524719 Communicatie- en participatieaanpak tijdelijke huisvesting statushouders

Communicatie- en participatieaanpak Tijdelijke huisvesting statushouders Subtitel

Door: schrijver

Datum: 31-08-2022 Versie: 2.1

Communicatie- en participatieaanpak Tijdelijke huisvesting statushouders Door: gemeente Epe

Datum: 31-08-2022 Versie: 2.1

2

1

OPGAVE

1.1

Aanleiding Gemeente Epe heeft een flinke opgave voor het huisvesten van statushouders. Sinds de start van de oorlog in Oekraïne is er een extra stroom met vluchtelingen naar ons land gekomen. Daarnaast is in het afgelopen jaar de druk op de Nederlandse asielzoekerscentra toegenomen. Er is een aanhoudende stroom van vluchtelingen, die wachten op een plek binnen de centra. Deze plekken worden momenteel bezet gehouden door asielzoekers met een verblijfsvergunning, de zogeheten statushouders, die door een gebrek aan beschikbare woningen in heel het land niet kunnen uitstromen. Dit resulteert in schrijnende situaties bij de aanmeldcentra. Statushouders hebben recht op een woning en gemeenten de plicht om hen te huisvesten. Onconventionele oplossingen De combinatie van de druk op de asielzoekerscentra en de krapte op de woningmarkt vraagt onconventionele oplossingen om, op korte termijn, betaalbare woningen te realiseren. Niet alleen voor statushouders maar ook voor eigen inwoners en andere doelgroepen. Daarom kijken we in Epe onder andere naar mogelijkheden voor huisvesting in tijdelijke woningen, waaronder flexibele woonunits. Daarmee kunnen we voorkomen dat de druk op de huidige beschikbare woningvoorraad nog verder oploopt. In april van dit jaar is een eerste onderzoek afgerond naar locaties met bestaand vastgoed en locaties voor mogelijk tijdelijke woonunits.

Daarbij is vooral gekeken naar vastgoed en grond in eigendom van de gemeente. Op de uitkomsten van dit onderzoek kwamen de nodige opmerkingen en aanbevelingen op de geselecteerde locaties. In de zomer van 2022 zijn alle locaties heroverwogen en nieuwe locaties meegewogen. Op basis van de uitkomsten van de heroverweging en consultatie van de gemeenteraad in september 2022, neemt het college een besluit over de locaties waar gestart wordt met de nadere uitwerking voor realisatie van tijdelijke woonunits. Communicatie en participatie Het opvangen en huisvesten van vluchtelingen en statushouders heeft op verschillende vlakken impact op de omgeving en inwoners. Zowel ruimtelijk als in de samenleving zullen er dingen veranderen. De mate van impact zal per locatie verschillen. Deze locaties worden in een zorgvuldig proces, samen met (direct) omwonenden en belanghebbenden, nader ingevuld

1.2

Doel De gemeente Epe wil voldoen aan de – door het Rijk - opgelegde taakstelling voor het opvangen van en het huisvesten van statushouders, door het realiseren van tijdelijke huisvesting. Daarbij zo veel als mogelijk rekening houdend met verschillende belangen van verschillende stakeholders. Door aan deze opgave prioriteit te geven, hopen we als gemeente de regie te houden en te voorkomen dat het rijk dwingende maatregelen moet nemen.

1.3

Fase In het najaar van 2022 besluit het college voor welke locaties de plannen verder uitgewerkt worden. Daarna vinden er verschillende onderzoeken plaats, worden afspraken gemaakt met grondeigenaren en nagedacht over de inpassing en inrichting van de locaties. Deze participatieaanpak richt zich op de fase vanaf dat besluit, tot en met het moment dat de locaties in gebruik worden genomen. Het gaat niet om participatie bij de selectie van de locaties, maar om het verder uitwerken van de plannen op de locatie (vormgeving en inrichting). Maar ook de realisatie van de tijdelijke woonruimte huisvesting en het moment van bewoning door en kennismaking met de nieuwe bewoners.

