434572 Begrotingscirculaire 2023

C~~i~,~.~-'`~'~ E~~ INGEKOt~1EN OP

13 MEI 2022

Datum ii mei 2022 Zaaknummer 2022-00052 Onderwerp Begrotingscirculaire 2023 Inlichtingen bij Pro«ncieloket a26 359 99 99 post@gelderland.nl

De Raad van de gemeente Epe T.a.v. de raad Postbus 600 8i6o AP EPE

Blad ivan2

Geachte gemeenteraad, In onze rol als financieel toezichthouder informeren wij u jaarlijks in onze begrotingscirculaire over de actuele ontwikkelingen die van belang zijn bij het opstellen van uw begroting en van invloed zijn op ons toezicht (van uw financiele stukken). Daarnaast informeren wij u in deze circulaire over het proces van het financieel toezicht, in het bijzonder over de begrotingsrichtlijnen en over de toetsingsaspecten die we hanteren bij het beoordelen van uw begroting 2023. Begrotingscirculaire 2023 De jaarlijkse begrotingscirculaire is van belang bij het opstellen van uw begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2026. De circulaire is een aanwlling op het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK 202o Gemeenten). Naast de ontwikkelingen in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) gaat de begrotingscirculaire 2023 in op een aantal specifieke onderwerpen. Er liggen in de komende jaren forse uitdagingen op het gebied van gemeentefinancien. De financiele onzekerheden aangaande de ontwikkelingen omtrent het Gemeentefonds, maken het voor u niet eenvoudig om een structureel duurzaam financieel beleid to voeren. Ons college heeft bier veel begrip voor.

Wij zien dat u bier ondanks de vele onzekerheden toch aan blijft werken en spreken onze waardering uit voor het feit dat u lastige keuzes die u hierin sours moet maken niet uit de weg gaat. Als toezichthouder hebben wij echter ook de taak hierop toe to zien. Dit doen wij onder meer door middel van het beoordelen van uw begroting en door met u in gesprek to gaan over uw financiele huishouding. Ieder jaar is ons uitgangspunt dat uw gemeente onder repressief toezicht komt to staan. Dit is de lichtste worm van toezicht. Gedurende het jaar volgen wij risicogericht de ontwikkelingen van uw financiele positie en nemen kennis van uw financiele besluiten. Hiertoe vragen wij u de kadernota/voorjaarsnota, bestuursrapportages en de ontwerpbegroting aan ons ter kennisname toe to sturen, zodat wij tijdig met u in gesprek kunnen wanneer wij negatieve ontwikkelingen zien of

Markt ii ~ 68ii CG Arnhem Postbus 9090 ~ 680o GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl ~~~tilv.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL~4SNGHo285oio824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Sriv-nummer: NLooi825ioo.Bo3 KvK-nummer: 5i468~5i

provincie

Gelderland

Datum ii mei 2o2z Zaaknummer 2022-00052 Blad 2van2

hiertoe anderszins aanleiding bestaat. Dit stelt ons ook in staat om eventuele problemen samen tijdig to signaleren en met u mee to denken over en to zoeken naar eventuele oplossingen. De effecters van de herverdeling van het Gemeentefonds zijn intussen duidelijk en per gemeente bepaald. Om die reden gaan we er vanuit dat u de mei- of septembercirculaire hanteert bij het bepalen van uw inkomsten uit het Gemeentefonds. Met vriendelijke groet, Gedeputeerde Staten van Gelderland f

~J

---

John Berends Commissaris van de Koning

Miriam Nienhuis-van Doremaele Secretaris

Bijlage(n) • Begrotingscirculaire 2023

provincie

Gelderland

•

•

•

e rotin scircu acre Gelderland zoz3 zo april zozz

provincie

Gelderland

Inhoud

i

Inleiding

3

2

Actuele onderwerpen

4

Verkiezingen/nieuwe raad Verruiming gemeentelijk belastinggebied Herijking gemeentefonds/verdelingssystematiek Opschalingskorting Sociaal Domein

4 4 4 5 5

Ontwikkelingen Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)

G

Kadernota rechtmatigheid zozz Notitie Paragraaf bedrijfsvoering Notitie Lokale heffingen Actualisering Notities

G G G 6

Specifieke onderwerpen

7

Inzicht in de structurele begrotingspositie Incidentele baten en lasten Taakstellingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Beoordeling kengetallen Onderhoud kapitaalgoederen Bezuinigingen op het onderhoud Crondexpioitatie BTW compensatiefonds Omgevingswet Wet digitale overheid en Wet open overheid Toezichtkader Gemeenschappelijke regelingen

