400905 bijlage Notitie Stedendriehoek omtrent Gazprom

Mogelijkheden met betrekking tot de bestaande overeenkomst Gazprom Huidige contractparameters Looptijd overeenkomst: tot en met 31 december 2023 Contractvolume Collectief Stedendriehoek: 4,7 miljoen m³ (daarvan 3,7 miljoen m³ profel en 1 miljoen m³ telemetrie) Contractsituatie 2022 Vastgelegde leveringsprijs telemetrieaansluitingen voor 2022: € 0,2358 (incl opslag leverancier) Vastgelegde leveringsprijs profielaansluitingen voor 2022:

€ 0,2549 (incl opslag leverancier)

Contractsituatie 2023 Overeengekomen opslag leverancier voor profielaansluitingen in 2023: € 0,036443/m³ Overeengekomen opslag leverancier voor telemetrieaansluitingen in 2023: € 0,017360/m³ Ingekocht volume voor 2023: 10% van het contractvolume tegen groothandelsprijs € 0,24

Contractsituatue 2024 Geen overeenkomst met Gazprom – nieuwe aanbesteding is in voorbereiding Ingekocht volume voor 2024: 0

Groothandelsprijzen 2022-2023-2024 (dd. 25-2-22) Actuele groothandelprijs voor 1 maart t/m 31 december 2022:

€ 0,900 per m³

Actuele groothandelsprijs voor 2023:

€ 0,615 per m³

Actuele groothandelsprijs voor 2024:

€ 0,4175 per m³

NB: de prijsontwikkeling van de VER-prijzen ter compensatie van de CO₂-uitstoot wordt hier buiten beschouwing gelaten. De impact van deze prijsontwikkeling is gering. Daarbij geldt ook dat de priijs op moment van inschrijving/ lichten optiejaar zeer waarschijnlijk lager lag dan de actuele prijs voor VER’s.

Gevolgen opzeggen bestaande overeenkomst met Gazprom Gazprom heeft de Europese aanbesteding voor de levering van gas rechtmatig gewonnen. Daaruit is een overeenkomst tot levering van gas voortgekomen. In deze overeenkomst of – indien van toepassing de ALV van Gazprom - staan geen clausules die direct toepasbaar zijn op een situatie wanneer een land waarin het moederbedrijf van de moedermaatschappij van het bedrijf waarmee de overeenkomst is gesloten een ander land aanvalt. Juridisch gezien is het ontbinden van de overeenkomst op basis van deze reden niet mogelijk. Het eenzijdig opzeggen van een overeenkomst kent daarmee de volgende risico’s:

Juridische risico’s -

-

Het eenzijdig ontbinden van de overeenkomst zorgt voor een gerede kans op een rechtszaak. Deze rechtzaak kan worden verloren, waardoor de overeenkomst alsnog uitgediend zal moeten worden en/of Gazprom schadeloos gesteld moet worden. Bovendien zullen de proceskosten betaald moeten worden. Een nieuwe overeenkomst voor de levering van gas dient opnieuw te worden aanbesteed. Indien de lopende overeenkomst met Gazprom per direct of binnen afzienbare tijd wordt beeindigd is er geen tijd voor een nieuwe aanbesteding. Er zal dan gebruik gemaakt moeten worden van een noodregeling voor het afsluiten van een tijdelijke overeenkomst. Het is de vraag of het eenzijdig beeindigen van een overeenkomst om deze reden juridisch gezien voldoende aanleiding is om van een dergelijk noodscenario gebruik te kunnen maken.

