24-185 1072351 Handout NPRD BW Oldebroek 2024-09-05

Overleg met B&W Oldebroek (05-09-2024)

‘Vroeger was het allemaal veel erger’ ‘Vroeger was het allemaal veel erger.’ Door Defensie vaak aangehaalde uitspraak van ouderen uit deze regio om kritiek op haar activiteiten én haar plannen te pareren/bagatelliseren. Maar deze uitspraak roert exact aan waar het om draait. Als Defensie met haar NPRD-plannen onverkort haar zin krijgt, wordt de overlast hier opnieuw groot en vermoedelijk groter dan ouderen zich herinneren en jongeren zich kunnen voorstellen: door cumulatie van diverse nieuwe ambities + uitbreiding en intensivering bestaande activiteiten. Vooral Wezep-Zuid en ‘t Loo dreigen kind van de rekening te worden. In Wezep, Hattemerbroek, Mulligen, Wapenveld, Hoornerveen en Heerde spelen deels dezelfde problemen. Al me al is sprake van serieuze risico’s voor het welzijn in de hele regio, de volksgezondheid, de bestaande woningbouw én mogelijkheden voor nieuwbouw, de dag- en verblijfsrecreatie (imagoschade), de natuurlijke habitat en het milieu. Geen misverstand: géén discussie over waarom (noodzaak goed toegerust/geoefend defensieapparaat), wél over waar en hoe. Actuele situatie Wezep-Zuid (na vergunning ASK 1994) Schietoefeningen ASK e.a. explosies voor wijde omgeving nog steeds bron van veel overlast en zorg. Ook de problematiek van ZZS e.a. vervuiling (oud en nieuw) onverminderd zorgwekkend.

Toch na ‘Wende’ en onder druk omgeving (provincie, gemeentebesturen, bewoners) in Wezep-Zuid onmiskenbaar ‘milieu/leefbaarheidswinst’ geboekt: • Scherpe munitie deels vervangen door oefenmunitie: beperkte detonatie-effecten, mondingsgeluiden in Wezep-Zuid e.o. nauwelijks waarneembaar. Bovendien simulaties. • Ernstig hinderende handgranaatbaan en open schietbanen pal naast de wijk gesloten en geplande schermenschietbaan t.Z.v. Wezeperberg niet gerealiseerd. • Heliveldje in de wijk gesloten. • Nieuwe ontsluitingsweg PMK. Al met al Wezep-Zuid in de afgelopen drie decennia eindelijk een nieuwe realiteit ontstaan met een ‘leefbaarder’ omgeving. Kritiek op NPRD geen kwestie van NIMBY: hele Kop Veluwe hééft al ruimschoots zijn aandeel. Leefbaarheidswinst versus geluidsruimte Voor Defensie was/is genoemde ‘leefbaarheidswinst’ voor de omgeving bijzaak. Al in 2014 (!) liet ze onderzoek doen hoe de ontstane ‘geluidsruimte’ t.o.v. de ‘vergunde ruimte’ kon worden opgevuld met nieuwe schietactiviteiten langs de Kamperweg tussen Heerde en Wezep. Belangrijk: • Defensie beroept zich ook nu weer op ‘vergunde ruimte’, die ze in elk geval optimaal wil benutten.

• Bovendien beroept Defensie zich op de zogeheten ‘Beleidsregel 2016’ voor grote schietinrichtingen zoals het ASK: daarin ‘voorkeurswaarde’ van 50 dB Bs,dan (Beoordeling schietgeluid, dag, avond, nacht), maar met mogelijkheid van afwijking tot 60 dB Bs,dan! Een etmaalgemiddelde voor bebouwde omgevingen van 50 dB Bs,dan is al zorgwekkend hoog. Het impliceert immers zware piekbelasting. 60 dB Bs,dan voor in woonomgevingen is onaanvaardbaar. N.B. de WHO adviseert 45 dB als maximum en elke 3 dB = verdubbeling van de geluidssterkte. Twee elementaire vragen 1. Is de vigerende ASK-vergunning (1994) (a) nog te verenigen met de inmiddels gegroeide leefbaarheidssituatie, de huidige kennis, inzichten en normen inzake geluid, trillingen, gezondheid, ZZS e.d. en met mogelijkheden op het vlak van meer simulaties en alternatieve locaties elders e.d. en (b) is deze vergunning überhaupt geschikt voor de diverse op en rond het ASK genoemde NPRD-ambities? Voer voor juristen. N.B. blijkens NRD is voor ASK-uitbreiding met mobiele 120 mm mortieren sowieso een aanpassing van de vergunning nodig! Reden te meer voor een totale herziening? 2. Wat is echt onontkoombaar om hier te doen? Moeten de gemeenten zich zonder slag of stoot schikken in de wensen, uitgangspunten en aanpak van Defensie? Daarbij twee kanttekeningen:

