483761 Bijlage 5 Achtergrond informatie bij concept-convenant MOBW 2023 ev

Achtergrondinformatie bij het convenant regionale samenwerking Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MOBW) 2023 ev. 1. Kader  Met de Wmo 2015 zijn alle gemeenten individueel verantwoordelijk voor de MO/BW. Als centrumgemeente (formeel tot 31-12-2021, financieel nog tot 3112-2023) ontvangt de gemeente Apeldoorn het volledige budget voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MO/BW) voor de regio OostVeluwe. Zodra het nieuwe objectieve verdeelmodel is ingevoerd gaat de rijksvergoeding rechtstreeks naar alle individuele gemeenten.  De gemeenten in de regio Oost-Veluwe hebben hun regionale samenwerking eerder vastgelegd in het convenant “Regionale samenwerking Maatschappelijk Opvang en Beschermd Wonen (MO/BW) Oost- Veluwe 2019 en daarna verlengd tot en met 2022. Hierin is afgesproken een regionaal budget te vormen voor de bekostiging van regionale voorzieningen voor regionale cliënten.  In het vastgestelde Kaderdocument Beschermd Thuis 2022-2030 en Ontwerp Beschermd Thuis is het voorstel opgenomen om te komen tot een nieuw convenant voor regionale samenwerking in het domein MO/BW.  Het Kaderdocument Beschermd Thuis 2022 t/m 2030 is een evaluatie en doorontwikkeling van de Regionale Transformatie-agenda Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen 2016-2020.  De Norm voor Opdrachtgeverschap Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen.

 De komende jaren zijn grote verschuivingen gaande op het gebied van Beschermd Wonen. Die verschuivingen zijn vooral financieel van aard, naast de beweging ‘GGz in de wijk’. Mensen met een hulpvraag krijgen zorg steeds meer dichtbij huis en blijven als het kan, met hulp, thuis wonen, een ‘beschermd thuis’. Hiertoe is een regionaal Ontwerp Beschermd Thuis 2030 tot stand gekomen wat een bestuurlijk richtinggevend document is voor de komende jaren. Het Ontwerp Beschermd Thuis voor de gemeenten van de regio Oost-Veluwe (Apeldoorn, Brummen, Epe, Hattem, Heerde en Voorst) is gestoeld op drie pijlers: 1. GGZ in de wijk 2. Integrale Hersteltrajecten 3. Continuïteit aanbod Beschermd Wonen  Er komt een gefaseerde invoering van het objectief verdeelmodel voor beschermd wonen en de doordecentralisatie in 10 jaar. Vermoedelijk wordt vanaf 2024 een deel van de middelen voor het eerst objectief verdeeld en vinden de eerste kortingen plaats.  Met de implementatie van het nieuwe objectieve verdeelmodel gaat de rijksvergoeding Beschermd Wonen rechtstreeks naar alle individuele gemeenten. De gemeenten in de regio Oost-Veluwe hebben zich uitgesproken voor blijvende financiële solidariteit voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen.

Daartoe wordt een regionaal budget gevormd waarbij een jaarlijks bij te stellen percentage van het individuele budget voor beschermd wonen van elke individuele gemeente wordt overgeheveld naar een regionaal budget. Dit betekent ook dat gezamenlijk tekorten in dit regionaal budget gedragen en overschotten gedeeld worden.  Per 1 januari 2023 is de regionale subsidieregeling Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen van kracht voor de regionale algemene voorzieningen. De gemeente Apeldoorn ontvangt als centrumgemeente in ieder geval tot 2026 het budget voor Maatschappelijke Opvang namens de regiogemeenten. Dit budget wordt toegevoegd aan het regionaal budget MO/BW.  Het budgethouderschap van het regionaal budget voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen wordt door de gemeenten in de regio OostVeluwe belegd bij de gemeente Apeldoorn, waarbij nadrukkelijk geen budgetrecht over het regionale budget MO/BW bij de gemeenteraad van de Gemeente Apeldoorn in juridische en/of fiscale en/of financiële zin wordt beoogd. Bij een overschot op het MO/BW budget heeft de gemeenteraad van Apeldoorn wel budgetrecht over het Apeldoornse deel van het overschot.  De gemeenten in de regio Oost-Veluwe willen aanvullend op het convenant nadere afspraken maken over welke (hoofd)taken de budgethouder (Apeldoorn) uitvoert en tegen welk uurtarief.