7 7 7 8 8 8 9 9 9 9 io ii

5

Agenda toekomst van het (interbestuurlijk) toezicht

ii

G

Tot slot

i3

2

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

3

4

1 Inleiding

Ieder jaar ontvangt u relevante en actuele informatie over de wijze waarop wij uw begroting en meerjarenraming beoordelen vanuit onze wettelijke tack, het financieel toezicht. Het is belangrijk om deze informatie to betrekken bij de kaderstelling voor de begroting en het vaststellen van uw begroting zoz3. Uw gemeente heeft de verantwoordelijkheid om een begroting vast to stellen die structureel en reeel in evenwicht is. Ieder jaar besluiten wij, op grond van artikel zo3 van de Gemeentewet, voor i januari of uw gemeente voor het komende begrotingsjaar onder repressief of preventief toezicht valt. De financieel toezichthouder helpt gemeenten bij het bevorderen van een gezonde financiele huishouding, waarbij respect voor de eigen verantwoordelijkheid van besturen het uitgangspunt is. Financieel toezicht is dan ook een wezenlijk onderdeel van de "checks en balances" binnen het openbaa.r bestuur en draagt hiermee bij aan het voorkomen dat een gemeente niet meer in staat is financiele tekorten zelf op to lossen. Financieel toezicht draagt bij aan een bestendig en veilig Gelderland met een sterk openbaar bestuur als uitgangspunt. Een bestuur waar de inwoners op kunnen vertrouwen. In ons Cemeenschappelijk Financieel Toezichtkader zozo Cemeenten (GTK) hebben we de uitgangspunten van ons toezicht opgenomen. In dit CTK komen onder andere de volgende onderwerpen aan bod:

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

In deze begrotingscirculaire geven wij u actuele onderwerpen mee die voor uw begroting Zoz3 (en jaarrekening) van belang zijn. Deels zijn deze onderwerpen financieei technisch van card en daarmee wellicht meer voor het college bestemd. Een afschrift van deze circulaire hebben wij daarom aan uw college gestuurd. Heeft u vragen over deze circulaire of de vertaling hiervan in uw begroting? Neem dan gerust contact op met de ambtelijke contactpersoon voor uw gemeente.

z Actuele onderwerpen

Verkiezingen/nieuwe raad In maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. De financiele situatie van de gemeente zal een belangrijke plaats op de agenda krijgen van de nieuwe gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders. De kaderstellende en controlerende taak van de raad zal de nodige aandacht vragen. De financiele vooruitzichten zijn op dit moment nog steeds onzeker. Denk aa.n de financiele consequenties van de herijking van het gemeentefonds, de tegemoetkoming in de zorgkosten voor jeugd, de enorme opgave om Nederland duurzaam to maken en de opgave ruimte. Uw kaderstellende en controlerende tack brengt de verantwoordelijkheid met zich mee om de begroting zoz3 en de meerjarenraming zoz4 tot en met zozG structureel en reeel in evenwicht to houden of to brengen. Een beter inzicht in uw financiele positie zorgt ervoor dat u besluiten met financiele consequenties beter en weloverwogen kunt nemen. Daarnaast kunt u eventuele kaders en wensen aan uw college meegeven met betrekking tot het opstellen van de begroting. Wij adviseren u deze begrotingscirculaire to gebruiken bij het inwerkprogramma van de nieuwe gemeenteraad (en colleges). Voor nieuwe raadsleden kunnen overheidsfinancien sours een ingewikkelde puzzel blijken. Mocht er behoefte zijn aan nadere uitleg, dan zijn wij bier graag toe bereid.

Wij attenderen u erop ook kennis to nemen van onze toezichtsbrief die wij u aan het eind van ieder jaar toezenden. Hierin staan specifieke aandachtspunten voor uw eigen begroting. Verruiming gemeentelijk belastinggebied Besluitvorming over de verruiming van het gemeentelijke belastinggebied is een van de onderdelen van de financieel-bestuurlijke verhoudingen die door het vorige kabinet is doorgeschoven naar het kabinet Rutte IV. Andere elementen van de financieel bestuurlijke verhoudingen zijn de herziening van het verdeelmodelvan het gemeentefonds, de indexering (de normeringssystematiek) en een uitkeringsstelsel dat is toegesneden op gezamenlijke opgaven. In het op i5 december zozi verschenen coalitieakkoord `Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' zijn de belangrijkste plannen voor

4

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

de kabinetsperiode opgenomen. Tot zoz5 lijkt er volgens het coalitieakkoord aan het eigen belastinggebied van de lokale overheden niets to veranderen. Wel is aangegeven dat er de komende jaren zal worden gewerkt aan een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na zoz5, waarbij ook alternatieven voor onder andere de onroerendezaakbelasting worden betrokken. Voorafgaand aan het debat over de regerings-verklaring heeft de Raad van State op i3 januari zozz' in een brief aan de Minister van Financien het kabinet geadviseerd voor een nieuwe stabielere financieringssystematiek voor medeoverheden niet to wachten tot de volgende kabinetsperiode en medio zo22 tot een meerjarig budgettair kader voor medeoverheden to komen. i

Afdeling adviseringgeeft aanbevelingen Uij UegrotingsUeleid van het nieuwe kaUinet - Raad van State

Herijking gemeentefonds/verdelingssystematiek Cezien het feit dat in het huidige verdeelmodel van het gemeentefonds de verdeling van de middelen niet meer aansluit bij de uitgaven van gemeenten in met name het sociaal domein en dat zowel de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) aLs de Vereniging Nederlandse Cemeenten (VNC) van mening zijn dat het nieuwe verdeelmodel een verbetering is ten opzichte van het huidige model, hebben de beheerders van het gemeentefonds (de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris van Financien) besloten de nieuwe verdeling per i januari zoz3 in to voeren. In de uitgebrachte maartbrief zozz is vermeld dat het ingroeipad het eerste jaar op maximaal € 7,5o per inwoner wordt vastgesteld in plaats van maximaal € i5 per inwoner. Tevens is op basis van de uitgebrachte adviezen besloten het ingroeipad -het pad waarmee gemeenten naar de nieuwe verdeling ingroeien - to beperken tot 3 jaar. Dit wil zeggen dat de invoering van het nieuwe verdeelmodel tijdig geevalueerd zal worden en dat aan de hand van deze evaluatie besloten zal worden over het traject zozG en verder. Om gemeenten meer zekerheid to geven over de financiele ruimte voor zoz6 en daarna is een contourennota aangekondigd.