3

2

OMGEVING

2.1

Wie Om een zo volledig mogelijk beeld van belanghebbende partijen te krijgen hebben we betrokkenen en belanghebbenden in beeld gebracht. Daarbij is ook gekeken naar experts die over bruikbare kennis beschikken. Dit is breed ingestoken vanuit zowel ruimtelijke als sociaalmaatschappelijke aspecten die een rol kunnen spelen bij de verdere uitvoering van het project. Het overzicht van betrokken en belanghebbende inwoners en organisaties is verwerkt in bijlage 1.

2.2

Krachtenveld Het realiseren van tijdelijke huisvesting door het plaatsen van woonunits zal in meer of mindere mate impact hebben op de (directe) omgeving. Zowel ruimtelijke als sociaalmaatschappelijk. Deze impact zal per locatie verschillen en ook kan ieder individu de impact anders ervaren. Na het eerste onderzoek naar mogelijkheden voor tijdelijke huisvesting kwam er veel reactie op het voornemen van de gemeente tot plaatsing van tijdelijke woonunits op enkele locaties in de gemeente. Omwonenden lieten weten zich overvallen te voelen en zich niet gehoord en gekend te voelen in het proces. Ook gaven omwonenden van enkele locaties aan dat andere locaties geschikter zijn voor het plaatsen van units. Daarvoor werden verschillende redenen aangedragen vanuit zowel ruimtelijk (uitzicht, drukte, ruimte die nu voor andere doeleinden wordt gebruikt), ecologisch (beschermde diersoorten, natuur) als sociaal-maatschappelijk perspectief (moeite/ onbekendheid met afkomst en achtergrond). Ook de media schetsten de afgelopen maanden het beeld dat omwonenden het plaatsen van units in hun directe woonomgeving niet wenselijk vinden. Op een aantal locaties hebben bewoners zich verenigd en in enkele gevallen zijn zij met betrokken wethouder(s) en ambtenaren in gesprek gegaan over andere mogelijkheden.

Naast het geluid ‘liever niet bij ons in de buurt’, zien en horen we ook steeds meer mensen die aangeven dat er wel locaties aangewezen moeten worden omdat we de plicht hebben en het humaan is om deze mensen van onderdak te voorzien. Daarnaast hebben we eerder bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen ook een grote bereidheid ervaren vanuit de samenleving, om deze mensen welkom te heten, hen op te vangen en op weg te helpen.

2.3

Betrokkenheid Op basis van de lijst met betrokkenen en belanghebbenden en de kaders voor participatie is gekeken in hoeverre we hen kunnen betrekken bij de invulling en inrichting van de door het college te selecteren locaties. De selectie van de locaties zelf maakt geen onderdeel uit van deze participatieaanpak. Kijkend naar de mate van betrokkenheid onderscheiden we vier niveaus: • Meebepalen; koers bepalen, medeverantwoordelijk voor beslissingen met een doorslaggevende invloed • Meewerken; meedoen aan het project of beleid (meer inzet dan denkkracht) • Meedenken; inbreng door denkkracht in te zetten, mening te delen en kennis in te brengen • Meeweten; op de hoogte houden en informeren, waarbij er sprake is van een actieve inspanning van de overheid In de figuur in bijlage 1 is aangegeven welke mate van invloed de betrokkenen en belanghebbenden tot nu toe hebben gehad (plek waar ze in het figuur staan), en welke invloed ze kunnen krijgen in de fase waar deze aanpak zich op richt (kan dezelfde plek zijn, of met een pijl is aangegeven waar ze naartoe schuiven).