Financiele risico’s Achtergrond De leveringsprijs voor gas bestaat uit twee of drie onderdelen: - Het groothandelsdeel (>95%) - De opslag van de leverancier (>5%) De aanbesteding is gericht op het bepalen van de opslag van de leverancier. De hoogte van het groothandelsdeel wordt door middel van een inkoopstrategie (spreiden van inkoopmomenten) bepaald door de aanbestedende dienst. Bij ieder zogenaamd clickmoment ontstaat een inkooppositie op naam van Gazprom voor levering in de toekomst aan de AD. De waarde van deze inkooppositie(s) wijzigt tot aan het moment van fysieke levering van het gas. Het eenzijdig ontbinden van de overeenkomst kent de volgende financiele risico’s: -

Het eenzijdig opzeggen van de overeenkomst kan kosten met zich meebrengen. Deze kosten kunnen bestaan uit de volgende onderdelen: • kosten voor reeds ingenomen posities op gas (en VER’s) voor de resterende periode van de overeenkomst Er bestaat een prijsverschil tussen het moment waarop deze inkoopposities zijn ingenomen en vandaag. Dit prijsverschil kan positief of negatief zijn. Aangezien deze posities zijn ingenomen in een periode dat het gas (veel) goedkoper was dan momenteel, is de kans groot dat de inkoopposities geld opleveren. Afhankelijk van de daarover gemaakte contractuele afspraken behoort dit geld toe aan Gazprom of de Aanbestedende dienst. Het eenzijdig opzeggen van de overeenkomst kan in praktijk betekenen dat Gazprom er dus geld aan verdient.

Contractueel is niet overeengekomen dat de ontstane inkooppositie bij ontbinding van de overeenkomst voor Collectief Stedendriehoek is. Dat betekent dat Gazprom bij ontbinding van de overeenkomst het volgende verdient aan deze ontbinding: Aan de inkooppositie 2022: (70% van 4.700.000 m³) * (€ 0,90 -/- € 0,2235) = € 2.225.685Aan de inkooppositie 2023: (10% van 4.700.000 m³ * (€ 0,615 -/- € 0,24) = € 176.250 •

Kosten voor gederfde inkomsten van Gapzrom Gazprom heeft bij inschrijving een opslag ingediend voor het afdekken van de kosten voor de dienstverlening ten behoeve van deze overeenkomst. Deze opslag bestaat uit risicopremies voor het afdekken van volume- en profielrisico, dekking voor operationele kosten rond balansverantwoordelijkheid en administratie/ facturatie en marge. De nettomarge is in praktijk naar schatting 10% van deze opslag. Na eenzijdige opzegging van de overeenkomst hoeft Gazprom geen van deze activiteiten meer uit te voeren, dus er is nauwelijks sprake van gederfde inkomsten. Deze gederfde inkomsten betreffen dan vooral de misgelopen marge. Waarde van de opslag van de leverancier: Bij directe ontbinding: 7.990.000 m³ (70% van 2022 + 100% van 2023) * gemiddeld € 0,03 = € 239.700 Bij ontbinding per 1-1-2023: 4.7000.000 m³ * gemiddeld € 0,03 = € 141.000 Daar zou voor een rechter eventueel kunnen worden ingebracht het grootste deel van deze opslagen bedoeld is voor dienstverlening in de komende periode die door ontbinding ook niet meer uitgevoerd hoeft te worden. Mogelijk zou 10% van deze bedragen een realistischere weergave zijn van de werkelijke misgelopen netto marge. Bovendien is er helemaal geen sprake is van gederfde inkomsten, omdat er een substantieel bedrag wordt verdiend aan de opengevallen inkoopposities.

•

Kosten voor het afsluiten van een nieuwe overeenkomst tegen een hogere prijs In de afgelopen 8 maanden is de groothandelsprijs voor gas explosief gestegen. Dat betekent dat het afsluiten van een nieuwe overeenkomst met een andere leverancier op dit moment (veel) duurder zal zijn dan in de overeenkomst met Gapzrom. De hoogte van de kosten zullen afhangen van het moment waarop de overeenkomst wordt opgezegd. Kostenstijging collectief bij opzegging overeenkomst per direct: de reeds vastgelegde inkoopposities voor het resterende deel van 2022 en 2023 komt te vervallen en dit volume zal gekocht moeten worden tegen de actuele groothandelsprijzen. Bovendien zal de opslag van de nieuwe leverancier naar verwachting substantieel hoger uitvallen Te verwachten kostenstijging groothandelsdeel: € 2.400.000 Te verwachten kostenstijging opslag leverancier: € 350.000 -