Met deze contourennota wordt beoogd duidelijkheid to geven over de hoofdrichting, zodat de verdere uitwerking van een toekomstbestendige en stabiele financierings-

systematiek kan worden ingevuid. De verwachting is de eerste resultaten in juni zozz to kunnen delen. Opschalingskorting Sinds zoi5 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds. De opschalingskorting is opgelegd, omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. In het regeerakkoord van kabinet Rutte II stond de ambitie om to komen tot gemeenten met meer dan ioo.000 inwoners. Hierdoor zouden veel gemeenten moeten fuseren. Dit zou moeten Leiden tot besparingen op apparaatskosten, vereenvoudiging van regelgeving en minder dubbeling van taken. Er bleek geen draagvlak. De verplichte opschaling is afgeschaft maar de bijbehorende opschalingskorting werd niet afgeschaft. Deze opschalingskorting zou van ZoiS tot en met zoz5 steeds verder oplopen, tot een structureel bedrag van bijna i miljard euro in zoz5. Het niet afschaffen van de opschalingskorting leidde tot veel kritiek bij gemeenten. De afgelopen jaren werd de opschalingskorting bevroren, ofwel incidenteel geschrapt. Voor zozo kwam dit neer op € 7o miljoen en voor zo2i op € iGo miljoen die gemeenten niet hoefden of to dragen aan het Rijk. Nu blijkt uit het coalitieakkoord van het kabinet dat de oploop van de opschalingskorting deze kabinetsperiode wordt geschrapt. Hierdoor blijft de opschalingskorting op het gemeentefonds op hetzelfde niveau als de afgelopen 3 jaar.

Wat er met de opschalingskorting na de kabinetsperiode gedaan gaat worden, is nog onzeker. Uit de startnota van het kabinet blijkt dat het Rijk vanaf zoz6 rekening houdt met een structurele korting op het gemeentefonds van € G75 miljoen. Sociaal Domein Het merendeel van de gemeenten heeft bij de begroting zozz gebruik gemaakt van de mogelijkheid om stelposten op to nemen in de meerjarenraming zoz3 tot en met zoz5 voor de middelen jeugdzorg. De bedragen komen voort uit de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen. Hiervoor geldt een ma~cimum van 75~ van het deel dat gemeenten op basis van de verdeling zouden krijgen. De stelpost is geen budgettaire garantie. Besluitvorming over een structurele oplossing in termen van benodigd budget en aanpassingen in het stelsel voor uitvoering van de Jeugdwet vanaf zo22

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

heeft nog geen volledige opvolging gekregen in het coalitieakkoord. Inhet coalitieakkoord wordt er op een aantal punten afgeweken fonder andere de hoogte) van de afspraken van de Commissie van Wijzen, waardoor de compensatie op langere termijn lager is. Dat betekent concreet dat gemeenten die onze richtlijn hebben gevolgd en de maximale stelpost van 75o hebben opgenomen nog aanvullende dekking zullen moeten zoeken. Onderdeel van de toezegging van de gelden uit de Commissie van Wijzen is de hervormingsagenda. De agenda, waar ook jeugdhulpaanbieders, professionals en clientorganisaties aan meewerken, moet concrete maatregelen opleveren die Leiden tot een kwalitatief en financieel houdbaar jeugdstelsel. Op dit moment wordt de hervormingsagenda uitgewerkt. Voor de begroting zoz3 is het op dit moment niet duidelijk hoe er met de stelpost "uitkomst onderzoek Jeugdzorg" moet worden omgegaan. Evenals de VNG zijn wij in afwachting of er tijdig een structurele oplossing wordt geboden. Wanneer deze niet tijdig wordt gegeven dan moeten het Rijk, de VNC en het IPO nadere afspraken maken hoe er in de begroting zo23 - zozG moet worden gehandeld om to voorkomen dat de gemeenten opnieuw in de problemen komen. Ook hierover zullen wij u (ambtelijk) informeren zodra er meer duidelijk is.

