen. De Laan van Fasna is erg druk (circa 8.000 mvt/etm). Ook voor fietsers is het kruispunt niet overzichtelijk wat leidt tot verkeersonveiligheid. Technisch haalbaar, verkeerskundig zeer ongewenst, zowel vanuit verkeersveiligheid als vanuit doorstroming op de Laan van Fasna (gebiedsontsluitingsweg). Hiermee komt deze variant te vervallen. LvF 5: Fietsbrug (mogelijk i.c.m. verlaagde ligging van de Laan van Fasna) Technisch makkelijker haalbaar dan een tunnel. Geen tot weinig effect op kabels& leidingen en de riolering. Tijdens de bouw zeer beperkte hinder. Verkeerskundig iets minder dan een tunnel (iets minder comfort). Een fietser moet eerst omhoog en gaat pas daarna naar beneden. Daarnaast moet men bij een brug verder omhoog dan bij een tunnel naar beneden, dus langere hellingen. Met de groei van het aantal e-bikes is dit argument minder van toepassing. Qua inpassing kan een tunnel weggewerkt worden en is dus minder zichtbaar.

De brug is zichtbaar, waarbij dus extra aandacht aan de vormgeving en inpassing zal moeten worden besteed. Een alternatief om in deze fase nader te onderzoeken op o.a. kosten, inpassing en ontwerp. Een verlaging van de Laan van Fasna is verkeerstechnisch en ook technisch niet gewenst. In de bocht wil je geen “kuil”. Mede in verband met de beperkte zichtbaarheid en het verwachtingspatroon kan dit leiden tot gevaarlijke situaties. Een verlaagde Laan van Fasna is ook qua waterhuishouding ongewenst. Zeker gezien de steeds stevigere buien met bijbehorende wateroverlast. LvF 6: Rotonde bij Poelweg Een alternatief met een grote impact op de inrichting van een relatief groot gebied. De Poelweg zal richting het zuiden aangesloten worden middels een rotonde op de Laan van Fasna. Verkeerskundig is dit voor het wegverkeer niet nodig en zal dus tot meer vertraging en “overlast” zorgen op deze gebiedsontsluitingsweg. Door de rotonde moet het verkeer afremmen. Het blijft echter een gelijkvloerse kruising en dus potentiële conflictpunten tussen de grote stroom auto's en fietsers. Voor deze oplossing zal grond van de manege aangekocht moeten worden, wat ten koste gaat van het huidig parkeerterrein.

Vanuit het project geen aanleiding voor een rotonde. Ook vanuit andere ontwikkelingen geen noodzaak voor een rotonde op deze locatie. Verkeerskundig dus wel mogelijk maar lost gelijkvloers kruisen (en dus potentieel conflictpunten) niet op en heeft dus nadelige effecten op de veiligheid en doorstroming). Technisch zeker haalbaar. Gezien de impact van de inpassing van de rotonde en ver buiten scope valt dit alternatief nu af.

Conclusie Op basis van een expert analyse houden we 2 alternatieven over voor het knelpunt Laan van Fasna, nl: 1. Tunnel, met een aantal aandachtpunten voor nadere uitwerking; 2. Fietsbrug.

Deventerstraat D1 D2 D3

Fietstunnel (Noord-zuid) + ontvlechten (oost-west via andere route) Fietsbrug + ontvlechting I-VRI (Verkeersregelinstallatie)

De kruising Laan van Fasna - Deventerstraat wordt momenteel vormgegeven als een rotonde. De doorfietsroute ligt hier langs de westzijde van de Laan van Fasna en kruist de Deventerstraat. Op dit wegvak van de Deventerstraat is de intensiteit in 2018 ongeveer 5.300 mvt/etmaal, tussen Stationsstraat en Laan van Fasna. In het drukste uur rijden hier 450 motorvoertuigen (in de avondspits) en de maatgevende snelheid op deze weg (V85) is 36 km/uur. De Deventerstraat vormt een belangrijke route richting het centrum van Vaassen. Op de Laan van Fasna ligt de intensiteit rond de 8.000 motorovertuigen (schatting o.b.v. uitgevoerde telling op de Laan van Fasna ten zuiden van de Poelweg). Bij alle gelijkvloerse oplossingen (rotonde, t-kruising, vri) blijft een kans op een ongeval tussen een fietser en motorvoertuig aanwezig. De genoemde kruispuntvormen gaan uit van een standaardinrichting. Uit de praktijkvoorbeelden in het land is af te leiden dat een a-symetrische rotonde met tweerichtingen fietsverkeer tot onveiligheid leidt. Automobilisten verwachten vaak geen fietsverkeer in twee richtingen (op één tak) en hebben vaak onvoldoende tijd/zicht om te reageren op het fietsverkeer in twee richtingen. Zeker ook als het gaat om zwaar verkeer. Deze argumenten gelden ook voor een aparte fietsoversteek, waarbij de fietsers voorrang hebben en een ontsluitingsweg kruisen.