Kostenstijging collectief bij opzegging overeenkomst per 31-12-2022: de reeds vastgelegde inkoopposities voor 2023 komt te vervallen en dit volume zal gekocht moeten worden tegen de actuele groothandelsprijzen. Bovendien zal de opslag van de naar nieuwe leverancier naar verwachting substantieel hoger uitvallen Te verwachten kostenstijging groothandelsdeel: € 176.250 Te verwachten kostenstijging opslag leverancier: € 235.000

Risico op geen levering van gas Bij het eenzijdig opzeggen van de overeenkomst zal rekening gehouden moeten worden met de grote onrust in de gasmarkt op dit moment. De groothandelsprijzen zijn extreem volatiel (door het gote gastekort in Europa en door de spanning rond Oekraine), waardoor ook de risicobeleving van leveranciers veranderd is. Extreme volatiliteit is niet in te prijzen in risicopremies en in geldigheid van van deze premies. Dit zorgt voor veel hogere opslagen van leveranciers en het niet willen uitbrengen van offertes of inschrijven op aanbestedingen. Het per direct opzeggen van de overeenkomst met Gazprom veronderstelt een liquide markt met veel concurrentie, waarbij het eenvoudig is om op korte termijn een andere leverancier te vinden. Dat is momenteel niet het geval. Daardoor bestaat een reeele mogelijkheid dat een directe beeindiging van de overeenkomst met Gazprom leidt tot het afsluiten van de gasaansluitingen van de aanbestedende dienst. De regionale netbeheerder controleert of er op iedere aansluiting een leverancier bekend is om zo de gratis levering van gas te voorkomen. Indien er geen leverancier bekend is op een aansluiting zal deze aansluiting worden afgesloten. Dit risico bestaat dus vooral indien de overeenkomst met Gazprom per direct of binnen afzienbare tijd zal worden beeindigd.

Indien de overeenkomst per eind 2022 of per einddatum overeenkomst wordt beeindigd dient een nieuwe aanbesteding te worden gestart. Ook bij zo’n nieuwe aanbesteding bestaat er een kans dat er geen inschrijvers zullen zijn, afhankelijk van de marktomstandigheden op het moment van inschrijving.

Mogelijkheden met betrekking tot een nieuwe aanbesteding – uitsluiten Gazprom/ Russisch gas Mogelijkheden tot uitsluiten Russisch gas Alle gasleveranciers in Nederland kopen het gas in op TTF-ENDEX. Dat is de groothandelsbeurs voor gas. Dat betekent dat de beurs de tegenpartij is voor dit soort deals en er geen zicht is op waar het gas vandaan komt. Dat doet er op de handel in gas op de beurs ook niet toe. Over het algemeen kan gesteld worden dat er op dit moment ca. 15% Russisch gas op de TTF-ENDEX wordt aangeboden en er daarmee dus een kans bestaat dat de aanbestedende dienst (net als iedereen in Nederland) een klein deel Russisch gas afneemt. Omdat een leverancier het gas inkoopt via de beurs is de herkomst van het gas niet te bëeinvloeden via een Europese aanbesteding voor de levering van gas. Het uitsluiten van Russisch gas via een aanbesteding voor de levering van gas is door de bepalingen in de Aanbestedingswet niet mogelijk, omdat het geen relatie heeft met de opdracht. Mogelijkheden tot uitsluiten Gazprom Energy Het uitsluiten van een partij als Gazprom is binnen het aanbestedingsrecht momenteel niet mogelijk. Het aanbestedingsrecht kent een gesloten systeem van dwingende- en facultatieve uitsluitingsgronden. Daar mag je als aanbestedende dienst niet zelf zaken aan toevoegen.