3 Ontwikkelingen Besluit Begroting en Verantwoording (BBV~ De commissie BBV geeft in notities aan op Welke wijze een bepaald onderwerp in de begroting verwerkt kan of moet worden. `Kan', omdat de regelgeving meerdere verwerkingsopties toestaat en moet als de regelgeving verplicht tot een bepaalde verwerkingswijze. De BBV-notities bevatten dan ook aanbevelingen ('kan') en stellige uitspraken (`moet') voor de juiste toepassing en uitvoering van het BBV. Kadernota rechtmatigheid zoii De commissie BBV geeft via de Kadernota rechtmatigheid haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording van de decentrale overheden conform artike175, lid 2 BBV. De nota wordt door de commissie BBV geactualiseerd als de ontwikkelingen daar aanleiding toe geven. Voor de jaarrekening Zozz is bier aanleiding toe indien de voorgenomen wetswijziging, waarin het afgeven van een verklaring over de rechtmatigheid bij decentrale overheden wordt geregeld, tijdig wordt afgerond. Met ingang van het verslagjaar Zozz wordt dan de verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders voor de rechtmatigheid benadrukt doordat het college een verantwoording over rechtmatigheid of moet gaan geven in piaats van de accountant.

De gepubliceerde Kadernota rechtmatigheid zozz gaat dan ook gelden met ingang van het begrotingsjaar zo2z indien bovengenoemde wetswijziging tijdig wordt afgerond. Ook voor de jaarrekening zozi is er aanleiding toe de Kadernota rechtmatigheid to actualiseren. Omdat een aantal onderdelen uit de Kadernota rechtmatigheid zozz Los staan van de voorgenomen wetswijziging per zozz, heeft de commissie BBV deze onderdelen als addendum op de Kadernota rechtmatigheid zoi8 gepubliceerd. Notitie Paragraafbedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering is Binds de introductie van het BBV een verplichte paragraaf in de begroting en het jaarverslag. In deze paragraaf moet `ten minste inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering' worden gegeven. Deze formulering geeft veel ruimte our gemeentespecifiek invulling to geven aan deze paragraaf. Naar aanleiding van een consultatie inzake de Kadernota rechtmatigheid zozz bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding van de

6

Bouwstenen begrotingscirculaire 2oz3 Gelderland

inhoud en reikwijdte van de paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatie van de Kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op to stellen. De Notitie paragraaf bedrijfsvoering gaat in per zozz, waarbij de commissie wel aantekent dat de stellige uitspraken en aanbevelingen die geen directe relatie hebben met het invoeren van de rechtmatigheidsverantwoording ook eerder toegepast mogen worden. Notitie Lokale heffingen De begrippen lokale heffingen, gemeentelijke belastingen, leges en retributies hebben allemaal betrekking op bedragen die een gemeente oplegt aan bewoners, bedrijven en forensen/toeristen. De begrippen worden door elkaar gebruikt in de wetgeving hetgeen sours tot onduidelijkheid kan Leiden. Aanpassingen in de wetgeving in de afgelopen jaren in combinatie met jurisprudentie Leiden in de praktijk nog steeds tot veel vragen rondom de tariefstelling voor lokale heffingen en bijbehorende voorziening(en). In de notitie geeft de commissie BBV dan ook een overzicht van alle relevante aspecten van lokale heffingen en bijbehorende voorzieningen en reserves met betrekking tot vraagstukken van begroting en verantwoording. Het doel van de notitie is inzicht to bieden aa.n raadsleden en meer specifiek duiding to geven aan vakspecialisten op het gebied van lokale heffingen.

Actualisering Notities In de planning staat verder in de loop van zozz actualisering van onder andere de notitie rente en de notitie risicomanagement. Of deze notities al voor de begroting zoz3 geldig zullen zijn is afhankelijk van het moment van verschijnen. De ingangsdatum kunt u terugvinden in de betreffende notitie.

4 Specifieke onderwerpen

Inzicht in de structurele begrotingspositie Het inzicht in de structurele begrotingspositie van uw gemeente blijft een belangrijk aandachtspunt. Als u de begroting vaststelt waarbij de baten en lasten met elkaar in evenwicht zijn, betekent dit nog niet dat u heeft voldaan aan de Cemeentewet. U heeft de verantwoordelijkheid de begroting structureel in evenwicht vast to stellen. Dit betekent evenwicht waarbij incidentele/tijdelijke effecten niet mee worden gerekend. Nogmaals dringen wij erop aan het structurele begrotingssaldo, zowel voor het betreffende begrotingsjaar als voor de meerjarenraming, inzichtelijk to presenteren. Hiervoor kunt u gebruik maken van de voorbeelden uit het CTK en uit de notitie Structurele en incidentele Uaten en lasten van de commissie BBV (hiema: de notitie). Wij adviseren u het structureel begrotingssaldo op deze wijze in het raadsvoorstel en de aanbiedingsbrief of in de inleiding van de begroting op to nemen. Incidentele baten en lasten Een van de verplicht op to nemen overzichten in zowel de begroting als de jaarrekening is het overzicht van incidentele baten en lasten. Dit overzicht stelt u in staat de incidentele (tijdelijke) effecten inzichtelijk to maken en het structurele saldo van uw begroting to bepalen. De leesbaarheid van dit overzicht wordt vergroot als baten en lasten en incidentele reservemutaties duidelijk gescheiden zijn weergegeven.