Het verwachtingspatroon van de automobilist leidt tot onveilige situaties. Qua verkeersveiligheid zijn daarom de rotonde en t-kruising tijdens de VE-sessie afgevallen.

D1: Fietstunnel (Noord-zuid) + ontvlechten (oost-west via andere route) Verkeerskundig een prima oplossing vanwege het ontvlechten van de verschillende verkeersstromen en de doorstroming op de doorfietsroute. Uitwisseling van richtingen is op deze locatie niet mogelijk. Technisch wel haalbaar maar een zeer dure oplossing vanwege verdiept bouwen in bebouwde omgeving. Zeker vanwege de kosten, de beperkte uitwisseling in verschillende richtingen van langzaam verkeer en impact op de omgeving tijdens de bouwfase wordt deze variant als onhaalbaar ingeschat. D2: Fietsbrug + ontvlechting Met een fietsbrug wordt een ongelijkvloerse kruising van de doorfietsroute met de Deventerstraat middels een brug bedoeld. De kruising zou een rotonde kunnen blijven, maar ook een VRI kruising kunnen worden. Dit staat los van de aanleg van een fietsbrug. Oost- west verbinding kan gelijkvloers afgewikkeld worden. Aansluiting op de doorfietsroute vanaf de Deventerstraat wordt indirect en ligt dan echt ten noorden of ten zuiden van de Deventerstraat. Voordeel van deze oplossing is dat je een conflict op maaiveldniveau oplost. Doorstroming wordt bevorderd. Geen impact op ondergrondse infra. Nadeel: De brug wordt relatief hoog, vanwege het benodigde profiel van vrije ruimte op de Deventerstraat.

Hierdoor wordt inpassing lastig en dient de fietsbrug uitgevoerd te worden met lange of of korte steile opritten. Ruimtelijk is een brug in deze relatief stedelijke omgeving, in de nabijheid van bebouwing, minder logisch. Vanwege de fietsonvriendelijke opritten, de minder optimale aansluitingsmogelijkheden van de doorfietsroute op onderliggend fietsnetwerk en de lastige inpassing wordt deze variant als onhaalbaar ingeschat.

D3: I-VRI Middels verkeerslichten zijn de verkeersstromen beter te sturen ten opzichte van een rotonde. Ten eerste omdat er een mogelijkheid is om de fietsers een hoge prioriteit te geven in de regeling. De Veluwelijn kan prioriteit worden gegeven middels KAR. Met een I-VRI wordt een slimme VRI bedoeld. De verkeersregelinstallatie voor de fietsers herkent de fietser tijdig en zorgt voor een goede doorstroming. De I-VRI is gekoppeld aan het gehele VRI-systeem van de kruising, waarbij de fietser (op bepaalde tijden) een voorkeur krijgt in de regeling. De VRI wordt zo vorm gegeven dat op de verkeerslichten van een redelijke afstand te zien is wanneer het groen wordt. De fietser kan hier zijn snelheid en wachttijd dus goed op afstemmen.

Voordeel: Door de verwachtingen van de fietser goed te managen zal de fietser ook beter bereid om zijn/haar gedrag aan te passen aan het systeem van de VRI. Dus wachten voor rood en doorfietsen bij groen. Wanneer de verwachtingen overeenkomen met de werkelijkheid is minder sprake van frustratie. Nadeel: Kruising moet wel gereconstrueerd worden naar een VRI kruising, dit leidt op dit moment nog tot enige weerstand uit de omgeving. Deze oplossing lijkt een verdere verbetering ten opzichte van de traditionele VRI en het onderzoeken waard. Wat is de impact op het ontwerp van kruising inclusief opstelvakken. Wat zijn de totale kosten voor deze oplossing. Daarnaast zullen er vast ook diverse praktijkvoorbeelden zijn hoe een dergelijk systeem functioneert.