▪

▪

Defensie wenst in principe in Nederland te oefenen. O.a. personeelsbeleid opgevoerd: ‘niet vier maanden van huis’. Maar hoe relevant is dat, per onderdeel? Ook de druk op bestaande oefenfaciliteiten bij NAVO-partners genoemd. Maar zijn, in goede samenwerking, in niet- of dunbevolkt gebied geen nieuwe mogelijkheden te creëren? Waar een wil is, is een weg. Voor NPRD onderscheid gemaakt tussen: o 13 locaties met ‘behoeften met een bovenregionale afweging’, met opgetuigde procedures, waaronder alternatievenonderzoek, inspraakrondes e.d. voor o.a. het OT Explosies, Helivelden, Laagvliegen, Cargodrones (wij: ‘A-categorie’). 31 locaties voor 44 ‘overige behoeften’, met uitgeklede procedures, geen/beperkte inspraak, vooralsnog vage indicaties in enkele matrices van aard, plaats e.d., zonder alternatievenonderzoek (wij: ‘B-categorie’). Kwalijk. Door focus op plannen ‘categorie A’ blijven voornemens m.b.t. ‘categorie B’ en de (cumulatieve) effecten daarvan buiten beeld, ook in reacties bestuurders Gelderland. Dit geldt o.a. voor het ‘realistisch’ oefenen met mobiele 120 mm mortieren op het ASK. Zeer ingrijpend: mondingsvuur op andere locatie(s) dan bij ’t Harde en meer detonaties. Grote bedreiging van leefbaarheid voor vooral de gemeenten Oldebroek en Heerde, alsook voor Hattem en Epe. Vooral voor Wezep-Zuid en Hoornerveen bedreigend.

Door indeling in Bcategorie lijkt Defensie op voorhand de optie van (blijven) oefenen in Duitsland c.q. andere NAVO-landen te willen uitsluiten. Generieke en mogelijk arbitraire onderscheid tussen A en B aangrijpingspunt voor kritiek op plannen t.a.v. de mobiele 120 mm mortieren? Een algemeen, ongedifferentieerd pleidooi voor ‘inbreiding’ is niet zonder risico’s voor m.n. de situatie rond ASK/PMK met haar diverse kazernes en ettelijke activiteiten.

Zes plus één bedreigingen voor (leef)milieu Kop van de Veluwe Ten minste zes plus één knelpunten/bedreigingen – afzonderlijk én cumulatief - voor de hele Kop van de Veluwe. Redenen genoeg om gezamenlijk, tijdig en proactief op te treden. Les Lelystad Airport. 1. OT voor explosies (categorie A). • 41 wkn p.j., dagelijks van 9.00–17.00 uur, met meer (+75%) en zwaardere explosies dan nu in Reek, voor diverse doelgroepen. • Optie Zwolse Bos in eerste instantie in NRD niet bekend gemaakt. Procedureel onbehoorlijk. • Ernstige bedreiging wijde omgeving (gemeenten Heerde, Oldebroek, Hattem, Epe), maar vooral voor meest nabije woonwijken: Wezep-Zuid, Wapenveld en Hoornerveen. N.B. Wezep-Zuid ligt hemelsbreed ongeveer even ver van het geschetste OT in het Zwolse Bos/Petrea als Wapenveld en Hoornerveen. • Zwolse Bos/Petrea voor Defensie vermoedelijk voorkeursoptie v.w. terreingesteldheid en nabijheid geniekazerne (PMK). In NRD slechts drie alternatieven genoemd: regio Marnehuizen, regio Arnhem-Apeldoorn-Zwolle en (‘terugvaloptie’!) Reek beperkt uitbreiden. Dus niet Flevoland (2x) en Nijverdal genoemd. In bijeenkomst Ugchelen zijn Loenen en Arnhem de facto al afgevoerd. • Defensie rekent voor: aantallen direct-omwonenden bij Reek hoger dan bij Wapenveld.

