355431 BBV Beslisnota raad toekenning bijzondere status aan graven KNIL militairen

Beslisnota voor de raad Onderwerp

Toekenning bijzondere status aan graven KNIL veteranen

Programma

4 - Leefbaar en veilig

Portefeuillehouder

Dhr. drs. B.J. Aalbers Dhr. dr. T.C.M. Horn

Zaaknummer

355431

Adviseur

van Tongeren

Afdeling

Samenleving

E-mail adres

willeke.van.tongeren@epe.nl

TE BESLUITEN OM 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

in te stemmen met de wijze waarop het college een bijzondere status wil toekennen van de graven van KNIL veteranen; de vooruitbetaalde grafrechten (incidenteel € 80.000, periode na 1-1-2022) terug te betalen aan de grafrechthebbenden; voor het verlengen van de grafrechten (met 10 jaar) incidenteel € 172.000 beschikbaar te stellen; voor het verlengen van de grafrechten over 10 jaar (voor de volgende periode van 10 jaar) en voor onderhoud en herstelkosten vanaf 2023 jaarlijks een ‘spaarbedrag’ van € 22.500 in de begroting op te nemen; voor de oprichtingskosten van de stichting, informatieborden/-stenen en herkenningsplaatjes incidenteel € 41.000 beschikbaar te stellen; een voorziening 'kosten grafrechten KNIL veteranen' in te stellen en hier eenmalig € 213.000 (zie punt 3 en 5) en jaarlijks € 22.500 (zie punt 4) in te storten; financiële dekking van de structurele en incidentele kosten te betrekken bij en te verwerken in de begroting 2023 / meerjarenbegroting 2023-2026.

INLEIDING Op 16 september 2021 heeft de gemeenteraad unaniem een motie aangenomen waarin de gemeenteraad het college verzoekt om de graven van de KNIL-Ambonezen veteranen een passende, bijzondere erkenning te geven in overleg met de Molukse gemeenschap. Het college heeft besloten om uitvoering te geven aan de motie waarbij er een bijzondere status wordt toegekend, er zichtbaarheid wordt gegeven aan de bijzondere status door het plaatsen van een informatiebord en herkenningsplaatjes en door de kosten van de grafrechten over te nemen per 1-1-2022. Dit brengt financiële consequenties met zich mee waardoor het college voorstelt aan de raad om hier dekking voor te geven.

BEOOGD EFFECT De in 1951 naar Nederland gekomen KNIL-veteranen en hun echtgenotes te eren door hun graven in de gemeente Epe een bijzondere status toe te kennen.

ARGUMENTEN 1.1 Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de wensen vanuit de Molukse gemeenschap, verwoord in de motie van de raad. Tussen februari en juli 1951 werden in totaal ongeveer 12.500 Molukkers naar Nederland gebracht, waaronder voornamelijk KNIL militairen en hun gezinnen. Doordat er grote woningnood was als gevolg van de Tweede Wereldoorlog en omdat de Molukkers tijdelijk in Nederland zouden blijven, werden zij ondergebracht in diverse complexen in Nederland zoals kazernes, gevangenissen, kampementen en

opleidingsinstituten. Tussen 1950 en 1960 was er veel industriële bedrijvigheid in Vaassen. Door een tekort aan personeel lieten Vaassense bedrijven aan het gemeentebestuur van Epe weten meer personeel te willen aannemen, maar dat er wel woningen voor hen moesten komen. Hieraan werd gehoor gegeven door een woonoord in Vaassen voor toekomstig Moluks personeel te bouwen op kosten van de staat. Naast personeel voor deze bedrijvigheid kwamen er Molukkers vanuit kamp Schattenberg in Vaassen wonen nadat daar een grote brand had gewoed. In 1958 heeft koningin Juliana het woonoord aan de Woestijnweg officieel geopend. Er woonden toen 133 gezinnen met in totaal 763 personen. (bron: Lesbrief Molukkers in Vaassen) Nadat besloten werd dat de kampen gesloten moesten worden, werd op 14 oktober 1976 kamp Vaassen ontruimd. In 1981 hebben de laatste Molukse gezinnen het kamp verlaten. Op de locatie van het voormalige kamp is de wijk Berkenoord2 gebouwd. Uit de gesprekken met (vertegenwoordigers van) de volgende generaties Molukkers blijkt dat het een grote wens is om hun (groot)ouders te eren en rust te geven. Een beschermstatus van de graven op de begraafplaatsen in de gemeente Epe draagt hieraan bij.