Conclusie Op basis van een expert analyse houden we 1 alternatief over voor het knelpunt Deventerstraat, namelijk: VRI, met een aangepaste regeling voor fietsers Eekterweg E1 E2 E3 E4

Eekterweg verhogen (minder diepe fietstunnel) (optimalisatie profiel fietspad) Fietsbrug (icm verdiepte Eekterweg) Fietsbrug + ontvlechting Fietstunnel zonder aansluiting

Het huidige fietspad – en de beoogde doorfietsroute – kruist de Eekterweg. In de bestaande situatie is er een oversteekplaats, waarbij de fietsers voorrang moeten verlenen aan het kruisend verkeer. De Eekterweg is formeel een erftoegangsweg, maar vervult in de praktijk ook een verbindende functie van het dorp Vaassen naar Emst en naar de A50. Ter plaatse van de oversteek van het treinbaanpad ligt de weg buiten de bebouwde kom en maakt deze onderdeel uit van een 60 km/uur zone. Er is een versmalling in de rijbaan aanwezig ter plaatse van de oversteeklocatie. Er rijden (telling uit 2018) zo’n 5.700 motorvoertuigen per etmaal over deze weg. De hoogste uur-intensiteit in de avondspits bedraagt ongeveer 550 motorvoertuigen. De maatgevende snelheid (v85) ligt rond de 60 km/uur tussen de Emsterweg en Aalbosweg. Voor de verkeersveiligheid is de snelheid van het autoverkeer ter plaatse van een conflictpunt van wezenlijk belang. Bij hogere snelheden van autoverkeer is de kans op een ernstige afloop na een botsing met een fietser veel groter dan bij lagere snelheden. De snelheid op de Eekterweg is met 60 km/uur lager dan op de meeste gebiedsontsluitingswegen waar 80 km/uur gereden wordt. Een argument dat ook meespeelt in de verkeersveiligheid is de onoverzichtelijkheid. De oversteeklocatie is omgeven door groen en bomen en is daardoor niet goed zichtbaar vanaf de rijbaan.

Voor een verkeersveilige inrichting van de oversteek is het noodzakelijk dat alle verkeersdeelnemers het kruispunt tijdig kunnen waarnemen. Het groen bij deze oversteek beperkt zowel voor de fietsers als voor het autoverkeer het uitzicht op verkeer dat de oversteeklocatie nadert. Hierdoor is de situatie potentieel onveilig. Een gelijkvloerse oversteek is in beginsel niet toegestaan volgens de richtlijnen, op wegvakken van gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom. [1] Formeel betreft de Eekterweg een erftoegangsweg. Echter de intensiteit ligt relatief hoog met 5.700 mvt/etm. Gezien deze intensiteit is een gelijkvloerse kruising in of uit de voorrang onacceptabel. Met een VRI of een middengeleider kan de oversteek veiliger worden gemaakt. Daarbij blijft er wel een stopkans voor de fietsers aanwezig. Echter met name bij scholieren is een middengeleider ongewenst, omdat groepen zich dan zullen opstellen op het middeneiland. Een solitaire VRI is ook ongewenst, omdat er geen sprake is van een kruising van zijwegen

met motorvoertuigen, waardoor de kans op roodlichtnegatie relatief groot is. [1] Volgens Handboek wegontwerp 2013 – Gebiedsontsluitingswegen (02-10-2012) 7.3.2 Oversteken en

overpaden

Ontwerp VO fase E1 Eekterweg verhogen (minder diepe fietstunnel) (optimalisatie profiel fietspad) Door de Eekterweg te verhogen kan de doorfietsroute minder diep aangelegd worden. Dit scheelt in de lengte van de hellingen en het gebruik van beton. Het is voor de fietser dus gebruiksvriendelijker en goedkoper om aan te leggen. Het probleem wordt verschoven naar de Eekterweg. In de kaarsrechte weg komt een hobbel. Dit is niet wenselijk vanuit comfort, maar ook niet vanwege duurzaamheid. De Eekterweg is een belangrijke ontsluitingsweg met veel verkeer (+6.000 mvt/etm). In dit type wegen is een bovengenoemde oplossing in het lengteprofiel van de weg niet wenselijk. Het voorstel wordt als niet haalbaar beschouwd en dus niet verder uitgewerkt.