4

De figuur laat zien dat er vooral inspanning vanuit de gemeente nodig is om inwoners en betrokken instanties beter te betrekken. Maatwerk Per locatie zullen de onderwerpen waarover met direct omwonenden gesproken wordt verschillend zijn. In het ene geval zal er veel ruimte op de locatie zijn en kan er bijvoorbeeld gekeken worden naar de positionering van de units op een perceel. In andere gevallen is er beperkt ruimte en zal misschien meer de nadruk liggen op de inrichting van de ruimte met onder andere beplanting. Voor vastgoedlocaties is er minder ruimte om mee te denken over de inrichting omdat dit voornamelijk een interne verbouwing betekent. Elke locatie is maatwerk en dat geldt ook voor de participatie per locatie.

5

3

STRATEGIE Deze participatieaanpak vormt een raamwerk voor alle locaties waar tijdelijke huisvesting gerealiseerd kan worden. Het raamwerk biedt ruimte voor maatwerk voor de verschillende locaties.

3.1

Doelgroepen en opbrengst Kijkend naar de mensen en organisaties en de gewenste betrokkenheid, zien we dat een groot deel al op een passende manier betrokken is bij het project. Hier zullen we het contact en de samenwerking voortzetten zoals dat nu ook al gebeurt. Met name inwoners en instanties die een rol hebben bij de sociaal-maatschappelijke aspecten van dit project, moeten beter en meer betrokken worden. Sociaal-maatschappelijke instanties We willen instanties zoals vluchtelingenwerk en het welzijnswerk een grotere rol geven. Met name op het gebied van het informeren en activeren van huidige inwoners in relatie tot de nieuwe inwoners. Denk dan bijvoorbeeld aan het geven van informatie over de achtergrond van de nieuwe inwoners, hoe de nieuwe inwoners begeleid worden en wegwijs worden gemaakt en hoe huidige inwoners daar een rol in kunnen spelen. We zetten daarvoor in op het versterken van de al bestaande contacten en lijnen en het nog breder inzetten van de mogelijkheden die de instanties bieden. Dit werken we verder niet uit in deze participatieaanpak. Inwoners Wat betreft inwoners onderscheiden we verschillende groepen: Direct omwonenden Zij zullen naar waarschijnlijkheid de meeste impact ervaren. Onder direct omwonenden verstaan we bewoners van percelen die grenzen aan de locatie en omwonenden die rechtstreeks zicht hebben op de locatie.

Wij willen met hen samenwerken per locatie om te komen tot een goede ruimtelijke inpassing van de units en de inrichting van de locatie. Daarbij wordt ook het effect op de directe omgeving (zoals verkeersafwikkeling) meegenomen. Daar waar wenselijk kunnen zij contact leggen met de straat- en buurtbewoners om op te halen wat daar nog leeft aanvullend op de inbreng die zij zelf al leveren. Straat- en buurtbewoners Zij zullen impact ervaren, maar waarschijnlijk in mindere mate dan direct omwonenden. Dit zijn bewoners die niet grenzen aan het betreffende perceel en er ook geen zicht op hebben. Zij kunnen wel in de straat wonen die langs de locatie loopt of de straten daar direct omheen. Het gaat hier niet om inwoners van hele woonwijken, maar echt de directe buurt. Wij willen hen actief informeren over wat er gaat gebeuren op de locatie bij hen in de buurt, hoe daarin samengewerkt wordt met de direct omwonenden en wat zij daarvan kunnen merken. Daar waar wenselijk en haalbaar kunnen zij input leveren aan de direct omwonenden die meewerken aan de plannen voor nadere invulling van de locaties. Inwoners gemeente Dit is de overige groep inwoners uit de gemeente. Wij willen hen op hoofdlijnen informeren over de ontwikkeling van de locaties, maar ook in breder perspectief over de opgave waar we als gemeente voor staan.