Nadat de graven een beschermde status hebben gekregen kunnen deze worden toegevoegd aan de gemeentelijke lijst graven met historische waarde en is het uitgangspunt dat de gemeente deze graven in stand houdt. Dit betekent dat steen en graf niet geruimd worden, tenzij het college een besluit hiertoe neemt. 2.1 De gemeente neemt de verplichting tot betaling van grafrechten integraal over per 1-1-2022. Het toekennen van de beschermstatus aan de graven is onderdeel van de erkenning van het leed van Molukkers in onze gemeente. Hierbij past het ook dat de gemeente financiële verantwoordelijkheid neemt voor de graven. Daarom neemt de gemeente de grafrechten per 1-1-2022 over. De kosten die voortvloeien uit de grafrechten, bestaande uit de rechten op het graf en de kosten voor het algemene onderhoud van de begraafplaats, komen voor rekening van de gemeente Epe. Doordat de grafrechten over een aantal jaren vooruit zijn betaald, betekent dit dat de kosten van de grafrechten die over 2022 en verder zijn betaald aan de rechthebbenden worden terugbetaald. Hier is eenmalig ongeveer € 80.000 voor nodig om deze kosten te kunnen dekken. 3.1 Als de gemeente de grafrechten overneemt zullen de grafrechten verlengd moeten worden (telkens) voor 10 jaar.

Conform de ‘Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen gemeente Epe 2014' zullen graven die in stand worden gehouden telkens met 10 jaar moeten worden verlengd. Op basis van de huidige verordening is het niet mogelijk de graven voor onbepaalde tijd te verlengen. Voor de verlenging ingaande 1-1-2022 is eenmalig € 172.000 nodig. 4.1 Om over 10 jaar opnieuw de grafrechten met 10 jaar te kunnen verlengen en om onderhoud te kunnen plegen, moet vanaf 2023 jaarlijks € 22.500 ‘gespaard’ worden. Hiervoor wordt een voorziening ingesteld (zie beslispunt 6). Bij het opstellen van de begroting 2022-2025 waren de kosten die gepaard gaan met het toekennen van de bijzondere status aan deze graven nog niet voorzien. Wanneer de gemeente de grafrechten overneemt per 1-1-2022 zullen de grafrechten verlengd moeten worden voor 10 jaar. Hiervoor is nu eenmalig € 172.000 nodig (verlenging van grafrechten en onderhoud aan begraafplaatsen: € 1.633 per graf voor 10 jaar voor 105 graven). Om vervolgens over 10 jaar opnieuw de grafrechten met 10 jaar te kunnen verlengen, moet vanaf 2023 jaarlijks € 17.500 ‘gespaard’ worden. Daarnaast is € 5.000 nodig als 'spaarbedrag' om onderhoud en herstel te kunnen uitvoeren. 5.1 Voor het oprichten van een stichting worden kosten gemaakt die de gemeente voor rekening neemt.

Door de oprichting van een onafhankelijke stichting kan de toekomst van de graven met een bijzondere status worden geborgd. Hiermee wordt het risico afgedekt dat wanneer nabestaanden niet meer leven de graven niet meer verlengd worden. De stichting zal met te werven vrijwilligers het onderhoud van de graven in stand houden. De oprichtingskosten van een stichting bedragen circa € 1.000. Door deze kosten voor rekening van de gemeente te doen komen kan de stichting opgericht worden. 5.2 Door het informatiebord wordt verwezen naar de graven en worden de graven met elkaar verbonden. Op de begraafplaatsen in de gemeente Epe liggen de KNIL veteranen verspreid. Door een in overleg met de op te richten stichting nog vorm te geven informatiebord te plaatsen wordt verwezen naar de graven en worden de graven met elkaar verbonden. 5.3 Met een herkenningssymbool of -plaatje krijgen de graven die een bijzondere status hebben gekregen een zichtbare erkenning. Doordat de graven van de KNIL veteranen op de begraafplaatsen verspreid liggen wil de gemeente graag de graven met de bijbehorende bijzondere status zichtbaarheid geven. Het informatiebord zal verwijzen naar de zichtbaarheid en de achtergrond van deze graven. 6.1 Voor de kosten waartoe de gemeente zich nu verplicht, dient een voorziening te worden ingesteld.

In financieel technische zin moeten de kosten van het terugbetalen van de vooruitbetaalde grafrechten (€ 80.000) in één keer worden genomen (t.l.v. boekjaar 2022). Voor de kosten waartoe de gemeente zich nu verplicht, dient een voorziening te worden ingesteld. Hieraan moet een bedrag van eenmalig € 213.000 en jaarlijks € 22.500 worden toegevoegd. Het eenmalige bedrag betreffen de kosten van het verlengen van de grafrechten (€ 172.000) en de kosten van de gedenkplaat of -steen en de herkenningsplaatjes (€ 40.000), alsmede de oprichtingskosten (€1.000). De jaarlijkse toevoeging betreffen het ‘spaarbedrag’ van € 17.500 voor de verlenging van de grafrechten over 10 jaar en het geschatte bedrag van € 5.000 voor de kosten i.v.m. herstel van de graven. 7.1 Deze kosten kunnen niet binnen de huidige begroting worden opgevangen. Omdat deze kosten niet binnen de huidige begroting kunnen worden opgevangen, zullen deze bij het opstellen van de begroting 2023-2026 moeten worden betrokken/opgenomen. Dit is daarmee van invloed (beperkend) op de financiële ruimte voor de afwegingen voor nieuw beleid.