E2 Fietsbrug (icm verdiepte Eekterweg) Dit is een tegenovergestelde oplossing van de eerste variant. De Eekterweg verdiept aanleggen en daar ongelijkvloers overheen een fietsbrug voor de doorfietsroute aanleggen. De Eekterweg is een belangrijke

ontsluitingsroute die je in de hoogte nagenoeg niet wilt belemmeren. Het profiel van vrije ruimte van de Eekterweg is dus groot. M.a.w. de fietsbrug moet op een flinke hoogte (ruim 4 meter) de weg kruisen. Wanneer de doorfietsroute op maaiveld aangelegd zou worden, dan moet de Eekterweg nagenoeg 5 meter dieper aangelegd worden. Dit is vanwege duurzaamheid en enorme aanlegkosten niet gewenst. Het verkeer moet iedere keer extra energie verbruiken om de tunnel door te komen. Daarnaast wordt er een enorme tunnelbak gecreëerd waarbij ook het water opgevangen moet worden. Vanuit de klimaatveranderingen en vaker heftigere buien is een forse waterkelder nodig om de beschikbaarheid van de Eekterweg gelijk te houden aan de huidige functie. Vanwege duurzaamheid en kosten wordt ook deze variant als niet haalbaar beschouwd en dus niet verder uitgewerkt.

E3 Fietsbrug + ontvlechting De gelijkvloerse kruising van de doorfietsroute met de drukke Eekterweg is voor beide groepen verkeersdeelnemers hinderlijk. De fietser verwacht op een dergelijke landelijke locatie dat er ook echt doorgefietst kan worden. Stilstaan, uitkijken en oversteken van een drukke weg wordt als grote belemmering gezien, waarbij men als het kan altijd zal proberen door te fietsen. Dit kan door verkeerstoename op de doorfietsroute en de Eekterweg tot gevaarlijke situaties leiden. Een ongelijkvloerse kruising is hier voor fietsers dan ook echt gewenst. In de VO fase van de hoogwaardige fietsroute is vanuit comfort voor de fietser uiteindelijk gekozen voor een fietstunnel. Met de afwaardering naar een doorfietsroute is een fietsbrug mogelijk ook weer optie. Vanwege het profiel van vrije ruimte van de Eekterweg (4,60 meter vrije doorgang) moet de fietsbrug ruim 5 meter boven de weg (4,6 meter inclusief constructiehoogte van het dek) aangebracht worden. Dit leidt tot lange hellingen en aandacht voor een goede landschappelijke inpassing. De aansluiting vanaf de Eekterweg op de doorfietsroute komt te vervallen. De aansluiting komt bij voorkeur op maaiveld niveau en dus aan het einde van de helling waar de fietsers een hoge snelheid hebben. Dit snelheidsverschil kan leiden tot verkeersonveilige situaties.

Daarnaast moet extra grond aangekocht worden voor deze aansluiting. De meeste gebruikers die vanuit het zuiden richting Vaassen willen en vv komen van het bedrijventerrein Eekterveld. Een alternatief is een extra aansluiting vanuit het bedrijventerrein Eekterveld via de Radeweg op de Zwarteweg. Vanaf de Zwarteweg kan men via de doorfietsroute richting Vaassen. Voor overige fietsers zijn de Emsterweg, de Laan van Fasna en de Logtenbergweg een acceptabel alternatief. Een fietsbrug, mits goed ingepast, en met de bovengenoemde ontvlechting lijkt een goed alternatief voor de fietstunnel uit het VO ontwerp hoogwaardige fietsroute.

E4

Fietstunnel zonder aansluiting

De fietstunnel zal conform het VO hoogwaardige fietsroute uitgevoerd worden, mogelijk met enige optimalisatie in breedte en de hellingen. De directe aansluiting voor fietsers met de Eekterweg komt te vervallen. Hiervoor komt er een extra aansluiting voor de fietsers van het bedrijventerrein Eekterveld via de Radeweg en de Zwarteweg. Door het weglaten van de directe aansluiting wordt de oplossing naar verwachting goedkoper. Het blijft een verkeersveilige oplossing met een extra aansluiting. Het ontbreken van een directe aansluiting op de Eekterweg heeft geen/beperkte nadelige gevolgen voor de fietsers. Zeker als er naar een interessant alternatief via het Eekterveld wordt gekeken.

Conclusie Op basis van expert judgement gaan we de onderstaande alternatieven verder uitwerken richting een VOom een goed ruimtelijk inzicht te krijgen van het ontwerp en een kostenraming te kunnen maken. Hiermee kunnen we de alternatieven uit de VE fase onderling goed vergelijken en kunnen we ook een afweging maken op waarde. De overgebleven alternatieven zijn: Voor de Laan van Fasna: 1. Tunnel, met een aantal aandachtpunten voor nadere uitwerking; 2. Fietsbrug (optimalisatie ontwerp hoogwaardige fietsroute). Deventerstraat: 1. I-VRI 2. Normale VRI (ontwerp hoogwaardige fietsroute) Eekterweg: 1. Fietsbrug + ontvlechting 2. Fietstunnel zonder aansluiting