6

3.2

Benadering In de fase van de uitwerking van de plannen voor de locaties, wil de gemeente graag de samenwerking aan gaan met direct omwonenden, daarnaast wil ze proactief de buurtbewoners informeren over het proces en de uitkomsten. Voor inwoners in de hele gemeente komt informatie centraal op verschillende plekken beschikbaar, zodat zij bij interesse zichzelf op de hoogte kunnen stellen van de plannen. Ruimtelijke en sociale insteek In de benadering van deze doelgroepen hebben we het niet alleen over de ruimtelijke aspecten van dit project, maar ook over de sociaal-maatschappelijke. We willen inwoners inzicht geven in wat voor mensen hier komen wonen en hoe zij begeleid gaan worden. Het ‘onbekende’ eraf halen door verhalen te delen over bijvoorbeeld statushouders die al langere tijd hier wonen, of een digitaal kijkje achter de schermen te geven bij een locatie waar Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen. Dialoog en gelijkwaardig kennisniveau Bij het mee laten werken van direct omwonenden bij het vormgeven van de plannen, is het belangrijk dat er gelijkheid is tussen alle deelnemers. Dat wil zeggen dat alle deelnemers aan werksessies over dezelfde kennis moeten kunnen beschikken. Dat vraagt openheid van zowel inwoners als beroepsprofessionals. Beiden moeten hun kennis over de locatie en situatie inbrengen en hierover open de dialoog aangaan.

Als gemeente kunnen we daar een eerste stap in zetten door open te luisteren naar omwonenden, duidelijk aan te geven welke stappen er tot nu toe in het proces genomen zijn en welke criteria er gehanteerd zijn bij de selectie van de locatie. Daarnaast moet voor alle deelnemers duidelijk zijn binnen welke vaste kaders zij inbreng hebben. De verwachtingen over wat kan en wat niet, moeten duidelijk zijn bij aanvang van het proces. Benaderbaar Als gemeente vinden we het belangrijk om benaderbaar te zijn. We staan open voor vragen en ideeën van inwoners. Daarnaast vinden we het belangrijk dat direct omwonenden eenvoudig en snel vragen kunnen stellen of ergens melding van kunnen maken met betrekking tot dit project. Daarom stellen we een apart mailadres in voor dit project.

7

4

VERHAAL Het verhaal is de boodschap voor de doelgroepen. Het geeft de rode draad weer en maakt inzichtelijk wat er speelt, wat de aanleiding is en wat dit betekent voor de doelgroepen. We gaan uit van een overkoepelend verhaal. In de verschillende uitingen kunnen daar accentverschuivingen in zitten en ook per doelgroep kan de boodschap iets aangepast worden. Overkoepelende verhaal Net als alle gemeenten in Nederland heeft gemeente Epe een flinke opgave voor het huisvesten van statushouders. Omdat er weinig woningen beschikbaar zijn, zoeken we naar mogelijkheden voor tijdelijke huisvesting in onze gemeente. Op locaties met bebouwing, maar ook onbebouwde locaties waar mogelijk tijdelijke woonunits kunnen komen. Het kan dus zijn dat er ook bij u in de buurt woonruimte voor deze mensen komt. De eerste locaties zijn inmiddels geselecteerd. De plannen voor huisvesting op deze locaties werken we de komende periode verder uit. Per locatie leveren we maatwerk en gaan we met direct omwonenden samenwerken aan de invulling van de locatie. Het gaat om een tijdelijke oplossing, maar die willen we wel zo goed als mogelijk onderdeel laten zijn van de omgeving. De oorlog in Oekraïne en vluchtelingenstromen uit onder andere Afghanistan en Syrië zorgen voor een grote druk op de asielzoekerscentra in Nederland.

Asielzoekers met een verblijfstatus hebben het recht op woonruimte en gemeenten de plicht om daarvoor te zorgen. Wij willen deze mensen een veilig onderkomen geven. Het Rijk bepaalt hoeveel statushouder iedere gemeente moet huisvesten. Maar doordat er in heel het land te weinig woningen beschikbaar zijn, kunnen statushouders niet verhuizen en houden ze plekken in de asielzoekerscentra bezet, met schrijnende situaties als gevolg. Met het realiseren van tijdelijke huisvesting in de gemeente Epe kunnen we de statushouder een plek bieden en zorgen we ervoor dat reguliere sociale huurwoningen beschikbaar blijven voor woningzoekenden in Epe.