Maar wat zijn de geluidsnormen, -contouren, aantallen (ernstig) gehinderden en vooral ook de cumulatieve effecten (bestaande en toekomstige ASK-oefeningen, locatie nieuwe mobiele 120 mm mortieren, heliveld en laagvliegen helikopters)? • N2000 en stikstofproblematiek door Defensie wel als minnen voor Zwolse Bos/Petrea genoemd. 2.

Mobiele 120 mm mortieren (categorie B). • Tweede ernstige bedreiging omgeving. Krijgt te weinig aandacht. Mede gevolg van schimmigheid over locatie en impact. Tactiek van Defensie? • Indicaties: langs Kamperweg tegenover Zwolse Bos/Petrea. Ook dichtbij Wezep-Zuid en ’t Loo. • Zwaar geschut met veel mondings- en detonatielawaai, luchtdruk en trillingen. NRD: ‘Realistisch oefenen!’ Emissies voertuigen en munitie in dit kwetsbare N2000 gebied eveneens punt van zorg. • Zelfs bij 100% oefenmunitie blijven het mondingslawaai en de emissies bestaan. (Bij ’t Harde is mondingslawaai nu hinderfactor nr. 1.) • Belangrijk: in NRD erkend dat deze uitbreiding de vergunde ruimte te buiten zal gaan en er dus een aanpassing van de vergunning nodig is! Risico van inzet ‘Beleidsregel 2016’. (Zie uitspraak RvS 2022 in zaak Oldebroek-Ministerie.)

•

•

Vraag: moet(en) de gemeente(n) mede daarom niet inzetten op alternatieve locatie(s): in NAVOland met meer ruimte? Dus niet op voorhand de uitgangspunten van Defensie accepteren? In Duitsland wordt ook nu al met dergelijk materieel geoefend. Voor mobiel wapensysteem is oefenen elders geen onoverkomelijk probleem. Integendeel. Van complexe, maanden durende uitzendingen geen sprake. Door ASK-kolonel in De Stentor gesuggereerd: gemeente Heerde zou ‘slim’ moeten inzetten op: geen OT voor explosies in Zwolse Bos, in ruil voor acceptatie uitbreidingen ASK. Kwestieuze suggestie. Voor gemeente Oldebroek geen goed scenario.

3.

Helikoptervliegveld op/bij Wezeperberg (categorie A). • ASK aangemerkt als mogelijke locatie voor helivliegveld(en). • Navraag leert: voor oefenen met transport, maar ook voor aanvalsoefeningen inclusief laagvliegen. • Vier locaties onderzocht. Drie reeds bestaande vliegvelden: Artillerie schietkamp, Legerplaats Oldebroek, OT Woldberg; en één nieuwe: OT Wezeperberg. Vraag: welke impact op omgeving? Vraag: wat beoogt: één, meerdere of alle vier? • Locatie OT Wezeperberg hoe het ook zij een punt van grote zorg: weer vlakbij bebouwde kom Wezep-Zuid, maar vanwege mogelijke aan- en uitvliegroutes en variabel laagvliegen potentieel ook bedreigend voor ’t Loo, Mulligen, Oldebroek en gemeente Heerde.

4.

Uitbreiding territorium ASK (categorie B) • ‘Brede strook, Wezeperberg en Z-zijde’ en extra uitbreiding van 500 hectare - voor ‘realistisch trainen’ met ‘nieuwe wapensystemen’ (?), meer manoeuvreerruimte eenheden, meer testen door ‘beproevingen’ (?). • Vooralsnog ontwijkende reacties over exacte locaties, wapensystemen, aard beproevingen, impact en cumulatieve effecten. Ongepast. Tactiek? • Hoe dan ook: groter direct en indirect beslag op fysieke ruimte (doorgangswegen, fiets-, wandelen ruiterpaden, kwetsbaar N2000 natuurgebied, recreatiegebied) en op milieuruimte (geluid, trillingen, emissies, ZZS e.d.).

5.