Daarnaast is het vanuit het BBV verplicht de opgenomen posten to voorzien van een toelichting. Belangrijk daarbij is dat duidelijk wordt waarom de baten of lasten door u als incidenteel zijn bestempeld. Anders gezegd, waarom er geen sprake is van structurele baten of lasten. Structurele baten en lasten zijn immers regel en de incidentele baten en lasten vormen de uitzondering. Reservemutaties neemt u altijd in het overzicht op, ongeacht de omvang, omdat in principe alle stortingen in en onttrekkingen aa.n reserves incidenteel van acrd zijn. De uitzonderingen, de structurele reservemutaties, maakt u inzichtelijk op het ook verplichte overzicht van beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Alle reservemutaties zijn of opgenomen in dit overzicht of in het overzicht van incidentele baten en lasten. Om het beeld ten aanzien van de reserves compleet to maken neemt u ook het verloop van de reserves op. Dit kan door in een bijlage het overzicht reserves en voorzieningen aan to vullen met de

7

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

afzonderlijke toevoegingen en onttrekkingen per reserve. Ook dit jaar zal in de ambtelijke advisering de handreiking Verduidelijking structurele en incidentele baten en lasten terughoudend worden toegepast bij het instellen van preventief toezicht voor het begrotingsjaar zoz3. Taakstellingen Cemeenten waarbij de structurele baten onvoldoende zijn om de structurele lasten to dekken kunnen naast inkomstenverhogende maatregelen kiezen voor het (meerjarig) sluitend maken van de begroting door bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen. Wat wordt bedoeld met deze begrippen: • Een bezuiniging wordt rechtstreeks op de baten en lasten van de begroting verwerkt. Bij de kadernota wordt vaak aangekondigd op Welke posten wordt bezuinigd. In de begroting die u vaststelt zijn deze bezuinigingen verwerkt. • Een taakstelling is een opgave die de organisatie voor de langere termijn wordt opgelegd. Hieronder valt bijvoorbeeld het voornemen om het personeelsbestand terug to brengen met een opgelegd bedrag of percentage. Om dit to kunnen realiseren moet een plan worden opgesteld en moet er nog rekening gehouden worden met frictiekosten en dergelijke. Pas op langere termijn ontstaan de positieve financiele effecten. • Een ombuiging heeft een beleidsinhoudelijk overweging en daardoor een politieke lading. Een voorbeeld hiervan is een bezuiniging op onderhoud kapitaalgoederen.

Bij de beoordeling van uw begroting worden de bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen getoetst op hardheid, haalbaarheid en realiteitswaarde. Hiervoor is het volgende van belang. i Een bezuiniging is op het programma verwerkt en reeel. Het budget is concreet en de raming is daadwerkelijk verlaagd. z Bij een taakstelling is de onderliggende toelichting en het proces dat bij het concretiseren gevolgd gaat worden van belang. Deze toelichting is noodzakelijke informatie voor uw en ons inzicht in uw financiele positie. 3 Een ombuiging vergt een beleidsinhoudelijke afweging, uw besluitvorming is voor onze beoordeling van belang.

Wij constateren dat er bij een aantal gemeenten taakstellingen zijn uit eerdere jaren waaraan nog inhoud moet worden gegeven. Dit vinden wij een zorgelijke ontwikkeling. Alleen wanneer de voorgenomen maatregelen volledig worden gerealiseerd, blijft de financiele stabiliteit van de gemeente gewaarborgd. TIP: Neem een paragraaf taakstellingen op in uw begroting. In deze paragraaf kunt u in een oogopslag de opgenomen bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen zien, die verspreid in de begroting zijn geraamd. Ook kunnen in deze paragraaf stelposten (inschattingen of al vrijgemaakte begrotingsruimte) en nog openstaande taakstellingen in de meerjarenramingen vermeld worden. Daarnaast kunt u bier de voortgang van eerder vastgestelde bezuinigingsmaatregelen toelichten en volgen. Hetzelfde geldt voor eventuele stelposten voor toekomstige financiele onzekerheden. Dit versterkt uw en ons inzicht in de financiele positie van uw gemeente. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Een belangrijk onderdeel voor de beoordeling van de financiele stabiliteit van een gemeente is de omvang van het weerstandsvermogen. Bij onze begrotingsonderzoeken zien we veel grote financiele onzekerheden en signaleren we bij veel gemeenten jaarlijks een toename van de risico's.

Die ontwikkeling toont aan dat gemeenten in het algemeen continu alert dienen to zijn op het volledig en adequaat in beeld houden van de financiele risico's. Voorkomen dient to worden dat daarbij (substantiele) risico's over het hoofd worden gezien. Ook vraagt deze risicoontwikkeling wat van de daartegenover gestelde middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om onverwachte, niet begrote kosten to dekken. De gekwantificeerde risico's afgezet tegen de weerstandscapaciteit bepalen immers het weerstandsvermogen van uw gemeente. Om nadelige financiele consequenties voor de uitkomsten van de begroting of meerjarenraming to voorkomen bij het onverwachts aanwenden van de weerstandscapaciteit is het belangrijk om de middelen van de beschikbare weerstandscapaciteit ook volledig vrij aanwendbaar to houden. Dat houdt in dat wij adviseren om al in de begroting besloten of in de meerjarenraming geraamde inzet van (eventueel een deel van) deze middelen (speelt met name bij algemene reserves) uit to zonderen bij de