Deze uitsluitingsgronden hebben bovendien vooral betrekking op de partij die de opdracht gaat uitvoeren. Dwingende uitsluitingsgronden Onder de dwingende uitsluitingsgronden kunnen ondernemingen uitgesloten worden als deze in de afgelopen 5 jaar onherroepelijk zijn verdoordeeld voor een van de volgende strafrechtelijke delicten (art. 2.86, lid 2 AW 2012 en artikel 2.13 AW 2016): Deelneming aan een criminele organisatie Omkoping Fraude Witwassen van geld Terroristische misdrijven Kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel Een onderneming wordt ook uitgesloten als een lid van het bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan onherroepelijk veroordeeld is voor een van de genoemde overtredingen (art. 2.86 lid 3). Facultatieve uitsluitingsgronden Onder de facultatieve uitsluitingsgronden worden de volgende overtredingen verstaan: -

schendingen op het gebied van milieu, sociaal en arbeidsrecht slechte financiële situatie bijvoorbeeld faillissement of liquidatie ernstige fout in de beroepsuitoefening overtreding van de mededinging belangenconflict in de zin van artikel 1.10b van de Aanbestedingswet 2012 vervalsing mededinging wegens betrokkenheid bij de voorbereiding (art. 2.51) aanzienlijke tekortkomingen bij eerdere opdrachten valse verklaringen onrechtmatige beïnvloeding van de besluitvorming niet voldaan aan het betalen van belastingen en/of sociale verzekeringspremies (zonder onherroepelijke uitspraak) Artikel 1.10b van de Aanbestedingswet 2012 is van toepassing op fraude, bevoordeling, corruptie en belangenconflicten. Een aanbestedende dienst kan op basis van artikel 2.87 van de Aanbestedingswet 2012 bepaalde van bovenstaande facultatieve uitsluitingsgronden van toepassing verklaren. In sommige gevallen zal onderbouwd moeten worden waarom daarvoor gekozen wordt.

Onder al deze dwingende en facultatieve uitsluitingsgronden staat niets beschreven dat direct van toepassing is op Gazprom Energy Nederland of Gazprom Marketing & Trading Retail Ltd. of op de activiteiten van de holding die eigendom is van een staat die oorlogsactiviteiten onderneemt. De bestaande dwingende en facultatieve uitsluitingsgronden bieden momenteel dus geen mogelijkheden voor het aanbestedingsrechtelijk correct uitsluiten van Gazprom Energy. Wat over blijft zijn de volgende mogelijkheden: Aanpassen van de opdracht van de levering van gas naar de levering van groen gas De ervaring tot nu toe leert dat Gazprom Energy in beperkte mate in staat is tot het maken van een competitieve aanbieding voor de levering van groen gas. Ze beschikken zelf niet over groengasprojecten in Nederland en het aanbod van losse groengascertificaten die nodig zijn voor het leveren van groen gas, is zeer beperkt. Bij deze mogelijkheid is het echter niet uit te sluiten dat Gazprom alsnog een inschrijving zal doen en bestaat er dus ook een kans dat ze een aanbesteding winnen. Bovendien is de levering van groen gas aanzienlijk duurder dan de levering van gas. Dit geldt voor alle potentiele inschrijvers. De meerkosten bedragen in de huidige markt tussen de 18 en 25 cent per m³. Gazprom uitsluiten op basis van een ruime interpretatie van een van de bestaande uitsluitingsgronden.

Gazprom zou dan bijvoorbeeld op grond van een ernstige beroepsfout uit te sluiten zijn (één van de facultatieve uitsluitingsgronden die wat ruimer ingevuld kan worden). Daarvoor zou in de aanbestedingsdocumenten opgenomen kunnen worden dat de aanbestedende dienst geen gas van ‘foute regimes’ wenst af te nemen en ook geen zaken willen doen met ondernemingen die dat wél doen. Daarbij moet heel duidelijk worden aangetekend dat er juridische risico’s kleven aan deze mogelijkheid, omdat het stellen van een dergelijke voorwaarde mogelijk onvoldoende verband houdt met het voorwerp van de opdracht en daarom mogelijk disproportioneel kan blijken te zijn. Het zal dus een politieke beslissing moeten zijn om dit juridische risico te lopen en zo een kort geding te kunnen verliezen. Afhankelijk van de uitspraak van de rechtbank zal de aanbesteding dan opnieuw doorlopen moeten worden of alsnog worden gegund aan Gazprom met eventuele vergoeding van proceskosten etc. Politieke druk uitoefenen op de regering via VNG of andere brancheverenigingen om een nieuwe uitsluitingsgrond toe te voegen aan de dwingende en facultatieve uitsluitingsgronden in de Nederlandse versie van de Aanbestedingwet. Uit contact met Europa Decentraal blijkt dat voor zover bij hen bekend de Europese commissie niet voornemens is om hier op korte termijn verandering te brengen.