Cargodrones (categorie A) • Defensie wenst een corridor tussen Deelen-‘ASK West’-Marknesse. • Voorkeur voor rechtstreekse vluchten over Veluwe. • ‘Milieu-alternatief’ via IJsselvallei: door luchtruim Apeldoorn, Epe, Heerde, Hattem, Oldebroek en Elburg. O.a. over/nabij Oene, om Hattem en Wezep heen (?) en dan via ’t Loo/Mulligen /Oldebroek/’t Harde naar de Woldberg en via ’t Loo/Mulligen/Oldebroek/’t Harde van en naar Marknesse. • Over types, aantallen vliegbewegingen, tijden e.d. nog niets bekend. Grote drones qua impact niet onderschatten. • In zienswijze alternatief aangedragen: deels combineren met beoogde westelijke drone-corridors. Niet op gereageerd in NvA. Idem vraag over mijden bebouwde kommen Kop Veluwe. • Aandachtspunt: interferenties met laagvliegroutes Lelystad Airport en Schiphol.

6. Intensivering gebruik ASK • Geen onderdeel NPRD, maar ongetwijfeld de bedoeling. • Sowieso binnen de ‘vergunde ruimte’. Plus wellicht inzet ‘Beleidsregel 2016’: tot max. 60 dB Bs,dan. • Verslechtering leefbaarheidssituatie. Belangrijk ook i.v.m. cumulatie. • Aandachtspunten: (a) veel meer oefenmunitie; (b) nog meer simulaties; (c) wel degelijk blijven/gaan oefenen bij NATO-partner(s) met meer fysieke ruimte. (7) Lelystad Airport • Vanuit Gelderland geopperd: F35’s naar LA. • Riskant: en/en scenario á la Eindhoven (Defensie + Groothandelsverkeer): voor Schipholgroep breekijzer voor opening voor vakantieverkeer. • N.B. B+ routes boven Noordeinde, Oosterwolde en Wezep/Hattemerbroek en doorstijgen boven N2000 gebied (Wezeperheide, Petrea, Zwolse Bos e.d.) en gemeente Heerde nog niet van de baan. Veel verzet tegen de vierde fix!

Conclusies en aanbevelingen • Te veel op het bordje van de hele Kop Veluwe gelegd. Vooral Wezep-Zuid, ’t Loo, Hoornerveen en Wapenveld door diverse onderdelen en stapeling van Defensieplannen bedreigd. • Geen NIMBY: met bestaande ASK-activiteiten levert Kop Veluwe al ruimschoots zijn aandeel. • Vooralsnog één bedreiging min of meer concreet beschreven: OT Explosies in Zwolse Bos/Petrea. Vijf andere qua locatie en impact niet of nauwelijks geconcretiseerd. D.i. procedureel ongepast. Vooral bij uitbreidingen in de ‘B-categorie’, waaronder de mobiele 120 mm mortieren, wreekt zich dat. Concretiseringen eerste vereiste voor beoordeling en inspraak, per onderdeel en als geheel (cumulatie) en voor voortgang proces. Voor Oldebroek e.a. Kopgemeenten grote voorzichtigheid geboden met roep om activiteiten te concentreren op bestaande locaties. • OT Explosies en mobiele 120 mm mortieren ex aequo de twee grootste bedreigingen voor de ‘brede welvaart’ hele Kop Veluwe en Wezep-Zuid, ’t Loo, Wapenveld en Hoornerveen in het bijzonder. o T.a.v. OT Explosies insteken op grote waarden en kwetsbaarheden Zwolse Bos, de ernstige consequenties voor leefbaarheid en draagvlak ASK als geheel in de wijde omgeving en op betere alternatieven elders. o T.a.v. de mobiele 120 mm mortieren idem en vooral op de mogelijkheden om wel in Duitsland en/of ander NAVO-landen te (blijven) oefenen.

Sowieso ‘categorie B’ aanvechten en wel degelijk uitgebreid (onafhankelijk) alternatievenonderzoek verlangen. Tevens Vergunning 1994 ter discussie stellen. • T.a.v. de helivliegveld(en) inzetten op de drie bestaande helivelden en op niet nóg een nieuw veld op/bij Wezeperberg. • T.a.v. cargodrones inzetten op corridors zo ver mogelijk weg houden van bebouwde kommen en (verblijfs)recreatie.

1. OT Explosies Zwolse Bos/Petrea 2. OT Mobiele 120 mm mortieren Kamperweg 3. Uitbreidingen ten zuiden van ASK 4. Helikopterveld Wezeperberg 5. Corridor cargodrones Deelen–ASK West–Marknesse: voorkeur Defensie 5a. Corridor cargodrones: alternatief 6. Intensivering gebruik ASK 7. Laagvliegroute Lelystad Airport met doorstijgen vanaf Hattemerbroek (Handout NPRD – B&W Oldebroek 2024-09-05 – definitief)