Aanvulling direct omwonenden en buurtbewoners Voor u gaat er wat veranderen, u krijgt nieuwe buurtbewoners. We begrijpen dat dat spannend is. Andere culturen, andere gewoonten, andere taal. Nieuwkomers zelf vinden het ook spannend. Een onbekende omgeving, het leren van een nieuwe taal, nieuwe mensen leren kennen en op zoek gaan naar werk. Zij krijgen daarbij begeleiding vanuit vluchtelingenwerk. Een groot deel van deze mensen spreekt al een beetje Nederlands, want ze zijn al een tijdje in Nederland. Ze willen ze zich vaak nuttig maken in de samenleving door te gaan werken of vrijwilligerswerk te doen. We weten inmiddels dat veel statushouders zich goed aanpassen. Onze ervaring is dat er in Epe niet meer of minder problemen spelen bij deze mensen ten opzichte van andere inwoners uit de gemeente. Graag kijken we samen met u als omwonende hoe wij de locaties voor statushouders het beste kunnen inrichten. Het gaat dan over de positionering van tijdelijke units, tot aan de plek van de uitrit, de beplanting en de verkeersafwikkeling. Daarnaast bekijken we ook graag samen u hoe u en uw buren kennis kunnen maken met deze nieuwe buurtbewoners.

8

5

AANPAK Onderstaand geven we globaal de stappen aan voor communicatie en participatie voor de fase na besluitvorming over de locaties. Los van de momenten die in de kalender staan vermeldt, informeren wij inwoners gedurende de hele looptijd van het project met enige regelmaat over de voortgang. Inwoners krijgen de gelegenheid om zich aan te melden voor een digitale nieuwsbrief per locatie. We zullen hen dan met regelmaat informeren over de voortgang op die specifieke locatie. Daarnaast kunnen breder geïnteresseerde inwoners zich aanmelden voor de algemene nieuwsbrief. Naar verwachting informeren wij hen eens per maand over de algehele voortgang en de bijzondere en belangrijke gebeurtenissen op de verschillende locaties. Zoals aangegeven zullen wij in deze nieuwsbrieven aandacht hebben voor zowel het ruimtelijke als sociale aspect van dit project. Moment Besluit college over locaties

Uitwerken plannen voor locaties

Doelgroep Direct omwonenden

Wat Informeren over besluit college en het vervolgproces. Aangeven hoe en wanneer ze betrokken worden en hoe we ze daarover op de hoogte houden.

Hoe* Brief

Buurtbewoners

Informeren over besluit college en het vervolgproces. Rol direct omwonende duiden. Aangeven hoe ze verder op de hoogte gehouden kunnen worden.

Brief + verwijzing naar verdere informatie via nieuwsbrief

Inwoners gemeente

Informeren over besluit college en het vervolgproces.

Direct omwonenden

Uitnodigen voor werksessies.

Persbericht Bericht website en Gemeentewijzer Bericht sociale media Brief of mail (nav persoonlijke voorkeur)

Sessie 1: kennismaking, achtergrond en werken aan plan/ontwerp Sessie 2: check op uitgewerkt ontwerp, sociale aspecten Professionals leveren naast inwoners actieve input en delen kennis en ervaring. Buurtbewoners

Informeren over werksessies en wie eraan deelnemen. Benoemen mogelijkheid tot meegeven input.

Digitale nieuwsbrief per locatie

Na afloop uitkomsten werksessies delen.

Inwoners gemeente

Proces informatie op projectpagina website. Na 9

Digitale nieuwsbrief per locatie Bewonersgroepen/verenigingen hier op attenderen per locatie.

afloop werksessies uitkomst per locatie op website.