8

Bouwstenen begrotingscirculaire zo23 Gelderland

beschikbare weerstandscapaciteit of eventueel als opgenomen claims nader toe to lichten. Hierdoor wordt een gat in de begroting en/of meerjarenraming voorkomen en een consistente berekening van de weerstandsratio bevorderd. Beoordeling kengetallen Het financieel gezond houden van een gemeente gaat verder dan een sluitende begroting. Een aantal jaren geleden zijn kengetallen voorgeschreven in de begroting en het jaarverslag inclusief een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiele positie. Dit is primair gedaan om het inzicht in de financiele positie van de gemeente bij de gemeenteraad to vergroten. De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling van de financiele positie is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Net als u hebben wij een belang bij inzicht in de financiele positie van uw gemeente. Daarom adviseren wij u de voorgeschreven beoordeling van de kengetallen op to nemen in uw paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing, als deze nog ontbreekt. Onderhoud kapitaalgoederen Een gemeente is verantwoordelijk voor een veilige en duurzame leefomgeving voor haar inwoners en geeft daarom ieder jaar grote Uedragen uit aan het verkrijgen, vervaardigen en onderhouden van kapitaalgoederen. Denk onder andere aan wegen, riolering, water, groen en gebouwen.

De onderhoudskosten kapitaalgoederen zijn uitgaven bedoeld om de kwaliteit van de gemeentelijke eigendommen op een van tevoren vastgesteld onderhoudsniveau to houden of weer to brengen. Dit met als doel het naar behoren to laten functioneren en kapitaalvernietiging to voorkomen. Hierbij worden groot en klein onderhoud onderscheiden. De lasten voor klein onderhoud worden altijd in de exploitatie geraamd in het jaar dat uitvoering plaats vindt. De lasten voor groot onderhoud kunnen op twee manieren worden geraamd: 6f via de exploitatie in het jaar van uitvoering of, onder voorwaarden, via een onderhoudsvoorziening. Uit de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen moet blijken: • Welk onderhouds- en kwaliteitsniveau de gemeente heeft vastgesteld. • Dat de beheerplannen recent zijn. Een beheerplan mag maximaal vijf jaar oud zijn. Voor het

begrotingsjaar zoz3 mag het beheerplan dus niet ouder zijn dan zoi8. Van deze vijf jaar kan door de raad alleen gemotiveerd afgeweken worden. • Dat de budgetten in de begroting groot genoeg zijn om het beleid van de gemeente to kunnen uitvoeren. • Of er al dan niet sprake is van achterstallig onderhoud Bezuinigingen op het onderhoud • Bezuinigingen op het jaarlijks en groot onderhoud worden door ons alleen onder de volgende voorwaarden als reeel beoordeeld: • Het lagere kwaliteitsniveau van het onderhoud van de kapitaalgoederen leidt niet tot achterstallig onderhoud of onveilige situaties. Dit dient aannemelijk to worden gemaakt. • De raad stelt een actueel beheerplan vast op basis van het lagere kwaliteitsniveau. Crondexploitatie De woningbouwopgave in Nederland is enorm. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft in samenwerking met provincies en gemeenten de huidige woningbouwplannen tot zo3o in kaart gebracht. Er liggen plannen voor circa i miljoen woningen door heel Nederland. Voor Gelderland betekent dit 89.Goo woningen (bron Rijksoverheid, Nationale woningbouwkaart). De voormalige Minister van BZK heeft aangekondigd de regie op woningbouw to versterken. Hiervoor wil BZK de samenwerking met medeoverheden, corporaties en marktpartijen verstevigen en vastleggen.

Bijvoorbeeld door wederkerige afspraken to maken over het aantal to bouwen woningen, het aandeel betaalbare woningen, bereikbaarheid, herstructurering en duurzaamheid ervan. Hierbij wordt ook gekeken naar de randvoorwaarden die nodig zijn zoals financiele bijdragen, grondbeleid, kennis en capaciteit en het versnellen van planologische procedures. De woningbouwopgave is onlosmakelijk verbonden met duurzaamheid, de energietransitie en de stikstofproblematiek. Dit betekent nu al veel voor gemeenten en er komt nog heel veel meer op de gemeenten af.

9

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

BTW compensatiefonds Het BTW compensatiefonds (BCF) is een fonds waaruit de gemeenten worden gecompenseerd voor een belangrijk deel van de door uw gemeente betaalde omzetbelasting (BTW). Als gemeenten diensten of goederen extern inkopen, betalen zij daarover BTW. In tegenstelling tot bedrijven kan uw gemeente die BTW niet terugvorderen van de Belastingdienst. Extern ingekochte diensten zijn daarom al snel duurder dan intern uitgevoerde activiteiten. Bij het BTW compensatiefonds kunnen de gemeenten (grotendeels) de BTW terugvragen die ze hebben betaald over uitbesteed werk. Het fonds is dan ook opgericht om BTW weg to nemen als factor in de afweging van gemeenten tussen uitbesteden en inbesteden (uitvoering door de eigen organisatie Er is een directe financiele koppeling tussen het BCF en het Cemeentefonds. Het BTW compensatiefonds kent een plafond. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten Taste van het gemeentefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeentefonds. Het is aan de gemeenten zelf om een reele raming voor het BCF op to nemen. Voor de wijze van verwerking van de ruimte in uw begroting en meerjarenraming geldt de volgende richdijn. De realisatie zozi, zoals deze is opgenomen in de circulaire zozz is uitgangspunt voor uw raining.