Deze afspraken worden vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst (DVO). In de DVO staan afspraken opgenomen over taken en bijhorende voorwaarden die de gemeente Apeldoorn binnen haar budgethouderschap uitvoert namens de regio gemeenten.

 

De gemeenten in de regio Oost-Veluwe realiseren een regionale inkoop en lokale toegang tot de voorzieningen in het kader van Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Het convenant treedt in werking op 1 januari 2023. Het convenant eindigt van rechtswege 10 jaar na het jaar waarin het objectief verdeelmodel is vastgesteld. De looptijd is hiermee gelijk aan in groeipad van het objectieve verdeelmodel en de volledige afbouw van het historisch budget.

2. Beoogd (maatschappelijk) resultaat Het doel van het convenant is het maken van samenwerkingsafspraken om inwoners met een psychische, en psychosociale, kwetsbaarheid, al dan niet met behulp van hun eigen sociale netwerk, zo goed mogelijk thuis te kunnen laten wonen met passende ondersteuning, gericht op maatschappelijk herstel, zelfredzaamheid en participatie. Ook inwoners die om een of andere reden hun thuissituatie hebben verlaten, krijgen ondersteuning bij het vinden van passend onderdak waar zij kunnen werken aan maatschappelijk herstel. 3. Financiële solidariteit De gemeenten in de regio Oost-Veluwe hebben zich uitgesproken voor blijvende financiële solidariteit voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Daarom wordt er een gezamenlijk regionaal budget gevormd waarbij een jaarlijks bij te stellen percentage van het individuele budget voor beschermd wonen van elke individuele gemeente wordt overgeheveld naar een regionaal budget. Voor 2023 is afgesproken dat alle regionale gemeenten 85% van hun individuele budget (rijksvergoeding volgens het objectieve verdeelmodel) voor beschermd wonen storten in het regiobudget Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Dit percentage kan jaarlijks bijgesteld worden voorafgaand aan het betreffende jaar. De gemeente Apeldoorn stort 100% van het historisch budget in het regiobudget zolang zij deze rijksvergoeding nog ontvangt. 4.

De juridische samenwerkingsvorm De huidige vorm van regionale samenwerking bevalt goed. Daarom wordt voorgesteld de samenwerkingsvorm in de vorm van een netwerkconstructie met Apeldoorn als budgethouder voort te zetten. Zo’n netwerksamenwerking heeft een convenant als basis. Het convenant wordt vastgesteld in de individuele gemeenteraden. Hiermee wordt de huidige werkwijze bestendigd. Aanvullend op het convenant worden nadere gemaakt over welke (hoofd)taken de budgethouder (Apeldoorn) uitvoert en tegen welk uurtarief. Deze afspraken worden vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst (DVO). 5. De regionale en lokale cliëntafbakening Voor de afbakening van kosten moeten we bepalen welke cliënten en activiteiten we beschouwen als regionaal of lokaal. Dit onderscheid bepaalt de werkelijke regionale kosten voor MO/BW. Regionale cliënten en activiteiten bekostigen we uit het regionale budget en lokale cliënten en activiteiten uit de lokale budgetten. Voor de indeling in regionaal en lokaal zijn we uitgegaan van: 1. de zorg- en ondersteuningsproducten voor het maatwerk voor MO/BW; 2. de regionale algemene voorzieningen, specifiek voor MO/BW.

De regionale gemeenten willen met elkaar afspreken dat cliënten, woonachtig in de regio Oost-Veluwe, die passen binnen de volgende cliëntsituaties regionale cliënten zijn waarvoor zij gezamenlijk de financiële verantwoordelijkheid en financiële risico dragen middels het regiobudget: a. klassiek beschermd wonen waarbij cliënten geen huur betalen; b. klassiek beschermd wonen waarbij cliënten wel zelf huur betalen (ook wel scheiden van wonen en zorg); c. tussenvormen van beschermd wonen waarbij cliënten huur of een vergelijkbare vergoeding voor het wonen betalen, d. Inwoners die dak- en thuisloos raken en hiervoor een beroep moeten doen op de regionaal georganiseerde dak- en thuislozenvoorzieningen.