In zaak C100/12 van het Europese hof van justitie betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing is in 2013 wel bepaald dat lidstaten aanvullende uitsluitingsmaatregelen kunnen vaststellen. De petitie van de Volkskrant zou er misschien aan kunnen bijdragen dat het kabinet in Den Haag hier invulling aan geeft (als mogelijk uitvloeisel van die petitie, maar dat staat daar nu niet in). Het is daarbij de vraag of en wanneer dat geregeld zal zijn. Het zou dus vooral zaak zijn om bijvoorbeeld via de VNG politieke druk uit te oefenen om een dergelijke bepaling in de aanbestedingwet opgenomen te krijgen!! Stoppen met het verbruiken van gas Om de afhankelijkheid van buitenlands gas te verminderen of te laten verdwijnen zou de AD haar gasverbruik moeten reduceren naar 0. Met de huidige hoge gasprijzen neemt de financierbaarheid van alternatieve bronnen fors toe.

Toelichting op Gazprom Energy Gazprom Energy Nederland valt onder Gazprom Marketing & Trading Retail Ltd. Onder deze entiteit hebben ze ingeschreven op de Europese aanbesteding voor de levering van gas. Gazprom Marketing & Trading (GM&T) is a wholly owned subsidiary of the Gazprom group of companies, the world's largest gas producer and one of the world's largest energy companies. GM&T aims to build a unique environment of excellence, providing the world with innovative energy solutions. Gazprom Marketing and Trading is wholly owned by the investment and holding company Gazprom Germania GmbH. This in turn is a 100% subsidiary of Gazprom Export – the export arm of PAO Gazprom, the world’s largest gas producer. PAO Gazprom is an open joint stock company, established in 1989 as a successor to the state run gas company. It explores and develops natural gas fields and extracts, processes, transports, stores and refines natural gas. It also supplies energy to domestic and foreign customers. Tot 2004 had de overheid een aandeel van 38,37% in het bedrijf PAO Gazprom en een meerderheid in de raad van bestuur. Vanaf 2005 heeft de Russische overheid iets meer dan de helft van alle aandelen in handen. Buitenlandse aandeelhouders mogen maximaal 35% van de aandelen Gazprom bezitten.

(In bovenstaand plaatje staat Gazprom Nederland niet vermeld, maar ze vallen ook onder Gazprom Marketing & Trading Ltd)

Veelgestelde vragen Hoe is de directe relatie van onze leverancier Gazprom met Rusland? Zie het plaatje zoals hiervoor beschreven. Er is sprake van een indirecte relatie via een aantal bovenliggende entiteiten tot aan de moederorganisatie in Rusland. Gazprom Nederland valt onder Gazprom Marketing & Trading Ltd met hoofdkantoor in Londen. Uit een verklaring van Gazprom Energy Nederland dd. 28-2-22 blijkt het volgende: Gazprom Energy opereert in Nederland als een filiaal van Gazprom Marketing & Trading Retail Ltd een Brits bedrijf dat 21% van het niet-huishoudelijk gasvolume in Groot-Brittannië levert. De energie die ze in Nederland leveren, betrekken ze van hun moederbedrijf Gazprom Marketing & Trading Limited, een Brits bedrijf dat operationeel is op de groothandelsmarkten voor energie. Ze handelen op de Europese gasmarkten voor het betrekken van hun gas en Gazprom Energy is niet afhankelijk van gasleveringen uit Rusland. In hoeverre financieren we met onze overeenkomst voor de levering van gas mee aan de oorlog van Rusland? De overeenkomst voor de levering van gas is een hele kleine schakel in het verdienmodel van Gazprom in de wereld. De grootste inkomsten zitten in de winning van gas, het transport van gas en de opslag van gas.