KANTTEKENINGEN 1.1 Deze keuze om hiertoe nu te besluiten en deze verplichtingen aan te gaan is op voorhand van invloed (beperkend) op de financiële ruimte voor de afwegingen van nieuw beleid bij de nieuwe begroting. Omdat zowel de eenmalige als de structurele kosten nu niet in de (meerjaren)begroting zijn voorzien, wordt met dit besluit een ‘voorschot’ genomen op de inzet van eenmalige en structurele ruimte bij de nieuwe begroting. Het college hecht er echter aan om met de uitvoering van de motie niet langer te wachten. 2.1 Deze werkwijze gaat voorbij aan het uitgangspunt van ‘integrale afweging’ voor nieuw beleid. Het gebruikelijke uitgangspunt in het financiële beleid is dat het opnemen van financiële middelen in de begroting voor nieuwe uitgaven jaarlijks integraal wordt afgewogen bij het opstellen en vaststellen van de begroting. Door dit besluit worden deze nieuwe uitgaven op voorhand buiten deze afweging gehouden. 3.1 Een groot deel van de eenmalige uitgaven zal al ten laste van boekjaar 2022 moeten worden gebracht. Dit betekent dat ook de financiële dekking die gevonden zal moeten worden bij het opstellen van de begroting 2023 al in 2022 zal moeten worden ingezet of (als dit niet mogelijk is) dat deze ten laste van het saldo van de jaarrekening 2022 zullen moeten worden gebracht. 4.1 Voor de uitwerking dienen nog nadere aspecten te worden onderzocht.

Diverse zaken zullen in de verdere uitwerking nog moeten worden uitgezocht (zoals juridische aspecten, afspraken over wat wordt overeen gekomen tussen gemeente en stichting, tussen stichting en huidig rechthebbende, etc.)

FINANCIËN Het voorstel heeft de volgende financiële consequenties (deels betreffen het nu geschatte, indicatieve bedragen): Incidentele kosten • Vooruitbetaalde grafrechten terugbetalen aan de grafrechthebbenden: € 80.000 (toevoegen aan voorziening); • Verlengen van de grafrechten voor 10 jaar: € 172.000 (toevoegen aan voorziening); • Informatieborden/-stenen begraafplaatsen en herkenningsplaatjes graven: € 40.000; • Oprichtingskosten stichting om de graven in stand te houden: € 1.000. Structurele kosten (egalisatie via voorziening) • Grafrechten en onderhoud begraafplaatsen (inclusief herstelkosten aan de graven): € 5.000 per jaar; • ‘Spaarbedrag’ van € 17.500 per jaar voor de verlenging van de grafrechten elke 10 jaar Omdat deze kosten niet binnen de huidige begroting kunnen worden opgevangen, zullen deze bij het opstellen van de begroting 2023-2026 moeten worden betrokken/opgenomen. Dit is daarmee van invloed (beperkend) op de financiële ruimte voor de afwegingen van nieuw beleid. De incidentele kosten zullen moeten worden gedekt uit de eenmalige middelen die beschikbaar komen bij het opstellen van de nieuwe begroting en de structurele kosten zullen moeten worden verwerkt in de meerjarenbegroting. Voor de kosten waartoe de gemeente zich nu verplicht, dient een voorziening te worden ingesteld.

COMMUNICATIE

Het besluit communiceren we met alle bij ons bekende grafrechthebbenden en met de vertegenwoordigers van de Molukse gemeenschap. Verder verzorgen we een bericht in de Gemeentewijzer en op www.epe.nl. De rechthebbenden van de Molukse graven informeren we persoonlijk per brief over de toekenning van de beschermstatus, de overname van de grafrechten door de gemeente en de financiële gevolgen (mogelijke terugbetaling) hiervan.

UITVOERING De ‘Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen gemeente Epe 2014' is leidend voor de afspraken rondom het beheer en onderhoud van de graven. Voorafgaand aan de toekenning van de bijzondere status aan de graven wordt de nabestaanden gevraagd een inschrijvingsformulier hiervoor in te vullen. Op dit formulier wordt gevraagd naar naam, geboorteplaats, geboorte- en sterfdatum, legernummer (indien bekend) en begraafplaats. Deze inschrijvingsformulieren worden getoetst waarna deze, bij goedkeuring, worden vastgelegd in een aanwijzingsformulier. Dan wordt het grafrecht overgedragen aan de gemeente en is de beschermde status definitief. Vervolgens draagt de gemeente deze grafrechten om niet over aan de op te richten onafhankelijke stichting.