Daarnaast maakt u een beargumenteerde inschatting van de toekomstige ruimte met inachtneming van het voorzichtigheidsbeginseL Omgevingswet De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft laten weten voor een zorgvuldige en verantwoorde inwerkingtreding uan de Omgevingswet de invoeringsdatum uit to stellen naar i januari Zoz3. In onze voorgaande begrotingscirculaires hebben wij dit onderwerp al uitgebreid toegelicht en daarbij geattendeerd op de financiele gevolgen voor uw gemeente. Voor nieuwe raadsleden nemen wij de belangrijkste aspecten opnieuw in deze circulaire op. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Met behulp van i digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten to

starten. Het uitgangspunt blijft dat er een goed evenwicht is tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Met de nieuwe wet zijn het Rijk, de provincies en de gemeenten voortaan verplicht een omgevingsvisie to maken. Dit is een strategische visie voor de Lange termijn voor de hele fysieke leefomgeving. De belangrijkste uitgangspunten daarbij zijn: • per gemeente geldt een omgevingsplan; • het omgevingsplan bevat gemeentelijke regels over de fysieke leefomgeving; • in een programma staan maatregelen waarmee een bevoegd gezag een omgevingswaarde of een andere doelstelling voor de fysieke leefomgeving wil bereiken. Over het algemeen geven gemeenten aan dat ze inmiddels zijn voorbereid op de invoering van de Omgevingswet. Het is nog niet voor elke gemeente duidelijk wat de gevolgen zijn voor de opbrengsten van leges, zowel wat betreft aantallen als wat betreft de leges per vergunning. Uitgangspunt is dat de Omgevingswet budgetneutraal kan worden ingevoerd in een periode van io jaar. In interbestuurlijk verband is afgesproken dat naar oplossingen zal worden gezocht voor financiele knelpunten. Een latere inwerkingtreding van de Omgevingswet brengt extra kosten met zich mee. In zozz zullen deze tijdens een financiele evaluatie in beeld worden gebracht. Het programma Aan de slagmet de Omgevingswet ondersteunt de implementatie van de wet in de praktijk.

Het is interessant om uw gemeente op to zoeken op de Aansluitmonitor DSO, waarop staat hoeveel overheidsorganisaties inmiddels zijn aangesloten op de oefenomgeving van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Wet digitate overheid en Wet open overheid Niet alleen bij de woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie staan gemeenten voor grote maa.tschappelijke opgaven, ook in de digitalisering van de samenleving liggen uitdagingen. In het kader van deze begrotingscirculaire is het vanzelfsprekend belangrijk om to melden dat de financiele gevolgen voor de uitvoering van nieuwe wetgeving en taakmutaties reeel worden opgenomen in de

10

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

komende begroting en meerjarenraming. Zo hebben ook deze beide wetten gevolgen voor de bedrijfsvoering van gemeenten. Behalve implementatiekosten komen er structureel ook extra taken bij. Cedurende de Covid-i9 crisis is het belang van digitale toegankelijkheid alleen nog maar evidenter geworden. Op i mei zozz treedt de Wet open overheid (Woo) in werking. Deze wet heeft als doel (semi)overheden transparanter en toegankelijker to maken. De wet moet er voor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig to ontsluiten en goed to archiveren is. De Woo komt in de plaats van de huidige Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Een verschil van slechts een letter, maar de nieuwe Woo gaat ook heel wat betekenen voor gemeenten. Zo worden gemeenten verplicht verschillende soorten documenten actief en snel openbaar to maken. Ook verplicht de Woo om gemeenten hun informatiehuishouding op orde to brengen, een bepaling uit de Archiefwet wordt daarbij herhaald in de Woo. Hiermee is een aanzienlijke doorlooptijd gemoeid, de Memorie van Toelichting bij de wet noemt een mogelijke termijn van acht jaar. De financiele gevolgen van de implementatie en uitvoering van de Woo zijn door het Rijk bij de meicirculaire zozi gecompenseerd met zowel incidentele als structurele middelen. De invoering van de Wet digitale overheid (Wdo) heeft in zozi vertraging opgelopen.

Vragen van de Eerste Kamer bij het wetsvoorstel hebben er toe geleid dat de Staatssecretaris van BZK heeft besloten tot een wetswijziging. Het wijzigingsvoorstel is in juni zozi bij de Tweede Kamer ingediend. De inwerkingtreding is afhankelijk van wanneer de Kamer het wetsvoorstel met wijzigingen bespreekt. De Wdo heeft als doel het regelen van het veilig en betrouwbaar kunnen inloggen voor Nederlandse burgers en bedrijven bij (semi)overheid. Deze wet moet het mogelijk maken om straks via publieke en private inlogmiddelen digitaal zaken to doen met bijvoorbeeld gemeenten en zorginstanties. De Wdo gaat pas gelden als een instantie technisch en organisatorisch klaar is om aan to sluiten. De VNG heeft het Rijk gevraagd om compensatie van de meerkosten voor de gemeenten. Dat is nog niet geregeld.