De nettomarge in de overeenkomst met Gazprom Energy Nederland is een klein bedrag en zal verdwijnen in de geconsolideerde balans van de daarboven liggende entiteiten. Uiteindelijk leidt het geconsolideerde resultaat van al die entiteiten tot een resultaat van PAO Gazprom. Daarvan is de Russische staat voor ruim 50% eigenaar. Met de overeenkomst voor de levering van gas wordt Gazprom NL en indirect daarmee uiteindelijk PAO Gazprom in staat gesteld om met hun gas in de hele keten van winning tot levering aan eindverbruikers geld te verdienen. In hoeverre was er sprake van het ‘stunten met lage prijzen’ door Gazprom bij het inschrijven op aanbestedingen in Nederland? Daar was geen sprake van. De aanbesteding voor de levering van gas is gericht op de opslag van de leverancier. Deze opslag is ca. 5% van de totale leveringsprijs. De andere 95% wordt bepaald door de hoogte van de groothandelsprijs die via een inkoopstrategie op verschillende inkoopmomenten door de AD zelf wordt vastgelegd. Bij de meeste aanbestedingen was het verschil tussen Gazprom en de nummer twee minimaal en in absolute bedragen (afhankelijk van het totale gasvolume) een paar duizend Euro per jaar. Bij Collectief Stedendriehoek bedroeg dat verschil destijds € 12.000 per jaar.

Als we overstappen naar een andere leverancier dan Gazprom, krijgen we dan ook Russisch gas? Alle gasleveranciers in Nederland kopen het gas in op TTF-ENDEX. Dat is de groothandelsbeurs voor gas. Dat betekent dat de beurs de tegenpartij is voor dit soort deals en er geen zicht is op waar het gas vandaan komt. Dat doet er op de handel in gas op de beurs ook niet toe. Over het algemeen kan gesteld worden dat er op dit moment ca. 15% Russisch gas op de TTF-ENDEX wordt aangeboden en er daarmee dus een kans bestaat dat de aanbestedende dienst (net als iedereen in Nederland) een klein deel Russisch gas afneemt. Omdat een leverancier het gas inkoop via de beurs is de herkomst van het gas niet te beinvloeden via een Europese aanbesteding voor de levering van gas. Het uitsluiten van Russisch gas via een aanbesteding voor de levering van gas is door de bepalingen in de Aanbestedingswet niet mogelijk, omdat het geen relatie heeft met de opdracht.

Wat zijn samengevat de mogelijkheden voor Collectief Stedendriehoek: Het contract per direct opzeggen Juridisch risico op rechtzaak met boete voor onrechtmatig opzeggen overeenkomst Financieel risico bij het afsluiten van een nieuwe overeenkomst – prijzen zullen veel hoger liggen dan in de huidige overeenkomst Operationeel risico dat er in de huidige marktomstandigheden geen leverancier gevonden wordt die de levering van gas zou willen overnemen

-

-

Er zou onderzocht kunnen worden of er juridisch mogelijkheden zijn om de overeenkomst op te zeggen. Daarin moet vooral ook meegewogen worden wat de kans is dat er een andere leverancier gevonden zal worden. Het contract per 31-12-2022 opzeggen Juridisch risico op rechtzaak met boete voor onrechtmatig opzeggen overeenkomst Financieel risico bij het afsluiten van een nieuwe overeenkomst – prijzen zullen veel hoger liggen dan in de huidige overeenkomst, maar dit effect wordt verkleind doordat nog slechts 10% van het volume is vastgelegd. Operationeel risico dat er in de huidige marktomstandigheden geen leverancier gevonden wordt die de levering van gas zou willen overnemen Het contract contractueel beeindigen per 31-12-2023 Geen juridisch risico Geen financieel risico Geen operationeel risico (niet anders dan bij een normale aanbesteding) Bekijken wat de mogelijkheden zijn om Gazprom daarbij uit te sluiten – vooral op politiek niveau.