6. Risico’s

Het werkveld van MO/BW kenmerkt zich door een aantal risico’s voor de gemeenten. Deze risico’s zijn niet zwaarwegend en geen belemmering voor instemming met het concept-convenant. Juridische risico’s De regio-indeling en het gekozen samenwerkingsmodel brengen een risico met zich mee. Zowel de meerjarenbegroting als de inkoop 2022 is gebaseerd op de huidige regio-indeling. Een verandering daarin kan risico’s met zich meebrengen. Zorginhoudelijk kunnen cliënten die tussen twee regio’s vallen buiten beeld raken. Financiële risico’s  De regio Oost-Veluwe heeft een flinke afbouwopgave die gepaard gaat met financiële risico’s. De regionale rijksbijdrage voor Beschermd Wonen wordt vermoedelijk vanaf 1-1-2024 met een in groeipad van 10 jaar afgebouwd. Om binnen die kaders te blijven wordt regionaal het ontwerp beschermd thuis, inclusief een nieuwe inkoop voor beschermd wonen, geïmplementeerd en wordt de bovenregionale instroom vanuit andere regio’s, vanuit de zorgverzekeringswet of vanuit de forensische zorg zoveel mogelijk ontmoedigd. Randvoorwaarden zoals een veilige plek om te wonen en werk of dagbesteding, blijven behouden en worden waar nodig versterkt.  Bij een eventueel vertrek van een gemeente verdwijnt een mogelijk substantieel deel van het regionale budget. Toetreding van een nieuwe gemeente betekent ook meer financiële risico’s.

We willen deze risico’s beheersen door regelmatig, zowel ambtelijk en bestuurlijk, regionaal te overleggen. Zo willen we onze relatie binnen de regio goed houden en gezamenlijk blijven werken aan een adequate aanpak voor deze complexe doelgroep. Ook maken we in het convenant duidelijke afspraken over het eventuele uittreden of toetreden van een gemeente.

FINANCIËN Gevolgen voor Epe Ingaande 2024 wordt het nieuwe objectieve verdeelmodel ingevoerd. Dat betekent dat de verantwoordelijkheden van de centrumgemeente overgedragen gaan worden aan de individuele gemeenten. Voor 2023 is afgesproken dat alle regionale gemeenten 85% van hun individuele budget (rijksvergoeding volgens het objectieve verdeelmodel) voor beschermd wonen storten in het regiobudget Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Dit percentage kan jaarlijks bijgesteld worden voorafgaand aan het betreffende jaar. Het restant (15%) wordt gebruikt voor de implementatie van Beschermd Thuis en voor eventuele extra kosten die in Epe voor de WMO gemaakt moeten worden. Tot nu toe zijn overschotten ten bate van de gemeente Epe toegevoegd aan haar Reserve Sociaal Domein. Dat kan voortgezet worden als er sprake is van overschotten. Als de afbouw opgave niet gerealiseerd wordt, dan zal er voor het eerst in 2028 sprake zijn van een lager te verdelen overschot of een tekort. Een eventueel tekort kan eerst gedragen worden uit de 15% die Epe decentraal ontvangen heeft en niet gestort heeft in de regionale samenwerkingskas.

Gevolgen regionaal Het huidige budget Beschermd Wonen voor Oost-Veluwe bedraagt ongeveer € 38,5 miljoen op jaarbasis. Uit dit budget worden diverse regionale uitvoeringskosten, algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen gefinancierd. De uitgave aan maatwerkvoorzieningen is jaarlijks ongeveer € 28 miljoen. Het regionale budget voor beschermd wonen, loopt naar verwachting terug tot ongeveer 23 miljoen als gevolg van de invoering van het nieuwe objectieve verdeelmodel voor Beschermd Wonen en de openstelling van de Wet Langdurige Zorg (WLZ). In het convenant is afgesproken dat gemeenten een deel van hun rijksvergoeding overhevelen naar het regionale budget en een deel gebruiken voor de lokale bekostiging van zelfstandig wonende cliënten. De afgelopen jaren kende de gemeente Apeldoorn een overschot op het MO/BW budget. Voorgesteld wordt om de verdeling van de overschotten of het verrekenen van tekorten te laten geschieden op basis van de percentuele verdeling van het objectief verdeelmodel welke gepland staat voor invoering op 1 januari 2024. In de jaren dat deze nog niet is ingevoerd wordt jaarlijks op peildatum 1 juni van het betreffende jaar het aantal cliënten Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen op basis van de gemeente van inschrijving vastgesteld (de huidige situatie).