Toezichtkader Cemeenschappelijke regelingen Vorig jaar informeerden wij u over de stand van zaken omtrent het GTK voor de gemeenschappelijke regelingen. Reden voor een afzonderlijk toezichtkader voor de gemeenschappelijke regelingen, is dat CTK voor gemeenten niet een op een van toepassing is voor de gemeenschappelijke regelingen. Vanwege de diversiteit aan gemeenschappelijke regelingen (grootte, deeinemers, beleidsvelden), moet dit toezichtkader een handvat zijn voor gemeenschappelijke regelingen bij het opstellen van de begroting. Wij verwachten in de eerste helft van zozz het CTK bij alle provincies vast to kunnen stellen. Daarmee wordt ingezet dat dit nieuwe CTK voor gemeenschappelijke regelingen bij de begroting Zoz4 toegepast kan gaan worden. De wijzigingen van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is inmiddels definitief en treedt in werking per i juli zozz.

Belangrijke wijzigingen die met ingang van het begrotingsjaar zoz3 Belden zijn: i Aanpassing begrotingscyclus door drie wijzigingen: - de kadernota en voorlopige jaarrekening moeten voor 3o april naar gemeenteraden worden gestuurd in plaats van i5 april; - de ontwerpbegroting moet uiterlijk iz weken voor i5 September voor een zienswijze aan gemeenteraden aangeboden worden, in plaats van 8 weken voor i augustus; - de begroting van een regeling moet uiterlijk i5 September naar gedeputeerde Staten worden gestuurd in plaats van i augustus. z Artikel9 van de Wgr is aangescherpt met een bepaling over de reikwijdte van de afspraken die moeten worden gemaakt over het regelen van de gevolgen van de uittreding. Daardoor kan niet Langer volstaan worden met een vaststelling door het (algemeen) bestuur. Bestaande gemeenschappelijke regelingen zullen binnen twee jaar moeten worden aangepast nadat deze wijziging in werking is getreden.

11

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

5 Agenda toekomst van het (interbestuurlijk~ toezicht Met de Agenda Toekomst (interbestuurlijk) Toezicht (ATT) geven gemeenten, provincies en Rijk gezamenlijk invulling aan de vernieuwing van het interbestuurlijk en financieel toezicht. Het doel is dat het toezicht zo effectief mogelijk is en past bij een gezamenlijke aanpak van maatschappelijke opgaven. Het actieplan bestaat uit vijf actielijnen: i Versterking verbinden horizontale controle en verticaal toezicht z Beter voeren dialoog 3 Beter leren via toezicht 4 Uniformeren uitvoering toezicht 5 Toezichthouder richt zich op gedeelde risico's Er zijn verschillende werkgroepen in het Leven geroepen die per actielijn de gestelde doelen uitwerken. Voor meer informatie nostUusATT(~minUzk.nl. In het kader van het opbouwen en/of verbeteren van de gespreksrelaties tussen toezichtontvanger en toezichthouder (actielijn z) zal verder worden uitgewerkt hoe de dialoog met elkaar kan worden gevoerd. In vervolg op de in zozi georganiseerde workshops ATT worden een aantal regionale pilots georganiseerd om hier in de praktijkervaring mee op to doen. Provincies en gemeenten die hieraan zouden willen deelnemen worden opgeroepen zich hiervoor aan to melden bij het programma ATT via DostUusATT~minUzk.nl. De recent opgerichte werkgroep 'Data gedreven toezicht' gaat onderzoeken Welke bestaande data, toezichtinformatie, kennissystemen etc.

voorhanden zijn en hoe die beter kunnen worden benut (actielijn 3). Dit kan uitmonden in pilots om ervaringen op to doen om deze beter to gebruiken en to komen tot verbeteringen.

12

Bouwstenen begrotingscirculaire zoz3 Gelderland

G Tot slot

In deze circulaire zijn actuele en relevante aandachtspunten opgenomen. Hebt u vragen over deze circulaire dan kunt u contact opnemen met de contactambtenaar voor uw gemeente. Daarnaast kunt u bij de contactambtenaar voor uw gemeente informatie opvragen over websites of databanken met interessante informatie en cijfers op het gebied het financieel toezicht of over de financien van gemeenten en gemeenschappelijke regelingen in de provincie. Het ministerie van BZK stelt ook financiele data en informatie beschikbaar op de website Findo.nl, zoals data van gemeentelijke begrotingen en jaarrekeningen. Deze data kunnen worden gebruikt voor vergelijking en analyse. Als laatste attenderen wij u op de website van de Rijksoverheid waar informatie staat over hoe gemeenten haar financiele situatie op verschillende manieren kunnen (laten) onderzoeken. Bijvoorbeeld zelf met een eigen begrotingsanalyse of bij preventief toezicht met een begrotingsscan met behulp van de provincie en het Rijk of eventueel bij een herindeling met een herindelingsscan.

Provincie Gelderland Markt ii 68ii CG Arnhem Postbus 9090 6800 GX Arnhem ozG 359 99 99 provincieloket@gelderland.nl www.gelderland.nl

0 0 0 M N N

1.05.22

provincie

Gelderland Retouradres Postbus go9o, GSoo CX Amhem

cv ry c~

IIYIi11

~~~

~~

Groen en so[iaa~lc~ ARNHEM - syc)~a~ ~

Pa