Informatie delen via gebiedsregisseurs.

Aanvullende onderzoeken laten uitvoeren (indien nodig)

Alle belanghebbenden en belangstellenden

Informeren over start onderzoeken en proces.

Digitale nieuwsbrief per locatie

Uitkomst aanvullende onderzoeken

Alle belanghebbenden en belangstellenden

Informeren over uitkomsten

Digitale nieuwsbrief per locatie

Vergunning aanvraag

Direct omwonenden

Informeren over aanvraag en proces (zienswijze)

Digitale nieuwsbrief per locatie

Buurtbewoners

Informeren over aanvraag en proces (zienswijze)

Digitale nieuwsbrief per locatie

Inwoners gemeente

Informeren over ingediende aanvraag

Direct omwonenden

Informeren over uitkomst vergunningprocedure en mogelijkheid tot indienen bezwaar.

Officiële bekendmaking in Gemeentewijzer en op www.overheid.nl Digitale nieuwsbrief per locatie

Buurtbewoners

Informeren over uitkomst vergunningprocedure en mogelijkheid tot indienen bezwaar.

Digitale nieuwsbrief per locatie

Inwoners gemeente

Informeren over ingediende aanvraag

Direct omwonenden

Informeren over planning en eventueel te verwachten overlast. In contact brengen met aannemer (inloop mogelijkheid?).

Officiële bekendmaking in Gemeentewijzer en op www.overheid.nl Brief of mail (nav persoonlijke voorkeur)

Buurtbewoners

Informeren over planning en eventueel te verwachten overlast.

Digitale nieuwsbrief per locatie

Direct omwonenden

Informeren over planning en eventueel te verwachten overlast.

Brief of mail (nav persoonlijke voorkeur)

Uitnodigen voor ‘mijlpaal’ moment op bouwplaats.

Brief of mail (nav persoonlijke voorkeur)

Uitnodigen voor bezoek ingerichte locatie voordat bewoning plaats vindt.

Brief of mail (nav persoonlijke voorkeur)

Informeren over planning en eventueel te verwachten

Digitale nieuwsbrief per locatie

Vergunning verleend

Start bouwrijp maken

Plaatsing units en inrichting perceel

Buurtbewoners

10

overlast.

Bewoning

Uitnodigen voor bezoek ingerichte locatie voordat bewoning plaats vindt.

Digitale nieuwsbrief per locatie

Inwoners gemeente

Informeren over plaatsing eerste units en kijkje achter de schermen/in de units.

Persbericht/ persexcursie

Direct omwonenden

Informeren over moment van bewoning en begeleiding/contact ter plaatse. Uitvraag voor gezamenlijk organiseren van kennismakingsmoment met nieuwe buren.

Vooraankondiging + uitvraag per brief/mail

Kennismakingsmoment

Uitnodiging

Nadere activiteiten in het kader van kennismaking en integratie in overleg met welzijnswerk/vluchtelingenwerk en gebiedsregisseur organiseren met omwonenden.

Vanuit welzijnswerk/vluchtelingenwerk en gebiedsregisseurs

Informeren over moment van bewoning en begeleiding/contact ter plaatse.

Digitale nieuwsbrief per locatie

Buurtbewoners

Afhankelijk van opzet kennismakingsmoment buurtbewoners ook uitnodigen. Nadere activiteiten in het kader van kennismaking en integratie in overleg met welzijnswerk/vluchtelingenwerk en gebiedsregisseur organiseren met omwonenden.

Vanuit welzijnswerk/vluchtelingenwerk en gebiedsregisseurs

*Daar waar verwezen wordt naar digitale communicatiemiddelen, is er altijd de mogelijkheid om op een andere manier betrokkenen te bereiken, als daar de voorkeur van betrokkenen naar uitgaat.

11

BIJLAGE 1 – MATE VAN BETREKKEN

Titel Subtitel

Door: schrijver

12

13