Het afrekenen op basis van de bedragen van objectieve verdeling per 2024 geeft een verschuiving in de verrekening: Verdeling op basis van inschrijving 2021

Verdeling op basis van objectieve rijksbijdragen jaar 2024

Brummen

7,78%

7,29%

Voorst

6,03%

7,42%

Epe

9,14%

11,49%

Heerde

2,14%

5,70%

Hattem

2,14%

3,49%

Apeldoorn

72,77%

64,61%

De regionale rijksbijdrage voor Beschermd Wonen wordt vermoedelijk vanaf 1-1-2024 met in een ‘groei’-pad van 10 jaar afgebouwd. Dit brengt een groot financieel risico met zich mee. Hieronder is het financieel (voorlopig) meerjarenoverzicht MO/BW weergegeven inclusief de verwachte afbouw van het aantal cliënten Beschermd wonen (intramuraal verblijf) tot en met 2032. Naar verwachting wordt met de septembercirculaire meer duidelijk over de voor 2023 e.v. geldende bedragen. Om deze reden zijn de bijlagen a t/m d nog niet toegevoegd aan het convenant. Indien de afbouwopgave van het aantal cliënten Beschermd Wonen niet wordt gerealiseerd dan ontstaat er in 2028 een tekort van +- 1,4 miljoen op het regionaal budget MO/BW. Dit tekort loopt op tot +- 8 miljoen in 2032 (waarvan de gemeente Apeldoorn +- 6 miljoen draagt). Tot nu toe zijn eventuele overschotten ten bate van de gemeente Epe toegevoegd aan haar Reserve Sociaal Domein. Eventuele toekomstige tekorten kunnen daaruit of uit andere middelen opgevangen worden.

Om de afbouwopgave te realiseren is het van belang om: 1. te investeren in passende (preventieve) voorzieningen en activiteiten op het terrein van werk/inkomen/schulden, maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en wonen. 2. te investeren in voldoende, goed gespreide, adequate en betaalbare (sociale) woonmogelijkheden voor de doorstroom van cliënten. 3. een lokale sociale infrastructuur te scheppen om mogelijke maatschappelijke uitval en multi-problematiek vroegtijdig te signaleren en om psychosociale- en psychische problemen te herkennen. Bovenstaande punten dragen bij aan de transformatie naar Beschermd Thuis. Hiervoor kunnen lokaal beschikbare middelen worden ingezet. Prognose 2022

Prognose 2023

Prognose 2024

Prognose 2025

Prognose 2026

Prognose 2027

Prognose 2028

Prognose 2029

Prognose 2030

Prognose 2031

44.157.756

42.613.756

42.274.306

39.755.606

37.420.356

35.245.856

33.186.356

31.235.556

29.402.406

27.987.158

34.530.537

34.818.711

34.546.111

34.546.111

34.546.111

34.546.111

34.546.111

34.546.111

34.546.111

34.546.111

9.627.219

7.795.045

7.728.195

5.209.495

2.874.245

699.745

-1.359.755

-3.310.555

-5.143.705

-6.558.954

Aantal cliënten BW

490

490

490

490

490

490

490

490

490

490

Afbouwopgave cliënten BW

-20

-35

-60

-75

-90

-105

-120

135

-140

-165

-1.102.000

-1.928.500

-3.306.000

-4.132.500

-4.959.000

-5.785.500

-6.612.000

-7.438.500

-7.714.000

-9.091.500

10.696.619

9.666.495

10.936.395

9.219.745

7.686.545

6.314.095

5.056.645

3.907.895

2.342.095

2.263.596

Baten Lasten Saldo

Saldo* (incl. afbouw opgave)

*de gevolgen voor de CAK bijdrage (eigen bijdrage) bij afbouw van het aantal maatwerk cliënten Beschermd Wonen zijn niet zichtbaar in bovenstaand overzicht, maar zijn wel verwerkt in het saldo (incl. afbouwopgave). Als de afbouwopgave gerealiseerd wordt, betekent dit voor Epe: Prognose Prognose Prognose Prognose 2022 2023 2024 2025 Verdeling saldo 15% lokaal in te zetten

1.007.349

977.671

Prognose 2026

Prognose 2027

Prognose 2028

Prognose 2029

Prognose 2030

Prognose 2031

883.518

999.587

1.059.349

883.184

725.490

581.009

449.017

269.107

39.000

166.800

268.200

347.550

408.600

454.200

483.750

454.500

Als de afbouw opgave niet gerealiseerd wordt, dan zal er sprake zijn van een lager te verdelen overschot of een tekort. Een eventueel tekort kan eerst gedragen worden uit de 15% die Epe decentraal ontvangen heeft en niet gestort heeft in de regionale samenwerkingskas.